The Project Gutenberg EBook of El la vivo de esperantistoj by V. Stankievich This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org/license Title: El la vivo de esperantistoj Author: V. Stankievich Release Date: May 3, 2008 [Ebook #25311] Language: Esperanto Character set encoding: US-ASCII ***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EL LA VIVO DE ESPERANTISTOJ*** Transcribers note: In this format all characters not in the ASCII character set have been substituted with similar looking characters from ASCII. El la vivo de esperantistoj by V. Stankievich Edition 1, (May 3, 2008) BIBLIOTEKO DE LA LINGVO INTERNACIA _ESPERANTO._ PAGhOJ 563-589. [Ilustrajho: steleto] _EL LA VIVO_ DE _ESPERANTISTOJ._ RAKONTO DE _V. STANKIEVICh._ ------------------ _NURNBERGO._ PRESEJO DE W. T[:U]MMEL. 1896. En la unuaj tagoj de Majo du kunloghantoj kaj amikoj--la juristo Augusto Siksten kaj la kuracisto Leono Monblero--devis disighi je longa tempo. Augusto devis transveturi en la urbon N., kie li ricevis la oficon de helpisto de profesoro che la tiea universitato; Leono do restis sur la loko kaj intencis daurigi tie chi sian medicinan praktikon ghis la doktora ekzameno, al kiu li jam longe preparighadis. Ne facile estis disighi al la junaj homoj, kiuj tre amis unu alian. Ambau inteligentaj kaj noblaj, ambau aldonitaj al siaj sciencaj laboroj, ili havis multajn komunajn punktojn kaj, dank' al la longedaura kunloghado, forte proksimighis unu kun alia. Nur unu sola cirkonstanco, kaj nur en la lasta tempo, ilin iom disunuigis: tio chi estis malkonsento en la opinioj pri la disvastighanta lingvo internacia Esperanto. Flamighema, movema kaj fortirebla, Augusto farighis varma adoranto de la nova ideo, kiu kvankam ne detiris lin de la chefa temo de lia vivo--jurista scienco--tamen tre influis je lia animo kaj multe dislarghigis lian spiritan horizonton. Leono do lau sia naturo estis multe pli malvarma kaj ne tiom prudenta, kiom obstina. Li jam longe signis al si la celon por la vivo kaj celadis al ghi senlace, pedante kaj sukcese, kaj tial dekonduki lin de tiu chi vojo kien ajn flanken estus ne facile. Je la Esperantaj forlogighoj kaj okupoj de sia amiko, Augusto, li rigardis de alte, kiel je liberopensado, kaj restadis surda al chiuj liaj argumentoj kaj admonoj. Pro tiu chi objekto inter la junaj homoj okazis ech iom da interpushighoj kaj ilia amikeco farighis iom post iom pli malvarma. Chio tio chi tre chagrenadis Auguston, ne sole tial, ke li vere amis Leonon, sed chefamaniere tial, ke Monblero povus esti tre utila al la afero Esperanta. Li estis tre richa kaj ne sole ne avara, sed ech, kie li trovis bezona, tre malavara kaj malshpara. Por si mem li elspezadis tre malmulte, li kondukis vivon ekstreme modestan kaj, ricevante de siaj bienoj pli ol 100 000 frankoj da chiujara enspezo, estis kontenta de tre simpla nutrajho kaj de malgranda loghejeto duope kun Augusto, kaj dume li kuracis chiujn senpage kaj ech donadis al malrichuloj siajn proprajn kuracilojn. Krom tio li ankorau antau mallonge oferis 15 000 frankojn por la edukado de unu knabo, en kiu li trovis eminentajn matematikajn kapablojn. Augusto estis preskau malricha kaj tial kompreneble li varme deziris altiri al la Ligo esperanta tian grandan kaj malavaran proprajhulon, kiel Leono; li ech ricevis en tiu chi senco la komision de unu persono, sed ghis tiu chi tempo chiuj liaj penoj estis vanaj. Monblero moke ridetis je chiuj predikoj de Augusto kaj la afero ne movighis je unu pasho. En tiaj cirkonstancoj venis la tago de disigho. La modesta havo de Augusto, kiu konsistis je tri kvaronoj el libroj kaj kajeroj, estis jam pakita kaj kunmetita en la antauchambro, monaj kaj aliaj kalkuloj finitaj, kaj la du amikoj sidis antau la lasta komuna taso da kafo, post kiu ili devis disighi je longa tempo. La bela, pala vizagho de Augusto, kadrigita per delikataj vangharetoj, kun movemaj plenaj de vivo trajtoj kaj revemaj iom brulantaj brunaj okuloj, estis nun malklara kaj zorga. Leono ankau shajnis per io premita. Liaj nigraj grandaj okuloj rigardis obstine en la tason kun ne eltrinkita kafo. La bruneta, klasike bela lia vizagho estis kvazau kovretita per nubo kaj shajnis tro serioza kaj solena. En la chambro iom da tempo reghis silento. --Leono!--diris fine Siksten, direktante sian varman rigardon sur la kolegon. --Kio, mia amiko?--levis la okulojn ankau Monblero. --Ni revidos nin kredeble ne baldau, kaj povas esti ech tre ne baldau.... Chu efektive vi pro nia antaua amikeco multajara, ne plenumos mian varman peton--ne alighos al la Ligo esperanta!.... Monblero rektighis, lia vizagho farighis ankorau pli malluma. --Auskultu, mia amiko! Al mi estas tre malgaje, ke, dirante al vi adiau, mi devas ankorau unu fojon respondi al vi per plena rifuzo.... Sed vi min konas. Mi ne povas kaj ne volas esti jezuito. Mi ne povas fortirighi per via freneza revo, kaj shajnighi adoranto de tio, kion mi ne estimas, mi ne estas kapabla, ech pro via amikeco.... Mi chiam estis kaj estos pozitiva.... Mi dedichis min al la medicino kaj sole al ghi unu, kaj mi restos al ghi fidela ghis la cherko. Kiam mi finos miajn esplorojn de interesanta min malsano de tiea chi lando, mi transveturos Parizon kaj tie mi submetos min al ekzameno je medicina doktoro. Tie mi esperas efektivigi mian revon felichigi la homaron per novaj rimedoj kontrau ghiaj suferoj. Tio chi estas mia ideo, mia celo.... Kaj kion do povus doni via Esperanto? Ghi fortirus min nur en flankon kaj malhelpus al mi plenumi mian sanktan devon antau la homaro.... Kio estas Esperanto?--Tio chi dume estas revo, preskau hhimero--kaj revanto mi estos neniam. Povas esti, ke mi eraras, povas esti, ke via Zamenhof efektive eltrovis por la mondo novan Amerikon, sed dume mi ghin ne vidas, kaj rapidi al blinda celo mi ne povas.... --Kaj tio chi estas via lasta vorto? --La plej lasta. Vi komprenas, ke, farighinte esperantisto, mi ne povus limighi per sola lernado de vortaro kaj korespondado kun amikoj; mi devus uzi parton de mia energio por la propagando kaj por la apostola agado, sed tio chi, kiel mi jam diris, tute ne eniras en miajn planojn je la estonteco. Seke kaj malgaje disighis la amikoj. Siksten tuj ekveturis en N., Monblero do kun ia malluma energio profundighis en siajn okupojn kaj penis pliforte elfroti el sia memoro la postesignojn de la lasta parolo kun Augusto, al kiu li sentis nun nevolan simpation. Tiel pasis du semajnoj. Unu fojon, reveninte post tagmangho domen, Monblero ekvidis sur sia skribotablo leteron kaj je la lerta skribado de adreso li tuj ekkonis la manon de Augusto. Liaj okuloj eklumighis per ghojo, li febre disshiris la paketon kaj avide sin prenis je la legado de ghi, sed tuj de la unua linio lia vizagho mallumighis, la brovoj kunmovighis de chagreno kaj la letero malpene falis sur la tablon ne legita. Ghi estis skribita en la lingvo internacia, kaj la obstina kuracisto, vidinte en tio chi preskau mokon je si kaj siaj konvinkoj, decidis ne legi ghin, malgrau tio, ke la enhavo de la letero lin forte interesis. Sed la cirkonstancoj rapide shanghighis. Vespere en tiu chi tago Monbleron vizitis unu de liaj konatoj--juna matematikisto kaj esperantisto Raulo Chielson.... ------------------ Sed tiu chi nova persono estas tiel rimarkinda, ke ni devas tie chi forlasi iom la komencitan fadenon de nia rakonto kaj haltigi sur la nova persono apartan atenton de niaj legantoj. Siksten kaj Monblero estis ordinaraj tipoj de nia inteligenta junularo, Chielson do per siaj intelektualaj kaj moralaj ecoj staris je tuta kapo pli alte ol ili chiuj kaj posedis tian antauvidon, kiu kune kun talento fortiri post si amason faras chiam apartecon de grandaj homoj, restigantaj post si memoron en malproksima idaro. Alta, fleksebla kaj belkreska, kun neregula, sed karaktera, energia vizagho, kun fiera, ordonanta rigardo de brila-nigraj, akraj kaj saghaj okuloj, kun aristokratia tenigho kaj estetikaj manieroj, li posedis grandegan fizikan forton kaj ankorau pli rimarkindan forton de karaktero, kiun ne povis rompi nek la karesoj de la adorinta lin patrino, nek la severeco de liaj edukantoj, nek la dorlotantaj rigardoj de virinoj.... Li estis la filo de bonhavaj gepatroj, kiuj restigis por li ian kapitaleton, kiu donadis al li la eblecon vivi tute memstare. Por lukso li havis neniajn rimedojn, sed ghin li ne bezonis. Donacita per grandaj kapabloj kaj plifruinta siajn lernejajn kaj universitatajn kolegojn, li ne ekiris tamen sur la ekbatita per la piedoj de aliaj vojo, kondukanta al la karjero. Li restadis chiam originala kaj sola. Malaltaj, facile atingeblaj celoj lin neniam altiris; lia maltrankvila animo celis chiam al la altaj idealoj, kiuj al aliaj shajnis neplenumeblaj utopioj. Ellernante en unu universitato la matematikajn kaj naturajn sciencojn, li subite forlogighis per la propagandata de Flamariono ideo de interkomunikigho de la tero kun la loghantoj de Marso, kaj li jam estis preta komenci la propagandon de tutmonda ligo de popoloj al la efektivigo de tiu chi penso; sed tuj che la unuaj pashoj li estis haltigita per malgrandega je unua rigardo cirkonstanco, kiu tamen ekstaris serioze laularghe de lia vojo.--Li sciis nur du europajn lingvojn kaj dank' al tio chi la energie komencita afera korespondado tuj haltis mem. --Ho, kiel malproksimaj estas al ni la korespondoj kun Marso,--ekkriis li unu fojon en atako de plej granda chagreno--se ni ghis nun ne povas kompreni unu alian! Ne pensante longe, li decidis dedichi du jarojn da laboro por la ellerno de la plej gravaj lingvoj europaj. Kaj jen li kun propra al li energio prenas sin je la lingvoj, gramatikoj kaj vortaroj. Monotone iras la horoj de la laboro. La sagho faras nenion, la fantazio kaj la kreemaj kapabloj estas subpremataj per la senfina shtuparo da sekaj, nelogikaj reguloj kaj per amasoj da esceptoj,--sed Chielson sidas obstine kaj observas chian pashon de sia progresado. Li vidas en si ian malkapablecon, mallumighon de siaj spiritaj fortoj, sed lia energio ne falas; li povas senti kompaton nur por aliaj, por si do mem li estas senkompata.... Kaj jen en la tempo de tiaj okupoj al li unu fojon enfalas en la manojn malgranda broshureto de Shlejer--"Volap[:u]k". Ghi estas la lingvo de l' mondo, la lingvo, en kiu povas kaj devas paroli chiuj popoloj de l' nordo kaj sudo, de l' oriento kaj okcidento. Tiu chi ideo, kiel klara stelo, lumigas lian spiriton. For lingvaro, for vortaroj!.... Oni devas nur ellerni tiun chi lingvon kaj la problemo estos solvita, eltrovita estas la vojo por la korespondado de chiuj popoloj kun chia mondo. Kun duobla energio prenis sin Chielson je tiu chi nova afero, kiu devis fari grandegajn servojn al lia kara ideo. Sed ech la plej forta forlogigho ne povis subacheti lian sanan kritikan sencon. La malnatureco de l' Volap[:u]k falis al li en la okulojn de la unuaj pashoj de la okupoj, kaj ghia malbonsoneco ofendis la estetikan senton de Chielson, sed li ellernis ghin pro la ideo, kiu en liaj okuloj estis chirkauita per aureolo de grandeco. Farante informighojn pri tio, kiel staras en la mondo la afero de Volap[:u]k, li baldau eksciis, ke tiu chi lingvo kvankam havas multajn partianojn, sed ke al ghi aperis forta kaj danghera konkuranto, senigita de chiuj ghiaj mankoj, ke tiu chi nova lingvo aperis jhus sub la chielo de Rusujo, kaj ghia nomo estas--Esperanto. Chielson rapidis kompreneble konatighi kun tiu chi nova mirindajho de la europa civilizacio kaj estis ensorchita per ghi. En ghi li vidis novan epokon de l' homaro kaj senturne dedichis sin al la servado de ghi. --Lasu la mondon ekscii antaue Esperanton, doni al la lasta vivon kaj rajton de regnaneco, kaj tiam oni povos alpashi al la lingvo de Marso.... Tiamaniere la fantazia ideo degeneris en la alian, pli realan kaj atingeblan, al kiu li fordonis sin kun tuta sia energio. Lia neordinara naturo ne povis fortiri sin per kio ajn duone, kaj tial Chielson, farighinte esperantisto, jhetis chiujn antauajn aferojn kaj tute trempis sin en la propagandon de la lingvo internacia. Li komprenis, ke la propagando devis esti afero ne kabineta, sed societa, kaj tial li penadis akiri la plej diversajn kaj vastajn interligojn kaj konatecojn, kio, dank' al lia bela eksterajho, elegantaj manieroj kaj viva, akra sagho, estis afero facile atingebla. Estadante en la societoj kaj uzante chian pretekston por transkonduki la paroladon sur sian amatan temon, li rapide konvinkighis, unue, ke la societo estas treege nemovema kaj pli facile sin fortiras per fortaj efektoj, ol per profundaj veroj, kaj due, ke tiu sama societo estas tute blinda, ke 9/10 de ghi ghis nun tute ne konas la ideon kaj indecon de la lingvo tutmonda kaj ech ne scias pri ghia ekzistado. Lin treege frapadis tiu cirkonstanco, ke, malgrau la okjara ekzistado de Esperanto, ofte ech kleraj homoj malfermadis la bushojn, audinte pri tio, ke ie estas ia lingvo, kiu servas por iaj interpopolaj komunikighoj k.t.p. Kaj li rapide alkonformighis al tiuj chi aperoj. Li komencis kondukadi la vivon tiel, ke li chie kaj al chiuj faladu en la okulojn. Li vestadis sin tre elegante, sed chiam tre originale, portadis longajn harojn ghis la shultroj, grandan, larghan chapelon kaj nazumon en dika testuda kadro, apogadis sin sur grandegan branchoplenan bastonon kun ora butono, sur lia brusto briladis chiam hela esperanta stelo, li fumadis bonegajn cigarojn, paroladis chiam kuraghe kaj laute, kaj en stratoj, teatroj k.t.p. li aperadis chiam kun kiu ajn el esperantistoj, por publike paroladi en la lingvo internacia. Lia aperado en kiu ajn urbo elvokadis tuj multajn famojn kaj demandojn, kaj tuj traportighadis la sciigo, ke tia stranga persono estas esperantisto, apostolo de la nova internacia lingvo, ke li estas tre sagha kaj aminda, volonte donas al chiuj instrukciojn kaj gvidojn, estas bone alprenita en unuaj salonoj de la urbo, sed ne abomenadas butikon de viandajhisto au metiejon de botisto k.t.p. k.t.p. Tiamaniere li rapide akiradis gloron kaj malkovradis al multaj la okulojn sur la disvastigatan de li aferon. Sed chion tion chi li faradis preskau pasante, lasante civilizadi la amason al siaj helpistoj, kiujn li kreadis chie facile el varmegaj kaj plej lertaj siaj adorantoj; li do mem prenadis sub sian personan favoron nur homojn tre influajn kaj per kio ajn tre gravajn por la afero: redaktorojn de gazetoj, amatajn de publiko verkistojn, popularajn artistojn, malavarajn richulojn k.t.p. Havante altan talenton gvidi amason, li povadis konduki la aferon tiel, ke la signita per li ofero neniom forglitadis el liaj manoj. Ni rimarku, ke li mem paroladis tre malmulte kaj neniam lacigadis la auskultantojn per longaj predikoj pri la lingvo; kun propra al sola li akreco li kaptadis, au ech nevideble subpreparadis oportunan minuton kaj per mallongaj, flamaj kaj inspiritaj vortoj batadis je plej senteblaj kordoj de la auskultantoj, kaj lia parolo neniam faradis maltrafon. Al tio chi li neniam ripetighadis; lia parolo neniam havadis kion ajn shablonan, sed chiam estadis tre saghe alagordita al la cirkonstancoj--kaj en tio chi konsistis ghia tuta forto. Ankorau unu rimarko. Chielson tre profunde konis la naturon de l' homo kaj komprenis la signifon de eksteraj formuloj kaj ceremonioj, kaj tial li enkondukis unu moron kaj severe observadis plenumon de ghi--moron salutadi unu alian per la vortoj: "Chu vi esperas"?--"Jes, mi esperas."--che renkonto, kaj: "Esperu"!--"Jes, mi esperos"--anstatau adiau. Li tre koleradis, se esperantistoj ne plenumadis tiun chi moron, dank' al kiu ili pli facile proksimighis unu kun alia. Tia estis la persono Chielson kaj tiaj estis liaj laboroj. Pasis chirkau dek jaroj, kaj en Europo, dank' al liaj zorgoj, kreighis multaj kluboj kaj esperantaj societoj kaj la nombro de esperantistoj altiritaj de li al la afero kalkulis sin jam je dekoj kaj centoj da miloj. Loghante en nia urbo jam chirkau unu jaro, kie li proponadis krei chefan esperantan klubon, li ne senfundamente turnis sian atenton sur la richan kuraciston Monbleron, sed tiu, kiel tuj konsideris Chielson, postulis longedauran kaj tre metodan flegon, kaj tial li estis donita en zorgadon al sia kunloghanto, varma esperantisto Siksten. Sed en tiu chi fojo Chielson faris grandan maltrafon, char tiu chi elekto montrighis tute ne prospera. La afero de l' propagando ne sole ne movighis antauen, sed ech Monblero kun grandighanta malpacienco auskultadis la longajn parolojn de sia kunloghanto kaj anstatau respondo silente malproksimighadis sian chambron.... Kaj jen nun tiu chi granda esperantisto vizitis nian kuraciston. ------------------ La parolado kelkan tempon turnadis sin sur interesaj por ambau interparolantoj cirkonstancoj de la vivo, kiam Chielson demandis Monbleron, chu li ne ricevis kiajn ajn sciojn pri Siksten, kiu ghis nun nenion komunikis al li pri sia nova vivo. --Tie chi estas io--montris la mastro malpene per mano la malkovritan leteron, kushantan sur la tablo,--kia strangulo, li persekutas min ech nun kun sia lingvo internacia, al kiu mi sentas nenian simpation.... Mi ech ne legis ghin.... mi ne volas. La gasto per grandaj okuloj ekrigardis la interparolanton; li ne supozis ech, ke la propagando de Siksten povis doni tiajn plorindajn rezultatojn. --Tiel, vi ech ne legis ghin? Oni povus ekpensi, ke vin tre malmulte interesas la sorto de via amiko.... Se vi al mi permesos, mi rigardos tiun chi leteron: povas esti, ke en ghi ni trovos kion ajn atentindan. --Ho, mi konsentas.... Esperanto--tio chi estas via specialeco. Chielson profundighis en la legadon de la letero, dum la mastro per grandaj pashoj mezuradis la chambron. --Ba! tie chi la afero tushas persone vin, se vi volas,--ekkriis gaje la esperantisto, interrompante la legadon--tie chi estas parolo pri ia bela juna virino, videble via konata!.... Kiel do vi povis preterlasi tian leteron? --Pri kia virino?--haltis mirigite Monblero. --Jen vi vidas. Auskultu: mi tradukos al vi tiun chi leteron; ghi estas tre interesa kaj mi ech ne atendis tian talenton che nia komuna amiko....--kaj Chielson komencis traduki la leteron, kies enhavo montrighis sekvanta: "Kara amiko! Pri mia vivo en N. mi nenion al vi komunikos, char mi jam duan semajnon pasigas en somerlogho en interspaco de chirkau dek kilometroj de tiu chi urbo. Alveturinte en N., mi antau chio faris vizitojn al la tieaj chi esperantistoj, en la nombro de kiuj mi renkontis certan sinjoron Marei, malnovan amikon de juneco de mia mortinta patro, kaj nun bonhavan tiean chi bienhavanton, alveturintan en N. por kelka tempo kun tuta sia familio. Malfacile estas priskribi al vi, kian bonkoran akcepton mi renkontis en lia domo. Mi estis treege karesita de la mastro kaj prezentita tuj al chiuj membroj de lia familio, invitita en tiu sama tago al tagmangho, poste al balo, donita de sinjoro Marei al liaj amikoj N--aj, poste mi devis doni la vorton chiutage vizitadi ilin, al tag-, au vespermangho, kaj fine sinjoro Marei, elveturante sian bienon, proponis al mi veturi kune kun li je kelkaj semajnoj kaj ripozi en lia domo, char miaj universitataj okupoj estos komencitaj ankorau ne baldau. Kompreneble, mi ne povis rifuzi al la bonkora mastro, kaj jen--mi spiradas nun per belega aero, saturita de bonodoro de rozoj; rajdadas au naghadas per shipeto, dorlotadas min en malvarmeta ombro de kashtanoj kaj cipresoj, chasadas, ghuadas la vivon kaj chirkauflirtadas.... Jes, mi chirkauflirtas, char estas kiun chirkauflirti, estas por kiu perdi la kapon.... Vi devas scii, ke la familio de sinjoro Marei, krom li mem kaj lia edzino, tre respektinda kaj simpatia sinjorino, estas ankorau kunmetita el du filinoj, dekdu-jara filo, alveturinta domen al libertempo, kaj malproksima parencino de s-rino Marei, ia fraulino Izabelo Kartush, bonega legistino kaj ne simpla muzikistino. Ambau filinoj de s-ro Marei estas jam grandaghaj fraulinoj kaj ambau tiel belegaj, ke malofte prosperas renkonti ion similan. La pli maljuna de ili, Karolino, alta, bontalia nigraharulino, kun richega velura harligo, kun mirindaj seriozaj, plenaj de profunda esprimo okuloj, shajnas al mi diino de la beleco, per ia miro transportita al ni el la mondo de la klasika antikveco. Shi estas chiam kvieta, majesta kaj kvazau enpensa; shi ridas malofte, sed se sur shiaj mirindaj lipoj aperas rideto, tiam vi vidas en ghi tiom da sorchanta charmo, ke la nova paradizo malkovrighas antau vi.... La pli juna, Elizo, estas ankau belega ekzistajho, sed iom de alia speco--kaj mi diros al vi sub la plej granda sekreto--shi tre al mi plachas. Tiu chi estas de la plej pura sango francino, mallumhara, mallumokula, petola kiel diableto, chiam gaja, sprita kiel Hejne, viviganta tutan nian societon, kies chiuj membroj vice estadas celo al shiaj shercoj. Kompreneble ricevas ankau mi, kaj, se vi volas, pli multe ol aliaj, sed je tiu chi belulineto ne estas eble koleri.... Kio do tushas la fraulinon Kartush, shi ludas en nia rondeto duagradan rolon. Shi estas ne tre bela, vespere okupadas nin per deklamado au muziko, akompanadas nin en promenadoj kaj ne pli.... Mi treege disskribighis kaj mi sentas, ke jam longe estus tempo fini la leteron, sed mi ne povas silenti pri unu cirkonstanco, tushanta persone vin. Antau nelonge vespere, kiam ni, t.e. mi kaj fr-ino Karolino, sidis en laubo kaj rigardis sur plateto gajan kuradon de la juna gimnaziisto kaj du aliaj fraulinoj, Karolino komencis demandadi min pri mia antaua vivo kaj miaj konatoj. Che elnomo de miaj amikoj venis la vico ankau al vi kaj, apenau mi komencis priskribadi vian eksterajhon, shi farighis tre serioza kaj atenta kaj ech, interrompinte mian rakonton, postulis de mi la pli precizajn montrojn pri via figuro. De tio chi mi konkludis, ke vi estas kvazau al shi konata, kaj, interesita pri tio chi, mi ech decidis demandi shin, de kie shi povas vin koni. Karolino iom balbutis, sed fine diris, ke antau du jaroj shi, estinte kun la patrino por maraj banoj en Nicco, renkontis tie junan komencantan kuraciston, kiu turnis sur sin shian atenton kaj kiu lau sia eksterajho estis tre simila al tiu, kian mi priskribis al shi vin. Pli mi nenion de shi sciighis, sed ankau tio chi, mi pensas, al vi estos sufiche interesa. Jen, amiko, kiel neatendite la sorto ridetis al mi kaj kiel agrable mi pasigas la tempon. Respondu al mi, mi petas, pli rapide, kion oni audas che vi bonan, kiel vi vivas kaj kiel iras viaj okupoj. Mi chirkauprenas vin,--amanta via amiko A. Siksten." Tiu chi letero faris efektive ian impreson sur Monbleron. Kiam Chielson finis sian tradukon, Leono sidis ankorau iom da tempo en profunda enpenseco, direktinte la okulojn en nedifinitan malproksimajhon. Fine li ekkonsciighis kaj, rimarkinte sur si akran rigardon de sia gasto, tre konfuzighis kaj rughighis. La gasto levighis kaj komencis diri adiau. --Nu kiel, chu vi ne volas doni al mi tiun chi leteron, se ghi estas al vi ne bezona?--demandis li kvazau okaze, premante la manon de la kuracisto. --N--n--e, ghi restu.... povas esti, ke mi ankau trarigardos ghin en libera tempo--ekmurmuris tiu ree konfuzighante. Facila rideto trakuris sur la anguloj de lipoj de Chielson, sed la mastro ghin ne rimarkis kaj la junaj homoj disighis. Ankorau longe post la eliro de l' gasto la kuracisto ne povis liberighi de chirkaukaptinta lin revo. Rememorighis al li la tempo, pasigita antau du jaroj en Nicco kaj rememorighis efektive vidita tie juna fraulineto, frapinta lin per sia klasika beleco. Tiun chi fraulineton li vidis iom da fojoj, akompanatan de maljuna kaj severa sinjorino; iom da fojoj liaj okuloj renkontadis la okulojn de la juna fraulino kaj en la direktita sur lin shia rigardo li legis ion simpatiantan kaj en tiu sama tempo kuraghigantan kaj serchis jam oportunan okazon, por esti prezentita al la juna virino, sed tia okazo longe ne aperis, kaj jen subite ambau virinoj malaperis. Lau la faritaj informighoj ili elveturis sudon de Italujo kaj de tiu tempo jam ne renkontighis sur lia vojo de vivo. Chio tio chi estis antau longe kaj pasis senrevenonte, sed Monblero sentis, ke tiu chi renkonto ne restis, kiel centoj da aliaj, por li senpostesigna. La figuro de la belega nekonatulino ial tre obstine restadis viva en lia memoro kaj revivighadis ne unu fojon antau li en la horoj de lia malgaja humoro, kiam li pli akre, ol ordinare, sentadis ian sopiron de la soleco. Kaj jen tiu chi simpatia figuro nun ree aperas antau li kaj reaperas lumigita per neatendita lumo: tiu chi virino, montrighas, rimarkis lin, komencantan kuraciston; kaj ankau, kiel li mem, konservis lian figuron en sia memoro.... Ke tiu chi Karolino estas tiu sama juna banulino, kiun li renkontis en Nicco, ne povis esti ia dubo. Chiuj shiaj ecoj, prezentitaj en la letero de Siksten, jesigis tiun chi konvinkon. Sed se tio chi estas tiel--lia unua renkonto kun shi, povas esti, ne estis por li la lasta en la vivo.... La sorto ankorau povas ilin kunpushi kaj proksimigi.... Tiaj pli malpli estis post la eliro de Chielson la revoj de la juna kuracisto, kies animo malgrau la fortiro per sciencoj, konservis multon da juna virga kaj poezia fajro. Malgrau tamen chio tio chi, li al Siksten ne respondis. En la komenco detenis lin fiereco ofendita per la esperanta teksto de la letero, kaj poste la tempo kaj la laboroj iom post iom reglatigis la impreson de la ricevitaj komunikoj--kaj la vivo ree ekfluis en la antaua ordo. Pasis ankorau unu semajno kaj Monblero ree trovis sur la tablo ampleksan leteron, adresitan per konata al li mano de Augusto. En tiu chi fojo la scivoleco estis tiel forta, ke li, ne atendante la tradukinton, mem kun "Universala Vortaro" en la manoj komencis vorto post vorto konatighi kun la enhavo de la letero. En la dua letero la amiko sciigis al li inter cetera la sekvanton: Hierau ni en granda societo da rajdantoj faris vetureton en arbareton, kushantan je kvar kilometroj de la bieno de s-ro Marei. La vetero estis belega. La profunda blua chielo estis semita de graciaj amasumaj nuboj, la alaudoj pepadis super la kampoj, alte en aero naghadis longaflugilaj cikonioj, maldekstre de la vojo sin tiris profunda kavo, sur kies fundo kuras rapida rivereto, faranta kelkajn artajn lagetojn kun verdaj digoj kaj eterne murmurantaj muelejoj. Apud la turno la vojo farighis pli malvasta kaj dank' al tio chi nia societo, kiu rajdis la tutan tempon per rapida troto, distirighis; mi montrighis en la nombro de la lastaj rajdintoj kaj ekaperis apud Karolino, kiu rajdis sur tre maltrankvila chevalo kaj devis konstante ghin detenadi. Iom da tempo ni rajdis silente, sed, alveturante al la arbareto, mia akompanantino ekrigardis min subite. (Ho, kiel bela shi estis en tiu chi tempo: la veturado sur la obstina chevalo shin tre ekvarmigis; la delikataj shiaj truoj de l' nazo ektremadis kaj disblovighadis, sur la vangojn elpashis hela purpuro, kaj la okuloj bruladis de tia fajro, kian mi ghis nun che shi ne vidis.) --Kio do, s-ro Siksten--turnis shi sin subite al mi kun demando--chu respondis al vi ion via amiko? (Mi devas tie chi konfesi al vi, amikego, ke mi trababilis al shi pri chio, kion mi komunikis al vi en la estinta letero. Karolino estas, kvazau, pli malkashema por mi, ol por chiuj siaj parencoj, kaj mi ghuas ial ian apartan favorecon; povas esti, ke mi eraras, sed vi komprenas, ke mensogi al shi estas al mi tre nefacile kaj nelerte.) --Ne--mi respondis--ghis tiu chi tempo mi ne ricevis de li unu vorton. --Nebona do estas via amiko--rimarkis shi, malaltigante la vochon.--(Vi efektive povus, skribi al mi kvankam iom da linioj!)--Li tro rapide forgesas siajn konatojn--aldonis shi kaj en shia vocho eksonis malgaja noteto.--Al kiu rilatis tiu chi vorto--siajn--al mi, au al shi mem--certe mi ne povas al vi diri".... Kiam post kelkaj tagoj al Monblero alvenis Chielson, li eksciis, ke la dua letero de Siksten estas jam longe tradukita, tralegita kaj ech estas alsendita respondo al Augusto. Je l' kauzo de tiu chi respondo Monblero ricevis ree sekvantajn iom ekscitintajn lin liniojn.--"Mi kore dankas vin, amikego, por via letero, kiu vivigis en mi la memoron pri niaj amikaj interligoj kaj la jaroj, travivitaj sub unu tegmento, sed.... tiu chi letero perdighas vane--ne por mi, kompreneble, ho ne, ne! sed por shi.... vi scias, pri kiu mi parolas.... Shi--sed ne shi sola, sed ankau tuta la domo de s-ro Marei--estas varmegaj esperantistoj. Tie chi neniu parolas alie, krom nur en esperanto, kaj la tuta korespondado, kun kiu nur oni povas, iradas en nia lingvo. Karolino estas, se vi volas, pli pedanta rilate tion chi, ol chiuj tieuloj; shi ofte paroladis, ke ghis tiu tempo, ghis nia lingvo ricevos en la civilizita mondo forton de ekzistado, ghiaj predikistoj devas ne ellasi plej malgrandan okazon, por pruvi al la publiko ghian utilecon kaj belecon kaj, kie oni devas, ili oferu ech por ghia utilo sian hejman lingvon, char tiu chi ofero estos tempa kaj ghiaj fruktoj--eternaj. Kompreneble, ke mi, priskribante al shi vin,--kaj shi demandas min tre ofte kaj interesighas pri chia bagatelo pri vi--hipokritis kaj priskribis vin, kiel varmegan esperantiston. Post tio chi kompreneble mi ne povis montri al shi vian leteron, nek ech konfesi pri ghia ricevo--alie mi tute malaltigus vin en shiaj okuloj".... En fino de la letero staris la sekvanto:--"Che ni tre ofte estadas gastoj--najbaraj bienhavantoj kun la familioj kaj junaj homoj el la urbo. En la nombro de la lastaj komencis vizitadi nin tre ofte juna Pariza artisto Jhan Jholi, homo tre klera, bela, salona kaj pursanga esperantisto. Li tre malkashite chirkauflirtas Karolinon kaj malfacile estas diri--chu kun sukceso, au sen ghi. Se ghis nun li ne atingis ankorau la plenan sukceson, kiu scias, kio povas okazi en estonteco!.... Char el via letero mi vidas, ke Karolino estas al vi, kiel mi ankau esperis, ne tute seninteresa, mi konsilus kvankam per kio ajn sciigi pri si (plej bone, kompreneble, per letero.).... Preskau chiutage, kiam ni renkontas nin kun shi en la gastochambro en antautagmangha tempo, shi salutas min per tia ekzamenanta rigardo, en kia mi klare legadas unu kaj tiun saman demandon: Chu skribis ion via amiko?--Kaj jen ghis nun mi devas delasi la okulojn, kvazau mi per io ekkulpighis antau shi".... Chiun vesperon komencante de tiu tago, en kiu estis ricevita tiu chi letero, Monblero pasigis en forta ekscito, preskau en maltrankvilo. Ghis la profunda nokto en lia kabineto sonadis surda egalmezura frapado de liaj pashoj. Kiu vidus lin en tiuj minutoj, venus al la neevitebla konkludo, ke en la fiera kaj obstina koro de la juna kuracisto farighas surda batalo de sentoj, decidighas serioza demando--chu humilighi al la cirkonstancoj, au defendi siajn konvinkojn, kaj kun ili sian nedependecon. Sed videble fine la unua duono de tiu chi problemo venkis, char en la sekvanta mateno Chielson estis tre agrable mirigita per la vizito de Leono kaj lia propono alighi al la Ligo Esperanta. Chielson kompreneble akceptis lin kun eletenditaj brakoj. --Vi devas, kara amiko,--klarigadis li al la kuracisto, doni vian "promeson" kaj deprenadi ghin de aliaj, kie nur prezentos sin la ebleco. Por eniri la Ligon, vi devas aboni nian gazeton "Lingvo Internacia" kaj la "Bibliotekon"; kiel ekstera signo servu al vi stelo sur la brusto kaj malkashita parolado en esperanto kun chiuj kvankam kiom ajn sciantaj nian lingvon. Nun jam estas la tempo, kiam por esperantisto estas bezona ne sole teoria konatigho kun nia lingvo, sed ankau plej plena praktika scio de ghi. En nia do lingvo vi komencu tuj la plej vastan komunikighadon kun esperantistoj de chiuj landoj kaj popoloj, kvankam ech sciataj al vi nur el nomaroj de esperantistoj; krom tio chi mi konsilus al vi komunikighadi per nekovritaj leteroj kun noto en la lingvo de la adresato, ke la letero estas skribita en la lingvo internacia. La pli gravajn de ricevataj de vi leteroj vi povos lokadi en kiajn ajn de europaj gazetoj ankau kun notoj, ke viaj korespondoj estas prenitaj el la interkomunikighado de du esperantistoj. Al chiuj esperantistoj, de kia ajn stato ili estus, che ni estas akceptite montri apartan gastamon kaj favoron, char nia afero ne limighas nur per la akceptado de unu simbola lingvo, sed chefamaniere dekondukighas al frata proksimigho de homoj, disunuigataj per la spaco, lingvo, religio, nacieco k.c. Jen estas en chefaj strekoj viaj plej unuaj estontaj shuldoj; kio do tushas la esencon de la afero--char chio dirita antaue rilatas pli al la eksteraj aperoj de nia afero--mi konsilus aranghighi tiel, ke lau ebleco chia apero de via vivo konsentu kun la spirito de Esperanto, lau ebleco chiam kaj chie faradu subtenon al nia afero, subtenon moralan kaj lau mezuro da fortoj ankau materialan. Mi diras--lau ebleco--char mi scias la malfortan flankon de la homa animo. Ne chiuj povas, kiel mi, forgesi, ke ili estas homoj, infanoj de ia lando, epoko, de ia sistemo da moroj, tradicioj, religiaj konvinkoj k.c., kaj memori nur, ke ili estas esperantistoj. Tia fortiriteco per la ideo kaj dedicho de si tuta al la servado al ghi estas atingebla ne al chiuj kaj tial mi kutimis postuladi de homoj nur la eblan al ili.... Tiamaniere, se la montritaj kondichoj ne estos al vi tro sharghaj, tiam mi en la nomo de la tuta Ligo Esperanta varme premas vian manon kaj, alprenante vin en niajn fratajn chirkauprenojn, rapidos sciigi pri tio chi nian chefon." Forta premo de la mano estis elokventa respondo de la flanko de Monblero. Ne pasis ankorau de tiu tempo du semajnoj, kaj nian kuraciston oni povus jam nomi finita esperantisto. La subtenata de li komunikighado kun Siksten ekflamigadis en li ian neklaran sed fortan senton, similan je amo, jhaluzo kaj malespero kune. Lia tuta esenco rapidis en la familion de s-ro Marei, al Karolino, kiu, kiel idealo, kreita per sola lia fantazio, shajnis al li ech multe pli bona, ol en la priskriboj de Augusto; sed la nefidado je siaj fortoj rilate Esperanton (li ghis nun estis malkontenta je siaj progresoj) kaj la timo esti konfuzita per tia forta konkuranto kian li imagadis al si la belan esperantiston Jholi, konstante haltigadis liajn atencojn kaj devigadis lin kun duobla energio perfektigadi en si la lingvon kaj la sentojn de Esperanto. Sed fine la kaliko estis transplenigita. En la mezo de Julio Monblero ricevis de la juristo ampleksan leteron, en kiu li inter cetera ellegis la sekvanton: "Vi scias kompreneble el la gazetoj, ke en la nuna somero che ni en N. estas malfermita higiena ekspozicio. Dank' al la granda kunveturo al ni el diversaj regnoj de profesiistoj, industriistoj, kuracistoj, homoj suferantaj je diversaj malsanoj, au altiritaj per aliaj celoj, nia ekspozicio havas perfekte internacian karakteron kaj prezentas tre vivan kaj multkoloran pentrajhon da tipoj, kostumoj kaj jhargonoj. Tiun do cirkonstancon jen ekuzis, lau la ideo de Karolino, s-ro Marei por la propagando de nia afero en neestinte granda skalo. Dank' al la proksima konateco kun la administratoroj de la ekspozicio, en la unua tago de la dua sezono de ghi la chefa salono estis donita al la dispono de s-ro Marei, kiu aranghis en ghi seanson kaj poste balon de esperantistoj. Chiuj elspezoj farighis je la rimedoj de s-ro Marei; dekoracian parton administradis s-ro Jholi, sed la animo de tiu chi entrepreno estis kompreneble Karolino. La soleno prosperis belege. Kvankam la biletoj estis disdonitaj kun granda elektemeco, sed tiel multe estis da volantaj, ke la plej granda salono de la ekspozicio ne povis enspaci chiujn scivolajn. La soleno malfermighis per la himno "Espero", plenumita de du hhoroj kaj granda orkestro, dismetitaj sur la balkono, sub la marmora busto de la kreinto de Esperanto. Poste s-ro Marei eklegis mallongan, sed hele pripentritan historion de nia lingvo kaj de la unuaj esperantistoj s-roj Zamenhof, Trompeter k.c. Poste ia tenoro ekkantis kun akompano de la orkestro belegan arion de Zibel el Fausto; poste fr-ino Kartush ekdeklamis iom da fragmentoj el Demono kaj Miltono.... Sed mi ne priskribados al vi la tutan programon de la seanso, char dank' al la stenografio chiuj gazetoj en la sekvanta tago ripetis chion tion chi kun plej plena precizeco. Mi diros nur, ke la teksto de chio legita kaj kantita kun la traduko en diversaj europaj lingvoj estis senkalkule disdonata al la volanta publiko, dank' al kio tie chio kaj al chiuj estis komprenebla.... La fino inde kronis la belege ekpensitan de Karolino aferon. Kiam en la lasta numero du hhoroj kaj orkestro ree okupis siajn lokojn antau la busto de la kreinto de nia lingvo, sub la multkolora tendo el vivaj, malsekigataj per fontanoj, kreskajhoj kaj floroj,--la ekelektrigita per chio antauira publiko, malgrau ke duono konsistis el homoj, nededichitaj ankorau en nian aferon, per konsenta, plena de ravo hhoro ekkantis la himnon "Espero" kaj ekmontris tian animitecon, tian altan moralan humoron, ke en multaj okuloj ekbrilis briliantoj de larmoj de ghojo kaj kortusheco. La homoj, fremdaj ghis tiu chi tempo unu al alia, premadis al si la manojn, jhetighadis reciproke en chirkauprenojn; multaj tuj tie chi butonumadis al sia brusto la esperantajn stelojn; multaj portadis al la iniciatoro de la soleno--s-ro Marei--siajn oferojn por nia afero.... Elizo kaj Karolino, superante chiujn fraulinojn per sia beleco kaj gracieco, kun ensorchantaj ridetoj alprenadis chiujn tiujn chi alportojn kaj tuj tie chi disdonadis al la novaj esperantistoj la stelojn, ringojn, esperantajn chirkaumanojn, verdajn bandojn k.c. Entute tio chi estis majesta, levanta spiriton pentrajho, al kia similan mi ghis nun ne vidis.... Vespere en tiu chi sama salono estis granda balo. Lau pli antaue verkita programo la plimulto da esperantistoj kaj esperantistinoj aperis en diversaj naciaj kostumoj. Belege estis vidi la portighintajn en la ondoj de la muziko parojn, kunmetitajn el la reprezentantoj kaj reprezentantinoj de la klasika Italujo, floranta Hispanujo, severa Norvegujo, mirinda Hindujo, militema Germanujo, varmega Egiptujo, majesta Rusujo k.c.--sed por vi, mia amiko, la chefa konsistas en la sekvanto. Karolino estis vestita kiel korsikanino; tiu chi kostumo tiel estis konforma al shia klasika belega profilo, ke shi decide superis chiujn atendojn. Jhan Jholi la tutan vesperon chirkauflirtadis shin kaj kondukadis sian aferon tiel malkashite, ke li turnis sur sin universalan atenton. Kio tushas Karolinon, shia konduto (mi tutan tempon observadis shin) estis treege enigma. Ne forigante de si Jhanon, shi tamen ne shajnis tute kontenta de li kaj chiam kvazau atendadis iun au ion. En la komenco de la dua duono de la balo, post la granda internacia kontraudanco, shi farighis tre serioza kaj enpensa. Ekuzinte pauzon inter la dancoj, mi, movata per scivoleco, nerimarkeble alproksimighis al shi kaj demandante ekrigardis en shiajn okulojn--kaj en tiuj chi belegaj okuloj mi ellegis alarmon. --Ni iru en la bluan kabineton--diris shi al mi murmurete--mi devas fari al vi gravan komunikon.... Mi humile sekvis post shi. Kiam ni okupis liberan kanapon, shi timeme rerigardis chirkaue kaj, fleksighinte al sama mia orelo, ekmurmuretis. --Chu vi scias, s-ro Siksten, Jholi jhus, en la tempo de la lasta kontraudanco proponis al mi sian koron kaj manon.... --Mi preskau sciis tion chi--respondis mi, penante shajni trankvila.--Sed kio do el tio chi sekvas? --Mi dezirus scii vian opinion pri tio chi. --Mian opinion?--respondis mi sen gheno--mia opinio estas tia, ke, se vi demandas mian opinion, sekve vi lin ne amas kaj sekve vi devas al li rifuzi. Karolino rigardis sur min el post la ventumilo per tia rigardo, kvazau shi penis difini, chu miaj vortoj estis nur logika silogismo, au rezultato de ia malica celo. --S-ro Jholi--diris shi--prezentas belegan partion en chiuj rilatoj kaj, se mi turnas min al via opinio t.e. lau via esprimo, se mi.... shancelighas--ghi estas kulpo de unu bone konata al vi persono, kiu, malgrau chio, min ghis nun.... tre interesas.... Mi promesis al s-ro Jholi doni lastan respondon ghuste post semajno de hodiaua balo, kaj nun.... mi devas per tia au alia maniero ekzameni.... miajn sentojn.... al tiu.... al via amiko.... Sed en tiu chi loko nia parolado estis interrompita per ia eleganta esperantisto, subkurinta al Karolino kun invito al rondo de valso...." Por Monblero tio chi estis tro multa. Flamigadata per la sciigoj de Siksten, li en la lasta tempo iradis kiel en haladzo; longedaura interna batalado inter la deziro ekvidi Karolinon kaj timo de tiu chi renkonto lin tre senfortigadis, li perdis internan egalpezon, forjhetis siajn okupojn kaj ech tre malgrasighis. La lasta sciigo pri Karolino elkondukis lin el rigideco; li subite decidighis je chio; estis donita al li semajno da tempo kaj oni ne povis malrapidi unu minuton. La telegrafa metalfadeno transdonis al Siksten sekvantan sciigon:--Mi veturas en N-n. Renkontu min en la stacidomo morgau je la kvara horo post tagmezo. Mi alveturos prezentighi al s-ro M. kaj lia familio." Tuj post la telegramo la unua vagonaro en la nombro de aliaj veturantoj kondukis la plej varman, sed en tiu chi tempo ankau plej malfelichan esperantiston. En la stacidomo en N. Monbleron renkontis neniu. Tiu chi cirkonstanco iom lin mirigis, sed ne tre konfuzis. Ne haltante en la urbo, li tuj dungis veturigiston kaj direktighis lau la bone al li konata adreso en la bienon de s-ro Marei. La vojo ne montrighis al li tiel pentrajha, kiel prezentadis ghin Siksten en siaj leteroj, sed Monblero malmulte turnis atenton ankau sur tion chi kaj nur, brulante de nepacienco, senchese peladis la veturigiston, malgrau ke liaj chevaletoj laboradis konsente kaj kuradis tre bone. Post du horoj da veturo la veturilo de Monblero subrulighis al la granda parko, el kies densa verdajho elrigardis la antaua flanko de la granda sinjora domo kun kurbighinta, kovrita per herbo tegmento kaj albatitaj fenestraj kovriloj. La sovaghighinta parko ekrigardis tre malghoje; iam luksaj florujoj, boskoj kaj vojetoj estis kovritaj senintermanke per balaajha herbo. De la chefa pordego al la domo kondukis sole apenau trabatita per la piedoj vojeto; chio havis la vidon de terura malpeno. Monblero haltis kiel kolono, decide nenion en tio chi komprenante. El la profundajho de la parko subkuris al la pordego ia nudpieda maltrankviligita vilaghano kaj, depreninte la chapon, komencis plifortigite salutadi la alveturinton. --Kiel nomas sin tiu chi bieno?--turnis sin kun demando al li Monblero. La vilaghano rigardis sur lin kun antaua maltrankvileco en la okuloj, videble ne komprenante la demandon, kvankam lau la rakontoj de Siksten chiuj servantoj de s-ro Marei devis paroladi esperante. --Chu tiu chi bieno apartenas al s-ro Marei?--demandis ree Monblero, sed jam en la loka dialekto. --O, jes, jes!.... al s-ro Marei--ekrapidis la vilaghano, salutante ankorau pli malalte. --Chu efektive s-ro Marei loghas en tiu chi ruino? chu ne estas tie chi ankorau alia bieno de li? --Ho ne, sinjoro, pli tie chi estas neniaj bienoj de li; sed li mem neniam che ni loghadis. Kiam antau dekdu jaroj li mem kun tuta sia familio transveturis Hungarujon, de tiu tempo ni nur tri fojojn lin vidis.... Tiu chi bieno estas jam ech vendita al ia sinjorino, kiun jen ni jam atendas du tagojn.... Monblero staris kvazau ekbatita per tondro. --Kiel? Tio chi estas ne ebla!.... Kion vi, azeno, babilas! kie do estas s-ro Siksten?!.... La vilaghano repushighis post la pordegon, kvazau preparighante en okazo de bezono forkuri en la arbetajhojn. --Via moshto!.... Je Dio, mi diras al vi veran veron.... s-ro Marei che ni ne estas, sed jen s-ro Siksten efektive loghis che ni lau la permeso de s-ro la administratoro la tutan someron. Hierau vespere li ricevis ian telegramon kaj tuj rapide elveturis de ni, sed ni ne scias kien.... Li ordonis saluti vian moshton kaj ech parolis, ke, se vi alveturos kaj min demandados kaj mirados, au ech kolerados, mi estu al via moshto tre aminda kaj singardema, char al vi plachas estadi tre varma sinjoro.... Li lasis al via moshto ian leteron.... --Kion, ian leteron?.... montru al mi tuj, azenego, tiun chi leteron!.... --Via moshto! ghi trovighas tie ie en lia chambro.... Pala, ekscitita, Monblero pushis la pordegon kaj per rapidaj pashoj direktighis la chambron, en kiu loghis la juristo; la nudapieda ghardenisto sekvis poste kun granda singardemeco kaj el ia malproksimeco montradis la vojon. La chambreto estis malgranda, preskau malplena, kaj havis la rigardon de somera, fraula loghejeto; sur la tablo sub la fenestro efektive kushis rapide skribita per krajono letereto, komunikanta la sekvanton: "Mia kara, tre kara amiko! Kolektu chiujn viajn fortojn kaj eltenu la baton! Mi devis por la plenumo de donita al mi de supre komisio entiri vin en mensogan intrigon rilate la verkita de mi Karolino, kiu neniam ekzistis".... Plu Monblero jam ne povis legi. La letereto ekglitis el liaj manoj, li falis sur seghon kaj kovris al si la okulojn per la manoj.... --Malhonoro! honto! malnobleco! nigra trompo!.... Kaj mi, malsaghulo, kaptighis per tia fishhoko!.... Kaj kiu trompis min, tiel kruele, tiel terure trompis!--mia kolego, mia fidela amiko, Augusto!.... Ho, se li nun enfalus al mi sub la manojn, mi.... mi.... mortigus lin, kiel bruton.... Li ekvolis fari min esperantisto, ha! Tia malnoblulo!.... Kaj kio do--li atingis ja la sian. Jen mi estas jam esperantisto.... Ho, estu malbenita tiu chi lingvo!.... Kaj la kuracisto eksaltis de sia loko, deshiris de si la esperantan stelon, jhetis ghin sur la teron kaj komencis kun furiozo bati ghin per la piedoj.... Tiu chi ofendado de la ghisnuna sia idolo kvazau iom lin malvarmigis. Malfacile spirante, li sidighis ree sur antauan lokon kaj enfalis en profundan enpensecon. Li rememoris nun, ke iam li mem rakontis al Siksten pri sia renkonto en Nicco kun ia belulino kaj la juristo kredeble lau la ordono de Chielson ekuzis tiun chi lian rememoron. Nun, kiam la okuloj malkovrighis, li ne povis kompreni, kiel li ne vidis la tutan artecon de la fablo, verkita de Siksten; kiel li ne vidis tion, ke nenia Karolino volus shanghi la belegan partion kontrau nekonata homo, vidita de shi du-tri fojojn en strato antau kelkaj jaroj; kiel ne turnis li la atenton, ke la priskriboj de gazetoj pri la Esperanta balo tre malmulte estis similaj al la komunikoj de l' juristo, ke ekzemple la nomo de s-ro Marei ne estis dirita ech en unu gazeto k.t.p. La tuta falso estis nun kvazau sur la manplato, kaj ghis nun li vivis kvazau kun kovritaj okuloj en ia sorchita mondo. La suno jam proksimighis al la horizonto; en la chambron alportadis sin malseka, parfuma bonodoro de sovaghaj floroj, sed la kuracisto ne rimarkadis tion chi, daurigante sidi senmove sur la antaua loko kun la okuloj, direktitaj sur la kushantan apud liaj piedoj ekchifitan stelon. Malfacile estus imagi al si pli grandan malamikon de Esperanto, ol estis nun Monblero. La propagando de Augusto, komencita bone, alkondukis, dank' al lia mallerteco, al la plej malghojaj rezultatoj kaj por eterne pereigus la kuraciston por Esperanto, se ne unu okazo, tiu chi granda kreisto de la plej felichaj iafoje kombinoj de nia vivo. Monblero estis subite vekita per ia neatendita bruado en la korto. Iu subveturis al la parko; audighis ree la maltrankviligita vocho de la ghardenisto; iu eniris en la antauchambron.... --Tio chi estas la malnoblulo Siksten--ekflugis en la kapo de la kuracisto; lia sango ekbolis; li premis la pugnojn kaj iris al la pordo.... Sed sur la sojlo aperis ia charma ekzistajho. La malrektaj radioj de la subiranta suno per hela ventumilo lumigis la mirindan vizaghon de la nekonatulino, shian belege skizitan talion, shiajn nigrajn okuletojn kaj rozajn malgrandajn manetojn.... Tio chi estis la nova posedantino de la bieno de s-ro Marei. --Chu vi esperas, sinjoro?--eksonis la metala vocho de la alveninta. --Ho jes, sinjorino.... mi.... mi varme esperas! ekmurmuris la ensorchita Monblero kaj repushighis konfuzita posten, por kovri per si sian chifitan stelon.... ------------------ Post kvar tagoj la kuracisto kaj la fraulino Mario (la nova posedantino de la bieno de Marei) estis felichaj gefianchoj.... ------------------ Post 15 monatoj Monblero skribis al Siksten: "Plej kara amiko! Hodiau matene mia kara Mario naskis al mi tre belan malgrandan esperantisteton. Ghis la kvina jaro de sia vivo li audos nenian lingvon krom Esperanto. Al Esperanto li dankas sian naskighon, tiel same kiel mi al Esperanto dankas mian senfinan felichon, kiun mi neniam akirus, se ne la lingvo Esperanto kaj via ruzo, kiun mi en unu horo de kolero malbenis kaj kiun mi de tiam chiutage benas el la tuta koro. Venu al ni, por rigardi la novan esperantisteton kaj partopreni en nia ghojo. Vivu Esperanto! ------------------ Nun ni devas klarigi al niaj legantoj la enigmon. La legantoj memoras, ke lau la komisio de Chielson Siksten decidis iam altiri Monbleron al Esperanto, sed neniel povis tion chi atingi. Li plendis tion chi al Chielson. --Eble vi ne agas lerte? eble alia persono farus tion chi pli bone? demandis Chielson. --Jam alia persono provis, kaj la rezultato estis ankorau pli plendinda ol che mi. Monblero amis varme unu fraulinon, kiu efektive estis tute inda je lia amo. Oni povus antaudiri, ke ili ambau prezentos iam tre felichan edzan paron. Farighinte esperantistino, tiu chi fraulino komencis altiradi ankorau Monbleron al Esperanto; sed kiam li vidis, ke shi estas esperantistino, li baldau malvarmighis por shi, kaj nun iliaj reciprokaj rilatoj tute interrompighis. --Chu Monblero amis shin efektive? Chu li estas kapabla ami profunde kaj chu vi pensas, ke en chiuj rilatoj, krom Esperanto, li estus felicha kun shi? --Jes, nenio alia konfuzus ilian reciprokan felichon. Li ech mem bedauris, ke "tia bagatelo kiel Esperanto" forpelis lian felichon, sed li estas tro fiera, por cedi. --Chu vi pensas, ke li neniam povus ami Esperanton? --Ne, mi estas ech konvinkita, ke li povus esti tre varma esperantisto, se.... se ni nur povus rompi lian obstinecon kaj fierecon kaj inklinigi lin fari la _komencon_. Se li unu fojon _farighos_ esperantisto, li estos jam chiam esperantisto _varmega_. --Ha, tre bone! Chio estos farita! Per unu senkulpa ruzo ni atingos, ke Monblero farighos esperantisto kaj la disigitaj gefianchoj estos denove kunigitaj. Lasu min agi kaj faru chion, kion mi diros al vi.... Ni scias jam, en kia maniero Chielson per helpo de Siksten ekinteresigis Monbleron por Esperanto kaj devigis lin rompi sian obstinecon. Kiam Monblero venis en la bienon de Marei kaj vidis, ke li estas trompita, li forte ekkoleris. Sed kiam li subite ekvidis tie sian jam longe ne viditan antauan amatinon (char en la aperinta "nova posedantino" la legantoj kredeble jam ekkonis Marion, la estintan amatinon de Monblero), la antaua amo fortege vekighis denove, tiom pli, ke Esperanto, kiu iam disigis ilin, nun jam estis ne malhelpo, sed kontraue, pli forta ligilo por ili. Ili baldau fianchighis, edzighis, kaj ili prezentas nun unu el la plej felichaj paroj en la mondo. ------------------ AL NIAJ ABONANTOJ. Financaj cirkonstancoj devigas nin bedaurinde interrompi la eldonadon de la "Biblioteko". Post kelka tempo ni esperas ghin rekomenci. La personojn, kiuj ne pagis ankorau por chiuj ricevitaj kajeroj de la "Biblioteko", _ni kore petas, ke ili volu alsendi al ni la pagon._ Chiun abonanton, kiu ne trovas sian nomon en la malsupre presita nomaro B, ni memorigas, ke li restas ankorau nia shuldanto. ------------------ _A._ Por la paghoj 401-500 ni ricevis ghis la 6 Novembro 1896 la pagon ankorau de la sekvantaj personoj: Abesgns, M., Ahlberg, P., Arduin, E., Avilov, F., _de Beaufront, L._ (4 ekz.), Bjeloglazov, _Borovko, N._ (2), Borovko, S., Brych, F., da Cruz Capello, Davidenko, N., Dettling, M., Dorset, V., Englund, G., Erfurt, Forkarth, I., Fredberg, L., Frejdenberg, A., Geoghegan, R., Hhlebnikov, V., Kofman, A., _Lemaire, R._ (2), Linden, C., Lundstr[:o]m, S., Magalhaes, A., Magnusson, A., _Manjkovskaja, E._ (2), _Marignonj, D._ (2), Moskovchenko, I., N[:o]mm, A., Nordenstreng, R., Nudelmann, Jh., _Ostrovski, I._ (2), Pereira, A., Pleyel, H., Pogorilko, P., Popov, K., Postnikov, F., Prohhorovich, A., Raekson, I., Rakovski, S., Rosenbach, A., _Roswall, A._ (2), Samuelsson, C., Shchepetilnikov, V., Semenov, A., Shmilevich, L., Smolin, M., Sokolov, V., Solomkin, S., Sutkovoj, A., _Sutkovoj, N._ (2), Svanbom, K., Tennishof, J., von Wahl, E., Wiens, H., Vladikin. F., _Vojejkov, V._ (3), Zakrjhevski, A. _B._ Por la paghoj 501-589 ni ricevis ghis la 6 Novembro 1896 la pagon nur de la sekvantaj personoj: Ahlberg, P., Costa e Almeida, Andrzejewski, Avilov, F., Bohhenski, I., Blumental, A., _Borovko, N._ (2), Borovko, S., Brych, F., Burenkov, A., da Cruz Capello, _Chihhachov, N._ (5), Davidenko, N., Dombrovski, A., Dorset, V., Eigenson, I., Eigenson, S., Englund, G., Forkarth, I., Fredberg, L., Geoghegan, R., _Gernet, V._ (10), H[:u]bert, K., Kadik, P., Kanaloshshi-Lefler, F., _Kazi-Girej, N._ (2), Kofman, _Laskin, V._ (3), Lencart, S., Linden, V., Lundstr[:o]m, S., de Magalhaes, A., Magnusson, A., _Manjkovskaja, E._ (2), _Marignoni, D._ (2), Milevski, I., Nauman, A., Naumov, A., N[:o]mm, A., _Ostrovski, I._ (2), Pereira, A., Pesockij, A., Pleyell, H., Pogorilko, P., Raekson, I., Rakovski, S., _Roswall, A._ (2), Ruban, A., Shchepetilnikov, V., Serapio, A., _Shetalov, I._ (2), Sokolov, V., Shtalberg, G., Sutkovoj, A., _Sutkovoj, N._ (2), Svanbom, K., Tripolski, K., _Klubo Upsala_ (8), von Wahl, E., Vanjushin, K., Wiens. H., Vladikin, F., _Vojejkov, V._ (3), Zakrjhevski, A., Zilbernik, S. ------------------ LINGVO INTERNACIA. Monata gazeto por la lingvo Esperanto, eldonata de la Klubo Esperantista en Upsala. ------------------ Kosto de abono por jaro: frankoj 4,25 = kronoj 3,00 = germ. markoj 3,30 = rubloj 1.50. ------------------ La gazeto "Lingvo Internacia" estas eldonata en la lingvo Esperanto kaj enhavas: 1) sciigojn pri la sukcesoj de Esperanto en diversaj landoj, pri la novaj libroj en kaj pri Esperanto, pri internaciaj vojaghoj kaj entute pri chio, tushanta lingvon internacian; 2) artikolojn, dedichitajn al la gramatiko kaj vortaro de Esperanto; 3) artikolojn pri diversaj projektoj, novaj kaj malnovaj, de internacia komunikigho; 4) diversajn modelojn de prozo kaj poezio en Esperanto; 5) anoncojn. ------------------ La gazeton _Lingvo Internacia_ oni abonas: en _Ameriko_ che R. Geoghegan, _Tacoma_, Washington, U.S.A. " _Francujo_ che L. de Beaufront, _Epernay_, Marne. " _Germanujo_ che W. H. Trompeter, _Schalke_, Westfalen. " _Portugalujo_ che d-ro Costa e Almeida, _Rezende_. " _Rusujo_ che V. Gernet, Pushkinskaja 44, _Odessa_. Che tiuj chi sinjoroj oni mendas la gazeton kaj pagas al ili la abonpagon. En aliaj landoj oni mendas la gazeton au per la poshto au rekte che la redakcio, adr. _Upsala_. La monon oni plej bone alsendas per poshta mandato. ---------------------- NOTOJ DE LA TEKSTPREPARINTO Dankon al la Esperantomuzeo de la Austria Nacia Biblioteko, kiu afable disponigis la skanitajn paghbildojn. http://www.onb.ac.at/esperantomuseum.htm Mispresajhoj +--------+----------------------+--------------------+ |_Pagho_ | _Originala teksto_ | _Korektajho_ | +--------+----------------------+--------------------+ |4 | ne baldau, kaj | esti | | | povas _esi_ | | +--------+----------------------+--------------------+ |8 | _tuta_ trempis sin | tute | | | en la propagandon | | +--------+----------------------+--------------------+ |12 | _dkedu-jara_ | dekdu-jara | +--------+----------------------+--------------------+ |13 | Tiun _ci_ | chi | | | fraulineton li | | | | vidis | | +--------+----------------------+--------------------+ |17 | la | interkomunikighado | | | _interkomunukighado_ | | +--------+----------------------+--------------------+ |21 | malgrau chio, min | .... _(normigis al | | | ghis nun_..._ | kvarpunkto)_ | +--------+----------------------+--------------------+ |25 | daurigante sidi | senmove | | | _semove_ | | +--------+----------------------+--------------------+ |27 | sian jam longe ne | viditan | | | _viditau_ | | +--------+----------------------+--------------------+ |29 | Esperanto en | diversaj | | | _diversa_ landoj | | +--------+----------------------+--------------------+ Interpunkcio - Spacoj estis forigitaj de chirkau tripunktoj kaj haltostrekoj. - Enaj spacoj estis forigitaj el tripunktoj kaj mallongigoj. - Kelkaj komoj estis metitaj en la nomlistojn sub "Al niaj abonantoj". ***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK EL LA VIVO DE ESPERANTISTOJ*** CREDITS April 2008 Project Gutenberg Edition 1 Hoss FIROOZNIA A WORD FROM PROJECT GUTENBERG This file should be named 25311.txt or 25311.zip. This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/dirs/2/5/3/1/25311/ Updated editions will replace the previous one -- the old editions will be renamed. Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the Project Gutenberg-tm concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. They may be modified and printed and given away -- you may do practically _anything_ with public domain eBooks. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution. THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE _Please read this before you distribute or use this work._ To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase --Project Gutenberg), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg-tm License (available with this file or online at http://www.gutenberg.org/license). Section 1. General Terms of Use & Redistributing Project Gutenberg-tm electronic works 1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. 1.B. --Project Gutenberg is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic works. See paragraph 1.E below. 1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (--the Foundation or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. 1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States. 1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: 1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the phrase --Project Gutenberg appears, or with which the phrase --Project Gutenberg is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed: This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org 1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase --Project Gutenberg associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work. 1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. 1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg-tm License. 1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than --Plain Vanilla ASCII or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg-tm web site (http://www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original --Plain Vanilla ASCII or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. 1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided that - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, --Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm works. You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work. You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg-tm works. 1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. 1.F. 1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain --Defects, such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment. 1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES -- Except for the --Right of Replacement or Refund described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE. 1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND -- If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem. 1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS,' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. 1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions. 1.F.6. INDEMNITY -- You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life. Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws. The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://www.pglaf.org For additional contact information: Dr. Gregory B. Newby Chief Executive and Director gbnewby@pglaf.org Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS. The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://www.gutenberg.org/fundraising/donate While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate. International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: http://www.gutenberg.org/fundraising/donate Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition. Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's eBook number, often in several formats including plain vanilla ASCII, compressed (zipped), HTML and others. Corrected _editions_ of our eBooks replace the old file and take over the old filename and etext number. The replaced older file is renamed. _Versions_ based on separate sources are treated as new eBooks receiving new filenames and etext numbers. Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. ***FINIS***