The Project Gutenberg EBook of La Kantistino, by Wilhelm Hauff

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La Kantistino

Author: Wilhelm Hauff

Translator: Eugen Wüster

Release Date: March 6, 2008 [EBook #24763]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KANTISTINO ***




Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net






Nova Esperanto-Biblioteko

No 8

Vilhelmo Hauff

La Kantistino

Novelo

El la germana originalo tradukis

Eugen Wuster

Berlin 1921

Esperanto-Verlag Friedrich Ellersiek


Alle Rechte vorbehalten.

Chiuj rajtoj estas rezervitaj.

Copyright 1921 by Friedrich Ellersiek, Berlin.




Antauparolo de la tradukinto


Iomete atingi tion, kion oni postulas de nacilingva traduko, t. e.
forgesigi al sperta legonto, ke la originalo ne estas verkita en lia
patrina lingvo, kaj havigi al li ne nur pensojn, sed ankau
sentimentojn, estis la celo de mia provo.

Vieno, 1an de jan. 1917.

Antau la preso ankoraufoje trarigardante la manuskripton mi
shanghis diversajhojn, sed ghenerale ne volis kontrauagi la tiaman
intencon.

Berlino-Charlottenburg, febr. 1921.

E. W.




Vivo kaj verkado de Hauff


Vilhelmo Hauff, naskita 29. XI. 1802 en Stuttgart, vizitis la monakan
lernejon de Blaubeuren kaj en Tubingen studis teologion. Reveninte en
sian patrourbon, li publicis sian unuan verkon "Fabela almanako por
la jaro 1826", al kiu sekvis 2a kaj 3a jarkolektoj. La rakontoj
trovighintaj en ili estis favore akceptataj kaj atingis sub la titolo
"Fabeloj" multfojajn represojn. En 1827 aperis la "Komunikoj el la
memuaroj de l'satano", ne finitaj, kaj en la sama jaro "La viro en la
luno". Tiu romano unue estis verkita en la ekscentra stilo de la tiam
moderna H. Clauren, sed lau konsilo kelke da strekoj shanghis la
imiton al karikaturo. Same pri Cl. okupighas la sarkasma "Disputa
prediko pri H. Clauren kaj la viro en la luno, farita al la germana
publiko". En la dauro de mallonga tempo plue estis kreata la
ampleksa historia romano "Lichtenstein", "Fantaziajhoj en la bremena
urbdoma kelo" kaj la noveloj "La Almozulino de la ponts des arts",
"La bildo de l'imperiestro", "Judo Suss" kaj "La Kantistino".

Ankau nombro da poemoj estis fluinta el la plumo de la juna autoro,
kiam de li, de post januaro redaktisto de "Morgenpost", la morto
forprenis ghin 11 tagojn antau lia 25a naskotago.

La 18-an de Novembro kiel lian mortodaton surhavas la monumento
13 jarojn poste konstruita por glori lin en loko, kiu al lia
rakontista arto dankas sian propran gloron: che la kastelo
Lichtenstein.




I.


"Tio estas stranga okazajho!" la komerca konsilanto[1] _Bolnau_
diris al konato, kiun li renkontis sur la Largha strato en _B_.
"Konfesu mem, ke ni vivas en malbona tempo."

"Vi pensas pri la afero en la nordo?", la konato respondis. "Chu vi
ricevis komercajn informojn? Chu la ministro de l'eksterlandaj aferoj
pro malnova amikeco diris al vi detalojn?"

"Pa, lasu min trankvila pri politiko kaj shtatbiloj; tio neniel
interesas min. Ne, mi celas la aferon pri _Bianetti_."

"Pri la kantistino? Chu shi ree estas dungita? Oni ja diris, ke
okazis malakordo inter shi kaj la orkestrestro--"

"Sed pro Dio", la komerca konsilanto ekkriis kaj miregante haltis;
"en kiuj drinkejachoj vi do restadas, ke vi ne scias, kio okazas en
la urbo? Do vi ne scias, kio farighis al Bianetti?"

"Nenian vorton, per mia honoro; kio do okazis pri shi?"

"Nu, nenio alia okazis al shi, ol ke shi hodiau nokte estis
mortpikata."

La komerca konsilanto inter siaj konatoj estis konsiderata kiel
shercemulo, kiu, matene de la dekunua ghis tagmezo farante siajn
promenadojn sur la Largha strato, shatis haltigi la homojn kaj
improvize kredigi ion al ili. Tial la konato ne estis tre kortushita
de tiu terura sciigo, sed respondis: "Ion alian vi do hodiau ne scias,
Bolnau? Vi supozeble estas tute elcherpinta vian spriton, ke vi
pentras per tiel akraj koloroj. Cetere, se alian fojon vi ree
haltigos min sur la Largha strato, tiam elpensu ion pli saghan; alie
mi estos devigata, iri malrektan vojon, hejmen irante de la
kancelario."

"Li ree ne kredas ghin!", la promenanto ekkriis, "Vidu, li ree ne
kredas ghin! Se mi estus dirinta, ke la imperiestro de Maroko estas
mortpikita, vi estus danke akceptinta kaj disvastiginta la sciigon,
char tie jam okazis similaj aferoj. Sed, se kantistino chi tie en B.
estas mortpikata, neniu volas kredi, ghis kiam oni vidas la funebran
irantaron. Sed, karulo, chi tiun fojon ghi estas vera, tiel vera,
kiel mi estas honesta viro."

"Homo! pripensu, kion vi diras!", la amiko kun teruro ekkriis.
"Mortinta, vi diris? Bianetti mortpikita?"

"Mortinta antau unu horo shi ankorau ne estis, sed shi estas
mortighanta, tio almenau estas certa."

"Sed parolu fine, pro Dio! Kiel oni povas mortpiki kantistinon? Chu
ni do vivas en Italujo? Por kio do ekzistas la laudinda polico? Kiel
la afero do farighis? Mortpikita?"

"Sed ne kriu tiel surdige", Bolnau kvietigante respondis. "La homoj
jam elmetas la kapojn el chiuj fenestroj por vidi, kie estas la
strata tumulto. Vi ja povas plendi _sotta voce_[2], kiom ajn vi
volas. Kiel la afero farighis, vi demandas? Jen vidu, pri tio ja
estas la demando; tion ghis nun neniu scias. Hierau nokte la bela
infanino ankorau estis che la maskobalo, tiel aminda, tiel rava kiel
chiam, kaj hodiau nokte je la dekdua la medicina konsilanto[3]
_Lange_ estas vekata; oni diras, ke _signora_[4] Bianetti estas
mortighanta, ke shi havas pikvundon en la koro. La tuta urbo jam
parolas pri tio, sed kompreneble tute ekstravagance. Trovighas en
tio, estas vere, fatalaj cirkonstancoj, tiel ke oni ne povas akiri
klaron; ekzemple neniu krom la kuracistoj kaj la homoj, kiuj servas
al shi, estas enlasata en la domon. Ankau che la kortego oni jam
scias pri la afero, kaj venis ordono, ke la gardistaro ne preterpasu
la domon; la tuta bataliono devis iri la malrektan vojon trans la
foirejon."

"Kion vi diras! Sed chu oni do tute ne scias, kiel okazis? Chu oni do
tute ne havas postsignon?"

"Estas malfacile, tra la diversaj famoj penetri al la vero. Bianetti,
nedisputeble, estas tre bonmora persono, pri kiu oni neniel povas
malbone paroli. Sed vi konas la kutimon de l'homoj kaj precipe de la
virinoj; kiam nun iu ekparolas pri la deca vivmaniero de la
kompatinda knabino, oni levas la shultrojn kaj pretendas, pri shia
antaua konduto scii tion kaj tion. Pri shia antaua konduto! Shi
estas apenau deksepjara kaj chi tie jam estas unu jaron kaj duonon.
Kia antaua konduto tio estas?"

"Ne perdu tiom da tempo pri la enkonduko", la konato interrompis lin,
"sed ekparolu pri la temo. Chu oni ne scias, kiu mortpikis shin?"

"Nu, ghuste tion mi ja diras; jen oni ree asertas, ke estis
malakceptita au jhaluza amanto, kiu mortigis shin. Strangaj ja estas
la cirkonstancoj. Onidire shi hierau che la maskobalo sufiche longe
parolis sola kun maskulo, kiun konis neniu. Shi baldau poste
foriris, kaj kelkaj homoj pretendas, ke ili vidis la saman maskulon
eniranta en la kaleshon al shi. Super tio neniu scias ion certan; sed
mi baldau sciighos, kiel estas pri la afero."

"Mi scias, ke vi ja havas viajn proprajn sciighilojn, kaj certe
ankau che Bianetti vi havas servistaranon. Estas homoj, kiuj nomas
vin la urba kroniko."

"Tro da honoro, tro da honoro", la komerca konsilanto ridis kaj
shajne sentis sin iom flatita. "Sed chi-foje mi ne havas alian
spionon, ol la medicinan konsilanton mem. Vi supozeble rimarkis, ke
mi tute kontrau mia kutimo ne promenas sur la tuta strato de unu
fino al la alia, sed chiam restas inter la Karla kaj la Frederika
stratoj."

"Certe mi tion rimarkis, sed mi pensis, ke vi faras fenestran
promenon antau la edzino de shtatkonsilanto _Baruch_[5]."

"Lasu min trankvila pri shi! Ni rompis unu kun la alia antau tri
tagoj; mia edzino ne shatis la rilaton, char tiu sinjorino ludas tiel
altspeze. Ne, la medicina konsilanto Lange chiutage je la dekdua
pasas tra la Largha strato, irante al la kastelo, kaj mi chi tie
embuske atendas, por tuj celi al li, kiam li venas el post la
stratangulo."

"Tiam mi restos che vi", la amiko diris, "la aferon pri Bianetti mi
devas audi pli detale. Vi ja permesas tion, Bolnau?"

"Kara sinjoro, neniel lasu gheni vin", la alia respondis. Mi scias,
ke vi manghas je la dekdua; do zorgu, ke via supo ne malvarmighu.
Plie Lange en via cheesto eble hezitos pri la rakontado; prefere post
la mangho venu en la kafejon, tie vi audos chion.--Cetere forighu,
tie li jam venas el post la stratangulo.




II.


"Mi ne konsideras la vundon nepre mortiga", la medicina konsilanto
Lange diris post la unuaj salutoj; "la piko shajne ne estis firme
direktata. Shi jam plene reakiris la konscion, kaj se oni konsideras
la malfortecon, kauzitan de la granda sangoperdo, en chi tiu momento
almenau estas nenia danghero."

"Tio ghojigas min", la komerca konsilanto respondis kaj intime
enbrakigis sin kun la kuracisto. "Mi ankorau akompanos vin kelkajn
pashojn ghis la kastelo, sed, pro Dio, diru al mi detalojn pri tiu
afero; oni ja neniel povas klarigi al si, kiel chio farighis."

"Mi povas jhuri al vi", la alia respondis, "terura mallumo kovras la
aferon. Mi apenau ekdormis, kiam mia Johano vekis min per la sciigo,
ke oni vokas min al iu tre danghere malsana. Mi plej rapide vestis
min kaj kuras eksteren; en la vestiblo staras knabino, pala kaj
tremanta, kaj flustris tiel mallaute, ke mi apenau audis ghin, ke
mi kunprenu mian pansilaron. Jam tio frapas min; mi rapide ensaltas
en la kaleshon, igas la palan fraulinon sidighi sur la veturigista
loko apud Johano, por ke shi montru la vojon, kaj poste for. Mi
eliras antau malgranda domo kaj demandas la fraulinon, kiu do estas
la malsanulo?"

"Mi povas imagi, kiel vi miregis..."

"Kiel mi miregis, audante, ke estas signora Bianetti! Mi ja konis
shin nur de la teatro, alie apenau du au tri fojojn vidis shin; sed
la mistera maniero, kiel mi estis venigata al shi, la pansilaro, kiun
mi devis kunpreni,--mi konfesas al vi, ke mi estis tre scivola, kio
do farighis al la kantistino. Ni supreniris kelke da shtupoj,
trapasis mallarghan koridoron. La knabino antauiris, dum kelke da
minutoj atendigis min en la malhelo kaj post tio singultante kaj
ankorau pli pala ol antaue venis renkonten al mi. 'Eniru, sinjor'
doktoro', shi diris, 'ho! vi kredeble venas tro malfrue, kaj shi ne
postvivos tion'. Mi eniris, estis terura vidajho."

La medicina konsilanto eksilentis, meditanta kaj malserena; shajnis,
ke trudighas al lia animo bildo, kiun li vane klopodas forpushi. "Nu,
kion vi vidis?", lia akompananto ekkriis, malpacienca pro tiu
interrompo. "Vi ja espereble ne volas min tiel restigi inter martelo
kaj amboso?"

"Multajn aferojn mi renkontis en mia vivo", rekolektinte siajn
pensojn la kuracisto daurigis, "multajn aferojn kiuj teruris min,
kiuj min ektimigis, sed nenion, kio tiel fendis mian koron, kiel tiu
vidajho. En nehele lumigita chambro pala juna virino kushis sur la
sofo, antau shi genuis maljuna servistino kaj premis tukon sur shian
koron. Mi alproksimigis min; blanka kaj rigida kiel busto la kapo de
la mortantino estis klinita malantauen; la nigraj, mallevighintaj
haroj, la malhelaj brovoj kaj palpebroharoj de la fermitaj okuloj
terure kontrastis kun la brila palo de la frunto, de la vizagho, de
la bela kolo. La blankaj multfaldajhaj vestoj, kiuj kredeble
apartenis al shia masko, estis survershitaj per sango, sango estis
sur la planko, kaj de la koro shajne eliris la rugha radio--. Chio
chi prezentighis al mi dum unu momento; estis Bianetti, la
kantistino."

"Ho, Dio, kiel tio kortushas min!", la komerca konsilanto emociite
diris, eltirante longan silkan tukon, por froti siajn okulojn.
"Ghuste tia ankorau la lastan dimanchon shi kushis en la opero
'Otelo', ludante la rolon de Desdemono. Jam tiam la efekto estis tiel
kruele vera kaj efektive terura, ke oni opiniis, ke la negro fakte
mortpikis shin; kaj nun ghi vere trafis shin. Kiel tio kortushas
min!"

"Chu mi ne malpermesis al vi chian supermezuran kortushon?" la
kuracisto interrompis lin. "Chu vi nepre volas, ke viaj atakoj
revenu?"

"Vi estas prava", la komerca konsilanto Bolnau diris kaj rapide
enposhigis la tukon: "Vi estas prava, afekcio por mia konstitucio ne
taugas. Sed daurigu, mi preterirante nombros la vitrajhojn che la
milita ministrejo, tio gardas de tiaj atakoj."

"Nu, nombradu, kaj se tio ne efikos, vi povos ankorau aldoni la
supran etaghon de la palaco.--La maljuna servistino forprenis la
tukon, kaj miregante mi ekvidis vundon kiel de tranchilpiko, tre
proksime de la koro. Mi ne povis perdi la tempon per demandoj, kiom
ajn da ili mi estus volinta fari; mi esploris la vundon kaj surmetis
la bandaghon. La vunditino dum la tuta operacio montris nenian signon
de vivo; nur kiam mi sondis la vundon, shi dolore ekshirighis. Mi
lasis shin ripozi kaj gardis shian dormon."

"Sed la knabino kaj la maljuna servistino, chu vi do ne demandis ilin
pri la deveno de la vundo?"

"Mi do volas ghin konfesi al vi, komerca konsilanto, char vi estas
mia malnova amiko; jes, kiam provizore nenio plu devis esti farata
por la malsanulino, mi sufiche decide deklaris, ke mi plue jam neniel
okupos min pri la sinjorino, se ili ne chion konfesos al mi."

"Kaj kion ili diris? Daurigu do!"

"Post la dekunua la kantistino estis reveninta, akompanate de granda
vira maskulo.--Che tiu sciigo mi ebla iom tro dusence rigardis la du
virinojn, char ili denove ekploris kaj per plej fortaj jhuroj solene
certigis, ke mi neniel bezonas malbone pensi pri ilia mastrino; ke
dum la longa tempo, de kiam ili servas al shi, post la kvara vespere
neniam viro transpashis la sojlon; la malpli granda knabino, kredeble
leginta romanojn, ech asertis, ke signora estas anghelo de pureco."

"Tion mi ankau asertas", la komerca konsilanto diris, kortushite
eknombradante la fenestrovitrojn de la palaco, al kiu ili
proksimighis: "tion ankau mi diras; pri Bianetti oni ne povas
malbone paroli, shi estas aminda, pia infanino; kaj chu estas shia
kulpo, ke shi estas bela kaj devas perlabori sian vivtenon per
kantado?"

"Kredu al mi", Lange respondis, "kuracisto pri tio havas neerarigan,
psikologian jughilon. Rigardo al la anghele puraj trajtoj de la
malfelicha knabino min pli konvinkis pri shia virteco, ol la jhuroj
de shiaj chambristinoj. Sed auskultu plue: la kantistino kun la
fremdulo eniris en tiun chambron kaj elirigis sian servistinon. Tiu,
eble pro scivolo, kion do signifas tiu nokta vizito, restis proksime
de la pordo; shi audis disputon franclingve okazantan inter shia
mastrino kaj basa, kaveca vocho de viro; ke signora fine ekploregis,
ke la viro terure blasfemis; subite shi audis sian mastrinon
akresone ekkrianta, shi pro timo jam ne povas deteni sin, abrupte
malfermas la pordon, kaj en la sama momento la maskulo sin jhetas
preter shin kaj tra la koridoro al la shtuparo. Shi sekvis lin kelke
da pashoj, antau la shtuparo shi audis teruran pumpumon; li
supozeble falegis malsupren. De malsupre levighas ghemado kaj
plendetado, kiel tiu de mortanto; sed shi sentas timegon, shi ne
kuraghas pluen iri ech unu pashon. Shi reiras en la pordon--la
kantistino kushas en sia sango kaj post malmulte da momentoj fermas
la okulojn. La knabino ne scias helpi al si, shi vekas la maljunan
servistinon, por ke shi intertempe helpu al sia mastrino, kaj rapidas
al mi, por eble ankorau alporti savon al signora."

"Kaj Bianetti ankorau ne diris ion? Chu vi ne demandis shin?"

"Ni tuj iris al la policejo kaj vekis la direktoron: li ankorau
noktomeze traserchigis chiujn hotelojn kaj stratodrinkejojn, chiujn
angulojn de la urbo; el la pordego en tiu horo neniu pasis, kaj de
nun chiu estas severe esplorata. La domanoj loghantaj en la supra
etagho eksciis pri la tuta afero ne pli frue, ol kiam policanoj
traserchis la domon; nekompreneble estis, kiel la mortiginto
povis forkuri, kvankam li supozeble per sia falo forte lezighis;
char oni trovis multe da sango malsupre che la shtuparo, kaj ne estas
nevershajne por mi, ke li falante vundis sin per sia propra ponardo.
Estas des pli nekompreneble, kiel li forsavis sin, char la dompordo
estis fermita. Bianetti mem vekighis je la deka kaj deklaris por
protokoli al la policestro, ke shi en la plej rigora senco ne scias,
ech ne suspektas, kiu povas esti la maskulo. Chiuj kuracistoj kaj
kirurgoj ricevis la devigan instrukcion, se ili estas vokataj al
paciento lezita per falo au tranchila vundo, anonci tion, char oni
eble tiamaniere povus trovi postsignon de la mortiginto. Jen kiel
statas la afero. Sed mi estas neshanceleble konvinkita, ke en tio
kashighas profunda sekreto, kiun la kantistino ne volas konigi; char
Bianetti ne estas tia, ke shi lasus sin hejmen akompani de viro tute
ne konata de shi. Tion shajne konjektas ankau shia servistino,
cheestinta dum la pridemandado. Char kiam shi vidis, ke signora ne
volas sciigi ion, shi ne menciis la disputon, kiun shi audis; sed
al mi shi rigardis pete, ke mi ne perfidu shin. 'Ghi estas terura
afero', shi diris, poste min akompanante al la shtuparo, 'sed nenio
ajn instigus min perfidi ion, kion signora ne volas sciigi'. Shi
ankorau ion konfesis al mi, kio eble lumigus la tutan aferon."

"Nu, kaj chu mi ne ankau povas scii tiun cirkonstancon?", la komerca
konsilanto demandis. "Vi vidas, kiel strechita estas mia scivolo;
malstrechu, malstrechu, pro Dio, alie mi facile povus ricevi miajn
atakojn."

"Audu, Bolnau, pripensu, chu ankorau alia Bolnau krom vi vivas en
chi tiu urbo? Chu ankorau iu alia ekzistas en la mondo kaj kie,
diru, kie?"

"Krom mi neniu ajn en chi tiu urbo", Bolnau respondis. "Kiam antau
ok jaroj mi ekloghis chi tie, mi ghojis, ke mia nomo ne estas _Schwarz_,
_Weiss_ au _Braun_, ne _Meier_, _Muller_ au _Bauer_[6], char pri
tiuj nomoj okazas tre malagrablaj intermiksoj. En _Kassel_ mi estis
la sola viro en mia familio, kaj aliloke en la tuta mondo ne ekzistas
iu Bolnau, krom mia filo, la malfelicha muzikmaniulo, pri kiu oni ne
plu audis, de kiam li velveturis al Ameriko. Sed kial vi demandas
pri mia nomo, doktoro?"

"Nu, ghi ne povas esti vi, komerca konsilanto, kaj via filo estas en
Ameriko. Sed jam estas kvarono post la dekdua, princidino Sofio estas
malsana, mi nur tro longe babilis kun vi: adiau, _au revoir_[7]."

"Restu", Bolnau ekkriis kaj retenis lin che la brako, "antaue diru
al mi, kion ankorau diris la knabino."

"Nu do, sed katenu vian langon en la busho, Bolnau! Shia lasta vorto,
antau kiam shi estis kaptata de tiu profunda sveno, estis
_Bolnau_."




III.


Oni ankorau neniam vidis la komercan konsilanton Bolnau tiel serioza
kaj malserena shteliri kiel tiam, kiam doktoro Lange forlasis lin
antau la palaco. Alitempe li pashis gaja kaj vigla, kaj kiam li per
plej afabla rideto salutis chiujn knabinojn kaj virinojn, multe ridis
kun la viroj kaj rakontis al ili diversajn novajhojn, tiam oni
ankorau ne estus aljughinta al li sesdek jarojn. Li shajnis efektive
havi sufiche da kauzo, por esti gaja kaj bonhumora; li spekulaciante
kolektis shatindan posedajhon, forlasis, kiam ghi shajnis suficha, la
aferojn, por kun sia edzino ekloghi en B. kaj nun vivis en ghojo kaj
plezuro jaro post jaro. Li estis havinta unu solan filon; tiu la
maljuna sinjoro volis, ke li trakuru la saman karieron kaj agu kaj
klopodu en la komerca fako.

Sed la tuta esteco de la filo vivis en la regno de l'sonoj, la muziko
por li estis chio, la komerco kaj negocado de la patro estis al li
tro trivialaj kaj malnoblaj. La patro estis obstina, la filo ankau,
la patro facile flamighis, la filo ankau, la patro tuj chion pushis
ghis la ekstremo, la filo ankau; ne mirige, ke ili ne povis vivi unu
kun la alia. Kaj kiam la filo finis sian dudekan jaron, la patro
estis kvindekjara kaj tiam pretighis por forlasi la aferojn kaj volis
transdoni la komercadon al la filo. Efektive chio baldau estis
aranghita kaj kvietigita, char en bela somera nokto la filo malaperis
kun kelke da pianaj partituroj, ankau ghuste alvenis en Anglolando
kaj sufiche amike skribis, ke li iros al Ameriko. La komerca
konsilanto deziris al li felichon por la vojagho kaj iris al B.

La penso pri la muzikmaniulo, kiel li nomis sian filon, ja
malserenigis al li kelkan horon; char li estis petinta lin, neniam
plu montri sin antau li, kaj oni ne povis atendi, ke la alia
nevokite revenos; kelkfoje ekshajnis al li, ke li tamen agis
malsaghe, volante, ke la filo nepre estu en la komerca fako; sed la
tempo, la societo kaj lia serena humoro ne lasis por longe naskighi
tiujn malgajajn pensojn: li vivis en plezuro kaj ghojo, kaj kiu volis
lin vidi tre serena, bezonis nur inter la dekunua kaj tagmezo promeni
tra la Largha strato. Se li tie vidis longan, malgrasan viron, kies
tre moderna vesto, kies tenilaj okulvitroj kaj rajdvipo, kies
facilmovaj manieroj ne plu akordis kun liaj grizaj haroj; se tiun
viron li vidis salutanta chiuflanken, chiumomente haltanta che tiu
au tiu kaj babilanta kaj gestanta per la brakoj, tiam li povis fidi,
ke ghi estis la komerca konsilanto Bolnau.

Sed hodiau chio estis tute alia. Se jam antaue la afero pri la
mortigo de la kantistino preskau tro afekciis lin, la lasta vorto de
la doktoro plene ekskuis liajn nervojn. "Bolnau", ankorau diris
Bianetti, antau ol senkonsciighi. Lian propran honestan nomon shi
elparolis, en tiel suspektigaj cirkonstancoj! Liaj genuoj tremis kaj
preskau rifuzis obei al li, lia kapo, plena de zorgoj kaj peza de
pensoj, mallevighis al la brusto. "Bolnau!" li pensis, "regha komerca
konsilanto! Se shi nun mortus, la kantistino, se la knabino poste
malkashus sian sekreton kaj konigus al la polica direktoro la
detalajn cirkonstancojn de la mortigo kaj la fatalan vorton! Kiom
lerta juristo povus argumenti, sin apogante sur unu sola vorto,
precipe kiam lin stimulas la vanto, montri sian sagacon en tia
_cause celebre_[8]!" Kun malespera mieno li rigardis tra la
tenilaj okulvitroj al la pundomo, kies frontono malproksime
suprenstaris. "Tien, Bolnau, pro tute specialaj favoro kaj konsidero
al plurjaraj servoj!"

Li pli pene spiris, li levetis la kravaton, sed ektimigite li abrupte
retiris la manon; chu tio ne estis la loko, kie oni chirkauligas la
kanaban chirkaukolon[9], chu tio ne estis la loko, kie trapasas la
malvarma glavo?

Se li renkontis konaton kaj tiu salute balancis la kapon, li pensis:
"Hola, tiu jam scias pri la afero kaj volas komprenigi al mi, ke li
estas bone informita." Se alia preteriris ne salutante, nenio shajnis
al li pli certa, ol ke oni ne volas koni lin, por ne makuli sin,
interrilatante kun mortiginto. Preskau li mem kredis, ke li estas
kulpa pri la mortigo, kaj ne estis mirige, ke li iris grandan kurbon,
por eviti la policejon; char chu la direktoro ne povus stari che la
fenestro, lin ekvidi kaj voki supren? "Karulo, chu vi ne bonvolus por
momento veni supren, mi devas iom paroli kun vi." Chu li ne jam
sentis ian tremon, chu li ne jam nun sentis siajn trajtojn
shanghighintaj al pentula mieno, nur char oni povus opinii, ke li
estas tiu, kiun la kantistino kulpigis per sia lasta vorto?

Kaj poste li ree ekpensis, kiel malutila tia emocio estas por lia
konstitucio; timeme li serchis fenestrovitrojn, por nombrante
trankviligi sin. Sed la domoj kaj stratoj dancadis chirkau li, la
sonorilturo shajnis sin moke klinanta antau li; freneza teruro
kaptis lin, li kuradis tra la stratoj, ghis kiam li elcherpite
subfleksighis en sia loghejo; kaj kiam li iom rekonsciighis, lia unua
demando estis, chu ne policano demandis pri li.




IV.


Kiam proksimighe la vesperon la medicina konsilanto Lange venis al
sia pacientino, li shin trovis multe pli bonfarta, ol li estis
atendinta. Li sidighis al shia lito kaj interparolis kun shi pri tiu
fatala okazajho. Shi estis apoginta sian brakon sur la kusenojn, en
la gracia mano kushis shia bela kapo. Shia vizagho ankorau estis tre
pala, sed ech la konsumiteco de shiaj fortoj shajnis doni al shi
siaspecan allogecon. Shia malhelaj okuloj neniom perdis de tiu ardo,
tiu esprimopleneco, kiu jam pli antaue de sur la scenejo allogis la
kuraciston, kvankam li estis kviete jughanta viro kaj ne plu havis la
aghon, kiam fantazio helpas al la belo. Li devis konfesi al si, ke li
malofte vidis kapon tiel belan, vizaghon tiel charman; shiaj trajtoj
neniel estis regulaj, kaj tamen per siaj kuneco kaj harmonio kauzis
ensorchon, por kiu li longe ne sciis kialon. Sed al la psikologia
sagaco de la medicina konsilanto tiu kialo ne restis kashita; ghi
estis tiu puro de l'animo, tiu nobleco de l'naturo, kio per surpriza
brilo de beleco survershis tiujn virgulinajn trajtojn. "Shajnas,
ke vi studas miajn trajtojn, doktoro", la kantistino ridetante diris,
"vi sidadas tiel silente kaj meditante, streche rigardas min kaj
shajne tute forgesas, pri kio mi demandis. Au chu tio estas tro
terura, por ghin sciigi al mi? Chu mi ne povas audi, kion la urbo
diras pri mia akcidento?"

"Por kio vi volas audi chiujn stultajn supozojn, kiujn elpensas kaj
disvastigas neokupitaj homoj? Mi jhus meditis pri tio, kiel pura via
animo sin spegulas sur viaj trajtoj; vi havas pacon en vi, kiom vin
zorgigas la jugho de la aliaj homoj?"

"Vi evitas mian demandon", shi respondis, "vi volas elturnighi,
dirante al mi belajn aferojn. Kaj mi ne zorgu pri la jugho de
l'homoj? Kiu honesta junulino povas tiel ignori la societon, en kiu
shi vivadas, ke estas al shi indiferente, kion oni parolas pri shi?
Au chu vi eble opinias, ke mi neniel konsideras tion, char mi estas
anino de klaso, pri kiu oni ne havas bonan opinion? Konfesu malkashe,
vi opinias min tre facilanima."

"Ne, certe ne; mi chiam nur belajhojn audis pri vi, fraulino
Bianetti, pri via trankvila, izolita vivado, kaj ke vi staras en la
mondo kun firma tenigho, kvankam vi estas tiel soleca kaj elmetita al
multaj intrigoj. Sed kial vi volas ghuste scii, kion diras la homoj?
Kaj se mi kiel kuracisto tiajn novajhojn ne konsiderus konvenaj?"

"Mi petas, doktoro, mi petas, ne turmentu min tiel longe", shi
ekkriis, "vidu, mi legas en viaj rigardoj, ke oni ne bone parolas pri
mi. Kial lasi min necerta, kio estas pli danghera por la trankvilo ol
la vero mem?"

Tiun lastan argumenton la medicina konsilanto trovis tre ghusta; kaj
chu dum lia foresto ne povis enpenetri iu babilema virino kaj raporti
ankorau pli malbonajn aferojn, ol li povis diri? "Vi konas la
chi-tieajn homojn", li respondis, "B. ja estas sufiche granda, sed,
bona Dio, che novajho tiaspeca tuj montrighas, kiel filistra oni
estas. Estas vere, ke pri vi parolas la tuta urbo, tio ne povas
mirigi vin; kaj char oni ne scias ion certan, oni--nu, oni elpensas
chiuspecajn strangajn fabelojn. Ekzemple oni diras, ke la vira
maskulo, kiun oni vidis che la maskobalo interparolanta kun vi, kaj
kiu sendube estas la sama, kiu faris tiun krimon, estas--"

"Nu, finu do vian frazon", la kantistino kun tre strechita atento
petis, "daurigu!"

"Oni diras, ke ghi estis antaua amanto, kiu vin amis en--en alia
urbo kaj volis mortigi vin pro jhaluzo."

"Pri mi tion! Ho, mi malfelicha!", shi afliktite ekkriis, kaj larmoj
brilis en shiaj belaj okuloj; "kiel kruelaj estas la homoj kontrau
tiel kompatinda, kompatinda knabino, kiu estas sen shirmo kaj helpo!
Sed rakontu ghis la fino, doktoro, mi petegas vin! Ankorau mankas
io, kion vi ne diris al mi. En kiu urbo, la homoj diras, ke mi--"

"Signora, mi estus aljughinta al vi pli da forto", Lange diris,
maltrankvila pro la emocio de sia pacientino. "Vere, mi nun pentas,
ke mi diris ech nur tiom; mi neniam estis farinta tion, se mi ne
timus, ke aliaj, kies afero tio ne estas, antauighus al mi."

La kantistino rapide sekigis siajn larmojn. "Mi volas esti
trankvila", shi melankolie ridetante diris, "trankvila mi estos kiel
infano; mi volas esti gaja, kvazau la homoj nun kondamnantaj min
milvoche estus kriintaj al mi: brave. Sed rakontu plue, kara, bona
doktoro!"

"Nu, la homoj babilas sensencajhojn", li kolerete daurigis.
"Ekzemple, kiam antau nelonge vi aktoris en 'Otelo', onidire en unu
el la loghioj de l'unua etagho estis fremda grafo; tiu pretendas, ke
li vin rekonis kaj antau du jaroj en Parizo vidis en malbona
domo.--Sed, mia Dio, vi farighas pli kaj pli pala--"

"Estas nenio, la brilo de la lampo nur iom malpli hele lumigis min;
daurigu, daurigu!"

"Nu, tiu klacho komence restis nur en la unuaj rondoj, sed iom post
iom ghi penetris en la publikon, kaj char aldonighas tiu okazajho,
oni kombinas ambau kaj lokas vian interrilaton kun via atencinto en
tiun malbonfaman domon en Parizo."

Sur la esprimoplenaj trajtoj de la malsanulino dum tiuj paroloj la
intensa palo estis shanghighinta en flaman rughon. Shi estis levinta
sin pli alten, kvazau por preterlasi neniun vorton de tiu terura
sciigo, shia okulo estis streche kaj brule fiksita al la busho de la
kuracisto, shi apenau spiris, shia koro shajne haltis.

"Nun chio estas finita", shi ekkriis kun dolora rigardo al la chielo,
dum larmoj vershighis el shiaj okuloj, "nun chio estas elfinita; se
tion li audis, estis tro por lia jhaluzo. Kial hierau mi ne mortis,
ho! tiam mi havus mian bonan patron, kaj mia dolcha patrino konsolus
min pri la moko de tiuj kruelaj homoj!"

La kuracisto miregis pri tiuj enigmaj vortoj; li jhus volis diri al
shi konsolan, trankviligan vorton, kiam la pordo brue kaj abrupte
malfermighis kaj juna granda viro sin jhetis internen. Lia vizagho
estis okulfrape bela, sed sovagha obstino malserenigis liajn
trajtojn, liaj okuloj rulighis, liaj haroj nezorgite pendis chirkau
la frunto. Li havis en la pugno grandan kunrulitan notfolion, kiun li
kvazau aktorante svingis en la aero, antau ol trovi spiron por
paroli. Ekvidante lin, la kantistino laute ekkriis; la kuracisto
komence opiniis, ke pro timo, sed ghi estis pro ghojo; char charma
rideto transkuris trans shiajn lipojn, shia okulo tra larmoj brilis
renkonten al li. "_Carlo_[10]!", shi ekkriis, "Carlo! Fine vi
vizitas min!"

"Mizerulino!", la juna viro ekkriis, majeste en la direkto al shi
etendante la brakon kun la longa rulpaketo de notoj. "Chesigu vian
sirenan kantadon, mi venas--por jughi vin!"

"Ho, Carlo!", la kantistino interrompis lin, kaj shiaj vortoj sonis
melodie kaj dolche kiel la sonoj de fluto. "Kiel vi povas tiel paroli
al via _Giuseppa_[11]!"

La juna viro volis respondi kun tragika patoso, sed la kuracisto,
konsideranta tiun scenon tro ekscita por sia pacientino, intervenis.
"Plej kara sinjoro Carlo", li diris, proponante al li flartabakon,
"bonvolu pripensi, ke la fraulino estas en stato, en kiu tiaj scenoj
tro afekcias shiajn malfortajn nervojn!"

La alia grandokule rigardis lin kaj turnis la rulpaketon kontrau
lin: "Kiu vi estas, hometacho?" per basa, tondra vocho li ekkriis.
"Kiu vi estas, ke vi starighas inter mi kaj mia kolero?"

"Mi estas la medicina konsilanto Lange", tiu respondis kaj klakfermis
la skatoleton, "kaj en miaj titoloj nenio trovighas pri hometacho. Mi
estas estro kaj mastro tiel longe, dum signora estas malsana, kaj mi
diras al vi pace, for! au modulu vian _presto assai_[12] al deca
_larghetto_[13]."

"Ho, lasu lin, doktoro!", la malsanulino timeme ekkriis, "lasu lin,
ne kolerigu lin! Li estas mia amiko, li ne faros malbonajhon al mi,
kion ajn la malicaj homoj ree diris al li pri mi."

"Ha! Vi ech kuraghas moki! Sed sciu, fulmobato krevigis la pordojn de
via sekreto kaj lumigis la nokton, en kiu mi iradis. Do tial vi
volis, ke mi ne sciu, kio vi estis, de kie vi venis? Tial vi fermis
mian bushon per kisoj, kiam mi demandis pri via vivo? Mi stultulo!
Ke mi lasis min ensorchi de virina vocho kaj ne pripensis, ke ghi
estas nur mensogo kaj delogo! Nur en la kantado de l'viro trovighas
forto kaj vero. _Ciel_[14]! Kiel mi povis lasi min senprudentigi de
la vochruladoj de publikulino!"

"Ho, Carlo", flustris la malsanulino, "se vi scius, kiel viaj vortoj
vundas mian koron, kiel via terura suspekto penetras ankorau pli
profunden ol la ponardo de la mortigisto!"

"Chu ne, kolombeto", kun terura rido li ekkriis, "viaj _amorosi_[15]
devus esti blindaj; tiam estus oportune, moktrompi ilin? La parizano
supozeble ja estas bravulo, ke li fine tamen ankorau trovis la
senpekan kolombeton!"

"Sed nun efektive estas tro, sinjoro", la kuracisto ekkriis kaj
kaptis la jakon de la furiozanto: "tuj, senprokraste eliru el la
chambro, alie mi vokos la servistojn, por ke ili ekspedu vin."

"Mi jam foriras, hometacho, mi foriras", la alia ekkriis kaj repushis
la medicinan konsilanton, ke li sufiche komforte sidighis en
braksegho; "jes, mi foriras, Giuseppa, por neniam reveni. Adiau,
fartu bone au prefere mortu, malfelichulino, kashu vian malgloron
sub la tero. Sed transe kashu vian animon en loko, kie mi neniam
renkontu vin; mi malbenus la chielan felichegon, se mi ghin dividus
kun vi, char vi chi tie per tiel abomeninda trompo senigis min de mia
amo, de mia vivo." Li tion kriis, ankorau iom svingante la notojn,
sed liaj sovaghaj, rulighantaj okuloj fandighis en larmojn, kiam por
la lasta fojo li rigardis la amitinon, kaj plorsingultante li elkuris
el la chambro.

"Sekvu, haltigu lin", la kantistino ekkriis, "rekonduku lin, mia
felichego de tio dependas!"

"Neniel, estimata", doktoro Lange respondis, levighante el sia
braksegho; "la sceno ne devas esti daurigata. Mi volas recepti al vi
ion kvietigan, de kio vi englutos chiuhore du supkulerojn."

La malfelichulino reenfalis en siajn kusenojn kaj shiaj fortoj estis
elcherpitaj, shi denove eksvenis.

La kuracisto vokis la servistinon kaj helpate de shi klopodis
rekonsciigi la malsanulinon; sed li ne povis deteni sin, glutigante
al shi la esencojn, dece riprochi la servistinon. "Chu mi ne ordonis,
ke oni enlasu neniun, tute neniun, kaj nun oni allasas tiun
frenezulon, kiu preskau duan fojon mortigis vian kompatindan
fraulinon?"

"Mi certe ja neniun alian enlasis", la chambristino plorante diris,
"sed lin mi vere ne povis malakcepti; shi min hodiau ja sendis jam
tri fojojn en lian domon, por petegi lin, ke li venu ech nur por
momenteto; mi ja ech devis diri, ke shi mortas kaj antaue nur
ankorau unu fojon volas vidi lin!"

"Chu vere? kaj kiu do estas tiu--"

La malsanulino malfermis la okulojn. Shi rigardis jen la kuraciston,
jen la servistinon, shiaj rigardoj serche vagis tra la chambro. "Li
estas for, perdita por chiam", shi flustris. "Ho, kara doktoro, iru
al Bolnau."

"Sed, mia Dio, kion vi do deziras de mia malfelicha komerca
konsilanto, li jam sufiche ekscitighis pri via afero, tiel, ke li
devas resti en la lito; kiel li povas helpi vin?"

"Ho, mi parole glitis", shi respondis, "al la fremda orkestrestro vi
iru, li havas la nomon _Boloni_ kaj loghas en la _hotelo de
Portugalujo_."

"Mi memoras, ke mi audis pri li", la doktoro diris, "sed kion che li
mi faru?"

"Diru al li, ke mi volas chion diri al li, li nur ankorau unu fojon
venu,--sed ne, mi ne povas ghin mem diri al li; doktoro, se vi--jes,
mi konfidas al vi, mi volas al vi chion diri, kaj poste vi ghin
transdiros al la malfelichulo, chu ne?"

"Mi estas sub via dispono; kion mi povas fari, por trankviligi vin,
mi plezure faros."

"Nu, do venu morgau matene, mi hodiau ne plu povas multe paroli.
Adiau, sinjoro medicina konsilanto; sed ankorau unu vorton;
_Babette_, donu al sinjoro la doktoro lian tukon."

La servistino malshlosis shrankon kaj prezentis al la kuracisto tukon
el flava silko, disvastigantan en la chambro agrablan odoron.

"La tuko ne apartenas al mi", li diris, "vi eraras; mi uzas nur
naztukojn el tolo."

"Ne eble", la servistino respondis, "hodiau nokte mi ghin trovis sur
la planko; al domano ghi ne apartenas, kaj iu alia krom vi ankorau
ne venis chi tien."

La kuracisto renkontis la rigardojn de la kantistino, atendeme
fiksitajn al li. "Chu tiu tuko ne povus esti perdita de iu alia?",
kun firma rigardo al shi li demandis.

"Montru ghin", shi timeme respondis, "pri tio mi ankorau ne pensis."
Shi esploris la tukon kaj trovis en la angulo monogramon; shi
palighis, shi ektremis.

"Shajnas, ke vi konas tiun tukon kaj la personon ghin perdintan",
Lange plue demandis. "Ghi povus trovigi postsignon; chu vi permesas,
ke mi ghin kunprenu kaj utiligu?"

Giuseppa shajne batalis kontrau si mem; jen shi prezentis al li la
tukon, jen shi timeme kaj konvulsie retenis ghin. "Estu", shi fine
diris; "ech se la terura homo venus ankorau unu fojon kaj tiun fojon
pli bone trafus mian vunditan koron, mi ghin kuraghas; jen, prenu,
doktoro. Mi morgau donos al vi klarigon al tiu tuko."




V.


Oni povas imagi, kiel eksklude tiuj okazajhoj okupis la animon de
medicina konsilanto Lange. Lia ampleksa klientaro nun same embarasis
lin, kiel ghi antaue lin ghojigis; char chu la multaj vizitoj al
malsanuloj, kiujn li devis fari antaue, ne malhelpis lin, tre
baldau en la sekvinta mateno viziti la kantistinon kaj audi la
klarigojn kaj komentojn, kiujn atendante lia koro malpacience batis?
Sed por io la vizitoj en tridek ghis kvardek domoj utilis: li povis,
kiel li kutimis diri, subauskulti, kion oni diras pri Bianetti; eble
li ankau povis tion au tion ekscii pri shia stranga amanto,
orkestestro Boloni.

Pri la kantistino oni levis la shultrojn. Oni des malpli favore
jughis pri shi, ju pli oni chagrenighis, ke tiel longe nenio oficiala
kaj certa pri shia afero penetras en la publikon. Shiaj
enviantoj--kaj kiu distingigha kantistino, krom tio estante bela kaj
dekokjara, ne havas sufiche da tiaj--shiaj enviantoj chion malenviis
al shi kaj faris malicajn rimarkigojn; la moderuloj diris: tiel
okazas pri tiaj homoj; al germanino tio ja ne estus farighinta. Shiaj
amikoj kompatis shin kaj preskau ankorau pli timis pro shia
reputacio, ol pro shia sano. La malfelicha knabino! Lange pensis kaj
decidis des pli fervore servi al shi.

Pri la orkestrestro oni malmulte sciis, nek ion malbonan, nek ion
bonan. Proksimume antau tri kvaronjaroj li venis al B., en la hotelo
de Portugalujo luis subtegmentan chambreton kaj vivadis tre izolite
kaj modere. Li shajne perlaboris sian vivtenon per lecionoj pri
kantado kaj pri muzikaj komponajhoj. Cetere chiuj asertis, ke
ili rimarkis en li iom da ekscentreco, da malhumilo; kiuj lin pli
proksime konighis, trovis lin tre interesa, kaj jam kelka muzika
amatoro onidire mendis tablolokon por la vespermangho en la hotelo de
Portugalujo, nur por ghui lian plezurigan interparolon pri muziko.
Sed ankau ilia jugho akordighis en tio, ke li estas iom frenezeta,
char li malatentas, ech malshatas virinan kantadon, dum li ravite
parolas pri viraj vochoj, precipe pri viraj hhoroj; pri lia amrilato
kun la kantistino Bianetti shajne neniu sciis.

La komercan konsilanton Bolnau li trovis ankorau malsaneta kaj en la
lito; li shajnis tre depremita kaj per nefirma, rauka vocho diris
chiuspecajn sensencajhojn pri aferoj, kiuj alitempe kushis tute
ekster lia idearo. Trovighis chirkau li kolekto de famaj procesoj,
en kiuj li diligente studadis; la edzino de l'komerca konsilanto
asertis, ke dum la tuta nokto li legis en ili kaj terure plorpepis
kaj lamentis. Lia legado koncernis precipe la senkulpe ekzekutitajn,
kaj li diris al la medicina konsilanto, ke verdire por filantropo la
penso pri la malrapidemo de la germana jughistaro estas granda
konsolo; char oni povas atendi, ke la senkulpeco tamen pli facile
malkovrighas, se proceso dauras dekkelke da jaroj, ol se oni hodiau
estas kaptata kaj morgau pendigata.

La kantistino Bianetti, por kiu al la kuracisto fine restis horeto,
estis malserena kaj depremita, kvazau surtere ne plu estus espero
por shi. Shia okulo estis malgaja, la vundo estis multe pli bonstata,
ol li atendis; sed en la sama grado, en kiu kreskis shia korpa
bonfarto, shajne malaperis la trankvilo kaj sano de shia animo. "Mi
longe meditis pri tio", shi diris, "kaj trovis, ke vi, kara doktoro,
vere plej strange estas implikata en mian sorton. Mi antaue ne konis
vin. Mi konfesas, ke mi apenau sciis, ke en B. ekzistas iu medicina
konsilanto Lange. Kaj nun, kiam mi subite farighis tiel malfelicha,
Dio sendas al mi tiel kunsenteman, patran amikon."

"Fraulino Bianetti", Lange respondis, "kuracisto che multaj litoj
devas fari pli, ol nur palpi la pulson de l'maldekstra mano, bandaghi
vundojn kaj recepti miksturojn. Kredu al mi, kiam oni tiel sola sidas
che malsanulo, kiam oni audas la internan pulson de l'animo
maltrankvile batanta, kiam oni dezirus bandaghi vundojn vidatajn de
neniu, tiam en miriga maniero el la kuracisto farighas amiko, kaj la
mistera interligiteco inter korpo kaj animo shajne ankau en tiu
rilato okulfrape efikas."

"Tiel estas", Giuseppa diris, konfideme kaptante lian manon; "tiel
estas, kaj ankau mia animo trovis kuraciston. Vi eble devos fari por
mi multe. Povus esti, ke ech antau la jughistoj vi devos agi en mia
nomo. Se vi volas fari tiun grandan oferon al kompatinda knabino, kiu
ne havas alian protekton, mi volas malkashi al vi mian situacion."

"Mi volas fari ghin", la afabla maljunulo diris, premante shian
manon.

"Sed pripensu tion bone; la mondo atakis mian reputacion, ghi min
kulpigas, ghi jughas, ghi kondamnas min. Se nun la homoj ankau al vi
moke montras per la fingroj, ke vi zorgis pri la malbonfama
kantistino, la sentauga italino, ho! pri mi, chu vi povos elporti
tion?"

"Mi volas!" la kuracisto serioze kaj abrupte ekkriis, "Rakontu!"




VI.


"Mia patro", la kantistino rakontis, "estis _Antonio_[16]
Bianetti, fama violonisto, kiu el pasintaj jaroj ne povas esti
nekonata al vi, char lia famo per la koncertoj, kiujn li faris che
kortegoj kaj en grandaj urboj, chie disvastighis. Mi povas lin
prezenti al mi ankorau nur el mia plej frua juneco, violonantan al
mi la gamon, kiun jam trijara mi tre ghuste kante ripetis. Mia
patrino siatempe estis bonega kantistino kaj kutimis en la koncertoj
de la patro prezenti kelke da arioj kaj kanzonetoj. Mi estis
kvarjara, kiam mia patro mortis dum vojagho kaj nin postlasis
malrichajn. Mia patrino devis decidighi, per kantado perlabori nian
vivtenon. Post unu jaro shi edzinighis kun muzikisto, en la komenco
onidire tre flatinta shin; sed poste montrighis, ke li edzighis kun
shi nur, por uzi shian vochon. Li farighis muzika direktoro en
malgranda urbo en Alsaco, kaj tiam des pli komencighis nia suferado.

Mia patrino naskis ankorau tri infanojn kaj tiom perdis sian vochon,
ke shi preskau ne plu povis kanti ech unu sonon. Per tio la plej
granda monfonto de mia duonpatro estis elcherpighinta, char liaj
koncertoj nur per mia patrino estis brilaj kaj multe vizitataj. Li de
nun terure chikanis shin; al mi li nenion plu volis doni por manghi,
ghis kiam li fine elpensis rimedon por utiligi min. Dum tutaj tagoj
li turmentis min kaj violonante lernigis al mi plej malfacilajn
pecojn de _Mozart_, _Gluck_, _Rossini_ kaj _Spontini_, kiujn chiam
dimanche vespere mi trakantis kun multe da aplaudo; la kompatinda
_Schepperl_[17]--tiel oni kripligis mian nomon Giuseppa--farighis
unu el tiuj malfelichaj mirinfanoj, al kiuj la naturo donis belan
talenton por ilia plej granda malfelicho; la kruela homo chiutage
min kantigis, li vipis min, li dum tutaj tagoj nenion donis al mi
por manghi, se mi ne ghuste ekkantis; sed la patrino ne plu longe
povis elteni la vidon de miaj turmentoj; shajnis, ke shia vivo
forfluas en shiaj silentaj larmoj; ian printempan matenon ni trovis
shin mortintan. Por kio mi rakontu al vi pri la jaroj de mia nun
komencighinta suferegado? Mi estis dekunujara, mi devis mastrumi,
eduki la junajn gefratojn kaj krome lerni la kantadon por la
koncertoj! Ho, estis infera torturo!

En tiu tempo ofte iu sinjoro venis al ni, chiam kunportante al la
patro sakon plenan de kvinfrankaj moneroj. Mi sen hororo ne povas
pensi pri li. Ghi estis granda, malgrasa viro de meza agho; li havis
malgrandajn, palpebrumantajn grizajn okulojn, kiuj per sia
malagrabla, pika esprimo diferencigis lin de chiuj homoj, kiujn mi
iam vidis. Min precipe li shajne korfavoris. Kiam li venis, li
laudis mian grandon, mian konvenan konduton, mian vizaghon, mian
kantadon. Li min sidigis sur siaj genuoj, kvankam nevola hororo
forpushis min de li; li kisis min malgrau mia kriado, li kontente
diris: 'Ankorau du, tri jaroj, tiam vi estos tauga, Schepperl!' Kaj
li kaj mia duonpatro che tiu antaudiro eksplodis per sovagha rido.
En mia dekkvina naskotago mia duonpatro al mi diris: 'Audu,
Schepperl, vi nenion posedas, vi nenio estas, mi nenion donas al vi,
mi nenion postulas de vi, por mi ankau plene sufichas miaj tri
ceteraj infanachoj; _Christel_[18] (mia fratino) nun anstatau
vi farighos la mirinfano. Kion vi posedas, vian kantadon--multe ghi
ne estas--vi ricevis de mi, per tio vi perlaboros vian vivtenon.
Cetere la onklo en Parizo pro kompato volas akcepti vin en sian
domon.'--'La onklo en Parizo?', mi miregante ekkriis, char ghis nun
mi ne sciis pri la ekzisto de tia onklo. Jes, la onklo en Parizo, li
respondis, li povas alveni jam hodiau au morgau.

Vi povas imagi, kiom mi ghojis! Pasis tri jaroj, sed ankorau hodiau
la memoro pri tiuj horoj en mi estas tiel viva, kvazau estis
hierau. La felicho, forlasi la domon de mia patro, la felicho, havi
onklon, kiu min kompatas, la felicho, veni al Parizo, kie mi imagis
la centron de eleganteco kaj de felichego,--mi estis ebria de tiom
da felicho; chiufoje, kiam pasis veturilo, mi rigardis eksteren,
chu ne venas la onklo, por kunpreni min en sian regnon. Fine iun
vesperon veturilo haltis antau nia domo; mi flugkuris malsupren, mi
disetendis miajn brakojn renkonten al mia savonto--kruela senrevigho!
Estis la viro kun la kvinfrankaj moneroj.

Mi estis preskau senkonscia en tiuj momentoj, sed tamen mi neniam
forgesos la diablan ghojon fulme brilantan el liaj grizaj okuloj,
kiam li vidis min alten kreskinta; ankorau nun mi audis lian grakan
vochon: 'Nun vi estas ghusta, kolombeto, nun mi volas enkonduki vin
en la grandan mondon.' Li kaptis min per la unu mano, per la alia li
jhetis monsakon sur la tablon; la sako malfermighis, brila amaso da
arghentaj kaj oraj moneroj rulighis teren; miaj tri pli junaj
gefratoj kaj la patro ghojkriis, sur la planko shovighis tien kaj
tien kaj kolektis la monerojn,--ghi estis--mia achetprezo!

Jam la sekvintan tagon ni vojaghis al Parizo. La malgrasa viro (mi ne
kapablis, lin nomi onklo) konstante faris al mi predikon pri tio,
kiel belan rolon mi ludos en liaj salonoj. Mi ne povis ghoji: angoro,
neklarigebla korpremo anstatauis mian ghojon, mian felichon. Antau
granda, lumigita domo la veturilo haltis: mi estis en Parizo. Dek
ghis dekdu belaj, charmegaj knabinoj malsupren saltetis sur la
larghaj shtuparoj renkonten al ni. Ili karese chirkauprenis kaj
kisis min kaj nomis min fratino Giuseppa; mi demandis la malgrasulon:
'Chu tio estas viaj filinoj, sinjoro?'--'_Oui, ce sont des
filles!_[19]', li ridante ekkriis, kaj la knabinoj kaj la
multnombra servistaro alighis per maldelikata, eksploda rido!

Elegantaj vestoj, luksaj chambroj distris min. La sekvintan tagon mi
estis belege vestata, oni kondukis min en la salonon. La dekdu
knabinoj, plej elegante vestitaj, sidis che ludotabloj, sur kanapoj,
che la piano. Ili tre vive interparolis kun junaj kaj malpli junaj
sinjoroj. Kiam mi eniris, chiuj forlasis sian lokon, iris renkonten
al mi kaj min rigardis. La mastro min kondukis al la piano, mi devis
kanti; mi ricevis gheneralan aprobon. Oni partoprenigis min en la
interparolado, miaj malkleraj, duone italaj esprimoj estis
konsiderataj naiveco; oni admiris min, mi ankorau hodiau rughighas,
pensante, per kiaj vortoj oni tion diris al mi. Tiel kelke da tagoj
pasis en ghojo kaj plezuro. Mi vivis ne embarasate, mi estus povinta
vivi kontente, se mi ne sentus min plej nekomforte, preskau angoreta
en tiu domo, en tiu societo; naive senruza mi opiniis, ke tia do
estas la granda mondo kaj oni devas akomodighi al ghiaj moroj. Sed
unu afero frapis min: iun vesperon okaze preterirante la shtuparon mi
vidis, ke la sinjoroj vizitantaj nin, donis monon al la pordisto,
ricevis por ghi bluajn au rughajn kartojn kaj ree transdonis tiajn
al servisto antau la salono. Juna dando, preterpasanta min, kun
karesemaj rigardoj montris al mi unu el tiuj rughaj kartoj; mi
ankorau hodiau ne scias, kial mi rughighis pro tio. Sed auskultu
plue, kio baldau okazis.

Vidu, kara doktoro, jen mi havas malgrandan, sensignife aspektantan
paperon. Al ghi mi shuldas mian savon. Iumatene mi ghin trovis sub la
bulkoj de mia matenmangho. Mi ne scias, de kiu favora mano ghi
devenis, sed la chielo rekompencu la koron, kiu min kompatis. Jen
ghia enhavo:

'Fraulino!

La domo, en kiu vi loghas, estas malchastejo; la sinjorinoj, kiujn
vi vidas chirkau vi, estas publikulinoj; chu nia konfido al Giuseppa
do ne estis prava? Chu mallongan fibrilon de felicho shi volas acheti
per longa pento?'

Ghi estis terura lumo, ghi minacis plene blindigi min, char preskau
tro subite ghi disshiris mian senruzan infanan penson kaj la iluzion
pri senzorga, felicha situacio. Kion fari? En mia vivo mi ankorau ne
lernis fari decidojn. La viro, al kiu apartenis tiu domo, shajnis al
mi terura sorchisto, povanta legi chiun mian penson kaj nepre jam nun
pri tio informita, kion mi sciighis. Kaj tamen mi preferis morti, ol
ankorau unu minuton resti tie.--Mi estis audinta knabinon rekte
kontraue de mia loghejo paroli itale; mi ne konis shin,--sed chu mi
do konis iun alian en tiu giganta urbo? Tiuj patrolandaj sonoj naskis
en mi konfidon, mi volis shin petegi surgenue, savi min.

Estis la sepa matene: restinte fidela al mia kampara moro, mi chiam
frue levighis kaj kutimis tuj poste matenmanghi, kaj tio savis min.
En tiu tempo chiuj ankorau dormis, ech granda parto de la
servistaro. Nur la pordisto estis timinda. Sed chu li povus pensi, ke
iu forkuros el tiu templo de l'belego? Mi riskis la aferon; mi kovris
min per mia nigra, malpompa manteleto; miaj genuoj shancelighis, kiam
mi preteriris la loghion de l'pordisto; li ne rimarkis min; tri
pashoj, kaj mi estis libera.

Dekstre trans la strato loghis la itala knabino. Mi salte transpasis
la larghan straton; mi frapis al la pordo, servisto malfermis. Mi
demandis pri la itale parolanta signora kun la nigra bukla kapo. La
servisto ridis kaj diris, ke mi supozeble celas la malgrandan
ekscelencon _Seraphina_: 'tiun saman, tiun saman', mi respondis,
'tuj konduku min al shi'. Li komence shajnis heziti, char ankorau
estis frua tago, sed miaj petoj lin decidigis. Li kondukis min en la
duan etaghon, diris al mi, ke mi atendu kaj poste vokis chambristinon,
por anonci min al shia ekscelenco. Mi pensis, ke la bela itala
knabino estas de mia klaso; mi hontis malkashi mian situacion al iu
pli altranga, sed oni ne lasis al mi tempon, por pripensi; la
chambristino aperis, por konduki min al la lito de sia mastrino. Jes,
estis shi, estis la bela, juna sinjorino, kiun mi audis parolanta
itale. Mi jhetis min teren antau shi kaj petegis shin pri shia
protekto; mi devis rakonti al shi mian tutan historion. Shajne
kortushita, shi promesis savi min. Shi venigis la serviston, kiu
suprenkondukis min, kaj ordonis al li nepran diskretecon; poste shi
destinis por mi malgrandan chambron, kies fenestroj rigardis al la
korto, donis al mi ion por labori kaj manghi, kaj tiel mi vivis kelke
da tagoj en ghojo pri mia savo, en timo pri mia estonteco.

La domo, en kiu mi estis akceptita, apartenis al la sendito de
malgranda germana kortego. Shia ekscelenca moshto estis lia nevino,
naskita italino, kiu estis edukata che li en Parizo. Shi estis
korbona, aminda estajho, kies bonfarojn mi neniam forgesos. Chiutage
shi venis al mi kaj min konsolis; shi diris al mi, ke la shtatsendito
per siaj servistoj informighis en la domo de la malica viro. Ke oni
estas tre konsternita, sed klopodas kashi tion. La servistoj transe
sekretas, ke fraulino sin jhetis el fenestro de la dua etagho en la
kanalon de la _Seine_. Stranga dispono de la providenco! Mia
chambro estis angula chambro kaj per la unu flanko rigardis al la
strato, la alia abrupte malsupreniris en kanalon. Mi memoras, ke en
tiu mateno mi malfermis fenestron de la kanala flanko; vershajne ghi
restis malfermita, kaj tiel kredeble oni klarigis al si mian
malaperon. Signora Seraphina en tiu tempo estis revenonta Italujon,
shi bonvolis min kunpreni. Ech ankorau pli shi utilis al mi; shi
instigis siajn gepatrojn en _Piacenza_, ke ili akceptu min en
sian domon kvazau sian infanon; shi kulturigis mian talenton, al shi
mi dankas la liberecon, la vivon, la arton, ho! eble pli, ol mi
scias. En Piacenza mi konighis kun orkestrestro Boloni, kiu cetere ne
estas italo; li shajnis min ami, sed li tion ne diris al mi. Baldau
poste mi akceptis la vokon al chi-tiea teatro. Oni min chi tie
shatis, oni ankau alie bonevolis al mi, mia konduto kaj mia
reputacio estis neriprocheblaj; ho, en tiu longa tempo mi neniam
vidis che mi viron,--krom--tiun belan korligon mi povas sen rughigho
konfesi al vi,--krom Boloni, kiu baldau post mi vojaghis chi tien.
Vi nun audis mian vivon, diru al mi, chu mi faris ion, por meriti
tiel maldolchan punon? Chu mi tiel terure kulpighis?"




VII.


Kiam la kantistino estis fininta, la medicina konsilanto vive kaptis
shian manon. "Mi gratulas al mi", li diris, "ke mi povas alighi al la
malmultaj bonuloj, kiujn vi trovis sur via vivovojo. Kvankam miaj
fortoj estas tro malgrandaj, por povi fari por vi, kion faris la
bravega malgranda ekscelenco, tamen mi volas klopodi helpi en la
malkonfuzado de via kompatiga sorto; mi volas klopodi, por repacigi
la flamighulon, vian amikon. Sed diru al mi nur, kiu do estas la
hejmlando de sinjoro Boloni?" "Jen vi demandas tro", estis shia
nerekta respondo. "Mi scias sole, ke li lau naskigho estas germano
kaj, se mi ne eraras, pro familiaj cirkonstancoj antau kelke da
jaroj forlasis sian patrujon. Li restadis en Anglolando kaj Italujo
kaj antau proksimume tri kvaronjaroj venis chi tien."

"Jen kiel, bone; sed kial vi ne jam pli frue al li mem diris, kion vi
rakontas al mi?"

Giuseppa che tiu demando rughighis; shi mallevis la okulojn kaj
respondis: "Vi estas mia kuracisto, mia patra amiko; estas al mi,
kiam mi parolas kun vi, kvazau mi parolus kiel infano al mia
patro.--Sed chu mi do povis rakonti al la juna viro pri tio? Krome mi
ja konas lian teruran jhaluzon, lian facile eksciteblan suspektemon;
mi neniam povis min devigi, diri al li, el kiaj kaptiloj mi forsavis
min."

"Mi respektas, mi admiras vian senton; vi estas bona infanino; kredu
al mi, tio karesas la koron de maljuna viro, renkonti tiel decajn
sentojn el la pasinta tempo; char hodiau oni konsideras bontono,
flankelasi tiajhojn. Sed vi ankorau ne rakontis al mi chion; la
vespero che la maskobalo, tiu terura nokto?"

"Estas vere, mi devas rakonti al vi ankorau plue. Chiufoje, kiam mi
meditis pri mia savo, mi laudis la providencon, ke oni kredis en tiu
domo, ke mi memmortigis min; char estis por mi nur tro certe, ke tiu
terura venus, por repreni sian viktimon au pereigi ghin, se li ech
nur iomete suspektus min vivanta; char sufiche multe da kvinfrankaj
moneroj li kredeble pagis por mi. Tial mi ne akceptis diversajn
shatindajn proponojn por teatroj tiel longe, kiel mi estis en
Piacenza, timante publike aktori. Sed kiam mi tie estis proksimume
unu jaron kaj duonan, iumatene Seraphina alportis al mi parizan
gazeton, en kiu estis anoncita la morto de la _chevalier de
Planto_[20]."

"Chevalier de Planto?" la kuracisto interrompis shin; "chu tio estis
la nomo de la viro forkondukinta vin el la domo de via duonpatro?"

"Tio estis lia nomo. Mi multe ghojis, mia lasta timo estis
malaperinta, kaj jam nenio min malhelpis, ne plu gheni miajn
bonfarantojn. Jam kelke da semajnoj poste mi venis al B. Mi
antauhierau iris al la maskobalo, kaj mi ja volas konfesi al vi, ke
mi estis tre gajhumora. Boloni ne devis scii, en kiu kostumo mi
aperos; mi volis inciteti kaj poste surprizi lin. Subite, dum mi sola
trairis la salonon, vocho flustris en mian orelon: 'Schepperl, kiel
fartas via onklo?' Mi estis konsternegita; tiun nomon mi ne plu
audis, de kiam mi forsavis min el la manoj de tiu terura. Mia onklo!
Mi ja ne havis onklon, kaj nur unu vivis, kiu antau la
publiko sin konsiderigis mia onklo, la chevalier de Planto. Mi
apenau havis sufiche da spiritcheesto, por respondi: 'Vi eraras,
maskulo!' Mi volis forrapidi, kashi min en la svarmanta amaso, sed la
maskulo enbrakigis sin kun mi kaj min retenis: 'Schepperl!' la
nekonato diris, 'mi konsilas al vi, kviete iradi apud mi; alie mi
rakontos al la homoj, en kia societo vi pli antaue restadis.' Mi
estis plene senespera, farighis mallumo en mia animo, nur unu penso
estis forta en mi: la timo pri malhonoro. Kion mi kompatinda,
senhelpa knabino povis fari, se tiu homo, kiu ajn li estis, pri mi
sciigos tiajn aferojn? La mondo kredus al li, kaj Carlo! ho, Carlo ne
la lasta min kondamnus. Mi senvole sekvis al la viro che mia flanko.
Li flustris al mi plej terurajn aferojn: mian onklon, kiel estis
nomata de li la chevalier, mi malfelichigis, pereigis mian patron,
mian familion. Mi ne plu povis elteni tion, mi elshiris min kaj
vokis, ke alvenu mia fiakro. Sed kiam mi rigardis chirkauen sur la
shtuparo, la terura figuro estis sekvinta min. 'Mi veturos kun vi
hejmen, Schepperl', kun terura rido li diris; 'mi ankorau devas
paroli kun vi kelke da vortoj.' Mi chesis vidi kaj audi, mi sentis,
ke mi senkonsciighas; mi revekighis ne pli frue ol en la fiakro, la
maskulo sidis apud mi. Mi eksterighis el la veturilo, li sekvis; li
tuj reekparolis; angorante, ke mi estos perfidata, mi diris al
_Babette_, ke shi eliru.

'Kion vi volas chi tie, mizerulo?' mi ekkriis furioza, ke mi vidas
min tiel ofendita. 'Kion malbonan vi povus diri pri mi? Sen mia volo
mi venis en tiun domon; mi ghin forlasis, kiam mi vidis, kio atendas
min.'

'Schepperl, lasu la ceremoniojn; ekzistas nur du vojoj vin savontaj.
Au vi tuj pagos dekmil frankojn, chu per juveloj, chu per oro, au
vi sekvos min al Parizo; alie morgau la tuta urbo scios pli multe
pri vi ol vi dezirus.' Mi estis ekster mi. 'Kiu rajtigas vin, de mi
postuli ion tian?' mi ekkriis. 'Nu bone, diru al la urbo, kion vi
volas; sed tuj forlasu chi tiun domon! Mi alvokos la najbarojn!'

Mi iris kelke da pashoj al la fenestro, li postkuris min kaj kaptis
mian brakon. 'Kiu min rajtigas?' li diris, 'via patro, kolombeto, via
patro'. Diabla rido sonis el lia busho, la brilo de la kandelo
lumigis paron da grizaj, pikaj okuloj, nur tro konataj de mi. En la
sama momento estis klare al mi, kiu antau mi staras; mi nun sciis,
ke lia morto nur estis trompo elpensita por ia celo; la malespero
havigis al mi supernaturan forton, mi kontraubaraktante liberigis
min, mi volis forshiri lian maskon. 'Mi konas vin, chevalier de
Planto', mi ekkriis, 'sed oni zorgos, ke vi devu doni al la
tribunaloj kontentigon pri mi.'--'Tiel niaj aferoj ankorau ne
statas, kolombeto', li diris, kaj en la sama momento mi sentis lian
ponardon en mia brusto; mi opiniis, ke mi mortas--."

La kuracisto frostotremis; estis luma tago, kaj tamen li hororis,
kiel se oni en mallumo parolas pri fantomoj. Li opiniis, ke li vidas
post la kurtenoj de la lito brilantaj la grizajn pikajn okulojn de
tiu monstro. "Vi do opinias", li diris post kelke da tempo, "ke la
chevalier ankorau vivas, ke ghi estas la sama, kiu volis mortigi
vin?"

"Lia vocho, liaj okuloj min konvinkis; la tuko, kiun mi hierau al vi
donis, tion igis plene certa por mi. Ghi estas markita per la
komencliteroj de lia nomo."

"Kaj chu vi donas al mi plenpovon, agi por vi? Chu vi permesas al mi,
chion de vi diritan sciigi ech antau la jughisto?"

"Chion, mi ne povas elekti! Sed, chu ne, doktoro, vi iros al Boloni
kaj al li diros, kion mi diris al vi? Li ghin kredos al vi, Seraphina
ja estis ankau de li konata."

"Kaj chu mi ne ankau povas ekscii", la medicina konsilanto
daurigis, "la nomon de la shtatsendito, en kies domo vi kashis vin?"

"Kial ne? Li estis iu barono _Martinow_."

"Chu vere?", ghoje emociite Lange ekkriis. "Barono Martinow? Chu li
ne estas ...a shtatoficisto?"

"Jes, chu vi konas lin? Li estis sendito de la ...a kortego en Parizo
kaj poste en Peterburgo."

"Ho, tiam estas bone, tre bone", la medicina konsilanto diris kaj
ghoje interfrotis siajn manojn. "Mi konas lin, de post hierau li
estas chi tie; li vokigis min, li loghas en la hotelo de
Portugalujo."

Larmoj brilis en la okuloj de la kantistino kaj piaj sentoj shajne
emociis shian koron. "Do viro", shi diris, "kiu lau mia opinio
forestis multajn centojn da mejloj, devis veni chi tien, por konfirmi
la verecon de mia rakonto! Iru al li; ho, ke ankau Carlo povu
auskulti, kiam li certigos al vi, ke mi diris la veron."

"Li povos, li akompanos min, mi zorgos pri tio Adiau, bona infanino;
estu tute trankvila, vi devas ankorau prosperi surtere, kaj tre orde
glutu la miksturon, chiuhore du plenkulerojn!" Tiel la kuracisto
parolis kaj foriris. La kantistino dankis al li per siaj afablaj
rigardoj. Shi estis pli trankvila kaj serena; shajnis, ke kun sia
sekreto shi forrulis grandan sharghon. Shi havis pli da fido por la
estonteco, char favora sorto shajne ekkompatis la malfelichan
knabinon.




VIII.


Barono Martinow, al kiu fari grandan servon Lange pli antaue foje
havis okazon, afable akceptis lin kaj donis al li plej sufichajn
informojn pri la kantistino Bianetti. Li ne nur preskau lauvorte
konfirmis shian rakonton, li ankau eksplodis per plej vivaj laudoj
pri shia karaktero; li ech promesis, chie, kien li venos en la urbo,
paroli favore por shi kaj malkonfirmi la famojn pri shi cirkulantajn.
Li efektive plenumis sian promeson; char precipe al lia influo kaj al
la nobla maniero, en kiu li prenis la partion de la italino, shiaj
amikoj aljughis, ke la publika opinio pri shi en malmultaj tagoj,
kvazau sorche, aliighis. La medicina konsilanto Lange siaparte en
tiu tago, veninte de la sendito, supreniris el la beletagho de la
hotelo de Portugalujo ankorau kelke da shtuparoj ghis la mansardoj;
oni diris, ke en n-ro 54 loghas la orkestrestro. Li haltis antau la
pordo, por spiri; char la krutaj shtuparoj afekciis lin. Strangaj
sonoj el tiu pordo flugis al lia orelo. Shajne en ghi estis homo
grave malsana, char li audis profundajn ghemadon kaj plendspiradon,
shajne levighantajn el kava brusto. Poste teruraj francaj kaj italaj
blasfemoj enmiksighis, kiel se malpacienco volas malsharghi de la
mizero la koron, kaj rauka rido de malespero denove formis la
transiron al tiuj profundaj ghemoj. La medicina konsilanto
frostektremis. "Jam hierau mi ja rimarkis iom da frenezo en tiu
_maestro_[21]", li pensis, "chu li eble plene frenezighis, au chu li
malsanighis pro doloro?" Li jam fleksis la fingron por frapi, kiam
lia rigardo ankorau unufoje trafis la numeron de l'pordo; ghi estis
53. Kiel do li povis tiom erari; preskau li estus enirinta al homo
tute fremda. Malkontenta pri si mem li pluen iris unu pordon; tie
estis 54; tie do efektive sonis tute alie. Malalta, bela vocho de
viro kantis arion, akompanate de piano; la medicina konsilanto
eniris; estis tiu juna viro, kiun li vidis che la kantistino.

En la chambro disjhetite kushis notfolioj, gitaroj, violonoj, kordoj
kaj multo, kion krome muzikisto bezonas, kaj meze inter tiuj
kvazauruinoj staris la orkestrestro en vasta nigra negligho, kun
rugha chapo sur la kapo kaj rulpaketo de notoj en la mano; la
kuracisto poste konfesis, ke vidante tion li ekpensis pri _Marius_
sur la ruinoj de Kartago.

La juna viro shajne de hierau lin memoris kaj preskau malserene
akceptis lin; tamen li estis tiel ghentila, ke per unu ekpusho li de
segho teren jhetis kolonon da notfolioj, por proponi al sia vizitanto
sidlokon; li mem per longaj pashoj marshadis tra la chambro, kaj lia
flirtanta negligho lerte forprenis la polvon de la tabloj kaj libroj.

Li ne lasis ekparoli la medicinan konsilanton, li superkriis lin. "Vi
venas de shi?", li ekkriis. "Chu viaj grizaj haroj ne hontas, ke vi
farighas la peristacho de tia senhontulino? Mi nenion plu volas
audi; mi entombigis mian felichon, vi vidas min funebranta mian
felichegon; mi surhavas mian nigran neglighon kaj tio sola, se vi
estas iomete sperta pri psikologio, devus esti por vi signo, ke,
koncerne min, mi konsideras tiun personon mortinta. Ho, Giuseppa,
Giuseppa!"

"Sed, kara sinjoro orkestrestro", la kuracisto interrompis lin,
"bridu vian senton, antau ol--"

"Senton? Kion vi scias pri sento? Auskultu, se vi parolas pri sento;
mi volas provi, chu vi havas sonosenton, maljunulo! Vidu, tio estas
la virino", li daurigis, abrupte malfermante la fortepianon kaj
ludante tion kaj tion, kio cetere al la kuracisto, ne tre sperta pri
muziko, shajnis kiel alia muziko, "chu vi audas tion molan, dolche
sopiran, karese alpremighan? Sed chu vi ne rimarkas en tiuj pasajhoj
la nefidindan, malfundan, senkarakteran estecon de tiuj kreitajhoj?
Sed audu plue", li diris kun lautigita vocho kaj kun brila okulo,
reenskuante la manikojn de la funebra negligho, "kie viroj agas,
estas forto kaj vero; tie nenio nepura povas prosperi, ghi estas
sanktaj diaj sonoj!" Li kun granda forto batis sur la klavojn, sed al
la kuracisto ree shajnis, ke tio estas nur tute ordinara muziko.

"Jen vi havas strangan karakterizon pri la homoj", li diris; "char ni
jam alvenis che tio, chu mi povas peti vin, estimata, ke vi iom piane
prezentu al mi medicinan konsilanton?"

La muzikisto malshate rigardis lin. "Kiel vi do povas difekti la
harmonion per malbona, akrepepa _cis_, hometacho, kiam miaj
klavoj sonigas la belegan, radiantan akordumon!"

La respondo de la doktoro estis interrompata per frapado che la
pordo; malgranda, kreskokripla figuro eniris, riverencis kaj diris:
"La malsana sinjoro en n-ro 53 plej ghentile petigas sinjoron la
orkestrestron, ne tiom terure brui kaj tumulti, tial, ke lia korpa
arangho estas tre malforta kaj lia morto proksima."

"Mi petas, sciigi al la sinjoro mian plej humilan respekton", la juna
viro respondis, "kaj ke koncerne min li povas forvojaghi el la mondo,
kiam li deziras. Sufiche ja en chiu nokto min teruras liaj lamentado
kaj ghemado kaj la plej teruranta por mi estas liaj malpiaj blasfemoj
kaj lia freneza ridado. Chu eble la franco opinias, ke li estas sola
en la hotelo de Portugalujo? Se li ghenas min, mi ghenas lin repage!"

"Sed, pardonu, via sinjora moshto", la kreskokripla homo diris, "li
ne plu longe vivos, chu vi ne bonvolus dum liaj lastaj momentoj--"

"Chu li estas tiom malsana, la sinjoro?", kompateme la medicina
konsilanto diris. "Kio estas lia malsano? Kiu lin kuracas? Kiu li
estas?"

"Kiu li estas, mi precize ne scias; mi estas la dungolakeo; mi
pensas, ke li nomas sin _Lorier_ kaj estas el Franclando;
antauhierau li ankorau bone fartis, sed estis iom melankolia, char
li tute ne eliris, ankau ne deziris rigardi la rimarkindajhojn de
tiu chi urbo; sed en la alia mateno mi lin trovis en la lito grave
malsanan; shajnas, ke en la nokto lin trafis apopleksio. Sed li por
nenio en la mondo volas kuraciston. Li terure blasfemis, kiam mi
demandis, chu mi alkonduku iun. Li mem flegas kaj bandaghas sin; mi
opinias, ke li havas ankau malnovan pafvundon el la milito kaj ke
tiu nun ree malfermighis."

En tiu momento oni audis la malsanulon apude ekkrianta kun rauka
vocho kaj eliganta kelke da blasfemoj. La dungolakeo trifoje faris la
signon de la kruco kaj flugkuris transen.

La kuracisto ankorau unu fojon provis, chu liaj paroloj ne estos
akceptataj de la obstina amanto, kaj efektive tiun fojon shajne
sukcesis. Li tenis en la mano partituron, el kiu li duonlaute
kantetis al si; la kuracisto uzis tiun pli kvietan staton de l'animo
kaj komencis rakonti al li la vivon de la kantistino. En la komenco
la orkestrestro shajne ne atentis pri tio; li fervore legis en sia
partituro kaj kondutis, kvazau krom li neniu estus en la chambro;
sed iom post iom li pli atentis, li chesis kanti; baldau lia rigardo
levighis de la partituro kaj pasis arde trans la vizaghon de la
kuracisto; poste li mallevis la notkajeron kaj firme rigardis la
rakontanton; lia intereso shajne pli kaj pli kreskis, liaj okuloj
brilis, li pliproksimighis, li kaptis la brakon de la medicinisto,
kaj kiam tiu finis sian rakonton, li tre emociite salte levighis kaj
kuris tien kaj reen en la chambro. "Jes", li ekkriis, "estas vero en
tio, shajno de vereco, vershajneco; estas eble, povas esti, ke simile
okazis; diablo! chu ghi ne ankau povus esti mensogo?"

"Tion, mi opinias, en via shatata arto oni nomas malkreschende,
sinjoro orkestrestro; sed kial do che tiu afero malsupreniri de vero
ghis mensogo? Se mi nun prezentus garantianton pri la vereco?
_Maestro_[21], nu, tiam?"

Boloni meditante haltis antau li: "Ha! Kiu povus fari tion, medicina
konsilanto! Per oro mi volus enkadrigi vin; jam tiu penso meritas
grandan kaj reghan rekompencon. Jes! Kiu povus al mi garantii!--Chio
estas tiel malluma--konfuzaj labirintoj--nenia eliro--nenia gvida
stelo."

"Shatata amiko", la kuracisto interrompis lin, "jen mi kaptas vin che
reminiscenco[22] el la Rabistoj de _Schiller_, kiel konstateble
en la posheldono de _Cotta_ sur pagho 175[23], se mi ne eraras.
Tamen mi scias tian garantianton, tian gvidan stelon!"

"Ha! kiu donus al mi tian!", la alia ekkriis. "Li estu mia amiko, mia
anghelo, mia Dio,--mi volas adori lin!"

"Kvankam en la citita loko la parolo estas pri glavo, per kiu oni
volas fari al la vipera gento brulan vundon, mi tamen volas konvinki
vin. Tiu shtatsendito, kiu akceptis la kompatindan Giuseppa en sia
domo, hazarde loghas en chi tiu domo en n-ro 6; se vi bonvolus
surmeti frakon kaj koltukon, mi kondukos vin al li; li promesis al
mi, ke li vin konvinkos!"

La juna viro kortushite premis la manon de la kuracisto, sed ech nun
li ne povis kashi ian subliman patoson: "Vi estis mia bona genio", li
diris: "kiom da danko mi shuldas al vi por tiu konsilo; mi nur rapide
surmetos mian frakon kaj tuj sekvos vin al la sendito."




IX.


La repacigho kun la amanto shajne preskau ankorau pli efikis, por
sanigi la kantistinon, ol la plej lerte kunmetitaj tizanoj de shia
kuracisto. Shia farto en la sekvintaj tagoj videble plibonighis, kaj
baldau shi estis tiom resanigita, ke shi povis ekster la lito
akcepti la vizitojn de siaj kunsentemaj amikoj. La shanghighon de
shia farto supozeble estis ghisatendinta la polica direktoro, por
plue esplori la aferon. Li estis viro vidanta chion kaj zorganta pri
chio, kaj la famo pri li diris, ke ne facile iu sin forsavis, kiun
li ekcelis, ech se li forestus centkelke da mejloj. La medicina
konsilanto sciigis al li la historion de la kantistino; poste li
ankorau plue interkonsilighis kun barono Martinow kaj eksciis
kelkajn aferojn, kiuj shajnis al li tre interesaj. La shtatsendito
antau nelonge konfesis al li, ke li uzis la aferon pri la juna
Bianetti kiel okazon, por raporti al la estraro pri la krima vivado
de la chevalier de Planto. Li ne preterlasis prezenti en ghusta lumo
precipe la cirkonstancon, ke tiu kompatinda infano verdire estis
vendata. Tiu malbonfama domo baldau poste estis malestablata de la
polico, kaj la barono tion shajne aljughis chefe al siaj klopodoj pri
la afero. Ankau li audis pri la morto de la chevalier, sed opiniis
same kiel la polica direktoro, ke tio estas nur artifiko, por ke li
povu des pli sendanghere daurigi sian metion; char ambau ne dubis,
ke la provo mortigi la kantistinon, povas esti farita nur de tiu
terura homo. Sed kiel malfacile estis, sekvi la postsignaron de tiu
mortigisto! El la fremduloj tiam restadintaj en B. lau la certigo
de la direktoro chiuj estis nesuspektindaj; nur du cirkonstancoj
povis konduki al ia rezultajho: La naztuko trovita en la chambro de
Bianetti povis ebligi la malkovron, se ie oni vidis similan; tial
plej preciza priskribo de ghi estis en la manoj de chiuj kudristinoj
kaj lavistinoj, kiuj en B. kutimis zorgi pri la tolajho de la
fremduloj. Plue la direktoro opiniis supozebla pro psikologiaj
kauzoj, ke dua atenco kontrau la vivo de la kantistino sekvos,
nome en la kazo, ke la mortigisto ankorau restadas proksime.

Pro tio la polica direktoro, tuj kiam la kantistino reakiris siajn
fortojn, akompanis doktoron Lange chiufoje, kiam li vizitis shin; tie
oni priparolis kelkajn aranghojn, kelkaj shajnis bonaj, sed ne facile
efektivigeblaj, kelkaj estis tuj malakceptataj. Giuseppa mem fine
ekhavis penson, kiu al la du viroj shajnis tre tauga. "La doktoro",
shi diris, "permesis al mi, ree eliri; se li permesas, che la lasta
maskobalo de la karnavalo mi unue reaperus inter la homoj; estas
por mi alloge, tie montri min la unun fojon, tie komencighis mia
malfelicho. Se ni zorgos, ke tio farighu sufiche konata en B., kaj se
la chevalier ankorau estas chi tie, mi estas firmege konvinkita, ke
sub ia masko li sin ree alshovos al mi. Li sin ja gardos paroli, li
per nenio perfidos sin, sed siajn atencojn kontrau mia vivo li ne
chesigos, kaj mi pretendas, ke mi povas rekoni lin inter mil aliaj.
Lia grando, lia figuro, kaj antau chio liaj okuloj lin rekonigos al
mi. Kion vi opinias, sinjoroj?"

La projekto shajnis tre tauga. "Mi volus veti", la direktoro diris,
"ke sciighinte vian venon li ne restos for de la balo, ech nur por
vidi la objekton de sia vengho kaj doni novan nutrajhon al sia
furiozo. Cetere mi pensas, ke vi ne metu maskon antau vian vizaghon,
li tiam des pli facile rekonos vin, des pli facile proksimighos al vi
kaj enkaptighos; mi metos kelke da fortikuloj en domenojn kaj ilin
donos al vi kiel eskorton; tuj, kiam vi faris signon, la ruzulo estos
kaptita."

Babette, la chambristino de la kantistino dum tiu interparolo estis
al- kaj reirinta; shi estis audinta, ke shia mastrino decidis,
eltrovi la mortigiston au liajn helpantojn, shi ech opiniis, ke shi
shuldas al si mem, lau povo kunhelpi por tiu malkovro. Tial shi
shtelatendis la direktoron, kuraghighis kaj diris, ke shi jam antau
nelonge atentigis la doktoron pri cirkonstanco, kiu povus konduki al
malkovro, sed ke li shajne neniel atentas pri tio.

"Nenia cirkonstanco che tiaj okazajhoj estas tro malgrava, karulineto
mia", la policulo respondis; "se vi scias ion--"

"Mi preskau opinias, ke signora estas tro diskreta kaj iom hezitas
paroli; kiam shi ricevis la pikon kaj svenis en miaj brakoj, shia
lasta ghemeto estis--Bolnau."

"Chu vere?", la direktoro iom kolere kriis, "kaj pri tio oni ghis nun
silentis al mi? Pri tiel grava cirkonstanco; chu vi do audis ghuste,
chu Bolnau?"

"Per mia honoro", la knabino diris kaj konfirme metis la manon al la
koro. "Bolnau, shi diris kaj tiel dolore, ke mi ne pensas alie, ol ke
tio estas la nomo de la atencinto; sed, mi petas, ne perfidu min!"

La direktoro havis la principon, ke neniu homo, kiel ajn honeste li
aspektas, estas tro bona por krimo. La komerca konsilanto Bolnau, kaj
alian li ne sciis en tiu urbo, ja estis konata de li kiel bonorda
viro, sed--chu ne ekzistis ekzemploj, ke ghuste tiaj homoj, kiuj
antau la publiko shajnas neriprocheblaj, plej klopodigas la
jughistaron? Chu li ne povis agi konsente kun tiu chevalier de
Planto? Tiel meditante li iris sian vojon kaj proksimighis al la
Largha strato; li ekmemoris, ke en tiu tempo la komerca konsilanto
kutimas promeni tie, kaj decidis, iom sondi lin. Efektive, jen li
alvenis sur la strato; li salutis dekstren, li salutis maldekstren,
li chiumomente parolis kun konato, li ridetis al si irante pluen kaj
shajnis gaja kaj bonhumora. Li estis proksimume ankorau kvindek
pashojn for de la direktoro, kiam li ekvidis tiun; li palighis,
turnis sin kaj volis eniri flankan straton. "Suspektiga, tre
suspektiga cirkonstanco!", la direktoro pensis, postkuris lin, kriis
lian nomon kaj igis lin halti. La komerca konsilanto havis kompatigan
vidighon, per kavaj sonoj li eligis: "_Bon jour, bon jour!_"[24];
li shajne volis rideti, sed la okuloj plenighis per larmoj, kaj lia
vizagho konvulsie shanghighis; liaj genuoj tremis, liaj dentoj
audeble klakis.

"Ej, ej, vi nun tre malofte montras vin. Jam de kelke da tagoj mi ne
vidis vin preteriranta mian fenestron; vi shajne ne tute bone
fartas?", la direktoro kun pika rigardo aldonis. "Vi estas tiel pala,
chu vi estas malsana?"

"Ne--ghi estas nur malgranda frostotremo--mi efektive dum kelke da
tagoj estis malsaneta, sed dank' al Dio mi nun pli bone fartas."

"Chu vere? Vi estis malsaneta?", la alia plue demandis. "Tion mi
apenau pensis; mi opiniis, ke ankorau antau kelke da tagoj che la
maskobalo mi vidis vin tre vigla."

"Jes, estas vere; sed tuj en la sekvinta tago mi devis enlitighi;
revenis miaj atakoj, sed nun mi estas tute resanighinta."

"Nu, tiam vi ne preterlasos, viziti la sekvontan maskobalon; ghi
estas la lasta kaj onidire farighos tre brila; mi esperas, ke mi
vidos vin tie; intertempe adiau, sinjoro komerca konsilanto!"




X.


"Mi ne preterlasos veni!", la komerca konsilanto Bolnau kun mizeraj
mienoj kriis post li. "Li havas suspekton!", li diris al si. "Li
scias pri la vorto de la kantistino. Onidire shi ja resanighis; sed
chu la suspekto ne povas diskreski en la koro de tiu policano? Chu li
ne povas pro suspekto observigi min? La sekreta polico persekutos
min; chiupashe mi vidos ruzajn fremdajn vizaghojn. Mi nenion plu
povos diri, tuj ghi estos raportata, signifklarigata; mi farighos, ho
Dio en la chielo, mi farighos malkvieta, danghera individuo; kaj
tamen mi vivis pace kaj senmalice kiel Vilhelmo _Tell_ en la
kvara akto!"

Tiel la malfelicha Bolnau parolis al si mem; lia angoro kreskis, kiam
li pensis pri la suspektiga demando koncerne la sekvontan maskobalon.
"Li certe opinias, ke mi ne kuraghos proksimighi al la kantistino,
pro malpura konscienco; sed mi devas iri tien, mi devas forigi
lian suspekton! Kaj tamen--chu proksime de shi ne atakos min
tremado, ghuste char li povas pensi, ke mi tremos pro riprochoj de
l'konscienco kaj pro timo?" Li turmentis sin per tiuj imagoj, ili
dum tutaj tagoj okupis lin; li rememoris, ke fama autoro pruvis
en speciala publikajho, ke oni povas timi la timon, kaj ghuste tio
shajnis al li okazi pri li mem. Sed li sentis, ke li devas kuraghighi
kaj iri renkonte al la danghero. Li alportigis de la maskopruntisto
la luksan veston de la pashaho de _Janina_; li chiutage surmetis ghin
kaj sin ekzercis antau granda spegulo, tute egalpeze elrigardi
el sia masko. El sia negligho li faris pupon kaj sidigis ghin
sur segho; ghi prezentis kantistinon Bianetti: li kiel pashaho
chirkauiris shin, alproksimighis kaj diris: "Mi senlime ghojas, ke
mi vidas vin tiel laudezire bonfarta." En la tria tago li jam povis
tute sen tremo reciti sian lecionon, tial li taskigis al si ion pli
malfacilan. Li volis esti tre ghentila kaj egalpeza kaj proponi al
shi teleron kun bombonoj kaj puncho. Li ekzercis sin per glaso da
akvo, kiun li metis sur teleron. En la komenco ghi terure tintis
en lia mano; sed ankau tiun malfortecon li venkis, li ech provis
sufiche gaje diri che tio: "Estimata, chu vi ne deziras iom da puncho
kaj kelke da bombonoj?" Li bonege sukcesis; nenia mortemulo lin vidos
tremanta, li pensis. _Ali_, la pashaho de Janina, sentis en si
kuraghon, malgrau sia timo, viziti la maskobalon.

La medicina konsilanto Lange ne cedis al iu alia la rajton, por la
unua fojo la resanighintinon ree konduki inter la homojn. Shi volonte
konsentis; char per sia fidela flegado, per la patra zorgemo, kun kiu
li klopodis pri shi, li ja akiris la rajton pri shia plej arda
dankeco. Do li venis kun shi al la balfesto kaj shajne ne malmulte
vantighis pri sia loko flanke de la bela, interesa knabino. La
loghantoj de B. estas strangaj homoj. En la unuaj tagoj oni malbone
parolis pri la kantistino, de la plej elegantaj salonoj ghis
en la bierejachoj; sed kiam gravaj viroj protektis shin, kiam
respektataj sinjorinoj shin publike defendis, oni akomodighis al la
cirkonstancoj, kaj la B...anoj kortushite de la sorto de l'kompatinda
infanino vagadis en la stratoj kaj preskau mortis pro raviteco,
ke shi resanighis. Kiam shi eniris en la chambregon, chiuj shajne
atendis nur shin, kiel la reghinon de l'festo; oni aklamis shin kaj
ghojbruis, oni klakfrapis la manojn kaj kriis "brave!", kvazau jhus
prosperis al shi plej malfacilaj vochruladoj. Ankau la medicina
konsilanto ricevis sian parton de la aklamo: "Vidu, jen li", ili
kriis, "jen lerta viro, tiu savis shin."

La kantistino estis ghoje emociita de tiu aklamo de l'homamaso;
afekciite de la murmurado de l'gratulantoj shi ech preskau forgesis,
ke ankorau pli serioza celo shin kondukis en tiun chambregon; sed la
kvar fortikaj domenuloj proksime post shi sekvantaj kaj la demandoj
de la kuracisto, chu shi ankorau ne ekvidis la grizajn okulojn de la
chevalier, ree kaj ree memorigis shin pri shia intenco. Shi mem kaj
la kuracisto ne estis pretervidintaj, ke longa, malgrasa turko (en B.
oni nomis lian kostumon pashaho Ali), konstante prempushas sin
proksimen al shi; kaj kiom ajn da fojoj la amasa movigho de la
maskuloj forshiris lin, chiam li denove estis che ilia flanko. La
kantistino pushetis la kuraciston kaj montris per la okuloj al la
pashaho. Li respondis shian okulsignon kaj diris: "Mi jam antau
longe rimarkis lin." La pashaho proksimighis per nefirmaj pashoj; la
kantistino pli forte krochighis al la brako de Lange; li nun estis
tute proksime--rigidaj, grizaj okuloj elrigardis el la masko kaj
kava vocho diris al shi: "Mi senlime ghojas, ke mi vidas vin tiel
laudezire bonfarta." La kantistino timigite deturnis sin kaj shajne
skuetighis; ankau la maskulo che tiu vido tremante forturnis sin kaj
malaperis en la homamaso. "Chu tio estas li?", la medicina konsilanto
ekkriis. "Ekregu vin, nun estas necese, agi trankvile kaj chielzorge;
chu vi opinias, ke estas li?" "Ankorau mi tion ne certe scias", shi
respondis, "sed mi opinias, ke mi rekonas liajn okulojn."

La medicina konsilanto ordonis al la kvar domenuloj, ke ili streche
atentu tiun pashahon, kaj kun la sinjorino iris pluen. Sed apenau li
faris kelke da pashoj tra la chambrego, kiam reaperis la turko; sed
li restis malpli proksime, kvazau observante la kantistinon.

La kuracisto kun sia akompanantino aliris al bufedo por recepti
al shi post la sentita teruro tason da teo; li rigardis
chirkauen--ankau chi tie la turko ree estis, kaj jen, nun li havis
sur telereto glason da puncho kaj kelke da bombonoj; li proksimighas
al la kantistino, liaj okuloj brilas, la glaso kun strangaj sonoj
saltetas kaj tintas sur la tremanta telero; li estas flanke de shi,
li prezentas al shi la teleron kaj diras: "Estimata, chu vi ne
deziras iom da puncho kaj kelke da bombonoj?" La kantistino rigide
rigardis lin, shi palighis, repushis la teleron kaj ekkriis: "Ha, la
terura! Estas li, estas li, li volas veneni min!"

La pashaho de Janina staris muta kaj sen movo, li shajne forlasis
chian penson pri defendo; senvole li lasis sin forkonduki de la kvar
fortikaj domenuloj.

Preskau en la sama momento la nigra mantelo de la kuracisto estis
forte ektirata. Li rigardis returne; la malgranda, kreskokripla lakeo
el la hotelo de Portugalujo staris antau li, pala kaj kun vizagho
terurita: "Pro la kompatemo de Dio, sinjor' medicina konsilanto,
bonvolu veni kun mi al la chambro n-ro 53, ghuste nun la diablo volas
preni la francan sinjoron."

"Kion vi babilas?", la kuracisto malkontente demandis kaj volis lin
pushi flanken, por sekvi la kaptiton al la polica direkcio. "Chu
koncernas min, se lin prenas la satano?"

"Sed mi petas vin", la malgrandulo preskau plorante ekkriis, "li
eble tamen povas esti savata; via moshto ja chi tie estas urba
kuracisto kaj havas la devon, veni al la fremduloj en la hotelojn."

La medicina konsilanto subpremis malbenon, kiun li estis preskau
dironta; li vidis, ke li ne povas eviti tiun malagrablan iron, li
alvenigis per mansigno la orkestrestron Boloni, transdonis al li la
kantistinon kaj rapidis kun la malgrandulo al la hotelo de
Portugalujo.




XI.


Estis silente kaj dezerte en la granda gastejo; la noktomezo preskau
jam pasis, kaj la lampoj en la koridoroj kaj che la shtuparoj donis
malhelan kaj neklaran lumon; la medicina konsilanto sentis hororeton,
suprenirante al la soleca malsanulo. La lakeo malshlosis la pordon,
la kuracisto eniris, sed preskau reenfalis. Char estajho, kiu de
kelke da tagoj senchese okupis lian fantazion dum dormo kaj maldormo,
tie vera kaj enkorpighinta sidis en la lito. Ghi estis granda,
malgrasa, nejuna viro, kiu profunden sur la frunton estis surshovinta
pinte suprenstarantan lanan dormochapon; lia mallargha brusto kaj
liaj longaj maldikaj brakoj estis kovritaj per flanelo; sub la chapo
granda, pinta nazo elstaris el malgrasa, bruneflava vizagho, kiun oni
opinius jam malviva kaj mortinta, se ne paro da grizaj pikaj okuloj
ankorau donus al ghi iom da viveco kaj teruran, hororigan esprimon.
La longaj, maldikaj fingroj, kun la senkarna manradiko multe
elstarantaj el la manikoj, estis kunfleksitaj; kun rauka, freneza
rido li gratis sur la litkovrilo.

"Vidu, li jam elgratas sian tombon!", la malgrandulo flustris kaj per
tio vekis la kuraciston de lia fiksa rigardado al la malsanulo. Tia,
ghuste tia estis lia imago pri la chevalier de Planto; tiu malica,
griza okulo, tiuj malbonsignaj trajtoj, tiu malgrasa, fantoma
figuro--jen chio estis kunigita, kion la kantistino diris pri tiu
terura viro. Sed lia pripenso revenis al la realeco; chu li do ne
jhus cheestis la areston de tiu chevalier? Chu ne ankau alia viro
povas havi grizajn okulojn? Chu do estis mirige, ke malsanulo estas
konsumita kaj pala? La kuracisto mem ridis pri si, pasigis sian manon
trans la frunton, kvazau volante forvishi tiujn pensojn kaj aliris
al la lito.--Sed ankorau neniam dum tiom da jaroj li sentis teruron
kaj timon che la lito de malsanulo--tie, estis al li preskau
neklarigeble, lin kaptis korpremo, frosto, tremo, kiujn li vane
klopodis venki, kaj li nevole postenighis, sentante la malsekan,
senvarman manon en la sia, dum longa tempo vane serchante la pulson.

"La stultulo", la paciento kun rauka vocho kriis, intermiksante jen
francan parolon, jen malbonan italan kaj kripligitan germanan, "la
stulta malgrandulo, shajnas, alvenigis al mi kuraciston. Vi pardonos
al mi, mi neniam alte taksis vian arton. La sola, kio povas sanigi
min, estas la banoj de Ghenovo; mi jam ordonis al la bruto, ke li
mendu por mi poshtochevalojn; mi forvojaghos ankorau hodiau nokte."

"Certe li forvojaghos", la malgrandulo murmuris, "sed kun ses karbe
nigraj chevaloj, kaj ne al Ghenovo, kie dronis siatempe Fiesko, sed
tien, kie estas la plorado kaj la grincado de la dentoj."

La kuracisto vidis, ke oni multe jam ne povas helpi; li opiniis, ke
li povas legi la antausignojn de la proksima morto en la okuloj, en
la malkvietaj movoj de la malsanulo; ech tiu sopiro vojaghi foren,
malproksimen, jam ofte anoncis rapidan finighon de l'vivo. Tial la
kuracisto konsilis al li, kviete kushighi kaj promesis, ke li
preparos malvarmigan trinkajhon.

La malsanulo furioze ridis. "Kushi, kviete kushi?", li respondis,
"kiam mi kushas, mi chesas spiri; mi devas sidi, en la veturilo mi
devas sidi, for, malproksimen for!--Kion diras la malgrandulo? Chu li
mendis la chevalojn? Malgranda hundo, chu vi ordis mian pakajhon?"

"Ho, mia Dio!", la malgrandulo grakis, "nun li pensas pri sia
pakajho; jes, pezan pakon da pekoj li kunprenas, tiu malhomo. Oni ne
povas skribi sur la chielo, kiom li malbenis kaj blasfeme parolis."

La medicina konsilanto ankorau unu fojon kaptis la manon de la
malsanulo. "Ekfidu al mi", li diris, "eble tamen la arto ankorau
povos utili al vi; via servisto diras al mi, ke pafvundo al vi
krevis; lasu min esplori." Murmurante la malsanulo konsentis, li
montris al sia brusto. La kuracisto forprenis bandaghon malbone
surmetitan, li trovis--pikvundon proksime de la koro.--Strange! ghi
estis la sama grando, la sama loko, kiel che la vundo de la
kantistino.

"Tio estas fresha vundo, piko!", la kuracisto ekkriis kaj suspekteme
rigardis la malsanulon. "Kie vi ricevis tiun vundon?"

"Chu vi pensas, ke mi interbatalis kun iu? Ne, per la diablo! Mi
havis tranchilon en la brusta posho, malsupren falis shtuparon kaj
min iom gratvundetis."

"Iom gratvundetis!", Lange pensis, "kaj tamen li mortos de tiu
vundo."

Li dume preparis iom da limonado kaj prezentis ghin al la malsanulo;
tiu ghin albushigis per nefirma mano; ghi shajne freshigis lin; dum
kelke da minutoj li estis silenta kaj kvieta; sed vidante, ke li
vershis kelke da gutoj sur la litkovrilon, li komencis blasfemi kaj
postulis naztukon. La lakeo flugkuris al kofro, malshlosis kaj eligis
tukon--la kuracisto rigardis al ghi, terura suspekto en li
naskighis--li ree rigardis, ghi estis la sama koloro, la sama shtofo,
ghi estis la tuko, trovita che la kantistino. La malgrandulo volis
transdoni ghin al la malsanulo; li repushis ghin: "Al la diablo,
bruto! Kiom ofte mi devas diri tion, heliotropan akvon sur ghin!" La
servisto elserchis malgrandan botelon kaj aspergis la tukon; agrabla
odoro disvastighis en la chambro--ghi estis la sama parfumo, kiun
surhavis la alia, trovita tuko.

La medicina konsilanto tremis per la tuta korpo; ne plu estis
dubeble, ke li havas antau si la atencinton de la kantistino
Bianetti, tiun chevalier de Planto; ghi estis senhelpa homo,
malsanulo, mortanto, kiu sidis en la lito, sed al la kuracisto estis,
kvazau chiumomente li povas sin jheti el la lito kaj kapti lian
gorghon; li prenis sian chapelon, la proksimeco de la terura homo
forpelis lin.

La malgranda lakeo retenis lin per la jako, kiam li vidis lin foriri.
"Ho, via moshto!", li ghemis, "Vi ja ne volas lasi min sola che li?
Mi ne povas elteni tion, se li nun mortus kaj poste tuj kiel flanela
fantomo kun la dormochapo sur la kranio promenus tien kaj reen en la
chambro! Pro Dio, ne forlasu min!"

La malsanulo terure rikanis kaj intermikse ridis kaj blasfemis, li
shajne volis veni helpi la malgrandulon; li etendis el la lito
longan, senkarnan kruron, kunfleksante la maldikajn fingrojn li
minacis al la kuracisto. Sed tiu ne plu povis elteni tion; la frenezo
shajne infektis lin; li repushis la malgrandulon kaj forkuris el la
chambro; ankorau sur la plej malsupraj shtuparoj li audis la
teruran ridon de la mortigisto.




XII.


En la mateno post tiu nokto bela urba kalesho haltis antau la hotelo
de Portugalujo; eliris tri personoj, vualita sinjorino kaj du nejunaj
sinjoroj kaj supreniris la shtuparon. "Chu sinjoro la supera
tribunala referendario _Pfalle_ jam estas supre?", unu el tiuj
sinjoroj demandis la kelneron, kiu ilin suprenkondukis. Tiu jesis,
kaj la sinjoro daurigis: "Kaj tamen estas stranga dispono de la
sorto, ke li malsupren falas la shtuparon kaj mem pushas la ponardon
en sian bruston, ke li mem malhelpas sin, forkuri, ke ghuste vi,
Lange, estas vokata al li!"

"Certe", la vualita sinjorino diris, "sed chu vi ne trovas strangan
fatalon ankau en tiuj naztukoj? La unuan li devis lasi che mi, kia
hazardo! La alian li devis postuli ghuste en la momento, kiam la
doktoro ankorau estas che li."

"Tiel devis okazi", la dua sinjoro respondis, "oni ne povas diri ion
alian, ol ke tio devis farighi. Sed en tiu vortico mi preskau
forgesis ion; diru, kio estas pri la pashaho de Janina? Signora
supozeble ja eraris. Chu vi ree elliberigis lin? Kiu estis la
kompatindulo?"

"Neniel kaj male"; la unua diris, "mi konvinkis min, ke li estas
kunkulpulo de la chevalier, kies postsignojn mi jam de longe sekvis.
Mi jam alkondukigis lin chi tien, li estos kunfruntigata kun la
atencinto."

"Chu efektive?", la sinjorino ekkriis. "Kunkulpulo?"

"Jen ja", la sinjoro diris kun ruza rideto, "mi scias multajn
aferojn, ech se oni ilin ne diris al mi. Sed dank' al Dio, ni alvenis
supre, tie jam estas n-ro 53. Fraulino, bonvolu dume eniri chi tie,
en n-ron 54: la orkestrestro permesis tion kaj ne elpelos vin; tion
mi garantius. Kiam estos via vico esti pridemandata, mi vokos vin."

Estas superflue por ni diri, ke la tri personoj estis la kantistino,
la doktoro kaj la direktoro; ili venis por akuzi la kavaliron de
Planto pri mortigo provita. La direktoro kaj la medicina konsilanto
eniris; la malsanulo ankorau same sidis en la lito, kiel la
kuracisto vidis lin en la nokto; nur liaj trajtoj en la taglumo
shajnis ankorau pli teruraj, la esprimo de liaj okuloj, jam
ekrigidighantaj, ankorau pli hororiga. Per senvivaj okuloj li
rigardis jen la kuraciston, jen la direktoron; poste li shajne
pripensis, kio nun okazas en lia chambro, char referendario Pfalle,
mallonga, juna viro kun rughaj vangoj kaj malgrandaj okuletoj, estis
konvene stariginta tablon, metis antau sin kolonon da paperoj kaj
tenis en la dekstra mano longan cignoplumon, por protokoli.

"Bruto, kion deziras la sinjoroj?", la malsanulo per malforta vocho
kriis al la malgranda lakeo. "Vi ja scias, ke mi ne akceptas
vizitojn."

La direktoro aliris proksimen antau lin, firme lin rigardis kaj
diris akcente: "Chevalier de Planto!"

"_Qui vive[25]?_", la malsanulo ekkriis kaj abrupte levis la
dekstran manon al la dormochapo, kvazau volante militiste saluti.

"Sinjoro, vi estas la chevalier de Planto?" la alia daurigis.

La grizaj okuloj ekbrilis, li pike ekrigardis la direktoron kaj la
referendarion, kun moka mieno skuis la kapon kaj respondis: "La
chevalier jam de longe estas mortinta!"

"Chu vere? Kiu do estas vi? Respondu, mi demandas vin en la nomo de
la regho!"

La malsanulo ridis: "Mia nomo estas Lorier; Bruto, donu al la sinjoro
mian pasporton!"

"Ne estas necese; chu vi konas tiun tukon, sinjoro?"

"Kial mi ne konus ghin? Vi tie forprenis ghin de mia segho; por kio
la demandoj, por kio la scenoj? Vi ghenas min, sinjoro!"

"Bonvolu rigardi al via maldekstra mano", la direktoro diris; "tie vi
ja tenas vian tukon; chi tiu estis trovata en la domo de iu Giuseppa
Bianetti."

La malsanulo furioze ekrigardis la virojn; li pugnigis sian manon kaj
grincigis la dentojn; li obstine silentadis, kvankam la direktoro
ripetis siajn demandojn. Tiu nun donis signon al la kuracisto; li
eliris kaj baldau poste revenis kun la kantistino, la orkestrestro
Boloni kaj la ...a shtatsendito en la chambron.

"Sinjoro barono de Martinow", la direktoro sin turnis al chi tiu,
"chu vi rekonas tiun viron kiel la saman, kiu en Parizo estis konata
al vi kiel chevalier de Planto?"

"Mi rekonas lin kiel la saman", la barono respondis, "kaj ripetas
miajn deklarojn pri li, kiujn mi donis pli antaue por protokoli."

"Giuseppa Bianetti, chu vi rekonas lin kiel la saman, kiu forkondukis
vin el la domo de via duonpatro, kunprenis en sian domon en Parizo,
la sama, kiun vi akuzas pri provita mortigo?"

La kantistino tremis, vidante la teruran viron; shi volis respondi,
sed li mem al shi evitigis chian konfeson. Li pli alten levis sin,
lia lana chapo shajne pli pinta suprenstaris, liaj brakoj estis
rigidaj, li shajne kun peno movis ilin, sed liaj fingroj konvulsie
dis- kaj kunfleksighis; lia vocho jam nur mallaute kaj rauke
suprenrampis el la brusto; ech lia rido kaj liaj blasfemoj preskau
farighis flustrado: "Chu vi venas, viziti min, Schepperl?", li diris.
"Jen vi bele agas. Chu ne, mia vidigho vin tre plezurigas! Mi vere
bedauras, ke mi ne pli bone vin trafis, per tio mi estus evitiginta
al vi, vidi vian onklon antau lia forvojagho mokata de tiuj germanaj
brutoj!"

"Por kio ni ankorau bezonas atestojn?", la direktoro interrompis
lin. "Sinjoro referendario Pfalle, skribu arestordonon kontrau--"

"Kion vi faras?", la kuracisto ekkriis, "chu vi do ne vidas, ke la
morto jam minacas lian koron? Li ne plu vivos kvaronhoron. Rapidu, se
vi ankorau devas demandi pri io."

La direktoro ordonis al la lakeo, voki la jughejajn servistojn, ili
suprenkonduku la kaptiton; la malsanulo pli kaj pli kadukighis, liaj
okuloj shajne haltis, ili havis nur unu direkton, al la kantistino;
sed ankau nun shajne ankorau fulmobrilis el ili furiozo kaj kolero:
"Schepperl", li ree diris, "vi malfelichigis, pereigis min, tial vi
meritus la morton; vi pereigis vian patron, ili kondamnis lin al la
galeroj, char li vendis vin al mi por mono; li min petegis, kadavrigi
vin; mi bedauras, ke mi tremis. Malbenitaj estu tiuj manoj, ech ne
plu povintaj firme pushi!" Liaj abomenindaj blasfemoj, kiujn li
eligis pri si kaj Giuseppa, estis interrompataj per nova aperajho. Du
jughejaj servistoj alkondukis viron turke vestitan; estis la
malfelicha Ali, la pashaho de Janina--la turbano kovris la kompatigan
kapon de la konsilanto Bolnau. Chiuj miregis pri tiu vidajho kaj
precipe la orkestrestro shajnis konsternita; li ighis pala kaj rugha
kaj deturnis sian vizaghon. "_Monsieur_[26] de Planto", la
direktoro diris, "chu vi konas tiun viron?" La malsanulo estis
ferminta la okulojn; li pene disigis la palpebrojn kaj diris: "Al
la diabloj, mi ne konas lin!"

La turko kun afliktita mieno rigardis la chirkaustarantojn. "Mi ja
sciis, ke tiel okazos", li diris en plorema tono, "mi jam longe
antausentis tion. Sed fraulino Bianetti, kiel vi do povis tiom
malfelichigi senkulpan homon?"

"Kio do estas pri tiu sinjoro?" la kantistino diris. "Mi ne konas
lin. Sinjoro direktoro, kion do faris tiu?"

"Signora", la direktoro diris kun profunda seriozo, "antau la
tribunalo nenia pardonemo au indulgo valoras, vi devas koni tiun
sinjoron; ghi estas la komerca konsilanto Bolnau. Via propra
chambristino konfesis, ke vi kriis lian nomon che la atenco."

"Certe", la pashaho plendis--"diris mian nomon en tiel suspektigaj
cirkonstancoj."

La kantistino ekmiris, intensa rugho pasis trans shian belan
vizaghon, tre emociite shi kaptis la manon de la orkestrestro;
"Carlo", shi ekkriis, "nun mi devas paroli, mi ne povas silenti pri
tio; jes, sinjoro direktoro, mi supozeble diris tiun karan nomon, sed
mi ne celis tiun sinjoron, sed--"

"Min", la orkestrestro diris kaj pashis antauen. "Mia nomo estas, se
mia kara patro, tie staranta, permesas, _Karl_[27] Bolnau!"

"Karlo! Muzikisto! Amerikano!" la turko kriis kaj chirkauprenis lin.
"Tio estas la unua sagha vorto en via vivo, vi liberigis min el
granda mizero."

"Se estas tiel", la direktoro diris, "vi estas libera, kaj ni bezonas
en chi tiu afero okupi nin nur pri la cheestanta sinjoro chevalier de
Planto." Li sin turnis posten al la lito; tie staris la kuracisto kaj
tenis la manon de la mortigisto en la sia. Li serioze kaj kviete
metis ghin sur la litkovrilon kaj fermis liajn rigidajn okulojn.
"Direktoro", li diris, "tiu nun respondas al pli alta jughisto."

Oni komprenis lin; ili eliris el la chambro de la terura mortinto kaj
eniris transe che la orkestrestro, la felicha, retrovita filo de la
pashaho; la kantistino kashis sian vizaghon sur la brusto de la
amato, shiaj larmoj torente vershighis, sed ili estis la lastaj,
kiujn shi ploris pri sia malfelicha sorto; char la pashaho ridetante
chirkauiris la belegan paron, li shajne ellaboris grandan decidon;
li sekrete interkonsilighis kun la medicina konsilanto kaj de tiu
aliris al sia filo kaj la kantistino. "Plej kara fraulino", li
diris, "pro vi mi suferis multe, vi tiel suspektige diris mian nomon,
ke mi petas vin, intershanghi ghin kun la via. Vi hierau malakceptis
mian teleron kun puncho, chu vi ree forpushos min, se mi prezentas al
vi la cheestantan sinjoron Karlo Bolnau, mian muzikeman filon,
petante, ke vi prenu lin kiel edzon?"

Shi ne rifuzis; kun larmoj de ghojo shi kisis lian manon, la
orkestrestro ravite chirkauprenis shin kaj chi-foje shajne tute
forgesis sian subliman patoson. La komerca konsilanto siaparte kaptis
la manon de la kuracisto: "Lange, diru, chu mi povis pensi, ke tiel
okazos, kiam vi timigis min ghis ekstremo, kiam mi nombris la
fenestrovitrojn de la palaco, kaj vi diris al mi: Shia lasta vorto
estis Bolnau?"

"Nu, kion vi volas ankorau!" ridetante respondis la medicina
konsilanto. "Ja estis bone, ke mi tiam ghin diris al vi; mi ne scias,
chu chio estus okazinta same sen la lasta vorto de la kantistino."




Klarigaj notoj de la tradukinto.


[1] germane _Kommerzienrat_, titolo, kiun povis ricevi
shatata komercisto au industriulo.

[2] (itala) = kun subpremata vocho.

[3] germane _Medizinalrat_. Precipe en Pruslando
oficiala titolo de kuracisto, kiu estas teknika referatisto de la
distrikta registaro.

[4] (it.) = sinjorino.

[5] pron. Baruhh.

[6] lauvorte: nigra, blanka, bruna, farmbienulo, muelisto,
kampulo (nomoj en Germanlando tre oftaj).

[7] (franca) = ghis la revido.

[8] (franca) = fama jughafero.

[9] = pendigan shnuron.

[10] (itala formo de) Karlo.

[11] (it. f. d.) Jozefino.

[12] (itala muzika termino) = sufiche rapide.

[13] (it. muz. term.) = iom modere.

[14] (franca) = chielo!

[15] (itala) = amantoj.

[16] (akc. Antonio, itala formo de) Antono.

[17] pron. Sheperl.

[18] (germ.) mallongigajho de Kristino.

[19] (franca) = Jes, tio estas filinoj (au publikulinoj,
lau alia senco de la franca vorto).

[20] (franca) = kavaliro de _Planto_.

[21] (itala) = majstro.

[22] [AFGR] Tia ideo kaj precipe esprimo de ideo au sento
kiu estas (senkonscie) pasigita de la memoro, sed prezentas sin kiel
nove estighintan.

[23] en la IIa volumo de _La Revuo_ sur pagho 70 (Rab: IV, 5).

[24] (franca) = bonan tagon, bonan tagon!

[25] (franca) = jen kiu?

[26] (franca) = Sinjoro.

[27] (germana formo de) Karlo.





Esperanto-Verlag Friedrich Ellersiek Berlin S 59

_Nova Esperanto-Biblioteko No. 5:_

Pro kio?

Internacia kriminal-romano orginale verkita de Argus

Prezo: bele kart. 9.-- M. (al eksterlando kun altigoj
lau E-Katalogo) Sendkostoj 80 Pf. (eksterlanden 1.20 M.)

Kompetenta jugho pri la verko:

En la nuna tempo, kiam oni, bedaurinde pli ol dezirite,
devas kutimigi sin al chiutagaj kriminalajhoj, akrighas ankau
la sento pri elpensita kriminalromano. Mi legis la verkon
"Pro kio" kun ghojo kaj ghuo, char la dissolvo de la komplikajhoj
estas lerta, la strecheco de l'atento de la leganto estas
restigata ghis la lasta momento, kaj la lingvo estas majstra.
Ghuste chi tio shajnas al mi grava, char ghi denove pruvas la
kapablecon de Esperanto kiel konversacia lingvo kaj charme
kaj efike enkondukas la komencantan Esperantiston en la
modernan chiutagan vivon. Pro chi tiuj kauzoj mi volonte
donas al "Pro kio?" mian varman rekomendon por ghia vojo
kaj deziras al ghi plenan sukceson.

  _Dro Albert Steche_,
  prezidanto de Germana Esperanto-Asocio.



_Nova Esperanto-Biblioteko No. 6:_

Elektitaj poemoj de Heinrich Heine

Tradukitaj de Friedrich Pillath

Dua, kompletigita eldono

Prezo: bele kart. 4.-- M. (al eksterlando kun altigoj
lau E-Katalogo) Sendkostoj 40 Pf. (eksterlanden 80 Pf.)

Unu el la plej belaj verkoj de la Esperanto-Literaturo!
S-ino _Marie Hankel_, prezidantino de Esperantista Literatura
Asocio, jughas pri ghi jene: "La Elektitaj Poemoj (nova eldono)
estas vera trezoro kaj la plej efika pruvo por la beleco
de nia lingvo."



Esperanto-Verlag Friedrich Ellersiek Berlin S 59

_Nova Esperanto-Biblioteko No. 7:_

P. William

Legolibro

Unua volumo:

Internacia Anekdotaro

Prezo: 6.-- M. (al eksterlando kun altigoj lau
E-Katalogo) Sendkostoj 40 Pf. (eksterlanden 80 Pf.)

Chi tiu libro bonege taugas kiel legajho en kursoj kaj en
ekzercaj rondoj. Ghia modelstila enhavo pritraktas la plej
diversajn aferojn de la homa vivo, kaj tial la libro prezentas
grandan provizon de vortoj kaj richecon de gramatikaj formoj
konscie uzitaj.



Dokumentoj de Esperanto

  Informilo pri la historio kaj organizo
  de la Esperanta movado

Kunmetita de

Dro A. Mobusz, Lubeck

Prezo: kart. 25.-- M. (al eksterlando kun altigoj lau
E-Katalogo) Sendkostoj 1.-- M. (eksterlanden 2.40 M.)

Chiu Esperantano, kiu volas informi sin pri la historio kaj
scienca bazo de la Lingvo Internacia, pri la Esperanto-movado
kaj pri la organizo de la Esperantistaro, nepre devas posedi
chi tiun fundamentan verkon. La libro enhavas i. a. chiujn
kongresparoladojn de Dro Zamenhof kaj multajn aliajn gravajn
dokumentojn.


Buchdruckerei fur fremde Sprachen Max Schmersow, Kirchhain N.-L.






End of the Project Gutenberg EBook of La Kantistino, by Wilhelm Hauff

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KANTISTINO ***

***** This file should be named 24763.txt or 24763.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/4/7/6/24763/

Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.