The Project Gutenberg EBook of Karlo, by Edmond Privat

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Karlo

Author: Edmond Privat

Release Date: February 5, 2008 [EBook #24525]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KARLO ***




Produced by David G. Simpson












KARLO


Facila Legolibro por la Lernado de Esperanto


Tria Eldono




Edmond Privat



1910







ANTAUPAROLO DE L' VERKINTO

  La "Librairie de l' Esperanto" en Parizo petis min, ke mi verku
  facilan legolibron por la lernantoj de kursoj au la
  komencantoj, kiuj jhus finis sian lernadon en lernolibro. Mi
  intencis prezenti dudek tekstojn aranghitajn tiamaniere, ke en
  chiu estos multaj vortoj pri sama temo de l' chiutaga vivo. Por
  pli bone konservi la intereson de la lernanto en dudek
  chapitroj, mi verkis unu rakonton pri la vivo de junulo, de lia
  infaneco, ghis lia edzigho.

  Kompreneble nek romano, nek ech sprita novelo estas la rakonto,
  sed nur aro de dudek chapitroj pri chiutaga vivo, ligitaj inter
  si per ghenerala senco kaj unueco de persono. Tamen ion pli ol
  lernochapitrojn eble trovos en tiu chi libro tiuj plenaghaj
  personoj, por kiuj ekzistas ia poezia charmo en rememoroj pri
  infaneco kaj juneco ech el plej simplaj okazintajhoj de l'
  chiutaga vivo.

  Mi rekomendas al la instruantoj de kursoj, ke, post lego de
  chapitro, ili faru multajn demandojn pri ghi kaj donu al la
  lernantoj bonan okazon paroli la lingvon. (La demandoj
  montritaj en la libro estas nur bazo, kaj la profesoroj devos
  plimultigi ilin lau la tempo disponebla.)

  Audado kaj ripetado de esperantaj frazoj estas la plej
  bezonata afero che la kursoj, char tion la lernanto ne povas
  facile trovi hejme en sia lernolibro. Estas necese atentigi la
  lernanton pri la _akcento_ (chiam sur la antaulasta silabo)
  kaj ankau pri natura kaj ne trolonga elparolado de la vokaloj.

  Ghenevo, en Januaro 1909.

EDMOND PRIVAT.




ENHAVO


Antauparolo de l' verkinto
 1. -- La familio
 2. -- La hejmo
 3. -- La servistino
 4. -- Dimancho
 5. -- Lernado
 6. -- La ideoj de Karlo
 7. -- La songho de Karlo
 8. -- La liceo
 9. -- Ekzameno
10. -- Liceano
11. -- Latina leciono
12. -- La amiko
13. -- Sur la rivero
14. -- La profesoro de historio
15. -- La sekreto de Karlo
16. -- Chagrenoj
17. -- Studento kaj poeto
18. -- Alico
19. -- Kuracisto
20. -- En Italujo





1. La familio.

Kiam naskighis Karlo, rozkolora kaj sana, liaj gepatroj estis
ankorau tre junaj. Ilia unua infano li estis. Lia apero en tiu
chi mondo kauzis grandegan ghojon en la tuta familio. Filo! vera
vivanta knabeto! La junaj gesinjoroj Davis estis tre fieraj pri
Karlo kaj ghuis internan kaj trankvilan plezuron.

Sed la patro de S-ro Davis estis tro ghoja por esti trankvila.
Avo li estis nun; li tute forgesis, ke tio lin iom maljunigas kaj
li kontraue sentis en si infanan gajecon.

Dum du tagoj post la naskigho de Karlo, li ne povis labori en sia
oficejo. Li kuradis de sia domo al la domo de sia filo kaj de tie
revenis al sia domo; li promenadis tra la stratoj de l' urbeto,
eniris en chiajn magazenojn por acheti aferojn tute senutilajn;
al chiu almozpetanto li donis multajn monerojn. Oni povis facile
vidi, ke li estas kontenta.

La gepatroj de Sinjorino Davis estis jam tre maljunaj. Ili loghis
en granda urbo, kaj oni telegrafe anoncis al ili la naskighon de
ilia nepo. Por ili, li ne estis la unua. Ilia filino Margareto,
la felicha patrino de Karlo, estis ilia sepa infano. Jam du el
shiaj fratoj kaj tri el shiaj fratinoj estis edzighintaj kaj ech
havis infanojn, kiam fraulino Margareto renkontis la junan S-ron
Davis, kun kiu shi baldau fianchinighis kaj poste edzinighis.
Fraulino Margareto estis tre beleta junulino kaj tre dolcha. Pro
tio chiuj gefratoj tre amis shin kaj shiaj gepatroj ricevis
grandan chagrenon, kiam shi devis forveturi kun sia juna edzo.

Che la baptotago de Karlo, preskau la tuta familio de Sinjorino
Davis cheestis, kaj ankau la patro kaj la juna frato de Sinjoro
Davis. Oni nomis la knabon Karlo-Teodoro por kontentigi lian
patran avon S-ron Karlo Davis kaj lian patrinan avon S-ron
Teodoro Renberg. Kompreneble oni ne povis elekti alian
baptopatron, ol lian patran avon. La baptopatrino estis la plej
maljuna fratino de Sinjorino Davis.

Dum la pastro malsekigis lian beletan kapeton kun kreskantaj
blondaj haroj, sinjoreto Karlo-Teodoro shajnis gaje rideti kaj,
subite palpante siajn malsekajn harojn per siaj manetoj, li faris
al la cheestantoj en la preghejo lautan, sed nekompreneblan
paroladon, kiu preskau rompis la seriozecon de la ceremonio.
Sendube por haltigi lin, lia onklino donis al li pluvegon da
kisoj. Kredante, ke ili estas gratulesprimoj kaj estante jam tre
modesta, li tre malafable akceptis tiujn kisojn. Jam tie li
mirigis multajn personojn.

Grava rimarko. -- _Por respondi al la demandoj oni devas neniam
uzi simple "jes" au "ne", sed ordigi la vortojn de la demando
mem alimaniere kaj aldoni la necesajn vortojn._

EKZEMPLE: Chu la gepatroj de Karlo estis junaj, kiam li
naskighis? -- _Jes, la gepatroj de Karlo, Sinjoro kaj Sinjorino
Davis, estis ankorau junaj, kiam naskighis ilia filo._

1. Chu la gepatroj de Karlo estis junaj, kiam li naskighis? --
2. Chu Karlo estis la unua infano de S-ro Davis? -- 3. Kion faris
la patro de S-ro Davis? -- 4. Kiel oni anoncis la naskighon al la
gepatroj de S-ino Davis? -- 5. Kiom kostas la sendo de telegramo?
-- 6. Donu kelkajn baptonomojn de knaboj kaj knabinoj. -- 7. Kion
oni faris al Karlo en la preghejo?




2. La hejmo.

Junaj gesinjoroj Davis estis nek richaj, nek malrichaj, kaj havis
plej charman hejmon apud la urbeto. Tre simpla dometo, malgranda
ghardeno kun kelkaj arbetoj, jen ilia tuta hejmo, sed chio estis
tre pura kaj delikata interne kaj ekstere. En la chambroj chio
estis hela, la murpaperoj kaj la meblaro. Chie oni povis admiri
kiel orde kaj elegante la delikataj manoj de Sinjorino Davis
aranghis chiujn aferojn.

La patro de Karlo-Teodoro estis chefkomizo en filio de la Nacia
Banko kaj li ricevis tre bonan salajron. Char nek li, nek lia
edzino multe elspezis, li povis chiujare shpari sumon por "siaj
infanoj".

Efektive Karlo ne ghuis tre longe la gloron esti sola en la nova
generacio de l' familio. Kiam li estis dujara kaj jam kuris tre
bone tra la tuta domo, li trovis iun tagon bluokulan fratineton
en la antikva lulilo, kie li kutimis dormadi antau tre longe . . .
kiam li estis malgranda.

Aliaj kredeble estus ighintaj tre jhaluzaj, sed Karlo estis
grandanima, kaj lia vizagho tuj montris larghan rideton kaj
afablan esprimon de protektemo. Petinte la permeson de sia
patrino, li kisis dufoje la frunton de sia dormanta fratineto.

Karlo tre multe interesighis je la progresoj de sia fratineto
Helenjo. Kiam shi ankau povis kureti tra la domo, li farighis
shia instruanto kaj gvidanto.

Karlo estis tre observema kaj ankau tre entreprenema. Li penadis
imiti chion interesan, kion li vidis au pri kio li audis.
Uzante tablon kaj multajn seghojn, li konstruis grandan shipon,
kies bela flava kamentubo estis . . . la paperkorbo de lia patro.
Por Helenjo li chiam aranghis komfortan sidejon per broditaj
kusenoj forprenitaj el la salono.

Kiam Sinjorino Davis laboris che sia kudromashino kaj Karlo
ekfajfis kaj bruadis por anonci, ke danghera ventego minacas la
shipon, la timigata fratineto ekploris, tremante inter la
broditaj kusenoj. Subite chio haltis: la kudromashino kaj la
shipo. Helenjo baldau retrankvilighis sur la genuoj de l'
patrino, konsolita, chu per shiaj dolchaj kisoj, chu per la
elokventaj klarigoj de Karlo, kiu venigis la ventegon nur por
havi la okazon kuraghe savi sian fratinon.

Supre en la domo estis longa subtegmenta chambro, en kiu kushis
chiaj kestoj, korboj, seghoj kaj malnovaj objektoj. Estis por
Karlo vera paradizo. Kiam li trovis malfermita la pordon de l'
shtuparo, li rapide rampis al la shatata chambrego. Tie li
plezurege chirkaupromenis, malfermante la kestojn, palpante kaj
malordigante chiujn aferojn. La ghojo dauris ghis lia patrino
au la servistino, audinte bruon, venis lin serchi kaj
rekondukis lin malsupren.

1. Chu gesinjoroj Davis estis richaj? -- 2. Kie ili loghis? --
3. Citu kelkajn meblojn, kiuj trovighas en via hejmo? -- 4. Kion
faris la patro de Karlo? -- 5. Chu li multe elspezis? -- 6. Chu
Karlo estis jhaluza? -- 7. Kiel oni nomis lian fratinon? --
8. Per kio Karlo konstruis shipon? -- 9. Sur kion li sidigis
Helenjon? -- 10. Per kio oni kudras? -- 11. Kiu estas la plej
granda firmo por la fabriko de kudromashinoj? -- 12. Kiu chambro
estis en la supro de la domo? -- 13. Kio estis en ghi? -- 14. Chu
Karlo shatis iri tien? -- 15. Kion li faris en tiu chambro? --
16. Kiu kondukis lin malsupren? -- 17. Chu estas lifto en via
domo? -- 18. Chu vi loghas sur la unua etagho? -- 19. Kiom da
loghantoj estas en via urbo?




3. La servistino.

La geavoj de Karlo konservis tre longe unu servistinon, kiun
chiuj en la familio tre amis pro shia fideleco kaj diskreteco.
Kiam la juna Sinjoro Davis edzighis, la servistino iris en la
novan hejmon por chion aranghi. La juna edzino tiom plachis al
shi, ke shi tie restis; kaj post la naskigho de Karlo, shi
decidis, ke shi neniam foriros.

Shia nomo estis Anjo. Shi havis pintan nazon kun du malgrandaj
grizbluaj okuloj kaj vangoj chiam tre rughaj, kiel pomoj. Sian
blankan kufon shi preskau neniam demetis, sed ofte okazis, ke
Karlo fortiris ghin por vidi la koloron de shiaj haroj. Chiufoje
li ricevis pro tio vangofrapon kaj tuj poste kison.

En la domo Anjo faris chion; shi estis samtempe kuiristino kaj
chambristino, sed la domo estis tiel malgranda, ke shi facile
plenumis ambau taskojn. Sinjorino Davis shin ofte helpis kaj
faris chiujn kudrolaborojn. Anjo sentis en si tre grandan admiron
al la juna dommastrino pro shia granda delikateco en chio.

Kelkafoje Karlo ricevis permeson iri frumatene al la legomvendejo
kun Anjo. Shi portis du grandajn korbojn kaj li malpezan
retsakon. Post dekkvinminuta marshado ili alvenis al la publika
placo. Multaj chevaloj kaj veturiloj staris apud la trotuaroj. En
la mezo de la placo, chirkau la monumenta fontano, sidis la
gevendistoj kun siaj tabloj kaj korbegoj plenaj je brasikoj,
terpomoj, fromaghoj, fruktoj chiuspecaj. Anjo diskutadis kun
multaj virinoj kaj fine achetis diversajn legomojn kaj grandan
pecon da butero. Kelkafoje shi metis ion en la retsakon de Karlo.
Poste tre rapide ili hejmen revenis.

Kelkafoje Karlo helpis Anjon meti la telerojn sur la tablon. La
forkojn, kulerojn kaj tranchilojn li ankau alportis, sed neniam
la glasojn, char Anjo opiniis la aferon tro danghera.

Iam li rompis tason, char li provis porti tri samtempe. Alkuris
Anjo che la bruo . . . "Estas nenio," ekkriis Karlo, "mi ne
vundighis." Anjo lin longe riprochis, sed Karlo opiniis, ke estus
multe pli saghe, se shi irus tuj serchi alian tason.

Kun Karlo, Anjo estis chiam gaja kaj shercema; sed kun Helenjo,
shi estis multe pli dolcha kaj ech shajnis iom malghoja
rigardante shin. Shi prenis shin delikate en siaj brakoj kaj
movis la kapon penseme. Chiuj same shajnis melankolie dolchighi
apud Helenjo.

Karlo tre amis sian fratineton, sed ne kuraghis multe ludi kun
shi, char shi shajnis timi la bruon kaj tre ofte ekploris. Li
opiniis, ke la knabinoj estas delikataj estajhoj, kiuj bezonas
multe da zorgoj.

1. Kiel nomighis la servistino de S-ino Davis? -- 2. Chu shi
estis diskreta? -- 3. Kiu estis la koloro de shiaj vangoj? --
4. Chu chiuj pomoj estas rughaj? -- 5. Kio estas en la mezo de
pomo? -- 6. Citu kelkajn fruktojn. -- 7. Kiun vi preferas? --
8. Chu Karlo kelkafoje tiris la kufon de Anjo? -- 9. Kien iris
Karlo kun la servistino? -- 10. Kion li portis? -- 11. Kiuj
personoj estis sur la publika placo? -- 12. Kion ili faris? --
13. Citu kelkajn legomojn? -- 14. Kion achetis Anjo? -- 15. Chu
Karlo helpis Anjon por prepari la tablon? -- 16. Kiom da tasoj
rompis Karlo? -- 17. Kion li respondis al la riprochoj de Anjo?
-- 18. Chu Helenjo estis amata de sia frato? -- 19. Kion opiniis
Karlo pri Helenjo? -- 20. Kiujn ludilojn preferas la knabinoj? --
21. Chu kelkafoje Helenjo ploris? -- 22. Kiam oni ploras?




4. Dimancho.

Dimanche matene Karlo restis longe en sia liteto kaj ghuis la
dolchajn songhojn, kiujn alportas la oraj sunradioj, enirante en
la chambron inter la kurtenoj de l' fenestro . . . Subite li
ekvidis la dolchan vizaghon de sia patrino, alveninta por lin
veki. Li estis tre gaja. Laute sonoradis la sonoriloj de l'
preghejoj, dum lia patrino lin helpis por lia tualeto.

Karlo opiniis, ke la spongoj estas tre malagrablaj objektoj, kiuj
metas sapon en liajn okulojn. Li jam ofte konigis tiun impreson
al sia patrino, sed shi tamen daurigis la uzadon de spongoj.
Dimanche S-ino Davis vestis Karlon per brodita flanelchemizeto,
blanka pantalono kaj blua jaketo. Li havis flavajn shuetojn kaj
grandan pajlan chapelon, pri kiu li estis tre fiera.

Dimanche posttagmeze Karlo promenadis kun sia patro. Li shatis
iri al la bordo de l' rivero por vidi la shipojn kaj la
fishkaptistojn, kiuj estis tre multaj. Estis seriozaj sinjoroj,
longbarbaj maljunuloj kaj ankau multaj knaboj. Chiu silente
sidis sub unu el la arboj apud la bordo. Ili pacience rigardadis
la fadenon de sia fishkaptilo malaperantan en la akvo. De tempo
al tempo iu levis subite sian kanon kaj dekrochis de la hoko
brilantan fishon, malespere saltantan chiuflanken.

Antau la vespero S-ro Davis kaj lia fileto revenis hejmen, kaj
alvenis ghustatempe por trinki varmegan tason da teo en la
salono.

Ofte la avo kaj onklo Jako vizitis ilin dimanche kaj chiuj
vespermanghis kune.

La onklo Jako kelkafoje alportis sian fonografilon, kaj Karlo
audis mirindajn kantojn kaj muzikajhojn. Iam onklo Jako diris
sherckanteton antau la granda busho de l' fonografilo. La
mashino ripetis la kanton poste kaj ech la ridegon de l' avo kaj
de l' patro. Onklo Jako klarigis, ke la fonografilo ripetus kion
ajn Karlo dirus antau la mashino, sed Karlo ne kuraghis ion
diri. Li jam opiniis, ke ofte estas tre saghe silenti.

Karlo tre shatis sidi sur la genuoj de sia avo kaj audi
rakontojn pri la infaneco de sia patreto au pri malproksimaj
landoj, kiujn la avo vizitis. Li shatis audi pri la maro, kaj
tre deziris ghin iam vidi.

Kiam estis bela vetero, la tuta familio sidis en la ghardeneto.
La avo prenis sian pipon, ghin plenigis per tabako kaj ghin
ekbruligis. La patro kaj la onklo fumis nur cigaredojn. Karlo tre
malshatis la tabakfumon, kiu doloris liajn okulojn. Li ofte
demandis sian patron, kial la viroj fumas; kaj la patro chiam
respondis: "por la plezuro". Karlo decidis, ke li trovos pli
agrablan plezuron, ol fumadi, kiam li estos viro. Sed kiam lia
avo diris al li, ke chiuj maristoj fumas, li ekshanghis sian
opinion.

1. Kion faris Karlo dimanche matene? -- 2. Kiu helpis lin por lia
tualeto? -- 3. Kion li opiniis pri la spongoj? -- 4. Per kio
vestis sian filon S-ino Davis, dimanche? -- 5. Kiuj personoj
estis sur la bordo de la rivero? -- 6. Chu ili faris multe da
bruo? -- 7. Kiu venis ofte por vespermanghi? -- 8. Kion alportis
la onklo? -- 9. Pri kio parolis la avo? -- 10. Kie sidis la
familio dum somero? -- 11. Nomu la kvar sezonojn de la jaro. --
12. Kiun vi preferas? -- 13. Chu la patro fumis? -- 14. Kiom
kostas bona cigaro? -- 15. Chu la maristoj ofte fumas?




5. Lernado.

Karlo jam farighis forta knabeto kaj rapide grandighadis; sed li
ankorau ne eklernis la literojn de l' alfabeto. Lia patrino
decidis, ke shi mem instruos lin en la komenco.

Chiumatene shi sidigis lin apud si kaj malfermis grandan libron
kun nigraj signoj. Shi klarigis al li, ke per tiuj signoj oni
skribas kaj, se li bone lernas ilin, li povos baldau legi
belegajn rakontojn en libroj. Karlo opiniis, ke la homoj estas
vere mallertaj kaj sensencaj: kial ili ne venus mem diri siajn
rakontojn? Estus multe pli simple. Post pripensado li esprimis
sian opinion al la patrino.

-- Sed, karuleto, shi diris, miloj da personoj volas koni la
rakontojn. Estus neeble, ke la rakontistoj vizitu chiujn. Multaj
rakontistoj loghas tre malproksime, multaj estas mortintaj nun,
kaj oni deziras tamen legi nun tion, kion ili skribis.

-- Sed kial ili ne parolis en fonografilo, kiel onklo Jako? Oni
chiam povus audi ilin.

La patrino trovis Karlon iom tro diskutema:

-- Nu, karega, shi diris, kisante lin, vi devas eklabori.

Sed Karlo profundighis en sia pensado . . . la strangaj nigraj
signoj dancadis en nebulo antau liaj okuloj. Li ripetis, A, B,
C, senatente. Kiam lia patrino petis lin montri B, li ne sciis.
La literon S li bone rekonis, char ghi similas serpenton, kaj
ankau O kaj C, kiuj similas tutan kaj duonan lunon. Por instrui
al li la aliajn literojn, la patrino bezonis multe da semajnoj
kaj multe da pacienco. Fine gesinjoroj Davis decidis, ke Karlo
iru al lernejo. Ne malproksime de la hejmo loghis maljuna
sinjorino kaj shia filino, kiuj ambau instruis infanojn. La
lecionoj okazis nur tri matenojn chiusemajne, lunde, merkrede kaj
vendrede.

Sinjorino Davis mem kondukis Karlon al la lernejo la unuan fojon.
Dum shi parolis kun la respektinda estrino, S-ino Linar, Karlo
rimarkigis al Fraulino Linar, ke unu segho en la klaschambro
estas rompita kaj ankau, ke estas desegnita vizagho sur la muro.
Li demandis la fraulinon, chu tio estas shia portreto au tiu de
la maljuna virino. La fraulino treege rughighis.

-- Mi esperas, ke vi estos bona kaj ghentila, diris lia patrino
adiaukisante lin.

-- Ho jes, patrineto.

Kiam la unua leciono estis komencita, Karlo havis tre baldau
siajn manojn tute makulitaj je inko. Lau sia kutimo li vishis
ilin per sia antautuketo. Beleta knabineto, kiu sidis apud li,
multe ridis kaj moke rigardis lin. Pro tio Karlo opiniis, ke li
certe pli amas sian fratinon Helenjon, ol shin.

_Rakontu skribe la supran chapitron._ -- 1. Kiu unue instruis
Karlon? -- 2. Kion faris la patrino de Karlo? -- 3. Kion opiniis
Karlo? -- 4. Kiujn literojn li facile rekonis? -- 5. Al kio
similas la litero S? -- 6. Kiu kondukis Karlon al la lernejo? --
7. Kion li rimarkis sur la muro? -- 8. Kiun demandon li faris? --
9. Per kio Karlo makulis siajn manojn? -- 10. Chu oni povas
skribi sen inko kaj sen plumo? -- 11. Chu Karlo estis en geknaba
lernejo? -- 12. Per kio li vishis siajn manojn? -- 13. Kiu ridis
pri li? -- 14. Chu de multaj jaroj oni uzas la skribmashinojn? --
15. Chu vi jam havis okazon uzi skribmashinon? -- 16. Chu vi
estas stenografiisto?




6. La ideoj de Karlo.

Karlo estis tre pensema kaj jam havis precizajn ideojn pri multe
da aferoj. Dum la aliaj infanoj malfacile komprenis geografion,
li tre bone prezentis al si la formon de la mondo: Post la montoj
estas maroj, teroj kaj denove montoj ghis la du ekstremajhoj de
la mondo. Tie sendube estas muro au barilo, kiel sur ia ponto,
por malhelpi, ke la personoj falu en abismon.

Karlo tre deziris iri iam al unu el tiuj ekstremajhoj de la
mondo. Certe estus strange vidi nenion plu antauen: nur la bluan
chielon supre, kaj sub ghi . . . nenion. Li tre miris kien falus
iu homo, kiu estus forsaltinta de l' ekstremajho de l' mondo. Se
li posedus la aeroplanon de la richa sinjoro, kiun konas lia
patro, li provus flugi malsupren sub la mondon kaj reveni supren
che la alia flanko. Li miris kiel estas la subajho de la mondo.

Karlo demandis sian patron pri tio. S-ro Davis estis tre amuzata
de la ideoj de Karlo kaj klarigis al li, ke la mondo estas
kvazau grandega orangho, rondiranta chirkau la suno, kiu estas
ankau tre granda globo. Chiuj steloj kaj la luno estas ankau
globoj. La patreto klarigis al Karlo, ke la homoj vivas sur la
tuta terglobo. Sed Karlo ne povis kredi tion kaj pensis, ke certe
lia patro eraras. Kiel la homoj povus stari sub la tero?

Tiu demando lin multe priokupis, kaj li shajnis pripensadi dum la
tuta tagmangho post la respondo de sia patro. Lia patrineto
promesis ke, kiam li scios bone legi, shi achetos por li
ilustritan libron pri tiuj aferoj.

Karlo havis grandan admiron al chiuj metiistoj, al chiuj
manlaboristoj. Kun sia patrino li jam vizitis la paniston kaj
vidis lin bakanta la panojn. Li vidis la shufariston enpikanta
najlojn en la shuojn per martelo. Li ech vidis ie en la urbeto
grandan chambron, kie multegaj junulinoj fabrikas chapelojn por
sinjorinoj. Ili aranghis rubandojn kaj plumojn sur la chapelo.
Pasante apud granda hotelo, ili vidis, tra malaltaj fenestretoj,
grandan kuirejon, kie multaj viroj, kun blankaj antautukoj kaj
chapoj, movis pladojn kaj kaserolojn kun granda bruo. Odoro de
rostajho alvenis al la nazeto de Karlo.

En la stratoj chiu shajnis rapidi: knabo pushis veturileton
sharghitan je pakajhoj; maljuna lama viro kriante vendadis
jhurnalojn. S-ino Davis klarigis al sia filo, ke chiuj homoj
laboras por gajni monon kaj acheti siajn vestojn kaj nutrajhojn
kaj tiujn de sia familio.

Ankau tio multe pensigis Karlon. "Kion faras patreto?" li
demandis. La patrineto kondukis lin al la oficejo de sia edzo;
kaj li vidis sian patron skribanta sur granda librego che alta
tablo. Karlo opiniis, ke lia patro havas tre enuigan profesion
kaj li decidis, ke li mem preferos farighi kuiristo en hotelo au
veturigisto.

1. Kiel Karlo prezentis al si la formon de la mondo? -- 2. Chu li
bone komprenis la geografion? -- 3. Kion li studos en la lernejo,
krom la geografio? -- 4. Kio estas aeroplano? -- 5. Kiu fabrikas
la panon? -- 6. Kaj la kukojn? -- 7. Kion oni povas acheti che la
spicisto? -- 8. Kiom kostas unu funto da pano? -- 9. Kion oni
metas sur la chapelojn por sinjorinoj? -- 10. Kiu profesio plej
plachis al Karlo?




7. La songho de Karlo.

Post la interparolado kun sia patro pri la formo de l' tero,
Karlo pripensis ankorau tre ofte dum la tago. Strangan songhon
li havis la sekvintan nokton. Li songhis, ke S-ro de Lavel, la
richa amiko de lia patro, lin invitis por kunvojaghado en sia
aeroplano.

Ili achetis grandan keston da biskvitoj kaj metinte ghin sur la
aeroplanon, ili sidighis kaj ekflugis for. Ili devis transiri
altajn montojn. La aeroplano flugadis tre rapide kaj trapasis
grizajn nubojn. Estis malseke kaj malvarme. Karlo sin premis
kontrau sia gvidanto, dum ili pasis super akraj montpintoj kaj
teruraj rokoj.

S-ro de Lavel montris al Karlo, kiel la ebenajho subite finighas
en la malproksimo. Tie estas la ekstremajho de la mondo, kiun li
tiel deziris vidi. La aeroplano baldau alterighis. Marshinte
kelkajn pashojn, Karlo sin trovis che la limo de la mondo. Estis
granda kajo kun fera barilo inter limshtonoj. Tenante la manon de
S-ro de Lavel, Karlo klinighis por rigardi malsupren: nenio, nur
bluo . . . senfine.

Ambau manghis kelkajn biskvitojn tute malmoligitajn de la
malvarmo. "Nu," diris S-ro de Lavel post momento, "ni nun veturos
malsupren sur nia flugmashino, chu ne?" Karlo ektimis iom sed
nenion diris. Ili forflugis. La aeroplano transpasis super la
barilo kaj flugadis tute rekte for de l' tero.

Post kelkaj minutoj, kiam ili estis jam tre malproksimaj de la
tero, S-ro de Lavel shanghis la direkton de la mashino. Ghi
komencis oblikvan flugadon malsupren. Ili reproksimighis al la
tero, kaj tiam ghian subajhon ili vidis.

Pli kaj pli mallumighis, dum la aeroplano rapidege flugadis kurbe
por restadi proksime de l' tero. Stranga afero: la chielo estis
malsupre kaj flanke, sed supre kaj che la alia flanko estis la
bruna tero.

La aeroplano estis malsuprenirinta tre rapide kaj povis nun
flugadi preskau horizontale. Ili ekvidis strangajn arbojn kun
longa torda trunko rampanta. Baldau domojn ili ekvidis, verajn
domojn pendantajn sub la tero. Ili estis tre multaj kaj shajnis
esti lignaj dometoj diverskolore pentritaj. Chiam pli kaj pli ili
alproksimighis. Karlo rimarkis, ke la dometoj havas pintan
tegmenton kaj shajnas pendi je la tero per granda fera ringo
ligita al la trunkoj kaj branchegoj de la rampantaj arboj.

Inter la domoj estis pontoj, sur kiuj aperis multaj homoj shajne
blanke vestitaj.

Klininte sin por pli bone vidi, Karlo perdis sian ekvilibron kaj
falis en la abismon . . .

Li sentis la malvarman aeron siblantan je liaj oreloj, dum li
senfine faladis en la profundegajho.

-- "Nu, karuleto, estas malfrue, vi devas ellitighi!"

Lia patrino lin vekis. Karlo frotis siajn okulojn: "Patrineto,"
li diris oscedante, "mi vidis homojn sub la alia flanko de l'
mondo."

1. Kiu invitis Karlon por vojaghi en aeroplano? -- 2. Kion
montris S-ro de Lavel al Karlo? -- 3. Chu Karlo iom timis? --
4. Kion faris la aeroplano? -- 5. Kiujn domojn ekvidis Karlo? --
6. Chu ilia tegmento estis ronda? -- 7. Kio estis inter la domoj?
-- 8. Kion faris Karlo por pli bone vidi? -- 9. Kio okazis? --
10. Kiu vekis lin? -- 11. Rakontu songhon, kiun vi faris.




8. La liceo.

Kiam Karlo estis dekdujara, liaj gepatroj opiniis, ke li sufiche
longe restis en infana lernejo. Estis tempo meti lin en liceon.
(_Liceo_ estis, en la tempo de nia rakonto, la nomo de la
oficialaj lernejoj, kie la knaboj lernadas ghis ili farighas
studentoj). Estis unu liceo en la urbo. Bedaurinde ghi estis
malproksime kaj Karlo devos marshadi dudek minutojn por tien iri
de sia hejmo. Lia patrino proponis, ke oni achetu por Karlo
biletaron por la tramvojo, sed S-ro Davis tute ne permesis tion.
Li opiniis, ke marshado estas tre bona kaj saniga ekzercado.

Por esti akceptata en la liceon, estis necese ke Karlo sukcesu je
ekzameno antaue. La ekzameno estis nek longa, nek malfacila.
Tamen S-ro Davis volis certighi, ke lia filo sukcesos; por tio li
venigis hejmen junan instruiston, kiu en kelkaj semajnoj
pliprogresigis Karlon en la kono de aritmetiko kaj ortografio, ol
Sinjorinoj Linar en kelkaj jaroj.

Unu semajnon antau la ekzameno, S-ro Davis kondukis sian filon
al la liceestro por lin enskribigi. La estro estis tre malalta
viro kun grizaj haroj, griza barbeto kaj rondaj, brunaj okuloj
post oraj okulvitroj.

-- Sinjoro direktoro, diris S-ro Davis, kiam la servisto lin
enirigis kun lia filo en la direktejon, kiel vi estas? Mi ghojas
vin revidi, kaj alkondukas al vi mian knabeton Karlon, kiu estos
espereble bona lernanto en la liceo.

La direktoro rigardis Karlon tra siaj grandaj okulvitroj kaj
malfermis larghan libregon.

-- Davis, Karlo . . . kiu estas via alia antaunomo, junuleto?

-- Teodoro, Sinjoro direktoro, respondis Sinjoro Davis vidante,
ke lia filo distrate ne audis la demandon. Efektive Karlo estis
distrata: li jhus vidis mushon, kiu dronis en la kupran inkujon
kaj li atente observis ghiajn penojn por forflugi.

-- Via agho? demandis la direktoro.

S-ro Davis pinchis la brakon de Karlo: "Kiom jara vi estas,
Karlo?"

Karlo ektremis kaj seriozighante, lia vizagho tute rughighis:
"Dekdujara, sinjoro," li diris timeme.

-- "Vi venu lundon," diris la direktoro, "je la 8-a matene kun
inko, plumo, krajono, kaj blanka papero por la ekzameno. Via
filo, Sinjoro Davis, shajnas bona kaj inteligenta knabeto. Bonan
tagon . . . atentu la shtupon post la dua pordo maldekstre."

Elirante el la skribochambro de l' direktoro, S-ro Davis montris
al sia filo la internan korton de la liceo. Meze de la du novaj
konstruajhoj staris la malnova parto de la lernejo, kun duobla
shtuparo super kolonoj kaj arkajhoj.

-- Tien venadis multaj generacioj antau mi kaj vi, diris al
Karlo lia patreto. Via avo kaj niaj praavoj tie lernadis, kiam
ili estis knaboj.

1. Kiun aghon havis Karlo, kiam li ekiris al liceo? -- 2. Chu la
liceo estis proksime de lia hejmo? -- 3. Chu Karlo estis multe
lerninta che S-inoj Linar? -- 4. Kion diris la patro al la
direktoro? -- 5. Pri kio okupighis Karlo, kiam oni demandis lin?
-- 6. Kion li devis alporti por la ekzameno? -- 7. Kion montris
S-ro Davis al sia filo? -- 8. Chu la lernejo estis tute nova? --
9. Chu vi jam provis ekzamenon?




9. Ekzameno.

La matenon de la ekzamena tago Karlo alvenis tre frue en la
korton de la liceo. Li portis belan ledan sakon, tute novan, kiun
lia patro jhus donacis al li. En ghi estis papero kaj skribilaro
kun inkujo, plumoj kaj krajonoj en blua skatolo. En la korto
estis jam kelkaj knaboj, sed neniu konata de Karlo. Chiumomente
alvenis kelkaj aliaj. Fine Karlo ekvidis kamaradon, kiu cheestis
du jarojn kun li la lernejon de S-inoj Linar. Lia nomo estis
Henriko Belnett.

Karlo tuj iris saluti Belnett kun granda ghojo, ke li fine trovis
iun konaton. Belnett jam de unu jaro estis lernanto che la liceo.
Sed li malsukcesis la jarfinan ekzamenon kaj devis ghin reprovi
nun.

Karlo rimarkis, ke la plimulto el la knaboj havas sian chapon
flanke au malantaue sur la kapo. Kredante, ke tio estas kvazau
oficiala kutimo, Karlo atendis momenton, kiam neniu lin rigardas,
kaj rapide maldekstren pushis sian chapon. Sed tio ne longe
utilis char la sonorilo tuj eksonoris, kaj chiuj knaboj ekiris al
la shtuparo super la kolonoj. Sekvante unu la alian kvazau
shafoj, ili supreniris. Supre ili trovis profesoron kun longaj
lipharoj, kiu ordonis, ke ili malsupreniru kaj eniru la trian
pordon che la maldekstra konstruajho.

Apud la malfermita pordo trovighis la direktoro parolanta kun tre
altkreska profesoro. Tiu chi senpense saltigadis la shlosilon de
la klaso super sia mano kaj ghin chiufoje rekaptis. Malantau
Karlo eniris malgrasa kaj pala knabeto kun bone kombitaj haroj.
Li shajnis tre bonmaniera kaj ankau timema. Jam en la korto li
forprenis sian chapelon por peti sciigon de Belnett, kies lauta
ekridego forflugigis lin kvazau timigatan birdeton.

Kiam chiuj estis en la klaso, la malgrasa knabeto venis sidighi
apud Karlon. La granda profesoro envenis kaj energie fermis la
pordon. Karlo opiniis, ke li estas certe bona kaj afabla viro,
char li havas tiel brilajn okulojn kaj tiel belan nigran barbon.

-- Mi diktos nun la ekzamenajn demandojn, li diris; vi havos unu
skribverkajhon, kiu utilos samtempe kiel ortografia, historia kaj
geografia ekzameno. Skribu: Kion vi scias pri Afriko? Vi devas
skribi almenau tri paghojn kaj ne pli ol kvar. Nun la dua
demando estas problemo; skribu: Iu Sinjoro A automobile veturas
kun rapideco de dudek-sep mejloj en unu horo, kaj alia
automobilisto B veturas sur la sama strato kun rapideco de
kvardek-unu mejloj en unu horo; kiam la dua renkontos la unuan,
supozite ke S-ro A forveturis de la urbo je la naua kaj duono
matene kaj S-ro B forveturis de la sama loko je la deka matene?

Poste komencis la silenta laborado. De tempo al tempo iu brue
ektusis. La granda profesoro promenadis tra la chambro. Chiufoje
kiam li apudpasis, la pala knabeto flanke de Karlo ektremis kaj
haltis en sia skribado.

1. Kiun renkontis Karlo che la ekzameno? -- 2. Kial Belnett devis
provi la ekzamenon? -- 3. Kion rimarkis Karlo? -- 4. Kion faris
la profesoro, kiu parolis kun la direktoro? -- 5. Kion diktis la
profesoro? -- 6. Chu la problemo estis tre malfacila? -- 7. Chu
vi jam vidis kuradon de automobiloj?




10. Liceano.

Karlo sukcesis la ekzamenon kaj estis akceptita kiel lernanto che
la liceo. Matene la lecionoj komencighis je la 8-a kaj dauris
ghis la dekdua, kun dek minutoj da intertempo chiuhore inter la
lecionoj. Tagmeze Karlo devis rapidi hejmen por ne alveni malfrue
por la tagmangho. Post la deserto li tuj devis reiri, char jam je
la unua kaj duono komencighis posttagmeze la lecionoj.

Post kelkaj semajnoj da lernado en la liceo, Karlo jam sciis
multe: Li ne kisis plu sian fratinon. Li ne plu marshis sur la
trotuaroj, sed flanke de ili, chefe se restis pluvakvo. Li tenis
siajn manojn en la poshoj kaj eltiris ilin kelkafoje por doni
pugnobatojn facile kaj rapide. Li sciis vortojn, kiujn lia
fratino ne komprenas. Li havis ofte truojn je siaj shtrumpoj kaj
ankau kelkafoje je siaj pantalonoj. Li diris ofte: "Mia amiko
Janko vidis tion", au "mia amiko Delesar diris tion chi", au
"mia amiko Vuanzo faras nur mallertajhojn". Li havis la manojn
tute nigraj en la fino de la tago. Li ofte estis desegninta
vizaghetojn sur siaj ungoj. Li sciis paroli pri politiko; li
diris "tiu malsprita ministro", au "danghera hundo, tiu
deputato!"

Karlo nun havis che la liceo multajn amikojn, au pli bone
multajn kamaradojn, char li ne estimis chiujn egale. Estis
Belnett, kiu multe parolis, kaj Pietro, kiu lin chiam auskultis.
Estis Rigar, tre dika, kiun oni nomis "kukurbo"; che la banejo,
li ne bezonis naghi: tute senmove li restadis sur la akvo, kiel
peco da ligno. Estis Paulo kaj Davido Rois, du fratoj, kiuj
chiam tre bone laboris kaj dum la lecionoj neniam parolis au
bruis.

Estis "Kokido", la malgrasa knabeto, chiam tre zorge vestita kaj
ghentila, sed chiam pala kaj timema; Rigar diris pri li: "Mi ne
volus lin tushi, char mi timus lin disrompi." Estis Kahn, filo de
richa bankisto. Estis Donel, kiu chiam achetis bombonojn kaj
sukerajhojn. Estis Laminde, kiu tre bone deklamis; Servetti, kiu
admirinde imitis chiujn bestoblekojn; Cenar, tre malavara;
Holder, chiam pensema kaj silenta; Vuanzo, chiam ridanta; Robert,
fiera kaj kolerema; Peter, filo de panisto, chiam kun rugha
kravato; Man, kiu fabrikis fajfilojn.

Estis Pergo, kiu chiam iris paroli kun la profesoroj post la
lecionoj. Estis Delasar, kiu pretendis esti kuzo de l' Prezidanto
de la Franca Respubliko. Estis Tomaso, kun grandaj flikajhoj che
la genuo sur siaj pantalonoj, kaj Gardiol, kiu tre bele ludis
violonon kaj ricevis premion che la muzika lernejo. Estis ankau
Stanen, chiam malbonodoranta; Belti kaj Travis, kiuj ambau
loghis ekster la urbo. Estis Roghers, kies patro havis
automobilon. Allen estis Irlandano kaj Zerapumis estis Greko.
Estis ankorau kelkaj aliaj plue.

Sed _la_ amiko de Karlo, la vera, la fidela, la plej bona, la
plej lerta, estis Janko, kiu estis . . . Janko.

_Rakontu skribe la supran chapitron._ -- 1. Chu Karlo sukcesis
por la ekzameno? -- 2. Je kioma horo komencighis la lecionoj? --
3. Chu Karlo havis multe da tempo por la tagmangho? -- 4. Kion li
faris post kelkaj semajnoj? -- 5. Kiu estis la alnomo de Rigar?
-- 6. Chu Holder estis parolema? -- 7. Kie loghis Belti? --
8. Kiu estis la plej fidela amiko de Karlo?




11. Latina leciono.

La profesoro de latina lingvo estis klariganta la duan
deklinacion de la substantivoj. Li havis longan barbon, kiu iam
estis tute blanka sed kiu flavighis iom post iom. Liaj bluaj
okuloj montris bonkorecon.

-- _Lupus_, _lupi_, li diris per sia lauta kantema vocho,
_discipulus_, _discipuli_, jen du substantivoj de la dua
deklinacio, la lupo kaj la lernanto. Ili finighas nominative per
_-us_, dum la substantivoj de la unua . . . Rigar! vi dormas, chu
ne? starighu! Kiel finighas la substantivoj de la unua
deklinacio?

Rigar starighis silente kaj ekrigardis la profesoron.

-- Vi skribu tion chi kvindekfoje por morgau: _nauta_, _nautae_;
_insula_, _insulae_, en chiuj kazoj!

Rigar residighis gratante sian orelon.

-- _Discipulus_, _discipuli_, _discipulum_ . . . kante klarigis
la instruanto. Karlo pripensadis dormeme. Estis tiel varme. Je
kio utilas la lernado de la latina lingvo? li pensis. Neniu ghin
parolas nun, lia patro diris. Tamen pri ghi estis io mistera, io
antikva, kiu plachis al Karlo. En la latina lingvo estas chiuj
malnovaj surskribajhoj, sur la muroj kaj en la preghejoj. La
sinjorinoj ne komprenas la latinan lingvon, nek multaj aliaj
personoj. La preghoj kaj la meso en la katolikaj preghejoj estas
latine dirataj.

Dum Karlo pripensis, lia najbaro Man pacience laboradis. Per sia
poshtranchilo li jam engravuris sur la benko sian tutan
antaunomon kaj nun komencis grandan M. Sed bedaurinde lia
tranchileto estis tro delikata kaj subite ghi brue rompighis.

La profesoro malrapide alpashis.

-- "Man, knabo mia, mi devos vin severe puni. Kion vi skribis?
Vian nomon? Malsprita amuzajho! Morgau vi ne scios ion pri la
dua deklinacio. Tiuj benkoj estas en terura stato, chiuj estas
gravuritaj; vi ne havas iom da respekto al la licea meblaro." Li
ekpromenis tra la klaso. "Stanen, ankau vi skribis vian nomon
kaj ghin per makuloj chirkauis! Delasar, vi desegnis tiun chi
vizaghon, chu ne?"

Sur chiuj benkoj estis efektive desegnajhoj kaj gravurajhoj
diversaj. Estis tre antikva kutimo de la liceanaj, engravuri sian
nomon por lasi memorajhon al la posteuloj.

"Mi opinias, ke mi devas vin chiujn puni," diris la profesoro,
daurigante sian promenadon inter la benkoj. "Kvankam tiuj
tabuloj estas tre malnovaj, vi estas tamen chiuj kulpaj, tre
kulpaj. Nur bubetoj kaj malsaghuloj tiel amuzighas anstatau . . ."
Subite li haltis palighante antau la benko de Gardiol . . . Dum
longa momento li silentis. Lia vizagho estis blanka. Liaj okuloj
shajnis ligitaj al la tabulo de tiu benko. Neniu en la klaso
kuraghis movighi au ech spiri.

"Knaboj, li ekdiris per mallauta kaj tremanta vocho, tie estas
gravurita la subskribo de . . . mia patro."

De tiu tago, Karlo havis grandan amon al la profesoro de latina
lingvo.

1. Kion diris la profesoro de latina lingvo? -- 2. Chu Rigar
auskultis? -- 3. Chu vi parolas angle? -- 4. Kiom de tempo vi
lernis Esperanton? -- 5. Kion faris Man? -- 6. Chu la profesoro
lin gratulis? -- 7. Chu la lernantoj sidis sur seghoj? -- 8. Kion
ekvidis la profesoro sur unu tablo? -- 9. El kiuj lignoj oni
faras tablojn? -- 10. Nomu la kolorojn, kiujn vi konas.




12. La amiko.

Tre felicha estis Karlo, char li havis veran amikon. Lia nomo
estis Janko. Li estis tre altkreska kun nigraj haroj kaj brunaj
okuloj. Nur ses monatojn pli agha ol Karlo li estis, tamen chiuj
respektis lin en la klaso pro lia kuragho. Efektive nenion li
timis kaj li estis plej lojala kaj malkashema knabo.

Iam la profesoro de geografio, vidante, ke li oscedas
chiumomente, lin demandis: "Janko, chu vi enuas tie chi?" --
"Jes, Sinjoro, tre multe," li respondis. Forpelita li estis, sed
nur por unu horo.

Janko bonege desegnis kaj ankau pentris. Li havis plej mirindan
talenton por prezenti tute precize ies fizionomion per kelkaj
krajonaj strekoj, kaj li desegnis en sia kajero la vizaghon de
chiuj siaj amikoj. Ke preskau chiuj profesoroj shatis Jankon,
estis facile rimarkebla, kvankam ili ofte shajnis lin timi.

Karlo lin samtempe amis kaj respektis. Li chiam klopodis esti
apud li kaj lin sekvadi. Li tre bedauris, ke li ne povas sidi en
la klaso apud Janko, kvankam Man estis afabla najbaro. Karlo tre
ofte alvenis hejmen malfrue post la fino de la posttagmezaj
lecionoj. Kiam lia patrino demandis lin: "Nu, Karlo mia, kion vi
faris tiel longe?" -- "Mi akompanis Jankon," estis lia chiama
respondo.

Janko sciis tiom da aferoj! Li estis vera scienculo, kaj Karlo
opiniis, ke li jam instruis lin multe pli ol la lecionoj en la
liceo. Tamen Karlo chiam sentis sin nesciulo apud li, sed Janko
neniam mokis lin pri eraro au nescio. Karlo opiniis, ke tio
estas pruvo de senfina delikateco en la karaktero de lia amiko.

Estis vera honoro tiel esti protektata de Janko, kaj fiere Karlo
ghuis ghin. Al Janko li diris chiujn sekretojn siajn kaj petis
konsilojn en chiu embarasanta okazo. Kiam Karlo faris al li
demandon pri malfacila afero, li kelkafoje diris: "Mi respondos
al vi morgau." La morgauan tagon, sen ia forgeso, li alportis
plenan informon pri la afero.

Lia patro estis presisto kaj havis grandegan librejon. Kelkafoje
Janko pruntis librojn al Karlo kaj ech al aliaj knaboj, sed sur
la unuan paghon li chiam metis antaue per kauchuka stampilo
sian nomon kaj la jenajn versojn de fama poeto:

  "De pruntita libro jen la nepra sorto:
  Ofte ghi perdighas, chiam difektighas."

Pro sia kontrauema karaktero, la knaboj preskau chiam redonis
la librojn en sufiche bona stato.

En somero, dum la libertempo, Janko kaj Karlo faris multajn
ekskursojn, chu piede, chu biciklete, kaj chiam pligrandighis
ilia amikeco.

  _Anstataui la streketojn per taugaj vortoj._

1. Chu Karlo -- felicha? _Jes, li estis -- char li havis veran
--._ 2. -- Kiu estis la -- de -- amiko? _Lia -- estis Janko._
3. -- Chu li estis multe -- agha ol Karlo? _Ne, li nur -- ses --
pli agha._ 4. Kion demandis la -- de geografio? _-- demandis:
Janko, -- vi enuas -- chi?_ -- 5. Chu Karlo estis -- de Janko?
_Ne, -- ne -- najbaro de --._ -- 6. Chu Janko -- sciis? _Jes,
Janko estis -- scienculo._ -- 7. Kion -- Karlo al Janko? _Li
diris siajn --._ 8. Chu Janko chiam tuj -- la demandojn? _Ne, --
li respondis la morgauan --._ -- 9. Kion faris la -- de Janko?
_Li estis --._ 10. Kiu viro -- la presarton? _Gutenberg elpensis
la --._ 11.-- publika biblioteko -- via urbo? _Jes, en -- urbo
estas unu -- biblioteko._




13. Sur la rivero.

La jaroj rapide forpasis kaj Karlo jhus enighis la gimnazion, kiu
estas la pli alta parto de la liceo. Preskau la samajn
kamaradojn li havis kiel en la unuaj jaroj. Malmultaj forlasis la
lernejon kaj nur unu novulo envenis en la klason de Karlo. Janko
chiam estis lia fidela amiko kaj lin nun ofte hejmen venigis por
diskutadi kaj esplori librojn. Jam de unu jaro Man ne plu sidis
apud Karlo, sed estis anstatauita unue de Laminde, due de
Servetti kaj fine de Janko mem.

Iun matenon en somero, estis tiel varme en la klaso, ke preskau
chiuj ekdormis. Janko diris al Karlo: "Estas neeble restadi tie
chi, chu ni foriru? -- Kien? -- Ien ajn. Sur la riveron,
ekzemple, ni povus lui boaton." Karlo kompreneble entuziasmighis
je la ideo, kvankam li timis iomete.

Inter du lecionoj, kiam chiuj aliaj iris momenton babiladi au
kuradi en la korto, ambau rapide trapasis la pordegon kun
Servetti, kaj tuj aliris la angulon de la plej proksima strato.
Neniu estis vidinta ilin. Shajnis strange al Karlo promenadi en
la urbo matene. De tiom longe li tion ne faris estante chiam en
la liceo je tiu tempo.

Ili iris al la bordo de l' rivero. Ili baldau alvenis al
boatejo. Janko elektis mallarghan boaton kaj sidighinte, ili
ekremis norden. Servetti opiniis, ke estus pli amuze remi komence
kontrau la fluo de l' rivero kaj reveni poste tute ne remante.
Lia propono estis tuj akceptata. La vetero estis belega: sur
ambau bordoj de l' rivero la kampoj kaj arbaretoj estis tre
verdaj kaj tute dezertaj. Nur la birdojn oni audis kaj la
regulan bruadon de la remiloj.

Baldau ili pasis tra loko, kie grandaj salikoj klinitaj super la
rivero banis siajn branchetojn en la akvo. La knaboj malrapidigis
sian remadon. Estis dolcha silento. Ili pensis pri siaj
kompatindaj kamaradoj, nun lernantaj grekajn verbojn en la klaso.

Karlo estus dezirinta reveni por la lasta leciono je la dekunua,
char li tre amis la profesoron de historio. (Tiu estis la
altkreska viro kun bela nigra barbo, kiu diktis la ekzamenajn
demandojn, kiam knabeto Karlo la unuan fojon sidis sur benko de
la liceo). Eltirinte sian poshhorloghon, Karlo ekvidis, ke estas
jam tro malfrue.

Ili forlasis la remadon, kaj la boato malrapide kaj dolche suden
iris portate de la riverfluo. Ili ekkantis, kaj ilia vocho ghoje
sonis inter la arboj. Jam la domoj de la urbo ekaperis inter la
branchoj kaj baldau ili realvenis al la boatejo.

Chiuj rapidis hejmen, ekpensante pri tio, kio okazos, kiam ili
reiros la liceon posttagmeze. Che angulo de strato Karlo
renkontis . . . la profesoron de historio. Li forprenis sian
chapelon. La profesoro haltante nur diris: "Bonan tagon, Davis;
vi venu al mia domo morgau je la kvara kaj duono; mi havas ion
por diri al vi." Kaj li forpasis.

1. Kio estas la gimnazio? -- 2. Kiujn kamaradojn havis Karlo? --
3. Kion diris Janko al Karlo iun matenon? -- 4. Chu Karlo
akceptis la proponon? -- 5. Kion faris la tri junuloj? -- 6. Chu
la pluvo falis? -- 7. Kion eltiris Karlo el sia posho? --
8. Kioma horo estas nun? -- 9. Chu vi scias remi kaj naghi? --
10. Kion diris la profesoro al Karlo?




14. La profesoro de historio.

La morgauan tagon, la klaso de Karlo ne havis lecionon de greka
lingvo, char la profesoro forestis, malsana. Janko, Servetti kaj
Karlo opiniis, ke chi tiun tagon la shanco ilin favoras. Sed
restis la profesoro de historio, kiu sendube ion diros. Kiam, je
la dekunua kaj dek minutoj precize li eniris la klason, la tri
kune ektimis kaj tute speciale Karlo. Sed S-ro Jehmann tuj
komencis sian kurson pri la regado de l' imperiestro Trajano kaj
diris nenion pri la forvago de la tri knaboj. Karlo tiom pli
timis la petitan viziton je duono post la kvara.

S-ro Jehman estis tute ne richa kaj havis kvar junajn infanojn.
Lia edzino estis bela Italino el Bolonjo. Shi verkis ofte
artikolojn por italaj revuoj kaj gazetoj. S-ro Jehman
chiuprintempe veturis Italujon kun shi, che la paska libertempo.
Ambau estis artistoj. Ili konis en Italujo chiujn preghejojn,
templojn kaj palacojn, kie estas majstraj pentrajhoj.

La lastan jaron, kiam ili revenis, S-ino Jehman trinkis glason da
glacia limonado che la stacio en Milano. Neniam oni sciis, chu
tro malvarma, chu venenita ghi estis. Sed post apenau unu horo
shi mortis. Estis terure. S-ro Jehman kvazau bedauris, ke li ne
ankau trinkis limonadon. Sed li havis kvar infanojn. Reveninte
hejmen, li devis klarigi al ili, ke sian patrinon ili neniam
revidos. Nun la avino loghadis tie kaj zorgis pri la infanoj, dum
la patro instruadas. Sed S-ro Jehman perdis sian ghojon; li nun
malmulte parolis, malofte ridetis. Lia vizagho rapide
maljunighis. Nur liaj brilaj okuloj montris ankorau pli da
bonkoreco kaj kompatemo.

Karlo pensis pri chio chi, posttagmeze, irante al lia domo. Li
sonorigis che la pordo. Servistino lin kondukis al la
laborchambro de S-ro Jehman.

La profesoro levighis kaj premante la manon de Karlo: "Davis," li
diris, "mi ghojas vin vidi tie chi, sidighu. Vi demandis min
antau kelkaj tagoj pri la kluboj kaj societoj en Romo che la
tempo de Cicero. Jen estas du libroj, en kiuj vi trovos informojn
pri tio; mi krajone notis la interesajn paghojn. Mi jam alportis
ilin por vi hierau en la liceon." Karlo estis tre konfuzita.
"Sinjoro," li diris, "mi dankas vin, vi estas tro bona al mi . . .
Hierau mi remadis sur la rivero dum via leciono. Mi petas vian
pardonon, mi certe estas tre kulpa . . ." -- "Ne plu parolu pri
tio," diris S-ro Jehman, "mi ja rimarkis, ke Janko, Servetti kaj
vi forestis, kaj vidante la belan veteron, mi iom suspektis la
veron. Mi scias, ke forvagado estas tre poezia afero kaj
dolchajho por liceanoj. Tamen atentu! Perdinte lecionojn, vi
estos malhelpata en via studado kaj bezonos hejme laboradi pli
longe. Nu, prenu la librojn kaj revenu iam min viziti. Mi chiam
plezure kunparolos kun vi kaj vin helpos laupove." Kortushite
eliris Karlo kaj ekpensis, ke li neniam vidis pli bonan manieron
puni lernanton.

1. Chu Karlo havis -- de greka -- la morgauan tagon? _Ne, char
la -- estis malsana._ -- 2. S-ro Jehman diris ion al la -- ? _Ne,
li diris -- ?_ 3. -- da infanoj havis la profesoro? _-- havis --_
4. Kie -- lia edzino? _Shi mortis -- Milano._ 5. -- donis la --
al Karlo? _Du librojn._ 6. Chu la profesoro -- Karlon? _--, li
-- punis --._




15. La sekreto de Karlo.

Chiudimanche la familio Davis iris al la chefpreghejo, matene je
duono post la deka. Ghi estis tre malnova katedra preghejo,
ekkonstruita en la centjaro de la imperiestro Karlo Granda.

Dum la orgeno eksonis lautege, che la komenco de l' diservo,
Karlo sidighinte apud siaj gepatroj okule serchadis iun sur la
benkoj antau si. Li estis maltrankvila ghis li rekonis blondan
hararon kun blua rubando, kiu chiudimanche aperis tie. Lumigata
de sunradio falinta tra la koloraj vitrajhoj, la blonda hararo
brilis kvazau oro inter la nigrighintaj kolonoj de l' antikva
templo. Tiu vidajho trankviligis la animon de Karlo, kaj post la
preghoj li ne movis plu siajn okulojn dum la tuta predikado de l'
pastro. Post la diservo Karlo kutime zorgis por vidi la junulinon
elirantan; kaj chiufoje li konvinkighis, ke shi havas belege
bluajn okulojn.

Iam promenante tra l' artmuzeo kun amiko, li vidis shin admire
starantan antau pentrajho de itala majstro. Li kompreneble
haltis antau la sama. Shi tre rughighis; sed de tiu tempo,
chiudimanche ili ofte ekrigardis unu la alian elirante el la
chefpreghejo. Shi ghenerale estis sola kun sia patrino, sed
kelkafoje ili salutis kaj alparolis alian sinjorinon, kiu eliris
el preghejo kun kvar gefiloj. Karlo iam audis shin diri al ili:
"Vi do venos ludi en la Nacian Parkon hodiau posttagmeze, chu
ne?"

Post iom da pripensado Karlo decidis, ke li ankau iros al la
parko posttagmeze. Tie li havis mirindan shancon, char promenante
apud la ludkampo, li dufoje havis okazon redoni al shi pilkon
falintan sur la vojon au perditan sub arboj. Shia rideto kaj
danko lin strange konfuzis. La postan dimanchon, li sekvis shin
de malproksime por vidi, kie shi loghas. Ghi estis ekster la urbo
sur strato bordita de arboj kaj ghardenoj. Shi eniris en
kastelforman dometon kun belega florghardeno plena je rozoj.

Karlo jam ofte rimarkis tiun domon antaue, sed shajnis al li, ke
ghis nun ghi chiam estis fermita; kaj li kredis, ke ghi estas
neluita. Kredeble _shia_ familio jhus luis au achetis la domon.

De tiam Karlo ofte vagadis chirkau tiu loko, esperante shin
shance ekvidi. Unu vesperon li vidis shin promeni kun shia patro
en la ghardeno. Alian fojon li audis shin kanti tra malfermita
fenestro. Tio lin felichigis por multaj tagoj. Jam lia fratino
kaj liaj kolegoj che la gimnazio multe miris pri lia ofta
revemeco.

Unu tagon li trovis shian domon tute fermita: Teruran baton li
ricevis en la koro. Reveninte la morgauan tagon li same vidis.
_Shi_ eble forveturis kun la tuta familio. Sed kien? En la
ghardeno kelkaj nigraj birdoj pepante interbataletis. Karlo jam
kredis, ke lia tuta vivo estas ruinigita.

Li decidis diri al Janko sian sekreton kaj peti lian helpon.

_Rakontu skribe la supran chapitron._ -- 1. Kion faris la familio
Davis dimanche? -- 2. Chu la katedra preghejo estis nova? --
3. Kiun renkontis Karlo en la muzeo? -- 4. Kion diris la
fraulino iun tagon? -- 5. Kion faris Karlo? -- 6. Kie loghis la
fraulino? -- 7. Nomu kelkajn florojn kaj diru, kiun vi preferas?
-- 8. Kiuj birdoj estis en la ghardeno?




16. Chagrenoj.

Post kelkaj tagoj Janko povis doni al sia amiko la sekvantajn
informojn pri la mistera domo: ghi apartenas al profesoro de la
Kalkuta Universitato. De dudek jaroj li vivadas en Hindujo kun
sia familio; kaj nur trifoje li jam revenis pasigi kelkajn
monatojn en la urbo. La junulino estas sendube lia filino, char
oni scias, ke li havas nur unu infanon. Tiuj sciigoj ne estis
tute ghojigaj por Karlo.

Reveninte hejmen unu tagon, li trovis sian fratinon ploranta: la
avo mortis. Gesinjoroj Davis jam foriris al lia domo kun onklo
Jako, kiu venis ilin sciigi. Karlo tuj remetis sian chapelon,
kuris al tramveturilo kaj baldau alvenis en la avan domon.
Suprenirinte la shtuparon, li kvazau ne plu povis spiri. Chiaj
ideoj kaj sentoj miksighis en lia cerbo. Li miris, chu li bone
komprenis, kion Heleno diris. Chu vere li neniam plu vidos la
bonan avon, tiel bonkoran? Lia patro malfermis la pordon kaj
premante sian filon al sia brusto, lin kisis multfoje. Karlo
ekploris. Lia patrino kondukis lin al la chambro de l' mortinto.

Tie sur lito kushis la avo, kun vizagho tute blanka. Li shajnis
dormanta. Estis nenia rideto sur liaj lipoj, sed tamen aspekto
kvieta kaj fida. Longe restadis Karlo apud la korpo de sia avo.
Li repensis pri la tempo, kiam li auskultis rakontojn sur liaj
genuoj; pri la gajaj vesperoj kun li pasigitaj; pri liaj shercoj
kaj vojaghaj aventuroj; pri lia bonkoreco al chiuj.

Iam al Karlo la avo diris: En chiu homo estas anghelo kaj diablo.
Tre ofte unu el ambau estas multe pli potenca, ol la alia. Ech
kiam ghi estas la diablo chiam serchu la anghelon. Forgesu la
difektojn de l' aliaj, memoru iliajn bonajn ecojn. Chiam parolu
al ilia bona parto, neniam al la malbona. Tiel vi kuraghigos
multajn homojn kaj vin mem felichigos. Vi plifortigos la bonajn
ecojn kaj ekdetruos la malbonajn. La avo tiel bone sciis trovi la
bonajn ecojn de chiu!

La tagon de l' funebro la domo de l' avo estis plena de floraj
bukedoj kaj kronoj donacitaj de amikoj de la familio. Vizitantoj
alvenadis chiumomente, redirantaj chiam la samajn kutimajn
frazojn. Kiel chio chi estis dolora, teda, dum Karlo volus esti
sola, trankvila kun siaj gepatroj!

Post la diservo en la preghejo, chiuj iris al la tombejo,
sekvante la funebran cherkoveturilon. La tombejo estis malseka
pro jhusa pluvo. Chiuj kunvenis chirkau senherba loko. Estis
granda fosajho en la tero kaj planko ambauflanke. Oni glitigis
la cherkon malsupren kaj ghin tuj rekovris per tero. La pastro
ekpreghis, sed Karlo pripensis malghoje. En liaj oreloj ankorau
sonis la bruo de la tero falanta sur la cherkon. Tien oni metis
lian karan avon.

Jam la personoj disighis por reiri hejmen. Pasante inter la aliaj
tomboj, Karlo malghoje ekpensis pri chiuj, kiuj jam kushas tie
sub la tero.

1. Chu Janko povis -- al sia -- informojn? _Jes, -- povis, post
kelkaj --._ 2. -- mortis en la -- de Karlo? _Lia --._ 3. Kie --
la avo? _-- -- lito._ 4. -- oni kondukis la -- ? _Al la tombejo._
5. Per -- oni rekovris la -- ? _Oni rekovris -- per tero._ 6. --
kio pensis Karlo? _-- pensis pri la --, kiuj jam kushas sub
la --._




17. Studento kaj poeto.

Che l' fino de siaj gimnaziaj jaroj, Karlo bone sukcesis sian
lastan ekzamenon. Lia patro decidis, ke li forveturu studadi en
Heidelberg. Tie li pasigis unu jaron; sed malgrau la gajeco de
l' studentoj kaj la beleco de l' urbeto, Karlo ne havis tre
ghojan vivadon. Li pli kaj pli farighis revema. Dum la aliaj
drinkadis bieron kaj petoladis tra la stratoj, Karlo trankvile
sidadis en sia chambro.

Li havis bonan brakseghon, kaj, en la malvarmaj vesperoj, li tie
sidis che la fajro, pripensante au legante. Li ofte verkis
versajhojn. Ankau li skribis longajn leterojn al sia amiko
Janko, kiu estis en Bruselo, studanta leghosciencon. Karlo
auskultis en Heidelberg kelkajn kursojn pri natura scienco,
biologio kaj psikologio. Li decidis, ke proksiman jaron li
komencos studadi medicinon. Por tio li ankau veturis Bruselon,
kiam estis finita lia jaro en Heidelberg.

En Bruselo, pli gaja estis por li la vivado. Tie li renkontis
sian amikon Jankon kaj ankau alian kunliceanon Laminde, kiu jhus
venis el Anglujo kaj studadis literaturon. La influo de Janko
estis tre bona al Karlo, char tiu amiko estis chiam energia kaj
gaja. Li kondukadis Karlon al la jughejoj, al politikaj kunvenoj,
al sociaj kaj sciencaj paroladoj. Kiel antaue, li multe lernigis
al sia revema amiko.

Laminde estis nericha junulo. Li devis perlabori por vivadi kaj
studadi. Li donis lecionojn, li ech faris paroladojn pri la angla
literaturo, li verkadis por gazetoj. Dank' al li, Janko kaj Karlo
kelkafoje ricevis senpagajn teatrobiletojn, havigitajn de la
redakcio de jhurnalo, por kiu Laminde ofte skribis artikolojn.

Kiel Janko, Laminde multe kuraghigis Karlon per sia vigleco.
Kvankam li studadis medicinon, Karlo chiam pli interesighis je la
literaturo kaj arto. Ambau liaj amikoj tre incitis lin, ke li
publikigu kelkajn el la poemoj, kiujn li verkis. Sed Karlo dum
longa tempo estis tro timema. Fine li elektis tridek el ili kaj
eldonis elegantan volumeton kun modernarta kovrilo kaj longe
serchita titolo: "_Oraj Flugiloj_". La unua versajho estis la
jena:


                           Lasta flugo.

  Vi kien flugas, papilio,          Vi kial flugas en malvarmo
    Tremante kaj rapide?              Tra flora la tombejo?
  Jam mortis rozo kaj lilio,        Sur chiu loko pluva larmo
    Kaj venas frost' perfide.         Nun restas en herbejo.

  Flugiloj viaj kvazau lampo       Silentas chiuj en la nestoj,
    Briletas en nebulo:               Kaj svenis bonodoroj;
  Vi kion serchas tra la kampo,     Plu ne batalos vi kun vespoj
    Perdita somerulo?                 Pri la floretaj koroj.

  Dezertaj estas la ghardenoj       Jen restas nur en kampo vasta
    Kaj vana l' amo via.              Velkinta krizantemo,
  Skeletoj shajnas la vervenoj      Sur kiu via kiso lasta
    Sub laubo senfolia.              Mortigos vin en tremo.


1. Al kiu urbo veturis Karlo? -- 2. Kiom da monatoj li restis
tie? -- 3. Nomu la tagojn de la semajno kaj la monatojn de la
jaro. -- 4. Al kiu ofte skribis Karlo? -- 5. Kion li studis
speciale? -- 6. Nomu kelkajn sciencojn kaj artojn. -- 7. Chu
Karlo shatis skribi poeziojn? -- 8. Donu kelkajn vortojn
rimantajn kun "vento". -- 9. Chu vi preferas prozon au versojn?




18. Alico.

Chiusomere Karlo veturis hejmen por pasigi kelkajn semajnojn kun
siaj gepatroj kaj Heleno. Post sia dua jaro en Bruselo, kiam li
revenis hejmen, li trovis sian fratinon fianchino de juna
advokato en la urbo. Lia estonta bofrato estis tre bone konata
pro sia delikata elokventeco kaj ankau pro sia afablega
karaktero, kiu havigis al li multajn amikojn. Tiu fianchigho
kauzis multe da invitoj de kaj al la familio Davis.

Tiun someron Karlo vidis kaj revidis multajn personojn en la
urbo. La fiancho de Heleno iam venis peti Karlon, ke li akompanu
sian fratinon kun li por viziti amikon de lia patro, kiu jhus
revenis el Hindujo. Estis profesoro Palam, de la Kalkuta
Universitato. Li kun sia familio revenis el Kalkuta por pasigi en
la urbo du jarojn da libertempo, kiujn li postulis por sia sano.

Dum la juna advokato paroladis pri la talento de la profesoro,
homo tiel interesa, tiel klera, k.t.p., Karlo sentis malnovan
fajron rebrulighantan en sia koro.

Pri la junulino ekvidita en la preghejo li repensis. Pri la
perdita pilko en la parko li rememoris, ankau pri la promenadoj
chirkau la mistera domo. "Mi plezure vin akompanos tien," li
diris.

La tagon, kiam, kune kun la gefianchoj, li iris al la domo de
profesoro Palam, Karlo estis neordinare ekscitita. Heleno tre
miris pri tio.

La profesoro kun sia edzino akceptis ilin charme kaj prezentis al
Karlo sian filinon. La junulino estis plej bela kaj dolcha, nun
kredeble dudek au dudek-unujara.

"Sinjoro Karlo Davis," diris la profesoro, "mia filino Alico."
Kvankam tre konfuzita, Karlo farighis kuragha. -- "La grandan
plezuron renkonti vin, fraulino, mi jam havis antau kvin jaroj
en la Nacia Parko, kie vi perdis pilkon."

Shi charme ridetis iom rughighante: "Ho, jes, sinjoro, mi
memoras, shi diris, vi estis tiel afabla!"

Plej agrablan vesperon pasigis Karlo che la hejmo de profesoro
Palam. Tien li ofte revenis. Oni petis, ke li legu versajhojn
siajn. Ech kanton li verkis, kiun lernis fraulino Alico por
kanti lau ario shatata de shi.

Ofte fraulino Palam estis invitita de fraulino Davis; kaj Karlo
pro tio estis al sia fratino duoble pli afabla ol antaue. Okazis
iam, ke Karlo iris kun Alico remadi sur la rivero. Li luis boaton
kaj ambau trankvile remis ghis la arbareto de salikoj. Kiam por
vespermangho ili revenis hejmen, gefianchoj ili estis.

La konsenton de gesinjoroj Palam, Karlo facile akiris, same kiel
la aprobon de siaj gepatroj. Li estis la plej felicha junulo en
la mondo.

  _Faru demandojn por la jenaj respondoj._

1. -- ? Jes, chiusomere. 2. -- ? Kun siaj gepatroj kaj Heleno.
3. -- ? Kun juna advokato en la urbo. 4. -- ? Jes, li havis
multajn amikojn. 5. -- ? Char li havis afablan karakteron. 6. -- ?
Li estis profesoro en la Kalkuta Universitato. 7. -- ? Li revenis
por sia sano. 8. -- ? Li diris al Karlo, ke la profesoro estas
tre klera. 9. -- ? Jes, li estis akceptata tre afable. 10. -- ?
Shi estis chirkaue dudekjara. 11. -- ? Ghi estis verkita de
Karlo. 12. -- ? Jes, li estis tre felicha.




19. Kuracisto.

Ankorau du jarojn studadis Karlo en la malsanulejoj de Bruselo,
sed li revenadis hejmen por Kristnasko, por Pasko, por la someraj
monatoj kaj ankorau ech pli ofte. La edzinigho de lia fratino
Heleno estis unu el tiuj bonaj kauzoj por libertempo.

Che tiu festo li la unuan fojon montrighis oficiale kun sia
fianchino Alico Palam. Estis tre ghojiga tago.

Che la fino de sia lasta studjaro, Karlo prezentis che la
Universitato sian tezon pri "la influo de l' imagemo en la
muskolaj malsanoj". Sukcesinte kun honoro, li definitive revenis
al sia hejma urbo.

Konsilate de sia patro, li luis chambraron sur la unua etagho de
komforta domo tute proksime je la vendoplaco. Alico lin helpis
por aranghadi la chambraron kaj iliaj patrinoj sin okupis pri
acheto de mebloj, tapishoj, kurtenoj, k.t.p.

Karlo deziris havi kelkajn artajn bildojn en sia hejmo. Alico
donacis al li grandan kopion de la itala pentrajho, antau kiu
ili ambau haltis samtempe en la muzeo, kiam ili estis geknaboj.

Per la amikoj kaj la konatuloj de ambau familioj Davis kaj
Palam, Karlo ekakiris kelkajn klientojn. Sian tezon de doktoro de
medicino li vendigis en la librobutikoj de la urbo kaj per tio
plikonigis sian nomon, kvankam la tezo ne pli vendighis, ol lia
poemlibro. Pro lia granda kvieteco kaj certeco, Karlo tre rapide
plimultigis sian klientaron. Li efektivigis kelkajn mirindajn
resanigojn de nervaj personoj, kaj li chiam pli kaj pli
interesighis je tiu psikologia parto de l' kuracarto.

Li interesighis je publika higieno kaj faris kelkajn paroladojn
pri hejmozorgado, pri ordo en chiutaga vivado, pri reguleco en
manghado kaj dormado, pri efikoj de alkoholdrinkado, k.t.p.

Post ses monatoj li estis preskau la plej shatata kuracisto en
la urbo kaj jam estis plu nenia kauzo por prokrasti lian
edzighon kun Alico Palam. Ambau gejunuloj konsentis por ne havi
bruan feston. Ili opiniis, ke oni ne edzighas por la publiko.
Lau ilia deziro la festo estis tute familia kaj intima, kaj
kredeble pro tio speciale charma. Sinjorino Palam havis tamen
doloran momenton da plorado pensante, ke shi de nun ne plu havos
kun si sian amatan filinon. Sed la felicho de Alico shin
konsolis. Shi sukcesis iom forgesi tiun suferigan penson, ke ofte
ies felicho kauzas la malfelichon de alia, kaj kio alportas
rideton sur la lipojn de unu, ofte naskas larmojn en la okuloj de
alia.

Post la edzigha ceremonio, la felichaj geedzoj foriris por fari
la kutiman vojaghon.

1. Chu Karlo kelkafoje revenis hejmen? -- 2. Kiun tezon li
prezentis? -- 3. Sur kiu etagho li luis chambraron? -- 4. Kiu
helpis Karlon? -- 5. Kiuj objektoj trovighas ghenerale en salono
kaj en manghochambro? -- 6. Kion donis Alico al sia fiancho? --
7. Kies tezo ne multe vendighis? -- 8. Chu vi legis la tezon de
S-ro Doktoro Corret pri la utileco de internacia lingvo por
medicino? -- 9. Kio estas en la kapo? -- 10. Per kio oni vidas?
-- 11. Nomu la diversajn partojn de la homa korpo. -- 12. Kiu
mano estas ghenerale pli lerta? -- 13. Kiel oni nomas viron, kiu
ne povas vidi? -- 14. Kiel skribas la blinduloj?




20. En Italujo.

Char Karlo estis nun tre okupata kuracisto, li ne povis resti
longe for de la urbo. Pro tio la edzighovojagho estis ne tre
longa. Aliflanke Alico forte deziris baldau komenci sian edzinan
vivadon en la nova hejmeto. Sed shi ankau deziris viziti
Italujon, kies nur unu havenon shi konis.

La junaj geedzoj traveturis Svislandon, haltante en la bela urbo
Lucerno kaj celante Milanon per la Gotharda fervojo. La tuta
pejzagho de tiu vojo inter la montoj tre forte impresis ilin per
sia grandioza beleco.

Alveninte Luganon, ili estis tiel charmitaj de la lago, ke ili
denove haltis kelkajn tagojn kaj ankau vizitis Komon kaj la
chirkauan regionon. Akvoj bluaj, bluegaj, en kiuj fandighas oraj
sunradioj, krutaj montoj silente gardstarantaj chirkaue, blankaj
domoj, ghardenoj kun vinbero kreskanta sur arboj kaj muroj: tio
estas la lando de l' poezia trankvileco, kie Plinus revante
promenadis antau dumil jaroj.

En Milano ili pasigis tutan matenon en la turoj kaj sur la
tegmento de l' grandega chefpreghejo, kiu blanke brilegis kvazau
giganta juvelo sub la hela chielo.

En Venezio ili longe promenadis en la palaco de l' dukoj,
admirante la grandajn majstroverkojn de l' pentristoj el la
venezia skolo. En nigra gondolo ili dolche glitadis sur la
kanaloj inter la marmoraj palacoj kaj sub la arkaj pontoj. Ili
shipveturis al la insulo Lido por vidi la maron Adriatikan.
Antau la ora chefpreghejo de Sankta Marko ili disjhetis
grenerojn al la kolomboj sur la Granda Placo. Vespere, sur la
Granda Kanalo, inter la kolorpaperaj lanternoj ili sekvadis en
gondolo koncertboaton, el kiu kantistoj kun gitaroj au
mandolinoj sonigis tra la nokto melodian arion.

En Bolonjo ili vizitis la malnovajn preghejojn por admiri la
pentrajhojn. En Romo ili vidis la Forumon, kiun chirkauas tiom
da gloraj ruinajhoj kaj plenigas tiom da eternaj memorajhoj.

En Napolio ili vagadis che l' marbordo kaj vidis nepriskribeblajn
subirojn de la suno. La vaporshipego, en kiu vojaghis gesinjoroj
Palam por reiri al Kalkuta, estis haltonta che Napolio. Ghian
alvenon ili atendis, por ilin adiaui. Poste ili revenis hejmen
haltante ankorau en Nice kaj Marseille.

Tre ghoje ili komencis sian novan kunvivadon hejme, kaj Karlo
felichkore miris, kiel bele realighis lia knaba revo.

_Rakontu skribe la supran chapitron._ 1. -- ? Li estis kuracisto.
2. -- ? Ne, ghi ne estis tre longa. 3. -- ? Shi deziris viziti
Italujon. 4. -- ? Jes, tiu lando estas tre bela. 5. -- ? Ili
haltis en Lucerno. 6. -- ? Jes, tiu urbo estas che la bordo de
lago. 7. -- ? Ili restis en Lugano dum kelkaj tagoj. 8. -- ? La
restoracio en la stacidomoj estas nomata bufedo. 9. -- ? Estas la
lokomotivo, kiu trenas la vagonaron. 10. -- ? Jes, dum la vintro
la svisaj montoj estas tute kovrataj de negho. 11. -- ? Jes,
Venezio estas tre malnova urbo. 12. -- ? Sur la kanaloj oni
veturas per gondoloj. 13. -- ? Jes, tiuj shipetoj estas tre
graciaj. 14. -- ? La sono de la violono estas pli bela, ol tiu de
la gitaro. 15. -- ? La vaporshipo estis haltonta che Napolio.
16. -- ? Jes, Karlo farighis konata kaj bone sukcesis.











End of the Project Gutenberg EBook of Karlo, by Edmond Privat

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KARLO ***

***** This file should be named 24525.txt or 24525.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/4/5/2/24525/

Produced by David G. Simpson

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.