The Project Gutenberg EBook of Fundamenta Krestomatio, by L. Zamenhof Copyright laws are changing all over the world. Be sure to check the copyright laws for your country before downloading or redistributing this or any other Project Gutenberg eBook. This header should be the first thing seen when viewing this Project Gutenberg file. Please do not remove it. Do not change or edit the header without written permission. Please read the "legal small print," and other information about the eBook and Project Gutenberg at the bottom of this file. Included is important information about your specific rights and restrictions in how the file may be used. You can also find out about how to make a donation to Project Gutenberg, and how to get involved. **Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts** **eBooks Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971** *****These eBooks Were Prepared By Thousands of Volunteers!***** Title: Fundamenta Krestomatio Author: L. Zamenhof Release Date: June, 2005 [EBook #8224] [Yes, we are more than one year ahead of schedule] [This file was first posted on July 3, 2003] Edition: 10 Language: Esperanto Character set encoding: ASCII *** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK FUNDAMENTA KRESTOMATIO *** Produced by David Starner, William Patterson and the Online Distributed Proofreading Team TRANSCRIBER'S NOTE: The Esperanto alphabet contains 28 characters. These are the characters of English, but with "q", "w", "x", and "y" removed, and six diacritical letters added. The diacritical letters are "c", "g", "h", "j" and "s" with circumflexes (or "hats", as Esperantists fondly call them), and "u" with a breve. Zamenhof himself suggested that where the diacritical letters caused difficulty, one could instead use "ch", "gh", "hh", "jh", "sh" and "u". A plain ASCII file is one such place; there are no ASCII codes for Esperanto's special letters. However, there are two problems with Zamenhof's "h-method". There is no difference between "u" and "u" with a breve, and there is no way to determine (without prior knowledge of the word(s) involved, and sometimes a bit of context) whether an "h" following one of those other five letters is really the second half of a diacritical pair, or just an "h" that happened to find itself next to one of them. Consequently other, unambiguous, methods have been used over the years. One is the "x-method", which uses the digraphs "cx", "gx", "hx", "jx", "sx" and "ux" to represent the special letters. There is no ambiguity because the letter "x" is not an Esperanto letter, and each diacritical letter has a unique transliteration. The "h" method used in this Project Gutenberg e-text. IMAGES: There are five images referenced in the text (search for "[Ilustrajho"). Naturally they cannot be displayed within the ASCII file, but I created these markers for reference. [Ilustrajho: terglobo.png] L. ZAMENHOF FUNDAMENTA KRESTOMATIO DE LA LINGVO ESPERANTO DUA ELDONO FRANCUJO.--HACHETTE et Cie, PARIS. ANGLUJO.--"REVIEW of REVIEWS", LONDON. DANUJO.--ANDR.-FRED. HOEST & SOEN, KJOBENHAVN. GERMANUJO.--MOELLER & BOREL, BELIN. HISPANUJO.--J. ESPASA, BARCELONA. ITALUJO.--RAFFAELLO GIUSTI, LIVORNO. POLUJO.--M. ARCT, WARSZAWA. SVEDUJO.--ESPERANTOFOERENING, STOCKHOLM Estas mendeblaj : CHE LA LIBREJO HACHETTE KAJ K-o * * * * * TUTMONDA JARLIBRO ESPERANTISTA : 1905 enhavanta la Adresarojn de Dro ZAMENHOF Unu volumo 432 pagha. . . . . . . . 2 fr. 50 * * * * * INTERNACIA SCIENCA REVUO En Esperanto REDAKCIO ADMINISTRACIO : P. FRUICTIER HACHETTE & K-o 27, boulevard Arago, 79, boulevard Saint-Germain, PARIS PARIS JARA ABONKOSTO Francujo. . . . . . . 3 fr. 50 | Ceteraj landoj. . . . . 7 fr. UNU NUMERO : 60 centimoj. * * * * * Baldau aperos : GRANDA VORTARO FRANCA-ESPERANTA Tiu verko, tiel longe atendita, estos grava chefverko, kiun chiu Esperantisto devos posedi! Ghia kosto ne superos. . . . . . . . . . . . . . 7 frankojn. Specimenoj kaj cirkuleroj estos baldau senditaj. Ni rememorigas ke la firmo Hachette kaj K-o estas sole rajtigata eldoni verkojn aprobitajn de la autoro de la lingvo, Dro Zamenhof 1432-05.--Coulommiers. Imp. PAUL BRODARD.--12-05. * * * * * ANTAUPAROLO Prezentante pure kondichan rimedon de reciproka komunikighado, la lingvo internacia, simile al chiu lingvo nacia, povos bone atingi sian celon nur en tiu okazo, se chiuj uzos ghin plene _egale_; kaj por ke chiuj povu uzi la lingvon egale, estas necese, ke ekzistu iaj _modeloj_, leghdonaj por chiuj. Tio chi estas la kauzo, pro kiu, cedante al la peto de multaj esperantistoj, mi eldonis la _Fundamentan Krestomation_, kiu povos servi al chiuj kiel modelo de esperanta stilo kaj gardi la lingvon de pereiga disfalo je diversaj dialektoj. Lerni la lingvon chiu povas lau chiuj libroj, kiujn li deziros; sed char multaj esperantaj libroj estas verkitaj de personoj, kiuj ankorau ne posedas bone la lingvon Esperanto, kaj komencanta esperantisto ne povus rilati al ili sufiche kritike, tial estas dezirinde, ke chiu, antau ol komenci la legadon de la esperanta literaturo, tralegu atente la _Fundamentan Krestomation_. Ne deprenante de la lernanto la eblon kritike proprigi al si chiujn richigojn kaj regule faritajn perfektigojn, kiujn li trovas en la literaturo, la _Fundamenta Krestomatio_ por chiam gardos lin de blinda kaj senkritika alproprigo de stilo _erara_. Atentan tralegon de la _Fundamenta Krestomatio_ mi rekomendas al _chiu_, kiu volas skribe au parole uzi la lingvon Esperanto. _Sed precipe atentan kaj kelkfojan trategon de tiu chi libro mi rekomendas al tiuj, kiuj deziras eldoni verkojn en Esperanto_; char tiu, kiu eldonas verkon en Esperanto, ne konighinte antaue fundamente kun la spirito kaj la modela stilo de tiu chi lingvo, alportas al nia afero ne utilon, sed rektan malutilon. Chiuj artikoloj en la _Fundamenta Krestomatio_ estas au skribitaj de mi mem, au--se ili estas skribitaj de aliaj personoj--ili estas korektitaj de mi en tia grado, ke la stilo en ili ne deflankighu de la stilo, kiun mi mem uzas. L. ZAMENHOF, Autoro de la lingvo _Esperanto_. Varsovio, en Aprilo 1903. FUNDAMENTA KRESTOMATIO * * * * * I EKZERCOJ * * * * * 1. Patro kaj frato.--Leono estas besto.--Rozo estas floro, kaj kolombo estas birdo.--La rozo apartenas al Teodoro.--La suno brilas. --La patro estas sana.--La patro estas tajloro. 2. Infano ne estas matura homo.--La infano jam ne ploras.--La chielo estas blua.--Kie estas la libro kaj la krajono?--La libro estas sur la tablo, kaj la krajono kushas sur la fenestro.--Sur la fenestro kushas krajono kaj plumo.--Jen estas pomo.--Jen estas la pomo, kiun mi trovis.--Sur la tero kushas shtono. 3. Leono estas forta.--La dentoj de leono estas akraj.--Al leono ne donu la manon.--Mi vidas leonon.--Resti kun leono estas danghere.-- Kiu kuraghas rajdi sur leono?--Mi parolas pri leono. 4. La patro estas bona.--Jen kushas la chapelo de la patro.--Diru al la patro, ke mi estas diligenta.--Mi amas la patron.--Venu kune kun la patro.--La filo staras apud la patro.--La mano de Johano estas pura.--Mi konas Johanon.--Ludoviko, donu al mi panon.--Mi manghas per la busho kaj flaras per la nazo.--Antau la domo staras arbo.-- La patro estas en la chambro. 5. La birdoj flugas.--La kanto de la birdoj estas agrabla.--Donu al la birdoj akvon, char ili volas trinki.--La knabo forpelis la birdojn.--Ni vidas per la okuloj kaj audas perla oreloj.--Bonaj infanoj lernas diligente.--Aleksandro ne volas lerni, kaj tial mi batas Aleksandron.--De la patro mi ricevis libron, kaj de la frato mi ricevis plumon.--Mi venas de la avo; kaj mi iras nun al la onklo.-- Mi legas libron.--La patro ne legas libron, sed li skribas leteron. 6. Papero estas blanka.--Blanka papero kushas sur la tablo.--La blanka papero jam ne kushas sur la tablo.--Jen estas la kajero de la juna fraulino.--La patro donis al mi dolchan pomon.--Rakontu al mia juna amiko belan historion.--Mi ne amas obstinajn homojn.--Mi deziras al vi bonan tagon, sinjoro!--Bonan matenon!--Ghojan feston! (mi deziras al vi).--Kia ghoja festo! (estas hodiau).--Sur la chielo staras la bela suno.--En la tago ni vidas la helan sunon, kaj en la nokto ni vidas la palan lunon kaj la belajn stelojn.--La papero estas tre blanka, sed la negho estas pli blanka.--Lakto estas pli nutra, ol vino.--Mi havas pli freshan panon, ol vi.--Ne, vi eraras, sinjoro : via pano estas malpli fresha, ol mia.--El chiuj miaj infanoj Ernesto estas la plej juna.--Mi estas tiel forta, kiel vi.--El chiuj siaj fratoj Antono estas la malplej sagha. 7. Du homoj povas pli multe fari ol unu.--Mi havas nur unu bushon, sed mi havas du orelojn.--Li promenas kun tri hundoj.--Li faris chion per la dek fingroj de siaj manoj.--El shiaj multaj infanoj unuj estas bonaj kaj aliaj estas malbonaj.--Kvin kaj sep faras dek du.--Dek kaj dek faras dudek.--Kvar kaj dek ok faras dudek du.--Tridek kaj kvardek kvin faras sepdek kvin.--Mil okcent naudek tri.--Li havas dek unu infanojn.--Sesdek minutoj faras unu horon, kaj unu minuto konsistas el sesdek sekundoj.--Januaro estas la unua monato de la jaro, Aprilo estas la kvara, Novembro estas la dek-unua, Decembro estas la dek-dua.--La dudeka (tago) de Februaro estas la kvindek-unua tago de la jaro.--La sepan tagon de la semajno Dio elektis, ke ghi estu pli sankta, ol la ses unuaj tagoj.--Kion Dio kreis en la sesa tago?-- Kiun daton ni havas hodiau?--Hodiau estas la dudek sepa (tago) de Marto.--Georgo Vashington estis naskita la dudek duan de Februaro de la jaro mil sepcent tridek dua. 8. Mi havas cent pomojn.--Mi havas centon da pomoj.--Tiu chi urbo havas milionon da loghantoj.--Mi achetis dekduon (au dek-duon) da kuleroj kaj du dekduojn da forkoj.--Mil jaroj (au milo da jaroj) faras miljaron.--Unue mi redonas al vi la monon, kiun vi pruntis al mi; due mi dankas vin por la prunto; trie mi petas vin ankau poste prunti al mi, kiam mi bezonos monon.--Por chiu tago mi ricevas kvin frankojn, sed por la hodiaua tago mi ricevis duoblan pagon, t. e. (=tio estas) dek frankojn.--Kvinoble sep estas tridek kvin.--Tri estas duono de ses.--Ok estas kvar kvinonoj de dek.--Kvar metroj da tiu chi shtofo kostas nau frankojn; tial du metroj kostas kvar kaj duonon frankojn (au da frankoj).--Unu tago estas tricent-sesdek-kvinono au tricent-sesdek-sesono de jaro.--Tiuj chi du amikoj promenas chiam duope.--Kvinope ili sin jhetis sur min, sed mi venkis chiujn kvin atakantojn.--Por miaj kvar infanoj mi achetis dek du pomojn, kaj al chiu el la infanoj mi donis po tri pomoj.--Tiu chi libro havas sesdek paghojn; tial, se mi legos en chiu tago po dek kvin paghoj, mi finos la tutan libron en kvar tagoj. 9. Mi legas.--Ci skribas (anstatau "ci" oni uzas ordinare "vi"),-- Li estas knabo, kaj shi estas knabino.--La tranchilo tranchas bone, char ghi estas akra.--Ni estas homoj.--Vi estas infanoj.--Ili estas rusoj.--Kie estas la knaboj?--Ili estas en la ghardeno.--Kie estas la knabinoj?--Ili ankau estas en la ghardeno.--Kie estas la tranchiloj?--Ili kushas sur la tablo.--Mi vokas la knabon, kaj li venas.--Mi vokas la knabinon, kaj shi venas.--La infano ploras, char ghi volas manghi.--La infanoj ploras, char ili volas manghi.--Knabo, vi estas neghentila.--Sinjoro, vi estas neghentila.--Sinjoroj, vi estas neghentilaj.--Mia hundo, vi estas tre fidela.--Oni diras, ke la vero chiam venkas.--En la vintro oni hejtas la fornojn.--Kiam oni estas richa (au richaj), oni havas multajn amikojn. 10. Li amas min, sed mi lin ne amas.--Mi volis lin bati, sed li forkuris de mi.--Diru al mi vian nomon.--Ne skribu al mi tiajn longajn leterojn.--Venu al mi hodiau vespere.--Mi rakontos al vi historion.--Chu vi diros al mi la veron?--La domo apartenas al li. --Li estas mia onklo, char mia patro estas lia frato.--Sinjoro Petro kaj lia edzino tre amas miajn infanojn; mi ankau tre amas (infanojn). --Montru al ili vian novan veston.--Mi amas min mem, vi amas vin mem, li amas sin mem, kaj chiu homo amas sin mem.--Mia frato diris al Stefano, ke li amas lin pli, ol sin mem.--Mi zorgas pri shi tiel, kiel mi zorgas pri mi mem; sed shi mem tute ne zorgas pri si kaj tute sin ne gardas.--Miaj fratoj havis hodiau gastojn; post la vespermangho niaj fratoj eliris kun la gastoj el sia domo kaj akompanis ilin ghis ilia domo.--Mi jam havas mian chapelon; nun serchu vi vian.--Mi lavis min en mia chambro, kaj shi lavis sin en sia chambro.--La infano serchis sian pupon; mi montris al la infano, kie kushas ghia pupo.--Oni ne forgesas facile sian unuan amon. 11. Nun mi legas, vi legas kaj li legas; ni chiuj legas.--Vi skribas, kaj la infanoj skribas; ili chiuj sidas silente kaj skribas.--Hierau mi renkontis vian filon, kaj li ghentile salutis min.--Hodiau estas sabato, kaj morgau estos dimancho.--Hierau estis vendredo, kaj post-morgau estos lundo.--Antau tri tagoj mi vizitis vian kuzon kaj mia vizito faris al li plezuron.--Chu vi jam trovis vian horloghon? --Mi ghin ankorau ne serchis; kiam mi finos mian laboron, mi serchos mian horloghon, sed mi timas, ke mi ghin jam ne trovos.--Kiam mi venis al li, li dormis; sed mi lin vekis.--Se mi estus sana, mi estus felicha.--Se li scius, ke mi estas tie chi, li tuj venus al mi.--Se la lernanto scius bone sian lecionon, la instruanto lin ne punus.-- Kial vi ne respondas al mi? Chu vi estas surda au muta?--Iru for!-- Infano, ne tushu la spegulon!--Karaj infanoj, estu chiam honestaj!-- Li venu, kaj mi pardonos al li.--Ordonu al li, ke li ne babilu.-- Petu shin, ke shi sendu al mi kandelon.--Ni estu gajaj, ni uzu bone la vivon, char la vivo ne estas longa.--Shi volas danci. Morti pro la patrujo estas agrable.--La infano ne chesas petoli. 12. Fluanta akvo estas pli pura, ol akvo, staranta senmove.--Promenante sur la strato, mi falis.--Kiam Nikodemo batas Jozefon, tiam Nikodemo estas la batanto kaj Jozefo estas la batato.--Al homo, pekinta senintence, Dio facile pardonas.--Trovinte pomon, mi ghin manghis.-- La falinta homo ne povis sin levi.--Ne riprochu vian amikon, char vi mem pli multe meritas riprochon; li estas nur unufoja mensoginto, dum vi estas ankorau nun chiam mensoganto.--La tempo pasinta jam neniam revenos; la tempon venontan neniu ankorau konas.--Venu, ni atendas vin, Savonto de la mondo.--En la lingvo "Esperanto" ni vidas la estontan lingvon helpantan de la tuta mondo.--Augusto estas mia plej amata filo.--Mono havata estas pli grava ol havita.--Pasero kaptita estas pli bona, ol aglo kaptota.--La soldatoj kondukis la arestitojn tra la stratoj.--Li venis al mi tute ne atendite.--Homo, kim oni devas jughi, estas jughoto. 13. Nun li diras al mi la veron.--Hierau li diris al mi la veron.-- Li chiam diradis al mi la veron.--Kiam vi vidis nin en la salono, li jam antaue diris al mi la veron (au li estis dirinta al mi la veron). --Li diros al mi la veron.--Kiam vi venos al mi, li jam antaue diros al mi la veron (au li estos dirinta al mi la veron; au antau ol vi venos al mi, li diros al mi la veron).--Se mi petus lin, li dirus al mi la veron.--Mi ne farus la eraron, se li antaue dirus al mi la veron (au se li estus dirinta al mi la veron).--Kiam mi venos, diru al mi la veron.--Kiam mia patro venos, diru al mi antaue la veron (au estu dirinta al mi la veron).--Mi volas diri al vi la veron.-- Mi volas, ke tio, kion mi diris, estu vera (au mi volas esti dirinta la veron). 14. Mi estas amata. Mi estis amata. Mi estos amata. Mi estus amata. Estu amata. Esti amata.--Vi estas lavita. Vi estis lavita. Vi estos lavita. Vi estus lavita. Estu lavita. Esti lavita.--Li estas invitota. Li estis invitota. Li estos invitota. Li estus invitota. Estu invitota. Esti invitota.--Tiu chi komercajho estas chiam volonte achetata de mi.--La surtuto estas achetita de mi, sekve ghi apartenas al mi.-- Kiam via domo estis konstruata, mia domo estis jam longe konstruita. --Mi sciigas, ke de nun la shuldoj de mia filo ne estos pagataj de mi.--Estu trankvila, mia tuta shuldo estos pagita al vi baldau.-- Mia ora ringo ne estus nun tiel longe serchata, se ghi ne estus tiel lerte kashita de vi.--Lau la projekto de la inghenieroj tiu chi fervojo estas konstruota en la dauro de du jaroj; sed mi pensas, ke ghi estos konstruata pli ol tri jarojn.--Honesta homo agas honeste.--La pastro, kiu mortis antau nelonge (au antau nelonga tempo), loghis longe en nia urbo.--Chu hodiau estas varme au malvarme?--Sur la kameno inter du potoj staras fera kaldrono; el la kaldrono, en kiu sin trovas bolanta akvo, eliras vaporo; tra la fenestro, kiu sin trovas apud la pordo, la vaporo iras sur la korton. 15. Kie vi estas?--Mi estas en la ghardeno.--Kien vi iras?--Mi iras en la ghardenon.--La birdo flugas en la chambro (--ghi estas en la chambro kaj flugas en ghi).--La birdo flugas en la chambron ( --ghi estas ekster la chambro kaj flugas nun en ghin).--Mi vojaghas en Hispanujo.--Mi vojaghas en Hispanujon.--Mi sidas sur segho kaj tenas la piedojn sur benketo.--Mi metis la manon sur la tablon. El sub la kanapo la muso kuris sub la liton, kaj nun ghi kuras sub la lito.-- Super la tero sin trovas aero.--Anstatau kafo li donis al mi teon kun sukero, sed sen kremo.--Mi staras ekster la domo, kaj li estas interne.--En la salono estis neniu krom li kaj lia fianchino.--La hirundo flugis trans la riveron, char trans la rivero sin trovis aliaj hirundoj.--Mi restas tie chi lau la ordono de mia estro.--Kiam li estis che mi, li staris tutan horon apud la fenestro.--Li diras, ke mi estas atenta.--Li petas, ke mi estu atenta.--Kvankam vi estas richa, mi dubas, chu vi estas felicha.--Se vi scius, kiu li estas, vi lin pli estimus.--Se li jam venis, petu lin al mi.--Ho, Dio! kion vi faras! --Ha, kiel bele!--For de tie chi!--Fi, kiel abomene!--Nu, iru pli rapide! 16. La artikolo "la" estas uzata tiam, kiam ni parolas pri personoj au objektoj konataj. Ghia uzado estas tia sama, kiel en la aliaj lingvoj. La personoj, kiuj ne komprenas la uzadon de la artikolo (ekzemple rusoj au poloj, kiuj ne scias alian lingvon krom sia propra), povas en la unua tempo tute ne uzi la artikolon, char ghi estas oportuna, sed ne necesa. Anstatau "la" oni povas ankau diri "l'" (sed nur post prepozicio, kiu finighas per vokalo).--Vortoj kunmetitaj estas kreataj per simpla kunligado de vortoj; oni prenas ordinare la purajn radikojn, sed, se la bonsoneco au la klareco postulas, oni povas ankau preni la tutan vorton, t. e. la radikon kune kun ghia gramatika finigho. Ekzemploj : skribtablo au skribotablo (=tablo, sur kiu oni skribas); internacia (=kiu estas inter diversaj nacioj); tutmonda (=de la tuta mondo); unutaga (=kiu dauras unu tagon); unuataga (=kiu estas en la unua tago); vaporshipo (=shipo, kiu sin movas per vaporo); matenmanghi, tagmanghi, vespermanghi; abonpago (=pago por la abono). 17. Chiuj prepozicioj per si mem postulas chiam nur la nominativon. Se ni iam post propozicio uzas la akuzativon, la akuzativo tie dependas ne de la prepozicio, sed de aliaj kauzoj. Ekzemple : por esprimi direkton, ni aldonas al la vorto la finon "n" ; sekve : tie (=en tiu loko), tien (=al tiu loko); tiel same ni ankau diras : "la birdo flugis en la ghardenon, sur la tablon", kaj la vortoj "ghardenon", "tablon" staras tie chi en akuzativo ne char la prepozicioj "en" kaj "sur" tion chi postulas, sed nur char ni volis esprimi direkton, t. e. montri, ke la birdo sin ne trovis antaue en la ghardeno au sur la tablo kaj tie flugis, sed ke ghi de alia loko flugis al la ghardeno, al la tablo (ni volas montri, ke la ghardeno kaj tablo ne estis la loko de la flugado, sed nur la celo de la flugado); en tiaj okazoj ni uzus la finighon "n" tute egale, chu ia prepozicio starus au ne.--Morgau mi veturos Parizon (au en Parizon).--Mi restos hodiau dome.--Jam estas tempo iri domen.--Ni disighis kaj iris en diversajn flankojn : mi iris dekstren, kaj li iris maldekstren.--Flanken, sinjoro! Mi konas neniun en tiu chi urbo.-- Mi neniel povas kompreni, kion vi parolas.--Mi renkontis nek lin, nek lian fraton (au mi ne renkontis lin, nek lian fraton). 18. Se ni bezonas uzi prepozicion kaj la senco ne montras al ni, kian prepozicion uzi, tiam ni povas uzi la komunan prepozicion "je". Sed estas bone uzadi la vorton "je" kiel eble pli malofte. Anstatau la vorto "je" ni povas ankau uzi akuzativon sen prepozicio.--Mi ridas je lia naiveco (au mi ridas pro lia naiveco, au : mi ridas lian naivecon).--Je la lasta fojo mi vidis lin che vi (au : la lastan fojon).--Mi veturis du tagojn kaj unu nokton.--Mi sopiras je mia perdita felicho (au : mian perditan felichon).--El la dirita regulo sekvas, ke se ni pri ia verbo ne scias, chu ghi postulas post si la akuzativon (t. e. chu ghi estas aktiva) au ne, ni povas chiam uzi la akuzativon. Ekzemple, ni povas diri "obei al la patro" kaj "obei la patron" (anstatau "obei je la patro"). Sed ni ne uzas la akuzativon tiam, kiam la klareco de la senco tion chi malpermesas; ekzemple : ni povas diri "pardoni al la malamiko" kaj "pardoni la malamikon", sed ni devas diri chiam "pardoni al la malamiko lian kulpon". 19. Ia, ial, iam, ie, iel, ies, io, iom, iu.--La montritajn nau vortojn ni konsilas bone ellerni, char el ili chiu povas jam fari al si grandan serion da aliaj pronomoj kaj adverboj. Se ni aldonas al ili la literon "k", ni ricevas vortojn demandajn au rilatajn : kia, kial, kiam, kie, kiel, kies, kio, kiom, kiu. Se ni aldonas la literon "t", ni ricevas vortojn montrajn : tia, tial, tiam, tie, tiel, ties, tio, tiom, tiu. Aldonante la literon "ch", ni ricevas vortojn komunajn : chia, chial, chiam, chie, chiel, chies, chio, chiom, chiu. Aldonante la prefikson "nen", ni ricevas vortojn neajn : nenia, nenial, neniam, nenie, neniel, nenies, nenio, neniom, neniu. Aldonante al la vortoj montraj la vorton "chi", ni ricevas montron pli proksiman; ekzemple : tiu (pli malproksima), tiu chi (au chi tiu) (pli proksima); tie (malproksime), tie chi au chi tie (proksime). Aldonante al la vortoj demandaj la vorton "ajn", ni ricevas vortojn sendiferencajn : kia ajn, kial ajn, kiam ajn, kie ajn, kiel ajn, kies ajn, kio ajn, kiom ajn, kiu ajn. Ekster tio el la diritaj vortoj ni povas ankorau fari aliajn vortojn, per helpo de gramatikaj finighoj kaj aliaj vortoj (sufiksoj); ekzemple : tiama, chiama, kioma, tiea, chi-tiea, tieulo, tiamulo k. t. p. (=kaj tiel plu). 20. Lia kolero longe dauris.--Li estas hodiau en kolera humoro.--Li koleras kaj insultas.--Li fermis kolere la pordon.--Lia filo mortis kaj estas nun malviva.--La korpo estas morta, la animo estas senmorta. --Li estas morte malsana, li ne vivos pli, ol unu tagon.--Li parolas, kaj lia parolo fluas dolche kaj agrable.--Ni faris la kontrakton ne skribe, sed parole.--Li estas bona parolanto.--Starante ekstere, li povis vidi nur la eksteran flankon de nia domo.--Li loghas ekster la urbo.--La ekstero de tiu chi homo estas pli bona, ol lia interno.-- Li tuj faris, kion mi volis, kaj mi dankis lin por la tuja plenumo de mia deziro.--Kia granda brulo! kio brulas?--Ligno estas bona brula materialo.--La fera bastono, kiu kushis en la forno, estas nun brule varmega.--Chu li donis al vi jesan respondon au nean? Li eliris el la dormochambro kaj eniris en la manghochambron.--La birdo ne forflugis : ghi nur deflugis de la arbo, alflugis al la domo kaj surflugis sur la tegmenton.--Por chiu achetita funto da teo tiu chi komercisto aldonas senpage funton da sukero.--Lernolibron oni devas ne traleghi, sed tralerni.--Li portas rozokoloran superveston kaj teleroforman chapelon.--En mia skribotablo sin trovas kvar tirkestoj.--Liaj lipharoj estas pli grizaj, ol liaj vangharoj. 21. Teatramanto ofte vizitas la teatron kaj ricevas baldau teatrajn manierojn.--Kiu okupas sin je mehhaniko, estas mehhanikisto, kaj kiu okupas sin je hhemio, estas hhemiisto.--Diplomatiiston oni povas ankau nomi diplomato, sed fizikiston oni ne povas nomi fiziko, char fiziko estas la nomo de la scienco mem.--La fotografisto fotografis min, kaj mi sendis mian fotografajhon al mia patro.--Glaso de vino estas glaso, en kiu antaue sin trovis vino, au kiun oni uzas por vino; glaso da vino estas glaso plena je vino.--Alportu al mi metron da nigra drapo (Metro de drapo signifus metron, kiu kushis sur drapo, au kiu estas uzata por drapo).--Mi achetis dekon da ovoj.--Tiu chi rivero havas ducent kilometrojn da longo.--Sur la bordo de la maro staris amaso da homoj.--Multaj birdoj flugas en la autuno en pli varmajn landojn.--Sur la arbo sin trovis multe (au multo) da birdoj. --Kelkaj homoj sentas sin la plej felichaj, kiam ili vidas la suferojn de siaj najbaroj.--En la chambro sidis nur kelke da homoj.--"Da" post ia vorto montras, ke tiu chi vorto havas signifon de mezuro. 22. Mia frato ne estas granda, sed li ne estas ankau malgranda : li estas de meza kresko.--Li estas tiel dika, ke li ne povas trairi tra nia mallargha pordo.--Haro estas tre maldika.--La nokto estis tiel malluma, ke ni nenion povis vidi ech antau nia nazo.--Tiu chi malfresha pano estas malmola, kiel shtono.--Malbonaj infanoj amas turmenti bestojn.--Li sentis sin tiel malfelicha, ke li malbenis la tagon, en kiu li estis naskita.--Mi forte malestimas tiun chi malnoblan homon.--La fenestro longe estis nefermita; mi ghin fermis, sed mia frato tuj ghin denove malfermis.--Rekta vojo estas pli mallonga, ol kurba.--La tablo staras malrekte kaj kredeble baldau renversighos.--Li staras supre sur la monto kaj rigardas malsupren sur la kampon.--Malamiko venis en nian landon.--Oni tiel malhelpis al mi, ke mi malbonigis mian tutan laboron.--La edzino de mia patro estas mia patrino kaj la avino de miaj infanoj.--Sur la korto staras koko kun tri kokinoj.--Mia fratino estas tre bela knabino.--Mia onklino estas bona virino.--Mi vidis vian avinon kun shiaj kvar nepinoj kaj kun mia nevino.--Lia duonpatrino estas mia bofratino.--Mi havas bovon kaj bovinon.--La juna vidvino farighis denove fianchino. 23. La tranchilo estis tiel malakra, ke mi ne povis tranchi per ghi la viandon kaj mi devis uzi mian poshan tranchilon.--Chu vi havas korktirilon, por malshtopi la botelon?--Mi volis shlosi la pordon, sed mi perdis la shlosilon.--Shi kombas al si la harojn per arghenta kombilo.--En somero ni veturas per diversaj veturiloj, kaj en vintro ni veturas per glitveturilo.--Hodiau estas bela frosta vetero, tial mi prenos miajn glitilojn kaj iros gliti.--Per hakilo ni hakas, per segilo ni segas, per fosilo ni fosas, per kudrilo ni kudras, per tondilo ni tondas, per sonorilo ni sonoras, per fajfilo ni fajfas.-- Mia skribilaro konsistas el inkujo, sablujo, kelke da plumoj, krajono kaj inksorbilo.--Oni metis antau mi manghilaron, kiu konsistis el telero, kulero, tranchilo, forko, glaseto por brando, glaso por vino kaj telertuketo.--En varmega tago mi amas promeni en arbaro.--Nia lando venkos, char nia militistaro estas granda kaj brava.--Sur kruta shtuparo li levis sin al la tegmento de la domo.--Mi ne scias la lingvon hispanan, sed per helpo de vortaro hispana-germana mi tamen komprenis iom vian leteron.--Sur tiuj chi vastaj kaj herborichaj kampoj pashtas sin grandaj brutaroj, precipe aroj da bellanaj shafoj. 24. Vi parolas sensencajhon, mia amiko.--Mi trinkis teon kun kuko kaj konfitajho.--Akvo estas fluidajho.--Mi ne volis trinki la vinon, char ghi enhavis en si ian suspektan malklarajhon.--Sur la tablo staris diversaj sukerajhoj.--En tiuj chi boteletoj sin trovas diversaj acidoj : vinagro, sulfuracido, azotacido kaj aliaj.--Via vino estas nur ia abomena acidajho.--La acideco de tiu chi vinagro estas tre malforta.--Mi manghis bongustan ovajhon.--Tiu chi granda altajho ne estas natura monto.--La alteco de tiu monto ne estas tre granda. --Kiam mi ien veturas, mi neniam prenas kun mi multon da pakajho. --Chemizojn, kolumojn, manumojn kaj ceterajn similajn objektojn ni nomas tolajho, kvankam ili ne chiam estas faritaj el tolo.--Glaciajho estas dolcha glaciigila frandajho.--La richeco de tiu chi homo estas granda, sed lia malsagheco estas ankorau pli granda.--Li amas tiun chi knabinon pro shia beleco kaj boneco.--Lia heroeco tre plachis al mi.--La tuta suprajho de la lago estis kovrita per naghantaj folioj kaj diversaj aliaj kreskajhoj.--Mi vivas kun li en granda amikeco. 25. Patro kaj patrino kune estas nomataj gepatroj.--Petro, Anno kaj Elizabeto estas miaj gefratoj.--Gesinjoroj N. hodiau vespere venos al ni.--Mi gratulis telegrafe la junajn geedzojn.--La gefianchoj staris apud la altaro.--La patro de mia edzino estas mia bopatro, mi estas lia bofilo, kaj mia patro estas la bopatro de mia edzino.--Chiuj parenooj de mia edzino estas miaj boparencoj, sekve shia frato estas mia bofrato, shia fratino estas mia bofratino; mia frato kaj fratino (gefratoj) estas la bogefratoj de mia edzino.--La edzino de mia nevo kaj la nevino de mia edzino estas miaj bonevinoj.--Virino, kiu kuracas, estas kuracistino; edzino de kuracisto estas kuracistedzino. --La doktoredzino A. vizitis hodiau la gedoktorojn P.--Li ne estas lavisto, li estas lavistinedzo.--La filoj, nepoj kaj pranepoj de regho estas reghidoj.--La hebreoj estas Izraelidoj, char ili devenas de Izraelo.--Chevalido estas nematura chevalo, kokido--nematura koko, bovido--nematura bovo, birdido--nematura birdo. 26. La shipanoj devas obei la shipestron.--Chiuj loghantoj de regno estas regnanoj.--Urbanoj estas ordinare pli ruzaj, ol vilaghanoj.-- La regnestro de nia lando estas bona kaj sagha regho.--La Parizanoj estas gajaj homoj.--Nia provincestro estas severa, sed justa.--Nia urbo havas bonajn policanojn, sed ne sufiche energian policestron.-- Luteranoj kaj Kalvinanoj estas kristanoj.--Germanoj kaj francoj, kiuj loghas en Rusujo, estas Rusujauoj, kvankam ili ne estas rusoj.--Li estas nelerta kaj naiva provincano.--La loghantoj de unu regno estas samregnanoj, la loghantoj de unu urbo estas samurbanoj, la konfesantoj de unu religio estas samreligianoj.--Nia regimentestro estas por siaj soldatoj kiel bona patro.--La botisto faras botojn kaj shuojn.-- La lignisto vendas lignon, kaj la lignajhisto faras tablojn, seghojn kaj aliajn lignajn objektojn.--Shteliston neniu lasas en sian domon. --La kuragha maristo dronis en la maro.--Verkisto verkas librojn, kaj skribisto simple transskribas paperojn.--Ni havas diversajn servantojn : kuiriston, chambristinon, infanistinon kaj veturigiston. --La richulo havas multe da mono.--Malsaghulon chiu batas.--Timulo timas ech sian propran ombron.--Li estas mensogisto kaj malnoblulo.-- Preghu al la Sankta Virgulino. 27. Mi achetis por la infanoj tableton kaj kelke da seghetoj.--En nia lando sin ne trovas montoj, sed nur montetoj.--Tuj post la hejto la forno estis varmega, post unu horo ghi estis jam nur varma, post du horoj ghi estis nur iom varmeta, kaj post tri horoj ghi estis jam tute malvarma.--En somero ni trovas malvarmeton en densaj arbaroj.--Li sidas apud la tablo kaj dormetas.--Mallargha vojeto kondukas tra tiu chi kampo al nia domo.--Sur lia vizagho mi vidis ghojan rideton.-- Kun bruo oni malfermis la pordegon, kaj la kalesho enveluris en la korton.--Tio chi estis jam ne simpla pluvo, sed pluvego.--Grandega hundo metis sur min sian antauan piedegon, kaj mi de teruro ne sciis, kion fari.--Antau nia militistaro staris granda serio da pafilegoj. --Johanon, Nikolaon, Erneston, Vilhelmon, Marion, Klaron kaj Sofion iliaj gepatroj nomas Johanchjo (au Jochjo), Nikolchjo (au Nikochjo au Nikchjo au Nichjo); Ernechjo (au Erchjo), Vilhelchjo (au Vilhechjo au Vilchjo au Vichjo), Manjo (au Marinjo), Klanjo kaj Sonjo (au Sofinjo). 28. En la kota vetero mia vesto forte malpurighis; tial mi prenis broson kaj purigis la veston.--Li palighis de timo kaj poste li rughighis de honto.--Li fianchighis kun fraulino Berto; post tri monatoj estos la edzigho; la edzigha soleno estos en la nova preghejo, kaj la edzigha festo estos en la domo de liaj estontaj bogepatroj.--Tiu chi maljunulo tute malsaghighis kaj infanighis.--Post infekta malsano oni ofte bruligas la vestojn de la malsanulo.--Forigu vian fraton, char li malhelpas al ni.--Shi edzinighis kun sia kuzo, kvankam shiaj gepatroj volis shin edzinigi kun alia persono.--En la printempo la glacio kaj la negho fluidighas--Venigu la kuraciston, char mi estas malsana.-- Li venigis al si el Berlino multajn librojn.--Mia onklo ne mortis per natura morto, sed li tamen ne mortigis sin mem kaj ankau estis mortigita de neniu; unu tagon, promenante apud la reloj de fervojo, li falis sub la radojn de veturanta vagonaro kaj mortighis.--Mi ne pendigis mian chapon sur tiu chi arbeto; sed la vento forblovis de mia kapo la chapon, kaj ghi, flugante, pendighis sur la branchoj de la arbeto.--Sidigu vin (au sidighu), sinjoro!--La junulo alighis al nia militistaro kaj kuraghe batalis kune kun ni kontrau niaj malamikoj. 29. En la dauro de kelke da minutoj mi audis du pafojn.--La pafado dauris tre longe.--Mi eksaltis de surprizo.--Mi saltas tre lerte. --Mi saltadis la tutan tagon de loko al loko.--Lia hieraua parolo estis tre bela, sed la tro multa parolado lacigas lin.--Kiam vi ekparolis, ni atendis audi ion novan, sed baldau ni vidis, ke ni trompighis.--Li kantas tre belan kanton.--La kantado estas agrabla okupo.--La diamanto havas belan brilon.--Du ekbriloj de fulmo trakuris tra la malluma chielo.--La domo, en kiu oni lernas, estas lernejo, kaj la domo, en kiu oni preghas, estas preghejo.--La kuiristo sidas en la kuirejo.--La kuracisto konsilis al mi iri en shvitbanejon. --Magazeno, en kiu oni vendas cigarojn, au chambro, en kiu oni tenas cigarojn, estas cigarejo; skatoleto au alia objekto, en kiu oni tenas cigarojn, estas cigarujo; tubeto, en kiun oni metas cigaron, kiam oni ghin fumas, estas cigaringo.--Skatolo, en kiu oni tenas plumojn, estas plumujo, kaj bastoneto, sur kiu oni tenas plumon por skribado, estas plumingo.--En la kandelingo sidis brulanta kandelo.--En la posho de mia pantalono mi portas monujon, kaj en la posho de mia surtuto mi portas paperujon; pli grandan paperujon mi portas sub la brako.--La rusoj loghas en Rusujo kaj la germanoj en Germanujo. 30. Shtalo estas fleksebla, sed fero ne estas fleksebla.--Vitro estas rompebla kaj travidebla.--Ne chiu kreskajho estas manghebla.--Via parolo estas tute nekomprenebla kaj viaj leteroj estas chiam skribitaj tute nelegeble.--Rakontu al mi vian malfelichon, char eble mi povos helpi al vi.--Li rakontis al mi historion tute ne kredeblan.--Chu vi amas vian patron?--Kia demando! kompreneble, ke mi lin amas.-- Mi kredeble ne povos veni al vi hodiau, char mi pensas, ke mi mem havos hodiau gastojn.--Li estas homo ne kredinda.--Via ago estas tre laudinda.--Tiu chi grava tago restos por mi chiam memorinda.-- Lia edzino estas tre laborema kaj shparema, sed shi estas ankau tre babilema kaj kriema.--Li estas tre ekkolerema kaj ekscitighas ofte che la plej malgranda bagatelo; tamen li estas tre pardonema, li ne portas longe la koleron kaj li tute ne estas venghema.--Li estas tre kredema : ech la plej nekredeblajn aferojn, kiujn rakontas al li la plej nekredindaj homoj, li tuj kredas.--Centimo, pfenigo kaj kopeko estas moneroj.--Sablero enfalis en mian okulon.--Li estas tre purema, kaj ech unu polveron vi ne trovos sur lia vesto.--Unu fajrero estas suficha, por eksplodigi pulvon. 31. Ni chiuj kunvenis, por priparoli tre gravan aferon; sed ni ne povis atingi ian rezultaton, kaj ni disiris.--Malfelicho ofte kunigas la homojn, kaj felicho ofte disigas ilin.--Mi disshiris la leteron kaj disjhetis ghiajn pecetojn en chiujn angulojn de la chambro.--Li donis al mi monon, sed mi ghin tuj redonis al li.--Mi foriras, sed atendu min, char mi baldau revenos.--La suno rebrilas en la klara akvo de la rivero.--Mi diris al la regho : via regha moshto, pardonu min!-- El la tri leteroj unu estis adresita : al Lia Episkopa Moshto. Sinjoro N.; la dua : al Lia Grafa Moshto, Sinjoro P.; la tria : al Lia Moshto, Sinjoro D.--La sufikso "um" ne havas difinitan signifon, kaj tial la (tre malmultajn) vortojn kun "um" oni devas lerni, kiel simplajn vortojn. Ekzemple : plenumi, kolumo, manumo.--Mi volonte plenumis lian deziron.--En malbona vetero oni povas facile malvarmumi.-- Sano, sana, sane, sani, sanu, saniga, saneco, sanilo, sanigi, sanighi, sanejo, sanisto, sanulo, malsano, malsana, malsane, malsani, malsanulo, malsaniga, malsanighi, malsaneta, malsanema, malsanulejo, malsanulisto, malsanero, malsaneraro, sanigebla, sanigisto, sanigilo, sanilo, resanigi, resanighanto, sanigilejo, sanigejo, malsanemulo, sanilaro, malsanaro, malsanulido, nesana, malsanado, sanilajho, malsaneco, malsanemeco, saniginda, sanilujo, sanigilujo, remalsano, remalsanigho, malsanulino, sanigista, sanigilista, sanilista, malsanulista k. t. p. * * * * * II FABELOJ KAJ LEGENDOJ * * * * * LA NOVAJ VESTOJ DE LA REGHO (El Anderson.) Antau multaj jaroj vivis unu regho, kiu tiel amis belajn novajn vestojn, ke li elspezadis sian tutan monon, por nur esti chiam bele ornamita. Li ne zorgadis pri siaj soldatoj, nek pri teatro kaj chaso, esceptinte nur se ili donadis al li okazon montri siajn novajn vestojn. Por chiu horo de la tago li havis apartan surtuton, kaj kiel pri chiu alia regho oni ordinare diras : "li estas en la konsilanejo", oni tie chi chiam diradis : "la regho estas en la vestejo". En la granda urbo, en kiu li loghis, estis tre gaje; chiun tagon tien venadis multaj fremduloj. Unu tagon venis ankau du trompantoj, kiuj diris, ke ili estas teksistoj kaj teksas la plej belan shtofon, kiun oni nur povas al si prezenti; ke ne sole la koloroj kaj desegnoj de tiu chi shtofo estas eksterordinare belaj, sed la vestoj, kiujn oni preparas el tiu chi shtofo, havas la mirindan econ, ke al chiu, kiu ne taugas por sia ofico au estas tro malsagha, ili restas nevideblaj. --Tio chi estas ja bonegaj vestoj! pensis la regho; havante tian surtuton, mi ja povus sciighi, kiu en mia regno ne taugas por la ofico, kiun li havas; mi povus diferencigi la saghajn de la malsaghaj! Jes, la shtofo devas tuj esti teksita por mi! Kaj li donis al la ambau trompantoj grandan sumon da mono antaue, por ke ili komencu sian laboron. Ili starigis du teksilojn, faris mienojn kvazau ili laboras, sed havis nenion sur la teksiloj. Tamen en la postuloj ili estis tre fervoraj kaj postuladis la plej delikatan silkon kaj la plej bonan oron. Tion chi ili metadis en siajn proprajn poshojn kaj laboradis super la malplenaj teksiloj, kaj ech ghis profunda nokto. --Mi volus scii, kiom de la shtofo ili jam pretigis! ekpensis la regho, sed kaptis lin kelka timo che la penso, ke tiu, kiu estas malsagha au ne bone taugas por sia ofico, ne povas vidi la shtofon. Li estis kvankam konvinkita, ke li pro si ne devas timi, tamen li preferis antaue sendi alian personon, por vidi, kiel la afero staras. Chiuj homoj en la tuta urbo sciis, kian mirindan forton la shtofo havas, kaj chiu kun senpacienco jam volis vidi, kiel malsagha lia najbaro estas. --Mi sendos al la teksistoj mian maljunan honestan ministron! pensis la regho, li la plej bone vidos, kiel la shtofo elrigardas, char li estas homo sagha kaj neniu pli bone taugas por sia ofico, ol li! Tiel la maljuna bonkora ministro iris en la salonon, en kiu la ambau trompantoj sidis antau la malplenaj teksiloj kaj laboris. "Dio, helpu al mi! ekpensis la maljuna ministro, larghe malfermante la okulojn, mi nenion povas vidi!" Sed li tion chi ne eldiris. La ambau trompantoj petis lin alveni pli proksime kaj demandis, chu ghi ne estas bela desegno kaj belegaj koloroj. Che tio chi ili montris la malplenan teksilon, kaj la malfelicha ministro uzis chiujn fortojn por malfermi bone la okulojn, sed li nenion povis vidi, char nenio estis. --Mia Dio! li pensis, chu mi estas malsagha? tion chi mi neniam supozis kaj tion chi neniu devas sciighi! Chu mi ne taugas por mia ofico? Ne, neniel mi povas rakonti, ke mi ne vidas la teksajhon! --Nu, vi ja nenion diras! rimarkis unu el la teksantoj. --Ho, ghi estas bonega, tre charma! diris la maljuna ministro kaj rigardis tra siaj okulvitroj. Tiu chi desegno kaj tiuj chi koloroj! Jes, mi raportos al la regho, ke ghi tre al mi plachas! --Tre agrable al ni! diris la ambau teksistoj kaj nomis la kolorojn kaj komprenigis la neordinaran desegnon. La maljuna ministro atente auskultis, por povi diri tion saman, kiam li revenos al la regho; kaj tiel li ankau faris. Nun la trompantoj postulis pli da mono, pli da silko kaj oro, kion ili chiam ankorau bezonis por la teksajho. Ili chion metis en sian propran poshon, en la teksilon ne venis ech unu fadeno, sed ili, kiel antaue, daurigadis labori super la malplenaj teksiloj. La regho baldau denove sendis alian bonkoran oficiston, por revidi, kiel iras la teksado kaj chu la shtofo baldau estos preta. Estis kun li tiel same, kiel kun la ministro, li rigardadis kaj rigardadis, sed char krom la malplena teksilo nenio estis, tial li ankau nenion povis vidi. --Ne vere, ghi estas bela peco da shtofo? diris la trompantoj kaj montris kaj klarigis la belan desegnon, kiu tute ne ekzistis. --Malsagha mi ja ne estas! pensis la sinjoro, tial sekve mi ne taugas por mia bona ofico. Tio chi estas stranga, sed almenau oni ne devas tion chi lasi rimarki! Tiel li laudis la shtofon, kiun li ne vidis, kaj certigis ilin pri sia ghojo pro la belaj koloroj kaj la bonega desegno. Jes, ghi estas rava! li diris al la regho. Chiuj homoj en la urbo parolis nur pri la belega shtofo. Nun la regho mem volis ghin vidi, dum ghi estas ankorau sur la teksiloj. Kun tuta amaso da elektitaj homoj, inter kiuj sin trovis ankau la ambau maljunaj honestaj oficistoj, kiuj estis tie antaue, li iris al la ruzaj trompantoj, kiuj nun teksis per chiuj fortoj, sed sen fadenoj. --Nu, chu tio chi ne estas efektive belega? diris ambau honestaj oficistoj. Via Regha Moshto nur admiru, kia desegno, kiaj koloroj! kaj che tio chi ili montris sur la malplenan teksilon, char ili pensis, ke la aliaj kredeble vidas la shtofon. --Kio tio chi estas! pensis la regho, mi ja nenion vidas! Tio chi estas ja terura! Chu mi estas malsagha? chu mi ne taugas kiel regho? tio chi estus la plej terura, kio povus al mi okazi. Ho, ghi estas tre bela, diris tiam la regho laute, ghi havas mian plej altan aprobon! Kaj li balancis kontente la kapon kaj observadis la malplenan teksilon; li ne volis konfesi, ke li nenion vidas. La tuta sekvantaro, kiun li havis kun si, rigardadis kaj rigardadis, sed nenion pli rimarkis, ol chiuj aliaj; tamen ili chiam ripetadis post la regho : ho, ghi ja estas tre bela! Kaj ili konsilis al li porti tiujn chi belegajn vestojn el tiu chi belega materialo la unuan fojon che la solena irado, kiu estis atendata. Rava, belega, mirinda! ripetadis chiuj unu post la alia kaj chiuj estis tre ghojaj. La regho donacis al la ambau trompantoj kavaliran krucon kaj la titolon de sekretaj teksistoj de la kortego. La tutan nokton antau la tago de la parado la trompantoj pasigis maldorme kaj ekbruligis pli ol dekses kandelojn. Chiuj povis vidi, kiel okupitaj ili estis je la pretigado de la novaj vestoj de la regho. Ili faris mienon, kvazau ili prenas la shtofon de la teksiloj, tranchadis per grandaj tondiloj en la aero, kudradis per kudriloj sen fadenoj kaj fine diris : "nun la vestoj estas pretaj!" La regho mem venis al ili kun siaj plej eminentaj korteganoj, kaj ambau trompantoj levis unu manon supren, kvazau ili ion tenus, kaj diris : "Vidu, jen estas la pantalono! jen estas la surtuto! jen la mantelo! kaj tiel plu. Ghi estas tiel malpeza, kiel araneajho! oni povus pensi, ke oni nenion portas sur la korpo, sed tio chi estas ja la plej grava eco! --Jes! diris chiuj korteganoj, sed nenion povis vidi, char nenio estis. --Via Regha Moshto nun volu plej afable demeti Viajn plej altajn vestojn, diris la trompantoj, kaj ni al Via Regha Moshto tie chi antau la spegulo vestos la novajn. La regho demetis siajn vestojn, kaj la trompantoj faris, kvazau ili vestas al li chiun pecon de la novaj vestoj, kiuj kvazau estis pretigitaj; kaj ili prenis lin per la kokso kaj faris kvazau ili ion alligas--tio chi devis esti la trenajho de la vesto--kaj la regho sin turnadis kaj returnadis antau la spegulo. --Kiel belege ili elrigardas, kiel bonege ili sidas! chiuj kriis. Kia desegno, kiaj koloroj! ghi estas vesto de granda indo! --Sur la strato oni staras kun la baldakeno, kiun oni portos super Via Regha Moshto en la parada irado! raportis la chefa ceremoniestro. --Nu, mi estas en ordo! diris la regho. Chu ghi ne bone sidas? Kaj ankorau unu fojon li turnis sin antau la spegulo, char li volis montri, ke li kvazau bone observas sian ornamon. La chambelanoj, kiuj devis porti la trenajhon de la vesto, eltiris siajn manojn al la planko, kvazau ili levas la trenajhon. Ili iris kaj tenis la manojn eltirite en la aero; ili ne devis lasi rimarki, ke ili nenion vidas. Tiel la regho iris en parada marsho sub la belega baldakeno, kaj chiuj homoj sur la stratoj kaj en la fenestroj kriis : "Ho, chielo, kiel senkomparaj estas la novaj vestoj de la regho! Kian belegan trenajhon li havas al la surtuto! kiel bonege chio sidas!" Neniu volis lasi rimarki, ke li nenion vidas, char alie li ja ne taugus por sia ofico au estus terure malsagha. Nenia el la vestoj de la regho ghis nun havis tian sukceson. --Sed li ja estas tute ne vestita! subite ekkriis unu malgranda infano.--Ho chielo, audu la vochon de la senkulpeco! diris la patro; kaj unu a! la alia murmuretis, kion la infano diris. --Li estas tute ne vestita; tie staras malgranda infano, kiu diras, ke li tute ne estas vestita! Li ja tute ne estas vestita! kriis fine la tuta popolo. Tio chi pikis la reghon, char al li jam mem shajnis, ke la popolo estas prava; sed li pensis : nun nenio helpos, oni devas nur kuraghe resti che sia opinio! Li prenis tenighon ankorau pli fieran, kaj la chambelanoj iris kaj portis la trenajhon, kiu tute ne ekzistis. * * * * * ALEKSANDRO MACEDONA Orienta historia legendo el V. JABEC. Granda regho ekregis en Grekujo; "Aleksandro Macedona" li estis nomata. Li venkis popolojn kaj regnojn. Kaj liaj pensoj alte levighis super la nubojn kaj flugadis kiel per aglaj flugiloj tiel alte sub la chielo, ke li el tie ekvidis, ke la tero estas en la oceano, kiel ekzemple naghanta pomo en vazo da akvo. Unufoje Aleksandro ekvolis iri Afrikon, kie trovighas la oro kaj kie regas virinoj, kiuj ankau batalas kun siaj malamikoj. Li kolektis siajn maljunulojn kaj ilin demandis : --Per kia maniero oni povas veni en la landon de oro? --Vi ne povas transiri en tiun landon, respondis la maljunuloj, char mallumaj montegaroj baras la vojon. --Unu fojon mi decidis, kaj mian vorton mi ne shanghos, kolere respondis la regho; mi devas tie esti, tial donu al mi konsilon. --Se vi neshangheble decidis iri tien, respondis la maljunuloj, ordonu al viaj servantoj alkonduki azenojn de Libujo, por kiuj ne ekzistas mallumo, kaj ili prenu ankau tre longajn shnurojn kaj alligu ilian unu finon al via palaco; veturu, ho regho, kun via militistaro sur la azenoj tiun lokon kaj tenu la shnurojn en la manoj : tiam, se vi ne trovos la deziritan lokon, vi povos per la helpo de la shnuroj veni returne al via regha palaco. Tio chi plachis al Aleksandro. Li prenis siajn militistojn, kiuj tenis la shnurojn en la manoj, kaj ili forveturis al la lando de oro, por batali kun la tie regantaj virinoj. Kiam li alvenis al tiu lando, la virinoj eliris al li kaj sin turnis al li kun la sekvanta parolo : --Se via honoro estas al vi kara, ne tushu nin; char se vi nin venkos, la popoloj diros, ke nur virinojn vi venkis, kaj se vi estos venkita, oni diros ke virino vin mortigis! Aleksandro lasis sian paroladon pri batalo kaj petis de ili panon. La virinoj alportis al li oran tablon, sur kiu kushis ora pano. --Chu mi satighos de ora pano? demandis Aleksandro, tion chi vidinte. --Se vi deziras panon, kial vi venis al ni? respondis la virinoj; chu en via lando mankas pano, ke vi tiel malproksime venis ghin serchi? Aleksandro ekhontis kaj eliris el la urbo, surskribinte sur videblaj lokoj la sekvantan frazon : "Mi, Aleksandro, estis malsaghulo en la dauro de mia tuta vivo ghis la tempo, kiam la Afrikaj virinoj instruis al mi saghon kaj prudenton". Kaj li reiris kun sia militistaro al sia lando. En la vojo li sidighis mangheti sur la bordo de ia rivero, kaj lavetante salan fishon en la akvo de la rivero, li eksentis tre agrablan odoron. --Tiu chi rivero sendube elvenas el la paradizo, diris Aleksandro. Ne longe pensante, Aleksandro ekiris lau tiu chi rivero ghis li venis al la pordoj de ia palaco, kiu estis, kompreneble, la paradizo. --Malfermu al mi la pordon! li ekkriis. --Tio chi estas la pordo de la domo de Dio, respondis al li vocho el interne; nur sanktuloj havas la rajton enveni tien chi! --Konfesu mian reghan majeston, ekkriis Aleksandro, kaj donacu al mi ion, char mi estas regho ! Apenau li finis siajn vortojn,--jen ia mano donas al li homan kapon, li ghin prenis kaj reiris al sia lando. Alveninte hejmen, li ekvolis scii la pezon de la donacita kapo, metis ghin sur la teleron de pesilo, kaj la telero mallevighis ghis la tero. Sur la duan teleron li metis milojn da pecoj da arghento kaj oro por ghin mallevi--, sed vane : li ne povis; la tuta arghento kun la oro ne pezis tiom, kiom la kapo. --Kion ghi signifas? demandis Aleksandro la saghulojn. --Ghi estas tial, respondis la saghuloj, char en la kapo sin trovas homa okulo, kiu neniam satighas je arghento kaj oro. --Kion do fari en tia okazo? demandis Aleksandro. --Shutu iom da tera polvo sur la okulon, tiam ghi nenion vidos kaj kompreneble nenion deziros. Kiam tiu chi konsilo estis plenumita, la telero, sur kiu kushis la kapo, tuj levighis rapide supren. --Nun mi vidas, diris Aleksandro, ke la saghuloj havas prudenton ne homan, sed Dian! Tradukis N. KUSHNIR. * * * * * KIU ESTAS LA PLEJ BONA AMIKO DE LA VIRO? Sudrusa popol-rakonto, tradukita de K. HUEBERT. La supre metitan demandon respondas la malgrand'rusoj per la sekvanta historieto. Iam, rakontas ili, lupo persekutis la diablon en la laudinda intenco lin kapti kaj formanghi. Okaze tion chi rimarkis malgrand'ruso, kiu laboris sur la kampo, kaj, chu pro tio, ke la malgrand'ruso ne povas vivi sen la diablo, au chu pro ia alia kauzo --sufiche, li eksentis kompaton por la diablo kaj fortimigis la lupon per fortega "tju!". La diablo, ghojante, ke li liberighis de la lupo, dankis la malgrand'ruson kaj invitis lin veni la estontan vendredon en tian kaj tian profundajhon, kie li ankau estos kaj montros sin al li aparte dankema. Li nur ne venu sole, sed alvenu kun sia plej bona amiko. La malgrand'ruso pensis, ke la plej bona amiko de viro estas lia edzino, kaj tial li iris tien kune kun sia edzino. Kiam ili alvenis al la signita loko, la diablo ankorau ne estis tie kaj, por iel pasigi la tempon, la malgrand'ruso kushigis sian kapon sur la bruston de sia edzino, kaj, dum shi ghin purigadis de certaj malpuraj bestetoj, li dolche ekdormis. Kiam li jhus ekdormis, tiam la diablo, aliformighinte en belegan junan viron, proksimighis al la edzino, amindumis kun shi per la okuloj, kaj en kelkaj minutoj tute shin gajnis tiel, ke shi volonte ekkaptis la altiritan al shi tranchilon, por tratranchi la gorghon de sia edzo. Sed en tiu sama momento, kiam shi tion chi volis fari, la diablo, repreninte sian veran eksterajhon, laute ekkriis, "tju!" tiel, ke la malgrand'ruso vekighis kaj ghustatempe ankorau povis eviti la dangheron, kiu lin minacis. En sekvo de tiu chi okazo la diablo, farante al li fortan predikon pro lia maltrafo, admonis lin kaj donis al li la klarigon, ke ne la edzino, kiel li ja tuj vidis sur si mem, estas la plej bona amiko de la viro, sed la hundo. La edzinon oni povas malsaghigi, delogi; shi ofte forlasas la edzon, dum la hundo restas fidela al sia mastro, neniam lin forlasas, dividas kun li chiujn dangherojn, chiun mizeron kaj, kiam mortas ghia mastro, ghi pli sincere malghojas je li, ol kiu ajn el liaj parencoj. --Tion chi, diris la diablo, mi komunikas al vi, por turni vian atenton sur viajn efektivajn, verajn amikojn, el dankemeco por la helpo, kiun vi alportis al mi. * * * * * LA DEVENO DE LA VIRINO (Hinda legendo.) Kiam la chiopova Mahadeva kreis la belegan Hindujon, li deflugis sur la teron, por ghin admiri. De lia flugo eklevis sin varma, bonodora vento. La fieraj palmoj klinis antau Mahadeva siajn suprojn, kaj ekfloris sub lia rigardo la puraj, blankaj, delikataj, aromaj lilioj. Mahadeva deshiris unu el la lilioj kaj jhetis ghin en la lazuran maron. La vento ekshancelis la kristalan akvon kaj enkovris la belegan lilion per blanka shaumo. Minuto--kaj el tiu chi bukedo de shaumo ekfloris la virino--delikata, bonodora kiel la lilio, facila kiel la vento, shangha kiel la maro, kun beleco, brilanta kiel la shaumo mara, kaj rapide pasanta, kiel tiu chi shaumo. La virino antau chio ekrigardis en la kristalajn akvojn kaj ekkriis : --Kiel mi estas belega! Poste shi ekrigardis chirkauen kaj diris : --Kiel la mondo estas bela! La virino eliris sur la bordon seka el la akvo (de tiu chi tempo la virinoj chiam eliras sekaj el la akvo). Je la vido de la virino ekfloris la floroj sur la tero, kaj el la chielo sur shin ekcelis miljardoj da scivolaj okuloj. Tiuj chi okuloj ekbrulis per ekstazo. De tiu chi tempo lumas la steloj. La stelo Venus ekbrulis per envio--pro tio shi lumas pli forte ol multaj aliaj. La virino promenadis tra belegaj arbaroj kaj herbejoj, kaj chio silente estis ravita de shi. Tio chi ekenuigis la virinon. La virino ekkriis : --Ho, chiopova Mahadeva! Vi kreis min tiel bela! Chio estas ravita de mi, sed mi ne audas, ne scias pri tiuj chi ravoj, chio estas ravita silente! Ekaudinte tiun chi plendon, Mahadeva kreis sennombrajn birdojn. La sennombraj birdoj kantadis ravajn kantojn al la beleco de la belega virino. La virino auskultis kaj ridetis. Sed post unu tago tio chi shin tedis. La virino ekenuis. --Ho, chiopova Mahadeva! ekkriis shi, al mi oni kantas ravantajn kantojn, en ili oni parolas, ke mi estas belega. Sed kia beleco tio chi estas, se neniu volas min cirkaupreni kaj karese sin alpremi al mi! Tiam la chiopova Mahadeva kreis la belan, fleksan serpenton. Ghi chirkauprenadis la belegan virinon kaj rampis apud shiaj piedoj. Duontagon la virino estis kontenta, poste ekenuis kaj ekkriis : --Ah, se mi efektive estus bela, aliaj penus min imiti. La najtingalo kantas belege, kaj la kardelo ghin imitas. Kredeble mi ne estas jam tiel bela! La chiopova Mahadeva por kontentigo de la virino kreis la simion. La simio imitis chiun movon de la virino, kaj la virino ses horojn estis kontenta, sed poste kun larmoj shi ekkriis : --Mi estas tiel bela, tiel belega! Pri mi oni kantas, oni min chirkauprenas, rampas apud miaj piedoj kaj min imitas. Oni min admiras kaj min envias, tiel ke mi ech komencas timi. Kio do min defendos, se oni ekvolos fari al mi de envio malbonon? Mahadeva kreis la fortan, potencan leonon. La leono gardis la virinon. La virino tri horojn estis kontenta, sed post tri horoj shi ekkriis : --Mi estas belega! Oni min karesas, mi--neniun! Oni min amas, mi --neniun! Mi ne povas ja ami tiun chi grandegan, teruran leonon, por kiu mi sentas estimon kaj timon! Kaj en tiu chi sama minuto antau la virino, lau la volo de Mahadeva, aperis malgranda, beleta hundeto. --Kiel aminda besto! ekkriis la virino kaj komencis karesi la hundeton. Kiel mi ghin amas! Nun la virino havis chion, shi pri nenio povis peti. Tio chi shin ekkolerigis. Por ellasi la koleron, shi ekbatis la hundeton, la hundeto ekbojis kaj forkuris, shi ekbatis la leonon--la leono ekmurmuregis kaj foriris--shi surpashis per piedo sur la serpenton,--la serpento eksiblis kaj forrampis. La simio forkuris kaj la birdoj forflugis, kiam la virino ekkriis je ili. . . --Ho, mi malfelicha!--ekkriis la virino, rompante la manojn, --oni min karesas, laudas, kiam mi estas en bona humoro, kaj chiuj forkuras, kiam mi farighas kolera! Mi sola! Ho, chiopova Mahadeva! Je la lasta fojo mi vin petas : Kreu al mi tian ekzistajhon, sur kiun mi povus ellasi la koleron, kiu ne havus la kuraghon forkuri de mi, kiam mi estas kolera, kiu estus devigita pacience elportadi chiujn batojn!-- Mahadeva enpensighis kaj--kreis al shi. . . la edzon! Tradukis A. GRABOWSKI. * * * * * LA NASKIGHO DE LA TABAKO ARABA LEGENDO. Lau la hispana rakonto de CERVERA BACHILLER tradukis JAYME HEINLEIN FERREIRA. En la nomo de Allah, pardonema kaj bonkora, kiu donis al ni la kanon, por skribi, kaj kiu chiutage instruas al la homoj ion, kion ili ne scias, auskultu : Li sola estas la grandulo, la potenculo, la sinjoro de la angheloj kaj de la homoj. Sur Liaj lipoj estas la vero; la lumo de la sunoj, kiuj brilas super la montegoj, venas de Liaj okuloj. Unu el Liaj fingroj guvernas la mashinon de la mondoj. La bloveto de Lia busho estas la vento, kiu pelas la sablojn de la dezerto. Auskultu : Ghi ne estas la legendo pri la belulino Zobeido, nek la legendo pri la sultano de Kandahhoro, nek la historio pri la beduena belulino, nek unu el la dolchegaj popolrakontoj kaj sorchorakontoj, kiujn la popolaj orientaj poetoj kantas en akompano de la sonoj de la guzlo [Piednoto: Orienta unukorda ludinstrumento.], sidante apud la pordoj de la kafejoj de Bagdado au antau la bazaroj de la richega Djhedo. Ghi ne estas unu el la rozaj legendoj, kiujn la beduenoj kantas apud la "Puto de Beno" dum la plenigado de la kruchoj, kiam la suno dormas en la brakoj de la vespero, au kiujn la bestogardistoj de la dezerto kantas kune apud la "Shtonegoj koloritaj", kiam la kameloj ripozas sub la blanka tendo kaj la luno levighas sur la horizonto. Ghi estas la legendo, kiun la veraj kredantoj chiam ripetas kun la okuloj turnitaj al la "Sankta Kiblo" [Piednoto: Mekko.] kaj kiun rakontis al mi Ali Hasan el la gento "Beni el Vedaroj" unu matenon, kiam ni promenadis ambau sur la bordo de la maro. Kiam la suno sin levis, Ali etendis la tapishon de pregho, falis sur la genuojn kaj ekparolis la Fatah. Kiam lia pregho estis finita, li sin levis kaj proponis al mi la "pipon de amikeco". Ni sidighis kaj komencis fumi. --Kristano, li diris al mi, vi ne konas la historion de naskigho de tiu chi folio, kies odoron ni nun flaras kaj kies fumo supreniras ghis la trono de Allah, miksita kun la odoroj de la floroj? --Mahometano, mi ne konas, mi respondis. --Laudata estu Allah, li ekkriis, kiu nur al la kredantoj, per la busho de la profeto, malkovris la misterojn de la objektoj kovritaj. De Dio ni estas, kaj al Dio ni reiros. . . . Li estas granda! Kaj preninte pli da tabako en sian pipon, li rakontis al mi la sekvantan legendon, simplan, sed profunde religian kaj severan. Unu fojon vojaghis la profeto Mahometo (Dio havu lin en sankta gloro) tra la dezertoj de Jemen. Estis vintro, kaj pro la malvarmeco la bestoj-rampajhoj dormis la dormon de la longaj noktoj. La chevalo, sur kiu la profeto rajdis, metis unu hufon sur serpentejon, kaj tuj oni ekvidis serpenteton, dormantan de malvarmo. Mahometo kompatis la rampajhon, deiris de la chevalo, prenis la serpenteton kaj metis ghin en la manikon de sia mantelo, por ke la varmo de lia korpo ghin revivigu. Kaj la varmo de la korpo redonis al ghi la vivon. Baldau ghi ekmovighis, poste ghi elmetis la kapon el la maniko kaj diris : --Profeto, mi volas mordi vian manon. --Ne estu maldanka, respondis la profeto. --Mi tiel volas. --Kiam vi montros al mi la kauzon, kiu vin igas fari malbonon al mi, tiam mi permesos al vi mordi min. --Via gento, murmuris la serpento, chiam militas kontrau nia : la piedoj de la viaj kaj la hufoj de viaj chevaloj venkas chiam la niajn, kaj mi nun volas venghi al vi. --Nun ni parolas nek pri via gento, nek pri nia, respondis la profeto : nur inter vi kaj mi estas la afero. Kian do malbonon mi al vi faris? Chu mi ne faris al vi bonon, redonante al vi la vivon per la varmo de mia korpo? --Malgrau tio mi volas vin mordi, por ke poste vi ne faru malbonon al miaj filoj nek al aliaj de mia gento. --Tio chi, malbona rampajho, estos maldanko : vi pagos malbonon por bono. Ve al vi, kiu tiel malbone volas repagi la bonajhon, kion oni faras al vi! --Mi volas, ekkriis tiam la serpento kolere, mi volas, kaj mi jhuras al vi per Dio la granda kaj potenca, ke mi mordos vin! Audinte la nomon de Allah, la profeto ne kuraghis pli respondi. Li klinis la kapon kaj diris : --Lia nomo estu laudata! Ni estas de Li kaj de Li ni havas la vivon! Kaj li malkovris la manon, ke la serpento tie mordu. Kaj la serpento mordis la sanktan manon de Mahometo. Tiu chi tiam, eksentinte la doloron, eljhetis la serpenton malproksimen kaj malbenis ghin en la nomo de Allah, char ghi estis maldanka, kaj kun ghi li malbenis ankau chiujn, kiuj pagas malbonon por bono kaj ne estas dankaj por la bonoj, kiujn oni faras al ili. Poste la profeto alpremis la lipojn al la vundo, forte eksuchis kaj eltiris la venenon, kiun la rampajho tie lasis. Kaj li krachis sur la sablon de la dezerto. En tiu sama minuto sur la loko, kie falis la krachajho, naskighis kreskajho, rapide disvolvighante kaj donante foliojn. La araboj, kiuj akompanis la senditon de Allah, ekbruligis kelkajn foliojn, kiel oferon al Dio sola, pardonema kaj bonkora, kiu savis la estron de la kredantoj de pereo per la veneno; kaj tiam ili flaris la strangan kaj delikatan odoron, kiun tiu chi kreskajho donas, estante bruligata. De tiu tago chiuj bonaj mahometanoj fumas la foliojn de tiu herbo mirinda kaj benita de Allah, plantas ghin en la oazoj kaj flaras ghian odoron kun respekto kaj ghojo, char ghia gusto enhavas la maldolchecon de la veneno serpenta kaj la dolchecon de la sankta krachajho de la profeto. De tiu malproksima tempo la tabako estas la plezuro de la hadjhioj, kiuj vojaghas al Mekko, de la ulemoj, kiuj instruas la saghecon apud la sojlo de la meskito de El-Hazar, fonto de gajeco kaj lumo, kaj de la "filoj de la blanka tendo", kiuj estas la reghoj de la dezerto. Ankau de tiu tempo la kredanto, ricevinte de alia mahometano, sub lia tendo, la "salon de gastameco", devas ami lin kaj defendi lin ghis la morto, se estus bezone, char la malbeno de la profeto staras super la kapo de maldankulo, kiu ne povos vidi la klaran lumon de la paradizo en la nokto de sia morto. Tio chi estas la legendo pri la tabako, kiu transiras de gento al gento, rakontata de la maljunaj kredantoj, tra la centjaroj kaj generacioj, pro la gloro de Allah, kies nomo estas benita. Li sola estas granda! * * * * * KARAGARA Hinda fabelo. Rakontis F. V. L. En la urbo Vataman vivis sagha, sed malricha bramano Kecava. Lia edzino Karagara estis malbona al chiu; ech la diablo, kiu loghis en arbo apud tiu domo, el timo je Karagara forkuris en dezerton. La bramano ne povis elporti la turmentojn, ricevatajn de sia edzino, kaj foriris. En la vojo vidis lin la diablo kaj diris : "Hodiau mi regalos vin. Ne timu! Mi loghis en arbo apud via domo, sed el timo je Karagara mi forkuris; mi volas fari al vi ion bonan. Iru en la urbon Mrigavati; tie regas Madana; mi eniros en lian fllinon Mrigalochana'n kaj lasos min elirigi nur per vi". Tiel estis farita. La diablo eniris en la reghidinon, la bramano venis kaj faris chion, kion faras la aliaj magiistoj, sed la diablo ne eliris. Fine la bramano diris : "En la nomo de Karagara, eliru!" kaj la diablo obeis. La regho donis al la bramano sian filinon kiel edzino kaj kun tio chi ankau duonon de la regno.--La diablo iris en la urbon Karnavati kaj eniris en la reghinon Sulochana'n. La regho sendis al Madana kaj petis pri la magiisto Kecava. Tiu chi venis al la turmentata reghino, sed la diablo, vidinte lin, diris : "Jam unu fojon mi helpis al vi; nun gardu vin." La bramano alpashis pli proksime kaj ekmurmuretis al la reghino en la orelon : "Karagara venis; mi volis nur diri ghin al vi." La diablo, audinte tion chi, ektimis kaj eliris. La bramano, riceviate grandajn honorojn de la regho, reiris en la urbon Mrigavati. * * * * * LA VIRINETO DE MARO Fabelo de Andersen. Malproksime en la maro la akvo estas tiel blua, kiel la folioj de la plej bela cejano, kaj klara, kiel la plej pura vitro, sed ghi estas tre profunda, pli profunda, ol povas atingi ia ankro; multaj turoj devus esti starigitaj unu sur la alia, por atingi de la fundo ghis super la akvo. Tie loghas la popolo de maro. Sed ne pensu, ke tie estas nuda, blanka, sabla fundo; ne, tie kreskas la plej mirindaj arboj kaj kreskajhoj, de kiuj la trunketo kaj folioj estas tiel flekseblaj kaj elastaj, ke ili che la plej malgranda fluo de la akvo sin movas, kiel vivaj estajhoj. Chiuj fishoj, malgrandaj kaj grandaj, traglitas inter la branchoj, tute tiel, kiel tie chi supre la birdoj en la aero. En la plej profunda loko staras la palaco de la regho de la maro. La muroj estas el koraloj, kaj la altaj fenestroj el la plej travidebla sukceno; la tegmento estas farita el konkoj, kiuj sin fermas kaj malfermas lau la fluo de la akvo. Tio chi estas belega vido, char en chiu konko kushas brilantaj perloj, el kiuj chiu sola jam estus efektiva beligajho en la krono de reghino. La regho de la maro perdis jam de longe sian edzinon, sed lia maljuna patrino kondukis la mastrajhon de la domo. Shi estis sagha virino, sed tre fiera je sia nobeleco, tial shi portis dekdu ostrojn sur la vosto, dum aliaj nobeloj ne devis porti pli ol ses. Cetere shi meritis chian laudon, la plej multe char shi montris la plej grandan zorgecon kaj amon por la malgrandaj reghidinoj, shiaj nepinoj. Ili estis ses belegaj infanoj, sed la plej juna estis tamen la plej bela el chiuj; shia hauto estis travidebla kaj delikata, kiel folieto de rozo, shiaj okuloj bluaj kiel, la profunda maro; sed, kiel chiuj aliaj, shi ne havis piedojn, la korpo finighis per fisha vosto. La tutan tagon ili povis ludi en la palaco, en la grandaj salonoj, kie vivaj floroj elkreskadis el la muroj. La grandaj sukcenaj fenestroj estis malfermataj, kaj tiam la fishoj ennaghadis al ili, tute kiel che ni enflugas la hirundoj, kiam ni malfermas la fenestrojn. La fishoj alnaghadis al la malgrandaj reghidinoj, manghadis el iliaj manoj kaj lasadis sin karesi. Antau la palaco sin trovis granda ghardeno kun rughaj kaj nigrabluaj floroj; la fruktoj brilis kiel oro kaj la floroj kiel fajro, dum la trunketoj kaj folioj sin movis senchese. La tero estis la plej delikata sablo, sed blua, kiel flamo de sulfuro. Super chio estis ia blua brileto. Oni povus pli diri, ke oni sin trovas alte supre, en la aero, havante nur chielon super kaj sub si, ol ke oni estas sur la fundo de la maro. En trankvila vetero oni povis vidi la sunon, kiu elrigardis kiel purpura floro, el kiu venis lumo chirkauen. Chiu el la malgrandaj reghidinoj havis en la ghardeno sian apartan loketon, kie shi povis lau sia placho kaj bontrovo fosi kaj planti. Unu donis al sia florejo la formon de baleno; alia trovis pli bone, ke shia florejo similas je virineto de maro; sed la plej juna donis al la sia formon rondan, kiel la suno, kaj havis nur florojn rughe brilantajn, kiel tiu. Shi estis en chio originala infano, silenta kaj pensanta, kaj kiam la aliaj fratinoj sin ornamis per la mirindaj objektoj, kiujn ili ricevis de shipoj, venintaj al la fundo, shi volis havi, krom la rughaj floroj, kiuj similis je la suno, nur unu belan statuon, kiu prezentis tre belan knabon. Ghi estis farita el blanka klara marmoro kaj falis sur la fundon de la maro che la rompigho de la shipo. Shi plantis apud la statuo rozarughan salikon, kiu kreskis belege kaj tenis siajn branchojn super la statuo, ghis la blua sablo de la fundo, kie la ombro havis koloron nigra-bluan kaj movadis sin senchese, kiel la branchoj. Ghi elrigardis, kiel la supro kaj la radikoj ludus inter si kaj sin kisus. Ne estis pli granda plezuro por la juna reghidino, ol audi pri la mondo supra kaj la homoj. La maljuna avino devis rakontadi chion, kion shi sciis pri shipoj kaj urboj, homoj kaj bestoj. Sed la plej bela kaj mirinda estis por shi, ke la floroj supre sur la tero odoras, kion ne faras la floroj sur la fundo de la maro, kaj ke la arbaroj estas verdaj kaj la fishoj, kiujn oni vidas tie inter la branchoj, tiel laute kaj agrable kantas, ke estas plezuro ilin audi. Ghi estis la birdetoj, kiujn la avino nomis fishoj, char alie shiaj nepinoj, kiuj ne vidis ankorau birdojn, ne povus shin kompreni. --Kiam vi atingos la aghon de dekkvin jaroj, diris la avino, vi ricevos la permeson sin levi el la maro, sidi sub la lumo de la luno sur la maraj shtonegoj kaj rigardi la grandajn shipojn, kiuj veturos antau vi; vi vidos ankau arbarojn kaj urbojn! Baldau unu el la fratinoj devis atingi la aghon de dekkvin jaroj, sed la aliaj. . . . chiu el ili estis unu jaron pli juna, ol la alia, tiel ke al la plej juna mankis ankorau plenaj kvin jaroj, ghis shi povus sin levi de la fundo de la maro kaj vidi, kiel nia mondo elrigardas. Sed unu promesis al la alia rakonti al shi, kion shi vidis kaj kio la plej multe plachis al shi en la unua tago; char ilia avino ne sufiche ankorau rakontis al ili, estis ankorau multaj aferoj, pri kiuj ili volus scii. Sed neniu el ili estis tiel plena je deziroj, kiel la plej juna, ghuste shi, kiu devis ankorau la plej longe atendi kaj estis tiel silenta kaj plena je pensoj. Ofte en la nokto shi staris antau la malfermita fenestro kaj rigardis supren tra la mallume blua akvo, kiel la fishoj per siaj naghiloj kaj vostoj ghin batis. La lunon kaj stelojn shi povis vidi; ili shajnis tre palaj, sed por tio ili tra la akvo elrigardis multe pli grandaj, ol antau niaj okuloj. Se sub ili glitis io kiel nigra nubo, shi sciis, ke tio chi estas au baleno naghanta super shi, au ech shipo kun multaj homoj. Ili certe ne pensis, ke bela virineto de maro staras sur la fundo kaj eltiras siajn blankajn manojn kontrau la shipo. Jen la plej maljuna reghidino atingis la aghon de dekkvin jaroj kaj ricevis la permeson sin levi super la suprajhon de la maro. Kiam shi revenis, shi havis multege por rakonti; sed la plej bela estas, shi diris, kushi en la lumo de la luno sur supermara sablajho sur trankvila maro kaj rigardi la grandan urbon, kiu sin trovas tuj sur la bordo de la maro, belan urbon, kie la lumoj brilas kiel centoj da steloj, audi la muzikon kaj la bruon de kaleshoj kaj homoj, vidi la multajn preghejojn kaj turojn kaj auskulti la sonadon de la preghejaj sonoriloj. Ghuste char al la plej juna estis ankorau longe malpermesite sin levi, shi la plej multe sentis grandan deziregon je chio chi. Kun kia atento shi auskultis tiujn chi rakontojn! Kaj kiam shi poste je la vespero staris antau la malfermita fenestro kaj rigardis tra la mallume-blua akvo, chiuj shiaj pensoj estis okupitaj je la granda urbo kun ghia bruado, kaj shajnis al shi, ke la sonado de la preghejaj sonoriloj trapenetras malsupren al shi. Post unu jaro la dua fratino ricevis la permeson sin levi tra la akvo kaj naghi kien shi volas. Shi suprennaghis che la subiro de la suno, kaj tiu chi vido lau shia opinio estis la plej bela. La tuta chielo elrigardis kiel oro, shi diris, kaj la nuboj--ha, ilian belecon shi ne povus sufiche bone priskribi! Rughaj kaj nigrabluaj ili sin transportis super shi, sed multe pli rapide ol ili, flugis, kiel longa blanka kovrilo, amaso da sovaghaj cignoj super la akvo al la forighanta suno. Ili flugis al la suno, sed tiu chi mallevighis kaj la roza brilo estingighis sur la maro kaj la nuboj. En la sekvanta jaro la tria fratino sin levis; shi estis la plej kuragha el chiuj kaj naghis tial supren en unu larghan riveron, kiu fluas al la maro. Palacoj kaj vilaghaj dometoj estis vidataj tra belegaj arbaroj : Shi audis kiel chiuj birdoj kantis, kaj la suno lumis tiel varme, ke shi ofte devis naghi sub la akvon, por iom malvarmigi sian brule varmegan vizaghon. En unu malgranda golfo shi renkontis tutan amason da belaj homaj infanoj; ili kuradis tute nudaj kaj batadis en la akvo. Shi volis ludi kun ili, sed kun teruro ili forkuris. Poste venis malgranda nigra besto, tio estis hundo, sed shi antaue neniam vidis hundon; tiu chi komencis tiel furioze shin boji, ke shi tute ektimighis kaj ree forkuris en la liberan maron. Sed neniam shi forgesos la belegajn arbarojn, la verdajn montetojn kaj la malgrandajn infanojn, kiuj povis naghi, kvankam ili ne havis fishan voston. La kvara fratino ne estis tiel kuragha; shi restis en la mezo de la sovagha maro kaj rakontis, ke ghuste tie estas la plej bele. Oni povas rigardi tre malproksime chirkaue, kaj la chielo staras kiel vitra klosho super la maro. Shipojn shi vidis, sed nur tre malproksime, ili elrigardis kiel mevoj; la ludantaj delfenoj sin renversadis kaj la grandaj balenoj shprucis akvon el la truoj de siaj nazoj supren, ke ghi elrigardis chirkaue kiel centoj da fontanoj. Nun venis la tempo por la kvina fratino. Shia naskotago estis ghuste en la mezo de vintro, kaj tial shi vidis, kion la aliaj la unuan fojon ne vidis. La maro estis preskau tute verda, kaj chirkaue naghis grandaj montoj de glacio, el kiuj, lau shia rakonto, chiu elrigardis kiel perlo kaj tamen estis multe pli granda ol la turoj, kiujn la homoj konstruas. En la plej mirindaj formoj ili sin montris kaj brilis kiel diamantoj. Shi sidighis sur unu el la plej grandaj, kaj chiuj shipistoj forkuradis kun teruro de la loko, kie shi sidis kaj lasis la venton ludi kun shiaj longaj haroj. Sed je la vespero la chielo kovrighis je nuboj, ghi tondris kaj fulmis, dum la nigra maro levis la grandajn pecegojn da glacio alte supren kaj briligis ilin en la forta fulmado. Sur chiuj shipoj oni mallevis la velojn; estis timego, teruro, sed shi sidis trankvile sur sia naghanta glacia monto kaj vidis, kiel la fajraj fulmoj zigzage sin jhetadis en la shauman maron. Kiam iu el la fratinoj venis la unuan fojon super la akvon, chiu estis ravata de la nova kaj bela, kiun shi vidis; sed nun, kiam ili kiel grandaghaj knabinoj havis la permeson supreniri chiufoje lau sia volo, ghi farighis por ili indiferenta; ili deziregis ree hejmen, kaj post la paso de unu monato ili diris, ke malsupre en la domo estas la plej bele kaj tie oni sin sentas la plej oportune. Ofte en vespera horo la kvin fratinoj chirkauprenadis unua la alian per la manoj kaj suprennaghadis en unu linio super la akvon. Ili havis belegajn vochojn, pli belajn ol la vocho de homo, kaj kiam ventego komencighis kaj ili povis supozi, ke rompighos shipoj, ili naghadis antau la shipoj kaj kantadis agrable pri la beleco sur la fundo de la maro, kaj petis la shipanojn ne timi veni tien. Sed tiuj chi ne povis kompreni la vortojn, ili pensis ke ghi estas la ventego; kaj ili ankau ne povis vidi la belajhojn de malsupre, char se la shipo iris al la fundo, la homoj mortis en la akvo kaj venis nur jam kiel malvivuloj en la palacon de la regho de la maro. Kiam je la vespero la fratinoj tiel mano en mano sin alte levis tra la maro, tiam la malgranda fratino restis tute sola kaj rigardis post ili, kaj estis al shi, kiel shi devus plori; sed virino de maro ne havas larmojn, kaj tial shi suferas multe pli multe. --Ho, se mi jam havus la aghon de dekkvin jaroj! shi diris. Mi scias, ke ghuste mi forte amos la mondon tie supre kaj la homojn, kiuj tie loghas kaj konstruas! Fine shi atingis la aghon de dekkvin jaroj. --Jen vi elkreskis, diris shia avino, la maljuna reghino-vidvino. Venu, kaj mi vin ornamos kiel viajn aliajn fratinojn! Shi metis al shi kronon el blankaj lilioj sur la harojn, sed chiu folieto de floro estis duono de perlo; kaj la maljuna avino lasis almordighi al la vosto de la reghidino ok grandajn ostrojn, por montri shian altan staton. --Tio chi doloras! diris la virineto de maro. --Jes, kortega ceremonio postulas maloportunecon! diris la avino. Ho, shi fordonus kun plezuro chiun chi belegajhon kaj dejhetus la multepezan kronon! Shiaj rughaj ghardenaj floroj staris al shi multe pli bone, sed nenio helpis. "Adiau!" shi diris kaj levis sin facile kaj bele tra la akvo. Antau momento subiris la suno, kiam shi levis la kapon super la suprajho de la maro; sed chiuj nuboj brilis ankorau kiel rozoj kaj oro, kaj tra la palrugha aero lumis la stelo de la vespero, la aero estis trankvila kaj fresha kaj nenia venteto movis la maron. Sur la maro staris granda trimasta shipo, nur unu velo estis levita, char estis nenia bloveto, kaj inter la shnuregaro sidis chie shipanoj. Oni audis muzikon kaj kantadon, kaj kiam la vespero farighis pli malluma, centoj da koloraj lanternoj estis ekbruligitaj; ghi elrigardis, kvazau la flagoj de chiuj nacioj blovighas en la aero. La virineto de maro alnaghis ghis la fenestro de la kajuto, kaj chiufoje, kiam la akvo shin levis, shi provis rigardi tra la klaraj vitroj de la fenestroj en la kajuton, kie staris multaj ornamitaj homoj, sed la plej bela el ili estis la juna reghido kun la grandaj nigraj okuloj. Li povis havi la aghon de dekses jaroj, lia tago de naskigho ghuste nun estis festata, kaj pro tio chi regis la tuta tiu gajeco kaj belegeco. La shipanoj dancis sur la ferdeko, kaj kiam la reghido al ili eliris, pli ol cent raketoj levighis en la aeron. Ili lumis kiel luma tago, tiel ke la virineto de maro ektimis kaj subighis sub la akvon. Sed baldau shi denove ellevis la kapon kaj tiam shajnis al shi, kvazau chiuj steloj de la chielo defalas al shi. Neniam ankorau shi vidis tian fajrajhon. Grandaj sunoj mughante sin turnadis, belegaj fajraj fishoj sin levadis en la bluan aeron kaj de chio estis vidata luma rebrilo en la klara trankvila maro. Sur la shipo mem estis tiel lume, ke oni povis vidi ech la plej malgrandan shnuron, ne parolante jam pri la homoj. Kiel bela la juna reghido estis, kaj li premis al la homoj la manojn kun afabla ridetado, dum la muziko sonis tra la bela nokto. Jam farighis malfrue, sed la virineto de maro ne povis deturni la okulojn de la shipo kaj de la bela reghido. La koloraj lanternoj estingighis, la raketoj sin ne levadis pli en la aeron, la pafilegoj jam pli ne tondris, sed profunde en la maro estis movado kaj bruado. La virineto de maro sidis sur la akvo kaj balancighis supren kaj malsupren, tiel ke shi povis enrigardadi en la kajuton. Sed pli rapide la shipo kuris super la ondoj, unu velo post la alia estis levataj, pli forte batis la ondoj, nigra nubego sin montris kaj fulmoj malproksimaj ekbrilis. Terura ventego baldau komencighis. Tial la shipanoj demetis la velojn. La granda shipo balancighis en rapidega kurado sur la sovagha maro; kiel grandaj nigraj montoj sin levadis la shaumanta akvo, minacante sin transjheti super la mastoj, sed la shipo sin mallevadis kiel cigno inter la altaj ondoj kaj levadis sin ree sur la akvajn montojn. Al la virineto de maro ghi shajnis kiel veturo de plezuro, sed la shipanoj tute alie tion chi rigardis; la shipo ghemegis kaj krakis, la chefa masto rompighis en la mezo kiel kano, kaj la shipo kushighis sur flanko kaj la akvo eniris en la internajhon de la shipo. Nun la virineto de maro vidis, ke la shipanoj estas en danghero, shi devis sin mem gardi antau la traboj kaj rompajhoj de la shipo, kiuj estis pelataj super la akvo. Kelkan tempon estis tiel mallumege, ke shi nenion povis vidi; sed jen ekfulmis kaj farighis denove tiel lume, ke la virineto de maro klare revidis chiujn sur la shipo. Chiu penis sin savi, kiel li povis. La plej multe shi observadis la junan reghidon kaj shi vidis, kiam la shipo rompighis, ke li falis en la profundan maron. En la unua momento shi estis tre ghoja, char nun li ja venos al shi, sed baldau venis al shi en la kapon, ke la homoj ja ne povas vivi en la akvo kaj tiel li nur malviva venos en la palacon de la regho de la maro. Ne, morti li ne devas! Tial la virineto de maro eknaghis inter la traboj kaj tabuloj, kiuj kuradis sur la maro forgesis la propran dangheron, subnaghis profunde en la akvon kaj sin levis denove inter la altaj ondoj. Fine shi atingis la junan reghidon, kiu jam apenau sin tenis sur la suprajho de la sovagha maro. Liaj manoj kaj piedoj komencis jam lacighi, la belaj okuloj sin fermis, li devus morti, se shi ne alvenus. Shi tenis lian kapon super la akvo kaj lasis sin peli de la ondoj kien ili volis. Chirkau la mateno la ventego finighis. De la shipo ne restis ech unu ligneto. Rugha kaj brilanta sin levis la suno el la akvo, kaj shajnis, ke per tio chi la vangoj de la reghido ricevis vivon, tamen liaj okulaj restis fermitaj. La virineto de maro kisis lian altan belan frunton kaj reordigis liajn malsekajn harojn. Shajnis al shi, ke li estas simila je la marmora statuo en shia malgranda ghardeno. Shi lin kisis kaj rekisis kaj forte deziris, ke li restu viva. Jen montrighis tero, altaj bluaj montoj, sur kies suproj brilis la blanka negho, kiel amaso da cignoj. Malsupre sur la bordo staris belegaj verdaj arbaroj kaj antau ili staris preghejo au monahhejo, estis ankorau malfacile bone ghin diferencigi, sed konstruo ghi estis. Citronaj kaj oranghaj arboj kreskis en la ghardeno kaj antau la eniro staris altaj palmoj. La maro faris tie chi malgrandan golfeton, en kiu la akvo estis tute trankvila, sed tre profunda, kaj kiu estis limita de superakvaj shtonegoj, kovritaj de delikata blanka sablo. Tien chi alnaghis la virineto de maro kun la bela princo, kushigis lin sur la sablo kaj zorgis, ke lia kapo kushu alte en la varma lumo de la suno. Eksonis la sonoriloj en la granda blanka konstruo kaj multaj junaj knabinoj sin montris en la ghardeno. Tiam la virineto de maro fornaghis kaj kashis sin post kelkaj altaj shtonoj, kiuj elstaris el la akvo, kovris la harojn kaj bruston per shaumo de la maro, tiel ke neniu povis vidi shian belan vizaghon, kaj shi nun observadis, kiu venos al la malfelicha reghido. Ne longe dauris kaj alvenis juna knabino. Shi videble forte ektimis, sed nur unu momenton, kaj baldau shi vokis multajn homojn, kaj la virineto de maro vidis, ke la reghido denove ricevis la konscion kaj ridetis al chiuj chirkaustarantoj, sed al sia savintino li ne ridetis, li ja ech ne sciis, ke al shi li devas danki la vivon. Shi sentis sin tiel malghoja, ke shi, kiam oni lin forkondukis en la grandan konstruon, malgaje subnaghis sub la akvon kaj revenis al la palaco de sia patro. Shi estis chiam silenta kaj enpensa, sed nun ghi farighis ankorau pli multe. La fratinoj shin demandis, kion shi vidis la unuan fojon tie supre, sed shi nenion al ili rakontis. Ofte en vespero kaj mateno shi levadis sin al la loko, kie shi forlasis la reghidon. Shi vidis, kiel la fruktoj de la ghardeno farighis maturaj kaj estis deshiritaj, shi vidis, kiel la negho fluidighis sur la altaj montoj, sed la reghidon shi ne vidis, kaj chiam pli malghoja shi tial revenadis hejmen. Shia sola plezuro estis sidi en sia ghardeneto kaj chirkaupreni per la brakoj la belan marmoran statuon, kiu estis simila je la reghido; sed siajn florojn shi ne flegis, kaj sovaghe ili kreskis super la vojetoj, kaj iliaj longaj trunketoj kaj folioj sin kunplektis kun la branchoj de la arboj tiel, ke tie farighis tute mallume. Fine shi ne povis pli elteni kaj rakontis al unu el siaj fratinoj, kaj baldau tiam sciighis chiuj aliaj, sed je vorto de honoro neniu pli ol tiu, kaj kelkaj aliaj virinetoj de maro, kiuj tamen rakontis ghin nur al siaj plej proksimaj amikinoj. Unu el ili povis doni sciajhon pri la reghido, shi ankau vidis la feston naskotagan sur la shipo, sciis, de kie la reghido estas kaj kie sin trovas lia regno. "Venu, fratineto!" diris la aliaj reghidinoj, kaj interplektinte la brakojn reciproke post la shultroj, ili sin levis en longa linio el la maro tien, kie sin trovis la palaco de la reghido. Tiu chi palaco estis konstruita el helflava brilanta speco de shtono, kun grandaj marmoraj shtuparoj, el kiuj unu kondukis rekte en la maron. Belegaj orkovritaj kupoloj sin levadis super la tegmentoj, kaj inter la kolonoj, kiuj chirkauis la tutan konstruon, staris marmoraj figuroj, kiuj elrigardis kiel vivaj ekzistajhoj. Tra la klara vitro en la altaj fenestroj oni povis rigardi en la plej belegajn salonojn, kie pendis multekostaj silkaj kurtenoj kaj tapishoj kaj chiuj muroj estis ornamitaj per grandaj pentrajhoj, ke estis efektiva plezuro chion tion chi vidi. En la mezo de la granda salono batis alta fontano, ghiaj radioj sin levadis ghis la vitra kupolo de la plafono, tra kiu la suno lumis sur la akvo kaj la plej belaj kreskajhoj, kiuj sin trovis en la granda baseno. Nun shi sciis, kie li loghas, kaj tie shi montradis sin ofte en vespero kaj en nokto sur la akvo; shi alnaghadis multe pli proksime al la tero, ol kiel kuraghus ia alia, shi ech sin levadis tra la tuta mallargha kanalo, ghis sub la belega marmora balkono. Tie shi sidadis kaj rigardis la junan reghidon, kiu pensis, ke li sidas sola en la klara lumo de la luno. Ofte en vespero shi vidadis lin forveturantan sub la sonoj de muziko en lia belega shipeto ornamita per flagoj; shi rigardadis tra la verdaj kanoj, kaj se la vento kaptadis shian longan blankan vualon kaj iu shin vidis, li pensis, ke ghi estas cigno, kiu disvastigas la flugilojn. Ofte en la nokto, kiam la fishistoj kaptadis fishojn sur la maro che lumo de torchoj, shi audadis, ke ili rakontas multon da bona pri la juna reghido, kaj shi ghojadis, ke shi savis al li la vivon, kiam li preskau sen vivo estis pelata de la ondoj, kaj shi ekmemoradis, kiel firme lia kapo ripozis sur shia brusto kaj kiel kore shi lin kisis. Pri tio chi li nenion sciis, li ne povis ech songhi pri shi. Chiam pli kaj pli kreskis shia amo al la homoj, chiam pli shi deziris povi sin levi al ili kaj vivi inter ili, kaj ilia mondo shajnis al shi multe pli granda ol shia. Ili ja povas flugi sur shipoj trans la maron, sin levi sur la altajn montojn alte super la nubojn, kaj la landoj, kiujn ili posedas, sin etendas kun siaj arbaroj kaj kampoj pli malproksime, ol shi povas atingi per sia rigardo. Multon shi volus scii, sed la fratinoj ne povis doni al shi respondon je chio, kaj tial shi demandadis pri tio la maljunan avinon, kiu bone konis la pli altan mondon, kiel shi nomadis la landojn super la maro. --Se la homoj ne dronas, demandis la virineto de maro, chu ili tiam povas vivi eterne, chu ili ne mortas, kiel ni tie chi sur la fundo de la maro? --Ho jes, diris la maljunulino, ili ankau devas morti, kaj la tempo de ilia vivo estas ankorau pli mallonga ol de nia. Ni povas atingi la aghon de tricent jaroj, sed kiam nia vivo chesighas, ni turnighas en shaumon kaj ni ne havas tie chi ech tombon inter niaj karaj. Ni ne havas senmortan animon, ni jam neniam revekighas al vivo, ni similas je la verda kreskajho, kiu, unu fojon detranchita, jam neniam pli povas revivighi. Sed la homoj havas animon, kiu vivas eterne, kiam la korpo jam refarighis tero. La animo sin levas tra la etero supren, al la brilantaj steloj! Tute tiel, kiel ni nin levas el la maro kaj rigardas la landojn de la homoj, tiel ankau ili sin levas al nekonataj belegaj lokoj, kiujn ni neniam povos vidi. --Kial ni ne ricevis senmortan animon? malghoje demandis la virineto de maro. Kun plezuro mi fordonus chiujn centojn da jaroj, kiujn mi povas vivi, por nur unu tagon esti homo kaj poste preni parton en la chiela mondo! --Pri tio chi ne pensu! diris la maljunulino, nia sorto estas multe pli felicha kaj pli bona, ol la sorto de la homoj tie supre! --Sekve mi mortos kaj disfluighos kiel shaumo sur la maro, mi jam ne audados la muzikon de la ondoj, ne vidados pli la belajn florojn kaj la luman sunon! Chu mi nenion povas fari, por ricevi eternan animon? --Ne! diris la maljunulino, nur se homo vin tiel ekamus ke vi estus por li pli ol patro kaj patrino, se li alligighus al vi per chiuj siaj pensoj kaj sia amo kaj petus, ke la pastro metu lian dekstran manon en la vian kun la sankta promeso de fideleco tie chi kaj chie kaj eterne, tiam lia animo transfluus en vian korpon kaj vi ankau ricevus parton en la felicho de la homoj. Li donus al vi animon kaj retenus tamen ankau sian propran. Sed tio chi neniam povas farighi! Ghuste tion, kio tie chi en la maro estas nomata bela, vian voston de fisho, ili tie supre sur la tero trovas malbela. Char mankas al ili la ghusta komprenado, tie oni devas havi du malgraciajn kolonojn, kiujn ili nomas piedoj, por esti nomata bela! La virineto de maro ekghemis kaj rigardis malghoje sian fishan voston. --Ni estu gajaj! diris la maljunulino, ni saltadu kaj dancadu en la tricent jaroj, kiujn la sorto al ni donas; ghi estas certe suficha tempo, poste oni tiom pli senzorge povas ripozi. Hodiau vespere ni havos balon de kortego! Kaj ghi estis efektive belego, kiun oni sur la tero neniam vidas. La muroj kaj la plafono de la granda salono estis de dika, sed travidebla vitro. Multaj centoj da grandegaj konkoj, rughaj kiel rozoj kaj verdaj kiel herbo, staris en vicoj sur chiu flanko kun blue brulanta flamo, kiu lumigis la tutan salonon kaj tralumis ech tra la muroj, tiel ke la maro chirkaue estis tute plena je lumo. Oni povis bone vidi chiujn la sennombrajn fishojn, grandajn kaj malgrandajn, kiel ili alnaghadis al la vitraj muroj; sur unuj la skvamoj shajnis purpuraj, sur aliaj ili brilis kiel oro kaj arghento. En la mezo tra la salono fluis largha kvieta rivero, kaj sur ghi dancis la viroj kaj virinetoj de maro lau sia propra dolcha kantado. Tiel belajn vochojn la homoj sur la tero ne havas. La plej juna reghidino kantis la plej bele, oni aplaudadis al shi, kaj por unu momento shi sentis ghojon en la koro, char shi sciis, ke shi havas la plej belan vochon en la maro kaj sur la tero. Sed baldau shi denove komencis pensadi pri la mondo supra. Shi ne povis forgesi la belan reghidon kaj sian doloron, ke shi ne havas senmortan animon kiel li. Tial shi elshtelighis el la palaco de sia patro, kaj dum interne chio kantadis kaj ghojadis, shi sidis malgaja en sia ghardeneto. Tiam subite shi ekaudis la sonon de korno penetrantan al shi tra la akvo, kaj shi ekpensis : "nun li kredeble shipas tie supre, li, kiun mi amas pli ol patron kaj patrinon, li, al kiu mi pendas per chiuj miaj pensoj kaj en kies manon mi tiel volonte metus la felichon de mia vivo. Chion mi riskos, por akiri lin kaj senmortan animon! Dum miaj fratinoj dancas en la palaco de mia patro, mi iros al la mara sorchistino. Ghis hodiau mi chiam sentis teruron antau shi, sed eble shi povas doni al mi konsilon kaj helpon". La reghidino eliris el sia ghardeneto kaj rapidis al la bruanta akvoturnejo, post kiu loghis la sorchistino. Sur tiu chi vojo shi antaue neniam iris; tie kreskis nenia floro, nenia herbeto, nur nuda griza sabla tero sin etendis ghis la akvoturnejo, kie la akvo shaume batadis, turnighante kiel bruantaj radoj muelaj, kaj chion, kion ghi kaptadis, tiregadis kun si en la profundegon. Inter tiuj chi chion ruinigantaj akvaj turnajhoj la reghidino devis trapashi, por atingi la terajhon de la sorchistino, kaj tie shi devis ankorau longe iri sur varma shancelighanta shlimo, kiun la sorchistino nomadis sia torfajho. Post tiu staris shia domo en la mezo de stranga arbaro. Chiuj arboj kaj arbetajhoj estis polipoj, duone besto duone kreskajho, ili elrigardis kiel centkapaj serpentoj, kiuj kreskis el la tero; chiuj branchoj estis longaj shlimaj brakoj kun fingroj kiel fleksaj vermoj, kaj chiu membro sin movadis, de la radiko ghis la plej alta supro. Chion, kion ili povis en la maro kapti, ili chirkauvolvadis fortike, por jam neniam ghin ellasi. La malgranda reghidino kun teruro haltis antau tiu chi arbaro; shia koro batis de timego; shi jam estis preta iri returne, sed shi ekpensis pri la reghido kaj pri la akirota homa animo kaj farighis denove kuragha. Siajn longajn, libere defalantajn harojn shi alligis fortike chirkau la kapo, por ke la polipoj ne povu per tio chi shin ekkapti, la ambau manojn shi almetis kruce al la brusto kaj rapide iris antauen, kiel fisho rapidanta tra la akvo, inter la teruraj polipoj, kiuj etendadis post shi siajn fleksajn brakojn kaj fingrojn. Shi rimarkis, kiel chiu el ili objekton unu fojon kaptitan tenis forte per centoj da malgrandaj brakoj, kiel per feraj ligiloj. Homoj pereintaj en la maro kaj falintaj al la fundo elrigardadis kiel blankaj ostaroj el la brakoj de la polipoj. En la brakoj ili tenis partojn de shipoj kaj kestojn, ostarojn de bestoj surteraj kaj, kio shajnis al la reghidino la plej terura--virineton de maro, kiun ili estis kaptintaj kaj sufokintaj. Jen shi venis al granda, preskau chie kovrita de shlimo, placo en la arbaro, kie grandaj grasaj maraj serpentoj sin volvadis kaj montradis sian abomenan blankflavan ventron. En la mezo de la placo staris domo, konstruita el la blankaj ostoj do homoj pereintaj en la maro; tie sidis la sorchistino de la maro kaj manghigadis testudon el sia busho, kiel la homoj donas sukeron al kanarieto. La malbelajn grasajn serpentojn de la maro shi nomadis siaj amataj kokidoj kaj lasis ilin ludi sur sia granda sponga brusto. --Mi jam scias, kion vi volas! diris la sorchistino, tre malsaghe! Tamen via volo estos plenumita, char ghi jhetos vin en malfelichon, mia bela reghidineto. Vi volus liberighi de via fisha vosto kaj por tio havi du trabojn por la irado, kiel la homoj, por ke la juna reghido enamighu en vin kaj vi ricevu lin kaj senmortan animon! Che tio chi la sorchistino ridis tiel laute kaj malbele, ke la testudo kaj la serpentoj falis sur la teron. Vi ne povis veni en pli oportuna tempo. Morgau post la levigho de la suno mi jam ne povus al vi helpi, ghis ree pasus jaro. Mi kuiros al vi trinkajhon, kun kiu vi ankorau antau la levigho de la suno devas naghi al la tero, sidighi sur la bordo kaj eltrinki la trinkajhon; tiam via fisha vosto turnighos en tion, kion la homoj nomas graciaj piedoj, sed ghi doloros, ghi estos al vi, kiel se akra glavo vin tranchus. Chiuj, kiuj vin vidos, diros, ke vi estas la plej bela homa estajho, kiun ili vidis. Restos al vi via facila flugetanta irado, nenia dancistino povos flirtadi tiel gracie kiel vi, sed che chiu pasho, kiun vi faros, vi sentos, kiel vi pashus sur akran tranchilon. Se vi volas chion chi elteni, tiam mi al vi helpos! --Jes! diris la virineto de maro kun tremanta vocho kaj pensis pri la reghido kaj pri la ricevota animo. --Sed memoru, diris la sorchistino, se vi unu fojon farighis homo, vi jam neniam pli povas refarighi virineto de maro! vi jam neniam pli povos sin mallevi tra la akvo al viaj fratinoj kaj al la palaco de via patro, kaj se vi ne akiros la amon de la princo, tiel ke li pro vi forgesu patron kaj patrinon, alligighu al vi per chiuj siaj pensoj kaj ordonu al la pastro, ke tiu metu viajn manojn en la liajn tiel, ke vi farighu edzo kaj edzino, tiam vi ne ricevos senmortan animon! Je la unua mateno post lia edzigho kun alia via koro disshirighos kaj farighos shaumo sur la maro. --Mi ghin volas! diris la virineto de maro kaj shi estis pala kiel la morto. --Sed vi devas ankau pagi al mi! diris la sorchistino, kaj ne malmulton mi postulas. Vi havas la plej belan vochon el chiuj tie chi sur la fundo de la maro, per ghi vi esperas tie ensorchi la reghidon, sed la vochon vi devas doni al mi. La plej bonan, kion vi posedas, mi volas ricevi por mia kara trinkajho! Mian propran sangon mi ja devas doni por ghi, por ke la trinkajho farighu akra, kiel glavo ambauflanke tranchanta! --Sed se vi prenos de mi mian vochon, diris la virineto de maro, kio do tiam restos al mi? --Via bela eksterajho, diris la sorchistino, via flugetanta irado kaj viaj parolantaj okuloj, per kiuj vi jam povas malsaghigi homan koron. Nu, chu vi perdis la kuraghon? Eletendu vian malgrandan langon, kaj mi detranchos ghin por mia peno kaj vi ricevos la karan trinkajhon! --Ghi farighu! diris la virineto de maro, kaj la sorchistino metis la kaldronon, por kuiri la sorchan trinkajhon. Pureco estas duono de vivo! shi diris kaj elfrotis la kaldronon per la serpentoj, kiujn shi kunligis en unu tuberon. Poste shi gratis al si mem la bruston kaj engutigis en la kaldronon sian nigran sangon. La vaporo formis la plej strangajn flgurojn, tiel ke estis terure ilin vidi. Chiun momenton la sorchistino metis novajn objektojn en la kaldronon, kaj kiam ghi komencis bone boli, estis tute, kiel se plorus krokodilo. Fine la trinkajho estis preta; shi elrigardis kiel la plej klara akvo. --Jen ricevu ghin! diris la sorchistino kaj detranchis al la virineto de maro la langon; la virineto nun jam estis muta, povis jam nek kanti nek paroli. --Se la polipoj volos vin kapti, kiam vi iros returne tra mia arbaro, diris la sorchistino, shprucu sur ilin nur unu solan guton de tiu chi trinkajho, tiam iliaj brakoj kaj fingroj disfalos en mil pecojn! Sed tion chi la reghidino ne bezonis, la polipoj timigite sin retiris de shi, kiam ili vidis la brilantan trinkajhon, kiu lumis en shia mano kiel radianta stelo. Tiel shi baldau pasis la arbaron, la marchon kaj la akvoturnejon. Shi povis vidi la palacon de sia patro; la torchoj en la granda salono de dancado estis estingitaj; tie certe jam chiuj dormis, tamen shi ne kuraghis iri al ili nun, kiam shi estis muta kaj la koro volis disshirighi al shi de malghojo; shi enshtelighis en la ghardenon, derompis floron de la bedoj de chiuj siaj fratinoj, jhetis al la palaco milojn da kisoj per la fingroj kaj levighis tra la mallume-blua maro supren. La suno ankorau ne estis levighinta, kiam shi ekvidis la palacon de la reghido kaj supreniris sur la belega marmora shtuparo. La luno lumis mirinde klare. La malgranda virineto de maro eltrinkis la brule akran trinkajhon, kaj estis al shi, kiel se ambauakra glavo trairus tra shia delikata korpo, shi perdis la konscion kaj falis kiel mortinta. Kiam la suno eklumis super la maro, shi vekighis kaj sentis fortan doloron, sed rekte antau shi staris la aminda juna reghido, kiu direktis sur shin siajn okulojn nigrajn kiel karbo, tiel ke shi devis mallevi la siajn, kaj tiam shi rimarkis, ke shia fisha vosto perdighis kaj shi havis la plej graciajn malgrandajn blankajn piedetojn, kiujn bela knabino nur povas havi. Sed shi estis tute nuda, kaj tial shi envolvis sin en siajn densajn longajn harojn. La reghido demandis, kiu shi estas kaj kiel shi venis tien chi, kaj shi ekrigardis lin per siaj mallumebluaj okuloj kviete sed ankau tiel malgaje, char paroli shi ja ne povis. Tiam li prenis shian manon kaj kondukis shin en la palacon. Che chiu pasho, kiun shi faris, estis al shi, kiel la sorchistino antaudiris, kiel se shi pashus sur akrajn pinglojn kaj tranchilojn, sed shi elportadis ghin volonte. Sub la mano de la reghido shi supreniris facile kiel akva veziko sur la shtuparo, kaj li kaj ankau chiuj aliaj admiris shian gracian flugetantan iradon. Multekostaj vestoj el silko kaj muslino estis nun donitaj al shi, en la palaco shi estis la plej bela el chiuj, sed shi estis muta, povis nek kanti nek paroli. Belaj sklavinoj, vestitaj en silko kaj oro, eliradis kaj kantadis antau la reghido kaj liaj gepatroj. Unu kantis pli agrable ol chiuj aliaj, kaj la reghido aplaudis kaj ridetis al shi; tiam la virineto de maro farighis malghoja, shi sciis, ke shi mem kantus multe pli bele. Ho! shi diris al si mem, se li nur scius, ke, por esti che li, mi fordonis je eterne mian vochon! Jen la sklavinoj ekdancis belegajn flugetajn dancojn sub la plej bela muziko; tiam la virineto de maro levis siajn belajn blankajn brakojn, starighis sur la pintoj de la fingroj piedaj kaj ekflugetis sur la planko, dancante kiel ankorau neniu dancis. Che chiu movo shia beleco pli multe elmontrighadis, kaj shiaj okuloj parolis pli interne kaj pli profunde al la koro, ol la kantado de la sklavinoj. Chiuj estis ensorchitaj de ghi, aparte la reghido, kiu nomis la reghidinon lia amata trovitino, kaj shi dancis senhalte, kvankam chiufoje, kiam shia piedo tushis la plankon, shajnis al shi, kiel shi ekpashus sur akran tranchilon. La reghido diris, ke shi estu chiam apud li, kaj shi ech ricevis la permeson dormi sur velura kuseno antau lia pordo. Li lasis fari al shi viran vestajhon, por ke shi povu akompanadi lin ankau sur chevalo. Ili rajdadis tra la bonodoraj arbaroj, kie la verdaj branchoj tushadis iliajn shultrojn kaj la birdetoj kantadis inter la freshaj folioj. Shi levadis sin kun la reghido sur la altajn montojn, kaj kvankam shiaj graciaj piedetoj sangadis, shi tamen ridadis je tio chi kaj sekvadis lin ghis ili ekvidadis la nubojn preterflugantaj profunde sub ili, kiel se ghi estus amaso da birdoj, iranta al la fremdaj landoj. En domo, en la palaco de la reghido, shi iradis, kiam en la nokto la aliaj dormis, sur la larghan marmoran shtuparon kaj malvarmigadis siajn brulantajn piedojn en la malvarma akvo de la maro kaj tiam shi pensadis pri siaj parencoj en la profundajho. En unu nokto shiaj fratinoj venis, reciproke tenante sin per la brakoj; ili kantis, naghante super la akvo, tre malgajajn melodiojn. Shi faris al ili signon, kaj ili shin rekonis kaj rakontis, kiel profunde shi ilin chiujn malghojigis. De tiu tempo ili vizitadis shin chiun nokton, kaj en unu nokto shi rimarkis en granda malproksimeco la maljunan avinon, kiu jam de tre longa tempo ne estis sin levinta al la suprajho de la maro, kaj la reghon de la maro kun sia krono sur la kapo. Ili etendis al shi la manojn, sed ambau ne kuraghis veni tiel proksime al la tero, kiel la fratinoj. De tago al tago la reghido shin chiam pli ekamadis, li amis shin, kiel oni povas nur ami bonan belan infanon, sed fari shin reghino tio chi neniam venis al li en la kapon, kaj tamen shi ja devis farighi lia edzino, char alie shi ne ricevus senmortan animon, sed devus en la mateno de lia edzigho farighi shaumo sur la maro. Chu vi ne amas min pli ol chiun? kvazau paroladis la okuloj de la reghidineto, kiam li shin prenadis en siajn brakojn kaj kisadis shian belan frunton. --Jes, vin mi amas la plej multe! diris la reghido, char vi havas la plej bonan koron, vi estas al mi la plej multe aldonita kaj vi estas simila je unu juna knabino, kiun mi unu fojon vidis, sed jam kredeble neniam revidos. Mi estis sur shipo, kiu rompighis; la ondoj alpelis min al tero proksime de sankta preghejo, en kiu multaj junaj knabinoj faris la meson. La plej juna el ili trovis min tie sur la bordo kaj savis al mi la vivon; nur du fojojn mi shin vidis. Shi estus la sola knabino, kiun mi povus ami en tiu chi mondo, sed vi estas simila je shi, vi preskau forpremas shian figuron en mia animo. Shi apartenas al la sankta preghejo, kaj tial vin sendis al mi mia bona felicho; neniam ni disighos unu de la alia! --Ha! li ne scias, ke mi savis al li la vivon! pensis la reghidineto, mi portis lin trans la maro al la arbaro, kie staras la preghejo; mi rigardis lin post la shaumo kaj atendis, chu ne venos al li ia homo. Mi vidis la belan knabinon, kiun li amas pli ol min! La virineto de maro profunde ghemis, plori shi ne povis. La knabino apartenas al la sankta preghejo, li diris, neniam shi elvenos en la mondon, ili neniam renkontos unu la alian, mi estas apud li, mi vidas lin chiutage, mi lin flegos, mi lin amos, mi oferos al li mian vivon! Sed jen la reghido devis edzighi kaj ricevi kiel edzino la filinon de la najbara regho; tial oni pretigis tian belan shipon. La reghido veturas, oni diras, por ekkoni la landojn de la najbara regho, sed efektive ghi estas farata por rigardi la filinon de la najbara regho; grandan sekvantaron li devis kunpreni. La virineto de maro balancis la kapeton kaj ridetis; shi konis la pensojn de la reghido pli bone ol chiuj aliaj. "Mi devas veturi! li diris al shi, mi devas rigardi la belan reghidinon; miaj gepatroj ghin postulas, sed por preni ghin kiel fianchino, tion ili ne volas min devigi. Mi ne povas shin ami! Shi ne estas simila je la bela knabino en la preghejo, je kiu vi estas simila. Se mi iam devus elekti fianchinon, tiam la elekto pli volonte falus sur vin, mia muta trovitineto kun la parolantaj okuloj!" Che tio li shin kisis sur shia rugha busho, ludis kun shiaj longaj haroj kaj metis sian kapon al shia koro, kaj pli vive shi ekrevis pri homa felicho kaj pri senmorta animo. --Vi ja ne timas la maron, vi, muta infano, li demandis, kiam ili staris sur la belega shipo, kiu devis lin veturigi al la lando de la najbara regho, kaj li rakontis al shi pri ventegoj kaj senventeco, pri mirindaj fishoj en la profundajho kaj kion la subakvighistoj tie vidis, kaj shi ridis che lia rakontado, char shi sciis ja pli bone ol chiu alia pri la fundo de la maro. En luna nokto, kiam chiuj dormis, krom la direktilisto apud sia direktilo, tiam shi sidis sur la rando de la shipo kaj senmove rigardis malsupren tra la klara akvo, kaj shajnis al shi, kvazau shi vidas la palacon de sia patro; sur la plej alta turo de tiu palaco staris la maljuna avino kun la arghenta krono sur la kapo kaj rigardadis sendeturnighe tra la ondanta akvo al la kilo de la shipo. Jen shiaj fratinoj elnaghis el la internajho de la maro, rigardadis shin malgaje kaj kunerompadis la blankajn manojn. Shi faris al ili signojn, ridetis kaj volis rakonti, ke chio iras bone kaj feliche, sed la servanto de la shipo alproksimighis al shi kaj la fratinoj subakvighis, tiel ke li pensis, ke la blanka, kion li vidis, estis nur shaumo sur la maro. Je la sekvanta mateno la shipo ennaghis en la havenon de la belega chefurbo de la najbara regho. Chiuj sonoriloj de preghejoj sonoris, kaj de la altaj turoj eksonis trumpetoj, dum la soldatoj kun etenditaj standardoj kaj brilantaj bajonetoj staris orditaj en parado. Chiu tago estis pasigata feste. Baloj kaj kolektighoj sekvis unu la alian, sed la reghidino ankorau ne estis, shi estis edukata, kiel oni diris, malproksime en unu sankta monahhejo, kie shi lernadis chiujn reghajn virtojn. Fine shi alveturis. La virineto de maro brulis de deziro vidi shian belecon kaj devis konfesi, ke personon pli belan kaj charman shi neniam ankorau vidis. Shia hauto estis delikata kaj travidebla kaj post la longaj mallumaj okulharoj ridetis paro da nigrabluaj fidelaj okuloj. --Vi ghi estas! ghoje ekkriis la reghido, vi, kiu min savis, kiam mi kushis malviva sur la bordo de la maro! kaj li premis shin kiel sian rughighantan fianchinon en siaj brakoj. Ho, mi estas tro felicha, li diris al la virineto de maro. La plej bona, kiun mi neniam esperis atingi, estas al mi plenumita. Vi ghojos je mia felicho, char vi min amas la plej multe! La virineto de maro kisis al li la manon, kaj jam nun estis al shi, kiel shi sentus, ke shia koro disshirighas. La mateno de la edzigho de la princo devis ja alporti al ghi la morton kaj turni shin en shaumon sur la maro. Chiuj sonoriloj de la preghejoj sonoris, la heroldoj rajdadis tra la tuta urbo kaj sciigadis la fianchighon. Sur chiuj altaroj brulis bonodora oleo en multekostaj arghentaj lampoj. La pastroj balancadis la fumilojn kaj la gefianchoj donis unu al la alia la manon kaj ricevis la benon de la episkopo. La virineto de maro staris en silko kaj oro kaj tenis la trenajhon de la vesto de la fianchino, sed shia orelo ne audis la festan muzikon, shia okulo ne vidis la sanktan ceremonion, shi pensis pri sia nokto de la morto, pensis pri chio, kion ghi perdis en tiu chi mondo. Ankorau en tiu sama vespero la gefianchoj iris sur la shipon; la pafilegoj tondris, chiuj flagoj sin movadis en la aero, kaj en la mezo de la shipo estis konstruita regha tendo el oro kaj purpuro kaj provizita je la plej belaj kusenoj, sur kiuj devis ripozi la gefianchoj en la trankvila malvarmeta nokto. La vento blovis la velojn kaj la shipo glitis facile kaj sen forta shancelighado sur la klara maro. Kiam farighis vespero, oni ekbruligis kolorajn lampojn kaj la maristoj dancis gajajn dancojn sur la ferdeko. La virineto de maro tiam ekmemoris tiun vesperon, kiam shi je la unua fojo suprennaghis el la maro kaj vidis tian saman belegecon kaj ghojon, kaj nun shi sin turnadis en la danco, flugetante kiel flugetas la hirundo, kiam ghi estas persekutata, kaj chiuj admirante aplaudadis al shi, neniam ankorau shi dancis tiel belege. Kvazau akraj tranchiloj tranchadis en shiaj delikataj piedoj, sed shi ghin ne sentadis, char pli multe ghi tranchadis al shi la koron. Shi sciis, ke ghi estas la lasta vespero, ke shi lin vidas, lin, por kiu shi forlasis la amikojn kaj hejmon, fordonis sian belegan vochon kaj chiutage suferadis malfacilajn dolorojn, dum li ghin ech la plej malmulte ne scietis. Ghi estis la lasta nokto, ke shi enspiradis tiun saman aeron, kiel li, kaj vidadis la profundan maron kaj la bluan stelan chielon. Eterna nokto sen pensado kaj songhado shin atendis, char shi ne havis animon kaj jam neniam povis ghin ricevi. Chio sur la shipa estis plena je ghojo kaj gajeco, multe ankorau post la mezo de la nokto; shi ridetadis kaj dancadis kun pensoj de morto en sia koro. La reghido kisis sian belan fianchinon kaj shi ludis kun liaj nigraj haroj kaj brako en brako ili iris en la belegan tendon por ripozi. Farighis trankvile kaj mallaute sur la shipo, nur la direktilisto staris apud la direktilo; la virineto de maro metis siajn blankajn brakojn sur la randon de la shipo kaj rigardadis al oriento, atendante la chielrughon de mateno. Shi sciis, ke la unua radio de la suno estos shia alportanto de morto. Tiam shi ekvidis siajn fratinojn levighantajn el la maro, ili estis palaj kiel shi mem, iliaj longaj belaj haroj jam ne movadis sin en la vento, ili estis detranchitaj. --Ni donis ghin al la sorchistino, por ke shi donu helpon kaj por ke vi ne devu morti en tiu chi nokto! Shi donis al ni tranchilon, jen ghi estas! Vi vidas, kiel akra ghi eshtas? Antau ol la suno levighos, vi devas ghin enpushi en la koron de la reghido, kaj kiam lia varma sango shprucos sur viajn piedojn, tiam viaj piedoj kunkreskighos en unu fishan voston kaj vi denove farighos virineto de maro, vi povos veni al ni en la maron kaj vivi viajn tricent jarojn, antau ol vi farighos malviva sala shaumo de la maro. Rapidu, rapidu! Li au vi devas morti antau la levigho de la suno. Nia maljuna avino malghojas tiel, ke la blankaj haroj al shi elfalis, kiel niaj falis sub la tondilo de la sorchistino. Mortigu la reghidon kaj revenu! Rapidu! chu vi vidas la rughan strion sur la chielo? Post kelkaj minutoj levighos la suno kaj vi devos morti! Kaj ili strange kaj profunde ekghemis kaj mallevighis en la akvon. La reghidineto de maro fortiris la purpuran kurtenon antau la tendo kaj vidis, kiel la bela fianchino dormas, tenante sian kapon sur la brusto de la reghido, kaj shi klinighis, kisis lin sur la bela frunto, suprenrigardis al la chielo, kie la rugho de la mateno ricevadis chiam pli brulantan koloron, ekrigardis la akran tranchilon kaj direktis ree siajn okulojn sur la reghidon, kiu en la songho elparoladis la nomon de sia fianchino,--shi sola vivis en liaj pensoj--kaj la tranchilo tremis en la manoj de la virineto de maro. . . sed jen shi jhetis ghin malproksime for en la ondojn, kiuj rughe eklumis, kie falis la tranchilo; elrigardadis, kiel se gutoj de sango shprucus supren el la akvo. Ankorau unu fojon shi ekrigardis la reghidon per rigardo duone estingita, jhetis sin de la shipo en la maron kaj sentis, kiel shia korpo sin turnis en shaumon. Nun la suno levighis el la maro, kviete kaj varme falis ghiaj radioj sur la malvarman malvivan shaumon de la maro kaj la reghidineto de maro sentis nenion de la morto. Shi ekvidis la sunon kaj proksime super shi flugetis centoj da travideblaj belegaj estajhoj; shi povus tra ili vidi la blankajn velojn de la shipo kaj la rughajn nubojn sur la chielo. Ilia vocho estis kiel sonorado de sferoj, sed tiel spiritia, ke nenia homa orelo povis ghin audi, kiel ankau nenia tera okulo povis vidi tiujn chi chielajn estajhojn. Sen flugiloj ili sin portadis tra la aero danke sian propran facilecon. La virineto de maro vidis, ke shi havas korpon tian kiel ili, kiu chiam pli kaj pli sin levadis el la shaumo. --Al kiu mi venis? shi demandis, kaj shia vocho sonis kiel la vocho de la aliaj estajhoj, tiel spirite, ke nenia tera muziko povas ghin reprezenti. --Al la filinoj de la aero! respondis la aliaj. La virino de maro ne havas senmortan animon kaj neniam povas ghin ricevi, se ne prosperis al shi akiri la amon de homo. De fremda potenco dependas shia eterna ekzistado. La filinoj de la aero ankau ne havas senmortan animon, sed ili povas ghin akiri al si mem per bonaj faroj. Ni flugas al la varmaj landoj, kie la brulanta spiro de la pesta aero mortigas la homojn; tie ni blovetados malvarmeton. Ni disetendas la bonodoron de la floroj tra la aero kaj alportas refreshighon kaj sanighon. Se ni en la dauro de tricent jaroj penadis fari chion bonan, kion ni povas, tiam ni ricevas senmortan animon kaj prenas parton en la eterna felicho de la homoj. Vi, malfelicha virineto de maro, el la tuta koro chiam laboradis al tiu sama celo kiel ni, vi suferis kaj paciencis, vi levighis nun al la mondo de la spiritoj de la aero, nun vi povas mem akiri al vi post tri centjaroj senmortan animon per bonaj faroj! La virineto de maro levis siajn travideblajn brakojn al la luma suno kaj je la unua fojo shi sentis larmojn. Sur la shipo denove regis bruo kaj vivo; shi rimarkis, kiel la reghido kun sia bela fianchino shin serchas, malgaje ili direktis siajn okulojn sur la ondantan shaumon, kiel se ili scius, ke shi jhetis sin en la maron. Nevidate shi kisis la frunton de la fianchino, ridetis al la reghido kaj levis sin kun la aliaj infanoj de la aero al la rozerugha nubo, kiu naghis en la aero. --Post tricent jaroj ni tiel transflugetos en la regnon chielan! --Ech pli frue ni povas tien veni! diris unu el la spiritoj de la aero. Nevidate ni enflugetas en la domojn de la homoj, kie estas infanoj, kaj por chiu tago, en kiu ni trovas bonan infanon, kiu faras ghojon al siaj gepatroj kaj meritas ilian amon, Dio mallongigas al ni nian tempon de provado. La infano ne scias, kiam ni flugas tra la chambro, kaj kiam ni el ghojo pro tiu infano ridetas, tiam niaj tricent jaroj perdas unu jaron, sed se ni vidas malbonkondutan kaj malbonan infanon, tiam ni devas plori larmojn de malghojo, kaj chiu larmo aldonas al nia tempo de provado unu tagon! * * * * * III ANEKDOTOJ * * * * * _Unu advokato_, tre malgranda, venis jughejon, por defendi la aferon de sia kliento. Alia advokato, vidante lin, demandis, kiu li estas. Tiu respondis. Tiam la unua ekkriis :--Kio? tia malgranda advokato? mi ja povas vin kashi en mian poshon!--Vi povas, trankvile diris tiu, kaj tiam en via posho estos pli da sagho, ol en la kapo. [M. Solovjev.] _Unu malgrandruso_ veturis sur veturilo. Subite la veturilo klinighis : ghi trafis en kavon. La malgrandruso desaltis kaj provis levi la veturilon, sed ne povis. Tiam li kolektas siajn fortojn kaj vokas pro helpo la sanktan Nikolaon. Sed ankau tio chi ne helpis. Tiam en malespero li krias :--Chiuj sanktuloj helpu! kaj pushas la veturilon kun tia forto, ke ghi renversighas sur alian flankon. --Jen vi havas! li ekkriis kolere : vi ne devis pushi chiuj kune! [M. Solovjev.] _Unu generalo_ volis rigardi, kiel oni nutras la soldatojn. Neatendite li venas en la soldatan kuirejon. Sur la korto li renkontas du soldatojn, kiuj portas kaldronon.--Haltu! li ordonas : alportu kuleron!--Sed, Via Generala Moshto. . . . komencas la alkurinta adjutanto. . .--Silentu! krias la generalo. Li prenas kuleron.-- Levu la kovrilon! Lia ordono estas plenumata. Li cherpas per la kulero la fluidajhon, provas kaj kun abomeno krachas.--Kio tio chi estas? ghi estas tia supo? ghi estas kotajho!!--Jes, Via Generala Moshto, murmuretas la timigita adjutanto, mi tion chi ja volis diri al vi. [M. Solovjev.] _Unu sprita mastro de budo_ elpensis la sekvantan ruzan shercon. Sur la pordo de sia budo li skribis : "eniro senpaga". Granda amaso da publiko plenigis baldau la budon. Sed kiam la gastoj volis eliri, ili renkontis du grandajn gardistojn kaj super la pordo la surskribon : "eliro kostas kvindek centimojn". La sukceso estis brilanta. Preskau chiuj pagis, laute ridante pro tiu chi ideo. [M. Solovjev.] _La regho Macedona_ Filipo respondis al siaj amikoj, kiuj diradis al li, ke la grekoj, kvankam chirkaushutataj per liaj favoroj, tamen insultas lin :--Kio rezultus, se mi agadus kun ili pli malbone?! [J. Seleznev.] _Temistoklo_ edzinigis sian filinon je homo tre bona, sed malricha, "char, li diris, mia filino pli volas homon sen havajho, ol havajhon sen homo". [J. Seleznev.] _La Roma oratoro_ Cicero diris al unu homo, kiu diradis, ke lia edzino havas 30 jarojn : "ghi estas sendube vera, char jam 10 jarojn mi audas tion chi de vi". [J. Seleznev.] _Unu el la eminentaj oficiroj_ petis Auguston eksigi lin de la servo kaj lasi al li la pension.--Al mi ne la mono estas bezona, regnestro, li diris, sed mi volus, ke chiuj sciu, ke mi ricevis tiun chi favoron el viaj manoj. Augusto respondis :--Bonege, diradu chie, ke mi kvazau donas al vi pension, mi tion chi ne neados. [J. Seleznev.] _Pastro postulis,_ ke Lizandro konfesu al li sian plej chefan pekon. --Chu vi au la dioj ordonas al mi malkovri mian animon? demandis Lizandro.--La dioj ordonas al vi! diris la pastro.--Bone, rediris Lizandro; foriru de tie chi, kaj kiam la dioj min demandos, mi respondos al ili. [J. Seleznev.] _Helvetius_ en sia verko "De l'esprit" rakontas la sekvantan okazon : Unu edzo konvinkighis pri malfideleco de sia edzino kaj komencis shin riprochi. La edzino respondis, ke li diras sensencajhon.--Sed mi vidis per miaj propraj okuloj! ekkriis la edzo.--Ha, jen kiel vi min amas, rediris la edzino : vi pli kredas al viaj okuloj, ol al miaj vortoj! [N. Borovko.] _El unu prediko._ Vivis iam homo tre malbona kaj peka. Li premis chiun, kiun li povis, li al neniu helpis iam ech per unu centimo. Banante sin en la larmoj de multaj siaj oferoj, li tamen vivis feliche, kaj la tera justeco lin ne atingis. Sed jen li mortis. Ghojaj, ke ili liberighis de li, la heredantoj faris al li belegan enterigon. Sed apenau oni lin metis en la teron, la tero tuj eljhetis returne la korpon de la pekulo. Vidante, ke la tero ne volas akcepti la malbenitan korpon, oni decidis forbruligi ghin per fajro; sed ankau la fajro kun abomeno forsaltis de la korpo kaj ne volis ech tushi ghin. Ne povante al si helpi, oni jhetis la korpon al hundoj, ke ili ghin disshiru; sed ankau la hundoj kun indigna bojado forkuris de la korpo kaj ne tushis ghin. Oni jhetis la korpon en profundan marchon, por ke la koto ghin kovru kaj ripozigu, sed la korpo restis super la marcho kaj ech unu kotero ne volis alighi al la peka korpo. . . . Nun, miaj auskultantoj, tiu chi terura ekzemplo servu al vi kiel instruo! Estu bonaj, honestaj kaj piaj, kaj tiam vi povos esti tute certaj, ke la tero vin prenos, fajro vin bruligos, hundoj vin disshiros kaj koto kovros vin en granda amaso! _Konfeso de cigano._ Unu cigano venis al pastro peti lin, ke tiu chi benu lian edzighon. La pastro postulis, ke li antau la edzigho faru konfeson, kaj li difinis por tio chi la sekvantan tagon. Veninte en la difinita tago al la pastro, la cigano vidis en la kuirejo, kie neniu estis, barelon kun pizoj kaj en tiu chi grandan pecon da porka sebo. Ciganoj entute estas grandaj amantoj de porka sebo, tial ankau nia cigano ne povis sin deteni kaj, forirante, li prenis ghin kun si. Jam apud la pordo li vidis ankorau chapon, pendantan sur la muro, kaj, char lia propra estis jam tute malnova kaj malbona, li prenis ankau la chapon, pensante en si : "estas tute egale, chu fari unu pekon au du, tiom pli, ke mi hodiau faros mian konfeson kaj purighos de chiuj pekoj." Formanghinte la sebon, li iris en la preghejon, por fari la konfeson.--Nu, kiajn pekojn vi faris? demandas lin la pastro.-- Hodiau mi vidis porkon en viaj pizoj kaj forigis ghin de tie, respondis la konfesanto.--Tio chi tute ne estas peko; kontraue, vi faris, kiel vi devis fari. Kion vi ankorau povas diri?--Kiam mi estis hodiau en via domo, mi deprenis la chapon en la kuirejo.--Ankau tio chi estas tute laudinda ago. Se vi ne havas aliajn pekojn, iru en paco kaj estu trankvila! La cigano foriris de la konfeso tute kontenta, char li ne kashis siajn pekojn kaj malgrau tio chi estis ech laudita de la pastro. Kiam poste, reveninte hejmen, la pastro sciighis pri la malapero de la sebo kaj la chapo, li tuj divenis, kiu estis kulpa en tio chi. --Ha, li diris al si mem, li ech konfesis al mi siajn pekojn kaj mi mem lin laudis. . . Sed estis jam tro malfrue revenigi la perditajhon. [I. Lojko]. _Malkomprenigho._ Prezentu al vi, amiko, mian chagrenon! mi forgesis en domo la monujon. . . . Pruntu al mi dek rublojn ghis morgau.-- Pardonu, mi ghin ne povas, sed mi povas konsili al vi certan rimedon, por ricevi tiun chi monon.--Ho, mi dankas vin, vi estas vera amiko. . . .--Jen dudek kopekoj; prenu veturigiston kaj veturu hejmen, por preni la monujon. [I. Lojko.] _Forto de la scienco._ Mi komprenas, diris iu, ke oni povis fari instrumentojn kaj esplori per ili la stelojn kaj planedojn, tio chi estas farebla; sed kiel la instruituloj sciighis pri la nomo de chiu stelo--tion chi mi jam neniel povas kompreni. _Rimedo kontrau la Esperantismo._ En unu urbeto en gaja societo oni parolis pri la hholero kaj pri la novaj rimedoj kontrau ghi. En la societo sin trovis ankau unu kuracisto kaj unu juna homo, kies sola celo en la vivo estis bone manghi, bone trinki kaj amuzi fraulinojn, kaj kiu pensis pri si, ke li estas eksterordinare sprita, kaj amis chion kritiki, nenion sciante. Kiam la kuracisto rakontadis pri la novaj rimedoj kontrau la hholero, la junulo interrompis lin kaj diris :--Vi havas rimedojn kontrau chiuj malsanoj; sed chu via scienco trovis jam ankau efikajn rimedojn kontrau la plej nova malsano, kiu nun vastighas en la mondo--kontrau la esperantismo?--Kio estas esperantismo? demandis unu fraulino.--Esperantismo, respondis la junulo kun mieno de granda scienculo, estas alighado al la nove elpensita lingvo, kiu havas la nomon "Esperanto". Tiu chi malsano konsistas en tio, ke homoj, kiuj ofte ghis nun estis tute prudentaj, ricevas atakon de frenezo kaj komencas lerni la novan lingvon; ili ricevas varmegon, kaj en la deliro, kauzita de tiu chi varmego, ili komencas paroli pri la "estonteco", pri la "frateco de la popoloj" k. t. p., k. t. p.; ekster tio ili ricevas la tre dangheran pasion infekti per sia malsano kiel eble pli da aliaj homoj, kaj en tio chi kushas la plej granda danghero de tiu chi malsano. Oni diras, ke tiu chi malsano infektis jam multajn urbojn kaj landojn. Chu vi elpensis jam ian rimedon kontrau tiu chi malsano, sinjoro doktoro?--Jes, respondis la kuracisto (kiu okaze mem estis esperantisto), mi profunde esploris tiun chi malsanon kaj mi havas kontrau gi tre efikan rimedon. La baciloj de tiu chi malsano portas sin en la radioj de la suno, kaj en mallumo ili ne povas vivi; tial la plej bona rimedo kontrau la esperantismo estas : sidi chiam en profunda mallumo kaj allasi al si nenian radion de la suno. [P. K.] _Suboficiro._ Homoj, chiam kuraghe kaj diligente, kaj vi chion atingos! La ovo de Kolumbo ankau ne estas metita en unu tago! _Sherca rifuzo._ La verkisto Gibeau, kiu chiam sin trovadis en mona embaraso, skribis unu fojon al la chefo de la konata fabriko de champano Roederer leteron kun la sekvanta enhavo : "Sinjoro! Mi ne havas ech unu centimon kaj mi adoras la champanon. Estu tiel bona kaj sendu al mi korbon da boteloj de via dia trinkajho. Kun ghi mi esperas forgesi mian mizeron". Apenau Roederer ricevis tiun chi leteron, li tuj sendis la sekvantan respondon : "Via rimedo, por forgesi vian mizeron, nenion taugas. La senchesa kaj obstina prezentado de mia kalkulo rememorigus vin chiuminute denove pri via malghoja situacio." _Mi ne komprenas_, kiel oni povas plendi chiam pri la tro karaj viandokostoj! Mi kaj mia familio estas kune dektri personoj, kaj tamen sufichas por ni 1 1/2 funtoj da viando por tago. Mia edzino ne manghas ghin, miaj nau infanoj ne ricevas ghin kaj la du servantinoj ne bezonas ghin. Jen en tia maniero la 1 1/2 funtoj tute sufichas por mi por la tuta tago. [Dumpert]. _Instruitulo kaj richulo._ Unu instruitulo entreprenis gravan sciencan laboron, sed ne havis la rimedojn por ghin efektivigi. Li vizitas unu richulon kaj petas lin pri helpo. La richulo rifuzas, kaj inter ili komencighas la sekvanta dialogo : _Richulo_ : Mirinde estas, ke nur la instruituloj chiam venadas al la richuloj kaj ke la lastaj, kontraue, neniam venas al la instruituloj.--_Instruitulo_ : Char la instruituloj komprenas, ke al ili mankas mono, sed neniam la richuloj komprenas, ke al ili mankas scienco.--_Richulo_ : Kial do la richuloj volonte oferas al blinduloj, lamuloj kaj similaj malfelichuloj, sed ne amas helpi al malrichaj instruituloj?--_Instruitulo_ : Char ili timas, ke farighi en la estonteco blindaj, lamaj k. t. p. ili povas iam mem, sed farighi iam instruitaj ili neniam timas! [N. Kushnir.] _Demando._ Kiu en la XVII-a centjaro portis la plej grandan chapelon? --Tiu, kiu havis la plej grandan kapon. _Kuraghulo._ Sinjoro! krias unu maljuna fraulino el la vagono al unu sinjoro, kiu volas tien eniri : tie chi estas la vagono por sinjorinoj! --Ho! respondas la sinjoro, enirante kaj dismetante siajn pakajhojn, mi ne estas timemulo! _Memfarita homo_. Jes, miaj sinjoroj, predikas