The Project Gutenberg EBook of La Batalo de l' Vivo, by Charles Dickens

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La Batalo de l' Vivo

Author: Charles Dickens

Translator: L. L. Zamenhof

Release Date: February 3, 2008 [EBook #24501]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA BATALO DE L' VIVO ***




Produced by David G. Simpson












LA BATALO DE L' VIVO




CHARLES DICKENS


EL LA GERMANA TRADUKO TRADUKIS L.L. ZAMENHOF


1891




PARTO UNUA.


Antau longa, longa tempo -- tute egale kiam kaj kie en Anglujo
-- estis varmega batalo. Oni batalis en longa somera tago, kiam
la ondanta herbo estis verda. Multaj kampaj floroj, kreitaj de la
mano de la Plejpotenca por esti odora pokalo por la roso, vidis
en tiu tago sian multekoloran kalikon plenigita de sango kaj
mortis en teruro. Multaj insektoj, kiuj havis sian delikatan
koloron de senkulpaj folioj kaj vestoj, en tiu tago nove
kolorighis de mortantaj homoj kaj lasis per sia rapidega forkuro
nenaturan postesignon. La multekolora papilio sur la rando de
siaj flugiloj portis sangon en la aeron. La rivereto havis rughan
akvon. El la tero disbatita per la piedoj farighis marcho, kie en
malpuraj malsekajhoj, kiuj sin kolektis en la enbatajhoj de
piedoj de homoj kaj hufoj de chevaloj, la chie superreganta
koloro malagrable brilis en la suno.

La chielo nin gardu de vido de sceno, kiun la luno vidis sur tiu
chi loko, kiam ghi super la nigraj arbaraj dorsoj de la montetoj
sin levis sur la horizonto kaj rigardis sur la ebenajhon, semitan
de suprenturnitaj vizaghoj, kiuj antau nelonge sur brusto
patrina ridetis al la okuloj de patrino au trankvile dormetis.
La chielo nin gardu de la sekretoj, kiujn la vento plena je odoro
de mortintajho super la ebenajho murmuretis pri la laboroj de tiu
chi tago kaj pri la morto kaj la suferoj de tiu chi nokto. Ofte
ankorau la silenta luno briladis super tiu chi kampo de l'
batalo, ofte la steloj malgaje ghin observadis, ofte la ventoj de
chiu flanko de l' mondo preterblovadis super ghi, antau ol la
postesignoj de tiu batalo malaperis.

La signoj restis ankorau longan tempon, sed nur en bagateloj,
char la naturo, staranta tre alte super la malbonaj pasioj de la
homo, baldau ree ricevis sian gajecon kaj ridetadis super la
kulpa kampo de l' batalo tiel same, kiel antaue, kiam la kampo
estis ankorau senkulpa. La alaudoj kantadis alte super ghi, la
ombroj de la flugantaj nuboj kuradis ludante super la herbejoj
kaj arbaroj, super la tegmentoj kaj turoj de la urbo borderita de
arboj, rapidante al la brilanta malproksimajho, kie la tero kaj
chielo kunighas kaj la vespera chielrugho estingighas. Greno
estis semata kaj elkreskadis kaj estis rikoltata; la rivereto,
kiu antaue estis rughe kolorigita, turnadis radon de muelejo;
viroj fajfadis post la plugilo; shafoj kaj bovoj pashtighadis sur
la herbejo; knaboj kriadis sur la kampoj por fortimigi la
birdojn; fumo sin levadis el la kamentuboj; sabataj sonoriloj
gaje sonoradis; maljunaj homoj vivadis kaj mortadis; la modestaj
kreitajhoj de la kampo kaj la simplaj floroj de l' arbaro
floradis kaj velkadis en la kutima tempo sur la sanga kampo, kie
multaj miloj da homoj antaue falis en la granda batalo.

Sed en la komenco oni vidadis en la semitajho pli mallumajn
lokojn, kiujn la homoj rigardadis kun sento de teruro. Jaro post
jaro ili revenadis; kaj oni sciis, ke sur tiuj chi fruktaj lokoj
homoj kaj chevaloj kushis enterigitaj en senorda amaso kaj
bonigis la teron. La kampisto, kiu tie plugadis, timadis la
grandajn vermojn, kiuj loghis tie chi en la tero; kaj la garboj,
kiujn oni tie rikoltis, en la dauro de multaj jaroj estis
nomataj la garboj batalaj kaj metataj aparte, kaj neniam garbo
batala che la festo de rikolto venadis sur la lastan veturilon.
Tra longa tempo kun chiu farita sulko estis trovata postesigno de
la batalo. Longan tempon oni vidadis difektitajn arbojn sur la
kampo kaj duone detruitajn barilojn kaj murojn sur la lokoj, kie
estis mortiga mana batalado, kaj lokojn forte batitajn per
piedoj, kie nenia herbeto volis kreski. Longan tempon chiu
knabino timis ornami al si la harojn au la bruston per la plej
bela floro de tiu chi kampo de l' mortintoj; -- kaj longan tempon
oni kredis, ke la tie kreskantaj beroj lasas post si en la mano,
kiu ilin deshiras, neforigeblan makulon.

Sed la jaroj, kvankam ili pasadis tiel rapide, kiel la nuboj de
somero, per sia irado malaperigadis ech tiujn chi postesignojn de
la malnova batalo kaj elvishis la legendajn rememorojn de ghi el
la kapo de la homoj, ghis ili akceptis la formon de fabeloj de
maljunaj virinoj kaj kun chiu jaro estis pli forgesataj. Kie la
sovaghaj floroj kaj beroj restis tiel longe ne deshirataj, tie
nun staris ghardenoj kaj domoj, kaj infanoj ludadis militon sur
la herbo. La vunditaj arboj jam longe estis forbruligitaj. La
mallume verdaj lokoj estis ne pli freshaj, ol la memoro pri tiuj,
kiuj kushis enterigitaj sub ili. Chiam ankorau la plugilo
alportadis de tempo al tempo pecojn da rusta fero, sed estis
malfacile rekoni, por kio ghi servis, kaj la trovantoj meditadis
kaj disputadis pri tio chi. Malnova nigra kiraso kaj kasko tiel
longe pendis en la preghejo, ke tiu sama malforta duone blinda
maljunulo, kiu nun vane penadis ilin rekoni supre sur la blanka
arkajho, jam kiel infano kun mirego ilin rigardadis. Se la
militistaro mortigita sur la kampo de l' batalo povus por unu
momento sin levi en la formo, kiel chiu falis, kaj sur la loko,
kie li trovis la morton, tiam fenditaj kranioj en centoj
enrigardus en la pordojn kaj fenestrojn de la dometoj, aperus
chirkau la paca kameno, estus amasigitaj en la grenejoj, levus
sin inter la infano en la lulilo kaj ghia flegantino kaj digus la
rivereton, volvus sin chirkau la rado de l' muelejo, plenigus la
ghardenon kaj la herbejon, kaj la amason da fojno ili alte levus
per mortantoj. Tiel shanghita estis la loko, kie multaj miloj da
homoj falis en la granda batalo.

Eble nenie en la chirkau cent jaroj la loko estis pli shanghita,
ol en unu malgranda frukta ghardeno post malnova shtona domo kun
longa laubo antau la pordo. Tie en unu bela mateno de autuno
estis audata muziko kaj sincera ridado, kaj du knabinoj gaje
dancadis sur la herbo, dum kvin-ses vilaghaj virinoj staris sur
shtuparoj kaj deshiradis pomojn de la arboj, sed de tempo al
tempo haltadis en sia laboro kaj rigardadis al la gajulinoj. Ghi
estis charma, natura vido; bela tago, trankvila loko; kaj la du
knabinoj dancadis kun kora ghojo tute gaje kaj senghene.

Se en la mondo neniu volus brili -- tio chi estas mia opinio, kaj
mi pensas, Vi konsentos kun mi -- ni multe pli bone vivus kaj
multe pli nin amuzadus reciproke. Estis tre agrable rigardi, kiel
la du knabinoj dancadis. Ili havis neniujn rigardantojn ekster la
pomshirantaj virinoj sur la shtuparoj. Estis al ili tre agrable
plachi al la virinoj, sed ili dancadis pro sia propra plezuro
(almenau tiel oni devis kredi); kaj estis malfacile deteni sin
de admiro, tiel same kiel ili ne povis sin deteni de la dancado.
Kaj kiel ili dancadis! Ne kiel dancistinoj teatraj. Tute ne! Kaj
ne kiel la bonegaj lernantinoj de sinjorino Tiu-kaj-tiu. Neniel!
Ghi ne estis kvadrilo, ne menueto kaj ech ne simpla anglezo. Ghi
estis nek lau la malnova stilo, nek lau la nova, nek lau la
franca, nek lau la angla stilo; pli ghuste okaze iom en la stilo
hispana, kiu, kiel oni diras, estas stilo libera kaj vigla kaj de
la frapantaj kastanjetoj ricevas iom la karakteron de rava
improvizado. Dum ili dancadis sub la fruktaj arboj kaj flugetadis
en la ghardeno supren kaj malsupren kaj turnadis sin reciproke en
rondo, la influo de ilia aera movighado shajne disvastigadis sin
plue en la suna gaja chirkauajho, kiel chiam pli grandighanta
rondo en la akvo. Iliaj flugantaj haroj kaj vestoj, la elasta
herbo sub iliaj piedoj, la branchoj, kiuj sin balancadis en la
vento de l' mateno, la brilantaj folioj kaj iliaj tremantaj
ombroj sur la suka verda tero, la balzama venteto, kiu blovadis
kaj ghoje turnadis la malproksimajn ventajn muelilojn -- chio
inter la ambau knabinoj kaj sur la malproksima altajho pluganta
kampisto, kiu estis vidata sur la horizonto, kvazau li starus en
la fino de l' mondo -- shajne ankau dancadis.

Fine la pli juna de la dancantaj fratinoj sin jhetis malfacile
spirante kaj gaje ridante sur benkon, por ekripozi. La dua sin
apogis al arbo apude. La muzikantoj, harpo kaj violono, finis per
plena akordo, kvazau fanfaronante per sia vigleco, kvankam la
muziko efektive estis tiel rapida kaj tiel pene konkuradis kun la
dancado, ke ghi ech unu minuton pli ne povus elteni. La virinoj,
kiuj deshiradis pomojn sur la shtuparoj, ekmurmuris aprobante kaj
denove komencis fervore laboradi kiel abeloj.

Eble tial ilia fervoro ankorau pligrandighis, char nejuna
sinjoro, doktoro Jeddler en propra persono -- Vi devas scii, ke
ghi estis la domo kaj ghardeno de doktoro Jeddler kaj la du
knabinoj estis la filinoj de doktoro Jeddler -- elvenis, por
vidi, kio farighas, kaj kiu al la diablo sur lia propra tero
faras muzikon antau la mangho de l' mateno. Char la doktoro
Jeddler estis granda filozofo kaj ne tre muzikema.

"Muziko kaj dancado hodiau!" diris la doktoro al si mem kaj
mirante haltis. "Mi pensis, ke ili timas la hodiauan tagon. Sed
ghi estas mondo plena je malajhoj. Sed Grace, sed Marion!" li
aldonis pli laute, "chu la mondo hodiau matene estas pli
freneza ol ordinare?"

"Se ghi tiel estus, estu tiun chi fojon iom malsevera", respondis
al li la pli juna filino Marion, alirante al li kaj rigardante al
li en la vizaghon, "char hodiau estas ies tago de naskigho".

"Ies tago de naskigho, mia kateto?" diris la doktoro. "Chu vi ne
scias, ke chiun tagon estas ies tago de naskigho? Chu vi ne
scias, kiom multe da novuloj chiun minuton komencas la strangan
kaj ridindan aferon -- ha, ha, ha! oni tute ne povas paroli pri
ghi serioze -- kiun oni nomas la vivo?"

"Ne, patro!"

"Kompreneble vi ne; vi estas virino -- preskau", diris la
doktoro. "Cetere", li aldonis kaj rigardis en la belan vizaghon,
kiu sin tiris al la lia, "mi pensas, ke ghi estas via tago de
naskigho".

"Kio! Efektive, mia patro?" ekkriis lia amata filino kaj donis al
li la lipojn por kiso.

"Jen havu! kaj ankau mian amon", diris la doktoro kaj kisis
shin; "kaj tiu chi tago ofte, tre ofte revenadu -- kia penso! La
penso deziri oftan ripetadon en tia farso", diris la doktoro por
si mem, "estas bona! Ha, ha, ha!"

La doktoro Jeddler estis, kiel la leganto jam scias, granda
filozofo; kaj la chefa tezo de lia filozofio estis rigardi la
tutan mondon kiel grandega farso, kiel io tro sensenca, por ke
prudenta homo povu serioze pensi pri ghi. Tiu chi dogmo estis en
sia komenco rezultato de la kampo de l' batalo, sur kiu li
loghis, kiel Vi baldau sciighos.

"Kiel propre venis al Vi la muziko?" demandis la doktoro.
"Kompreneble ghi estas shtelistoj de kokoj. De kie venis la
muzikantoj?"

"Alfred ilin alsendis", respondis lia filino Grace kaj ree
alfortikigis kelkajn simplajn florojn, per kiuj shi antaue
ornamis la harojn de sia fratino kaj kiujn la dancado
malfortikigis.

"Tiel Alfred alsendis la muzikon?" rediris la doktoro.

"Jes, li renkontis ilin en la vojo, kiam li matene venis. Tiuj
chi homoj migras per piedo kaj tiun chi nokton ripozis en la
urbo; kaj char hodiau estas la tago de naskigho de Marion kaj li
pensis, ke li faros al shi plezuron, li alsendis ilin tien chi
kun bileto, en kiu estis skribite, ke, se mi ghin aprobas, ili
alportu al shi serenadon."

"Jes, jes" diris la doktoro, "li chiam demandas vian opinion".

"Kaj char mia opinio sin montris favora", gaje diris Grace kaj
haltis por momento, por admiri la charman kapon, kiun shi
ornamis; "kaj char Marion estis tre gaja kaj komencis danci, ni
fine dancis ambau sub la muziko de Alfred, ghis ni perdis la
spiradon. Kaj la muziko plachis al ni tiom pli, ke Alfred ghin
sendis. Ne vere, kara Marion"?

"Ho, mi ne scias, Grace. Kiel vi min turmentas kun Alfred!"

"Mi vin turmentas, kiam mi parolas pri via amanto"! diris shia
fratino.

"Tion chi mi scias, ke estas por mi sufiche indiferente, chu oni
parolas pri li au ne", diris la malgranda koketulino,
disshirante kelkajn florojn, kiujn shi havis en la mano kaj
disjhetante la foliojn sur la tero. "Preskau jam tedis al mi
audadi pri li; kaj se vi diras, ke li estas mia amanto --"

"Silentu! Ne parolu tiel malshate pri fidela koro, kiu tute
apartenas al vi, Marion", ekkriis shia fratino -- "ech ne se vi
shercas. Estas neniu pli fidela koro en la mondo ol Alfred!"

"Ne, ne!" diris Marion kaj levis siajn brovojn kun komika mieno
de pasanta meditado -- "eble ne. Sed mi ne scias, chu tio chi
estas granda merito. Mi -- mi propre tute ne volus, ke li estu
tiel fidela. Mi neniam vigligis lin al tio chi. Se li pensas, ke
mi -- Sed, kara Marion, kial ni devas nun paroli ghuste pri li?"

Estis io tre agrabla vidi la du charmajn figurojn de la florantaj
fratinoj, kiuj, alapogitaj unu al la dua, promenadis sub la arboj
kaj paroladis inter si, seriozeco kontrau la facila gajeco, sed
amo kore respondante al amo. Kaj estis sufiche strange, ke en la
okuloj de la pli juna fratino naghis larmo kaj io profunde kaj
kore sentata briletis tra la petolajho de shiaj vortoj kaj pene
kun ghi batalis.

La diferenco en la agho de la ambau knabinoj povis esti ne pli
ol kvar jaroj. Sed Grace, kiel ofte en tiaj okazoj, kie ne estas
patrino, zorganta pri la ambau (la edzino de la doktoro mortis),
en la zorganta amo al shia pli juna fratino shajnis pli maljuna,
ol shi estis; kaj lau la naturo de chia partoprenado shi shajnis
-- ekster kunsentanta amo -- al shia petola humoro pli
malproksima, ol oni povus pensi jughante lau shiaj jaroj. Alta
patrina alvokigho, kiu ech en tiu chi sia refigurajho purigas la
koron kaj la sanktigitan animon faras pli proksima al angheloj!

La animo de la doktoro, dum li rigardadis kaj auskultadis ilin,
sin okupadis en la komenco nur je diversaj gajaj pensoj pri la
malsagheco ion ami kaj sopiri, pri la sensenca revo, per kiu
junaj koroj blindigas sin mem, se ili unu momenton pensas, ke
estas io serioza en tia sapa veziko, kiel la amo, ghis ili fine
vidas, ke ili estas trompitaj, kio venas preskau chiam.

Sed la senpretenda memoferanta esteco de lia pli maljuna filino,
shia kvieta karaktero, kiu tamen estis ligita kun tiom da
konstanteco kaj fresheco, chiam, en kontrasto inter la trankvila
kvieta figuro de tiu chi kaj la brilanta beleco de lia pli juna
filino, revenadis al li al la okuloj; kaj pro shi li bedauris,
ke la vivo estas tiel ridinda afero.

Al la doktoro neniam venis en la kapon demandi, chu liaj infanoj
iel penas fari el ghi aferon seriozan. Sed por tio chi li estis
filozofo. Estante de naturo homo kun mola kaj varma koro, li per
okazo venis al tiu ordinara shtono de la saghuloj (multe pli
facile trovebla ol tiu, kiun serchas la alhhemiistoj), kiu ofte
farighas falilo por bonkoraj homoj kaj havas la malagrablan econ,
ke ghi turnas oron en malpuran fandajhon kaj chiun multekostan
objekton en ion tute senutilan.

"Britain!" ekkriis la doktoro. "Britain! Kie vi estas?"

Malgranda homo kun eksterordinare malafabla kaj malkontenta
vizagho elvenis el la domo kaj respondis tiun chi vokon iom
senghene per la vortoj: "nu, kio do estas?"

"Kie estas la tablo matenmangha?" demandis la doktoro.

"En la domo", respondis Britain.

"Chu vi kovros ghin tie chi sub malkovrita chielo, kiel mi
ordonis al vi hierau vespere?" diris la doktoro. "Chu vi ne
scias, ke venos gastoj? Ke, antau ol venos la vojagha kalesho,
tie chi ankorau negocoj devas esti finitaj? Ke hodiau estas
precipe solena tago?"

"Chu mi povis ion fari, sinjoro doktoro, antau ol la virinoj
deshiris la pomojn, he?" diris Britain kaj levadis iom post iom
sian vochon, tiel ke li fine forme kriis.

"Nu, chu ili nun jam finis?" diris la doktoro kaj rigardis la
horloghon. "Antauen! faru rapide! kie estas Clemency?"

"Jen mi estas, sinjoro", eksonis la voko, venante de unu el la
shtuparoj, sur kiu paro da mallertaj piedoj rapide deiradis
malsupren. "Ni estas pretaj. Forportu, knabinoj! En duono da
minuto chio estos en ordo, sinjoro!"

Kun tiuj chi vortoj shi komencis vive labori kaj montris sin che
tio chi en tia stranga formo, ke shi meritas esti priskribita per
kelkaj vortoj.

Shi havis la aghon de chirkau tridek jaroj kaj havis sufiche
dikvangan kaj afablan vizaghon, kvankam ghi penis havi esprimon
de seriozeco, kiu donis al ghi vidon tre ridindan. Sed la impreso
de tio chi ankorau tute malaperadis antau la impreso de shia
eksterordinare mallerta esteco. Se ni diros, ke shi havis du
maldekstrajn piedojn kaj du brakojn, kiuj propre apartenis al iu
alia, kaj ke tiuj chi kvar membroj shajnis elartikigitaj kaj tute
ne realmetitaj al sia ghusta loko, tiam ni prezentos nur la veran
staton en ghia plej facila lumo. Kaj se ni diros, ke je tiu chi
stato chi estis tute kontenta, prenis siajn brakojn kaj piedojn
tiel, kiel ili estis, kaj metadis nenian bridon al iliaj
kapricoj, tiam ni donos nur malgrandan ideon pri shia
trankvilanimeco. Shia kostumo konsistis el paro da grandegaj
kapricaj shuoj, kiuj chiam direktadis sin alie ol shiaj piedoj,
el bluaj shtrumpoj kaj el multekolora katuna vesto de la plej
malbela modelo, kiun oni nur povus trovi por mono, kaj el blanka
antautuko. Shi portis chiam mallongajn manikojn kaj havis chiam
kontuzitajn kubutojn kaj tiel vive zorgis pri ili, ke shi chiam
penadis en chia situacio, ech kie estis absolute neeble, ilin
turnadi kaj chirkaurigardadi. Ordinare malgranda chapeto sidis
ie sur shia kapo, kvankam oni ghin nur malofte povis vidi sur tiu
loko, kiun tiu chi vestajho pleje okupas che aliaj homoj; sed de
la kapo ghis la piedoj ghi estis modele pura kaj prezentis ian
specon de mallerta puremeco.

Tia estis la eksterajho kaj vestoj de Clemency Newcome, kiun oni
suspektadis, ke shi senkulpe falsigis sian propran nomon
Klementino (sed neniu sciis ghin certe, char shia surda maljuna
patrino, vera mirindajho pro la alta agho, kiun shi atingis, kaj
kiun shi subtenadis preskau de sia plej frua infaneco, estis
mortinta, kaj aliajn parencojn shi ne havis). Shi estis nun
okupita je la kovrado de la tablo, kaj de tempo al tempo shi
haltadis, metante la rughajn brakojn unu sur la duan, frotante la
kontuzitan kubuton per la mano de la dua brako kaj tre trankvile
rigardante la ambau brakojn, ghis shi subite ekmemoris ion, kio
ankorau mankis, kaj tiam shi forkuris por ghin alporti.

"Jen venas la du advokatoj, sinjoro!" diris Clemency en tono ne
tre favora.

"Aha!" ekkriis la doktoro kaj iris al ili renkonte. "Bonan
matenon, bonan matenon! Kara Grace! Marion! Jen estas sinjoro
Snitchey kaj sinjoro Craggs. Kie estas Alfred?"

"Li kredeble baldau venos, patro", diris Grace. "Li havis tiun
chi matenon kun la preparado al la forveturo tiom da laboro, ke
li jam tuj post la levigho de l' suno sin levis kaj eliris. Bonan
tagon, miaj sinjoroj!"

"Bonan matenon, niaj sinjorinoj", diris sinjoro Snitchey, "por mi
kaj Craggs --" tiu chi salutis -- "bonan matenon, fraulino", li
diris al Marion -- "mi kisas al Vi la manon" -- kaj tion chi li
efektive faris. "Kaj mi deziras" -- vere vidi ghin sur li oni ne
povis, char je l' unua rigardo oni ne povis supozi en li tre
multajn bonajn dezirojn por aliaj homoj -- "ke tiu chi felicha
tago cent fojojn revenu".

"Ha, ha, ha!" ridis meditante la doktoro, tenante la manojn en la
poshoj: "La granda farso en cent aktoj"!

"Vi ja certe ne povas deziri, doktoro Jeddler", diris sinjoro
Snitchey kaj metis malgrandan bluan aktopaperujon al la tablo,
"ke la granda farso por tiu chi aktorino estu mallongigita?"

"Ho ne", respondis la doktoro. "Dio nin gardu de tio chi! Shi
vivu kaj ridadu pri tio chi kiel longe shi povas ridi, kaj poste
shi diru kun tiu franco: 'La komedio estas finita, faligu la
kurtenon.'"

"La franco", diris sinjoro Snitchey kaj rigardis en la bluan
paperujon, "estis ne prava, doktoro Jeddler; kaj Via filozofio
estas ankau tute malprava, Vi povas al mi kredi, kaj mi tion chi
jam ofte diradis. Vi diras, ke ekzistas nenia seriozajho en la
vivo! Kiel Vi nomas proceson?"

"Sherco", respondis la doktoro.

"Chu Vi havis iam proceson?" demandis sinjoro Snitchey levante la
rigardon de la blua paperujo.

"Neniam", respondis la doktoro.

"Se Vi iam venos al proceso", diris sinjoro Snitchey, "Vi eble
lernos alie pensi".

Craggs, kiu shajne estis reprezentata de Snitchey kaj sian
apartan ekzistadon kaj sian "mi" nur malmulte au tute ne
konsciadis, esprimis nun propran rimarkon. Ghi rilatis je la sola
penso, kiun li posedis ne en egala duono kun Snitchey; por tio
kelkaj aliaj prudentaj kaj spertaj homoj ghin dividadis kun li.

"La procesoj estas farataj tro facilaj al la homoj", diris
Craggs.

"La procesoj?" demandis la doktoro.

"Jes", diris sinjoro Craggs, "kiel ankau chio alia. Chio en la
mondo hodiau ekzistas nur por esti farata tro facila. Tio chi
estas la malfortajho de nia tempo. Se la mondo estas farso (mi
ne estas preta tion chi nei), ghi devus esti farso tre malfacila.
La vivo devus esti kiel eble pli strecha batalo, sinjoro. Tio chi
estas ghia celo. Sed nun ghi estas farata tro facila. Ni oleas la
hokojn de la pordoj de l' vivo. Ili devus esti rustaj. Baldau
ili kutimos sin malfermadi tute mallaute. Kaj tamen ili devus
krakadi en la hokoj, sinjoro".

Sinjoro Craggs shajne mem krakis sur siaj hokoj, kiam li
prezentis sian opinion, kies impreson li per sia eksterajho multe
plifortigis, char li estis malvarma, seka, severa homo, en
grizajho kaj blankajho kiel siliko, kaj havis malgrandajn
fajrerantajn okulojn, kiel se oni elbatadus el ili fajron. Chiuj
tri regnoj de l' naturo havis propre reprezentanton en tiuj chi
tri viroj; char Snitchey estis simila je pigo au korvo (nur li
ne estis tiel glata kaj brilanta), kaj la doktoro havis striitan
vizaghon, kiel citrona pomo, kaj sur tiu chi en kelkaj lokoj
kavetojn, kie kvazau la birdoj estis bekintaj, kaj poste
malgrandan harligeton, kiu prezentis la tenilon.

Kiam en la pordo de l' ghardeno aperis la sana figuro de bela
junulo en kostumo de vojagho kaj akompanata de homo, kiu portis
lian pakajhon, per rapidaj pashoj kaj kun vizagho plena je gajeco
kaj espero tute konvene al la bela mateno, la tri viroj iris al
li renkonte, kiel la fratoj de la tri Parkoj, au kiel la tre
efekte maskitaj Gracioj, au kiel la grizaj profetoj sur la
dezertajho, kaj chiuj tri lin salutis.

"Ankorau multajn felichajn tagojn Alf", diris la doktoro.

"Tiu chi felicha tago revenadu cent fojojn, sinjoro Heathfield",
diris sinjoro Snitchey kun profunda saluto.

"Ghi multajn fojojn revenadu!" ripetis Craggs per profunda
saluto.

"Kia pafaro!" ekkriis Alfred kaj haltis, "kaj unu -- du -- tri --
sole sciigistoj de nenio bona sur la granda maro de l' vivo. Mi
ghojas, ke Vi ne estas la unuaj, kiujn mi vidas hodiau matene:
mi prenus ghin por malbona antausigno. Sed Grace estis la unua
-- mia kara, bona Grace -- tial mi eltenos kontrau Vi chiuj!"

"Permesu, sinjoro, mi estis la unua", diris Clemency Newcome. "Vi
scias, shi promenadis tie chi en la ghardeno de la komenco de l'
mateno. Mi estis interne en la domo."

"Estas vere! Clemency estis la unua", diris Alfred. "Tiel mi
kontraumetos al Vi Clemency'on."

"Ha, ha, ha! -- por ni kaj Craggs", diris Snitchey. "Kia
kontraumeto!"

"Shi eble ne estas tiel malbona, kiel ghi elrigardas", diris
Alfred kaj skuis al la doktoro kore la manon, poste ankau al
Snitchey kaj Craggs, kaj rigardis chirkauen. "Kie estas la --
mia Dio!"

Kun rapida movo, kiu por momento metis Jonathan'on Snitchey kaj
Thomas'on Craggs en pli proksiman kuntushighon, ol kiel ili
decidis en sia negoca kontrakto, li jhetis sin tien, kie staris
la ambau fratinoj, kaj -- sed mi ja ne bezonas rakonti, kiel li
salutis antaue Marion'on kaj poste Grace'on, kaj mi faras nur la
rimarkon, ke sinjoro Craggs eble trovis, ke li faras ghin al si
tro facila.

Eble por deturni la atenton, doktoro Jeddler rapidis aliri al la
tablo de matenmangho, kaj chiuj sidighis al la manghado. Grace
prenis la rolon de prezidanto, sed shi sciis sin tiel loki, ke
shi apartigis sian fratinon kaj Alfred'on de la resto de la
societo. Snitchey kaj Craggs sidis unu kontrau la dua, havante
inter si la bluan paperujon pro sendanghereco; sed la doktoro
havis sian ordinaran lokon kontrau Grace. Clemency saltadis
chirkau la tablo kiel disportantino, kaj la melankolia Britain
plenumadis apud malgranda flanka tablo la oficon de
distranchisto.

"Viandon?" diris Britain, proksimighante al sinjoro Snitchey kun
distranchilo kaj forko en la mano kaj jhetante al li la demandon
kiel shtonon sur la kapon.

"Jes", respondis la advokato.

"Kaj Vi volas viandon?" diris Britain al Craggs.

"Malgrasan kaj brunan", respondis tiuj chi. Kontentiginte la
dezirojn de tiu chi ambau kaj modere provizinte la doktoron (li
shajne sciis, ke la ceteraj ne deziras manghon), li restis apud
la du advokatoj tiel proksime, kiel nur la konveno permesis, kaj
observadis ilin per senmovaj okuloj. Nur unu fojon lia malafabla
vizagho iom glatighis, tio chi estis kiam sinjoro Craggs, kies
dentoj estis ne el la plej bonaj, faris malbonan gluton kaj estis
atakita de konvulsia tusado; kun granda viveco Britain tiam
ekkriis: "mi pensis, ke li sufokighos"!

"Nun, Alfred", diris la doktoro, "kelkajn vortojn pri aferoj
negocaj, dum ni estas ankorau che la matenmangho".

"Dum ni estas ankorau che la matenmangho", diris Snitchey kaj
Craggs, kiuj shajne tute ne pensis ankorau pri chesado.

Kvankam Alfred ne matenmanghis kaj videble havis multe por fari,
li tamen respekte respondis:

"Kiel Vi ordonos, sinjoro!"

"Se povus esti io serioza", komencis la doktoro, "en tiu chi --"

"Farso, sinjoro", plenigis Alfred.

"En tiu chi farso", daurigis la doktoro, "ghi estus tiu chi
kuntrafigho de la tago de l' adiaudiro kun duobla tago de
naskigho, al kiu por ni kvar estas ligitaj multaj agrablaj
rememoroj kaj kiu chiam revokados al ni en la memoron nian longan
kaj amikan kunevivadon. Sed tio ne apartenas tien chi."

"Ho jes, doktoro Jeddler", diris la junulo. "Ghi bone apartenas
tien chi, tion diras al mi mia koro tiun chi matenon, kaj ankau
la Via tion al Vi dirus, se Vi volus ghin auskulti. Mi forlasas
hodiau Vian domon; mi chesas hodiau esti Via zorgato; ni
disighas kiel duonaj parencoj, kiuj disligas unu ligilon, dum
aliaj jam ridetas al ni en la estonteco", -- li rigardis che tiuj
chi vortoj Marion'on, kiu sidis apud li -- "ligiloj tiel richaj
je esperoj, ke vortoj ne povas tion chi esprimi. Vi vidas", li
aldonis gaje, "Vi vidas, doktoro, estas ankorau greno da
seriozajho en tiu chi granda malsagha amaso da polvo. Hodiau
almenau ni konfesu, ke ekzistas ankorau greneto da seriozajho".

"Hodiau!" ekkriis la doktoro. "Auskultu, auskultu! ha, ha, ha!
Hodiau pli ol en chiuj tagoj en la malsagha jaro. Hodiau, kiam
tie chi havis lokon la granda batalo? Sur tiu chi loko, kie ni
nun sidas, kie mi hodiau matene vidis danci miajn knabinojn, kie
la fruktoj por nia matenmangho jhus estas deshiritaj de tiuj chi
arboj, kiuj havas siajn radikojn ne en tero, sed en homoj, tie
chi tiom multaj trovis la morton, ke ankorau en mia juneco, post
multaj generacioj, tie chi estis elfosita tuta mortintaro da
ostajhoj kaj da pecoj de fenditaj kranioj. Kaj tamen ech cent
homoj en tiu batalo ne sciis, por kio kaj kial ili batalis; ech
cent el tiuj, kiuj triumfis la venkon, ne sciis, kial ili tion
chi faris! Ech kvindek homoj ne farighis pli felichaj per la
gajno kaj perdo. Ech ses homoj ne havas hodiau konsentan opinion
pri la kauzo kaj rezultato: per unu vorto, neniu, ekster la
plorantaj pro la mortigitaj, sciis iam ion difinitan pri tio chi.
Seriozajho!" diris la doktoro ridante. "Tia mondo!"

"Sed al mi chio tio chi shajnas tre serioza", diris Alfred.

"Serioza!" ekkriis la doktoro. "Se Vi tiajn aferojn akceptas kiel
seriozaj, Vi devas frenezighi, au iri sur altan monton kaj
farighi ermito."

"Kaj al tio chi estas jam tiel longe de tiu tempo", diris Alfred.

"Longe!" rediris la doktoro. "Chu Vi scias, kion la mondo faradis
de tiu tempo ghis hodiau? Mi ghin ne scias!"

"Ghi iom procesadis", rimarkis sinjoro Snitchey kaj miksis sian
teon.

"Kvankam oni ghin faradis al la homoj chiam tro facila", diris
lia kompaniano.

"Kaj Vi permesos al mi diri, doktoro", daurigis sinjoro
Snitchey, "kvankam mi jam mil fojojn esprimis mian opinion, ke en
la mondo, se ghi procesas, kaj entute en la sistemo de ghia
jughofarado mi vidas ion efektive seriozan, ion realan, ion, kio
havas sian intencon kaj sian celon --"

Clemency Newcome pushighis nun je la tablo, ke chiuj teleroj kaj
tasoj ekkrakis.

"Nu, kio estas?" ekkriis la doktoro.

"La malbenita paperujo," diris Clemency, "kiu chiam venas inter
la piedoj!"

"Kio havas sian intencon kaj sian celon, mi diris," komencis
denove Snitchey, "kio postulas de ni estimon. La vivo estas
farso, Vi diras, doktoro Jeddler? la vivo kun la jughofarado?"

La doktoro ridis kaj rigardis Alfred'on.

"Ni supozu, ke la milito estas malsaghajho", diris Snitchey. "En
tio chi ni konsentas. Ekzemple tie chi ni vidas charmegan lokon
--" li montris per la forko en la chirkauajhon -- "kiu antau
longa tempo estis kovrita de amasoj da soldatoj -- chiu aparte
kulpa je rompo de la paco de l' lando -- kaj dezertigita per
fajro kaj glavo. Ha, ha, ha! La sola penso, ke homo memvole
elmetas sin al morto per fajro kaj glavo! Tio chi estas malsaghe,
tute ridinde! oni devas levi la shultrojn pro la homoj, kiam oni
pensas pri tio chi! Sed ni prenu tiun chi charman lokon kiel ghi
estas nun. Ni prezentu al ni la leghajn rilatojn, kiuj naskighas
de la tera proprajho; la heredigadon kaj donacadon de la tera
proprajho, la prodonadon kaj reelachetadon de la proprajho;
farmadon liberan, farmadon heredan, farmadon tempan; ni prezentu
al ni", diris sinjoro Snitchey kun tia entuziasmo, ke li shmacis
per la lipoj, "ni prezentu al ni la komplikitajn leghojn, kiuj
rilatas je la rajto de posedado kaj la pruvado de tiu chi rajto,
kun chiuj reciproke kontrauparolaj precedencoj kaj aktoj
parlamentaj apartenantaj al tio chi; la nekalkuleblan multon da
komplikitaj kaj senfinaj kancelariaj jughaj procesoj, al kiuj tiu
chi bela loko donas la kauzon: -- kaj konfesu, doktoro Jeddler,
ke tio chi estas unu oazo en la mondo! Mi esperas", diris sinjoro
Snitchey kun rigardo sur sian kompanianon, "ke mi parolas en la
nomo de la firmo, sinjoro Craggs?"

Char sinjoro Craggs jesis, sinjoro Snitchey, kies apetiton la
parolado akrigis, rimarkis, ke li estas preta akcepti ankorau
unu pecon da viando kaj tason da teo.

"Mi ne volas defendi la vivon entute", li aldonis kaj frotis al
si interne ridante la manojn; "ghi estas plena je malsaghajhoj,
plena je ankorau pli malbonaj aferoj. Certigoj de fideleco, de
konfido, de neprofitemeco kaj similaj. Ba, ba! ni vidas, kian
indon ili havas. Sed Vi ne devas ridi je la vivo; Vi bezonas ludi
partion, tre malfacilan partion! Chiuj homoj ludas kontrau Vi,
kaj Vi ludas kontrau chiuj homoj. Ho, ghi estas tre interesa
afero. Ghi estas tre rafinitaj iroj sur la shaka tabulo. Ridi Vi
devas, doktoro Jeddler, nur tiam, se Vi gajnas; kaj ankau tiam
ne tro multe. Ha, ha, ha! ne tro multe", ripetis Snitchey,
balancante la kapon kaj fermetante unu okulon, kiel se li volus
aldoni: "sed tion chi Vi povas fari!"

"Nu, Alfred", ekkriis la doktoro, "kion Vi diros al tio chi?"

"Mi diros nur", respondis Alfred, "ke la plej granda komplezo,
kiun Vi povus fari al mi kaj, mi pensas, ankau al Vi mem, estus,
se Vi iam provus meti en forgeson tiun chi kampon de l' batalo
kaj aliajn similajn por la pli granda kampo de l' batalo de l'
vivo, sur kiun la suno lumas chiun tagon."

"Nu, mi timas, ke tio chi ne farus lin pli kvieta, sinjoro
Alfred", diris Snitchey. "La batalantoj en tiu chi batalo de l'
vivo estas tre varmegaj kaj malamegaj unu kontrau la alia. Tre
malagrabla estas la hakado kaj pikado kaj la sekreta mortigado de
post la dorso kaj la dispremado kaj sufokado; per unu vorto ghi
estas propre malbona historio."

"Mi pensas, sinjoro Snitchey", diris Alfred, "ke en tiu chi
batalo estas renkontataj mallautaj venkoj kaj bataloj, granda
memoferemeco kaj noblaj faroj plenaj je heroeco -- ech en ghiaj
shajnaj bagateloj kaj kontrauparoloj -- faroj, kiuj tute ne
estas malpli malfacile plenumeblaj tial, ke ili estas enskribitaj
en nenia tera kroniko, ke nenia tera publiko ilin vidas; faroj,
kiuj chiutage havas lokon en kashitaj anguloj, en malrichaj
dometoj kaj en viraj kaj virinaj koroj, -- faroj, el kiuj unu
sola povus la plej severan mallaudanton pacigi kun tiu chi mondo
kaj instrui lin konfidi al ghi kaj esperi, se ech duono de ghiaj
loghantoj sin trovus en milito kaj kvarono en procesado; kaj tio
chi jam multe signifas."

La ambau fratinoj auskultis kun strechita atento.

"Bone, bone!" diris la doktoro, "mi estas tro maljuna por esti
ankorau konvertita, ech de mia amiko Snitchey tie chi, au de
mia bona fratino Martha Jeddler, kiu ankau havis siajn spertojn,
kiel shi diras, kaj de tiu tempo farighis bonfarema kaj malsevera
kontrau chiuj specoj de homoj, kaj kiu tiel forte sin tenas je
sia opinio (nur kiel virino shi estas malpli prudenta kaj pli
obstina), ke ni ne povas vivi en konsento kaj malofte nin vidas.
Mi estas naskita sur tiu chi kampo de l' batalo. Sesdek jaroj
pasis super mia kapo, kaj mi chiam vidadis, ke la tuta
kristanaro, kun la Dio scias kiom da amantaj patrinoj kaj sufiche
bonaj filinoj, kiel la miaj, tute perdadis la saghon, kiam estis
parolo pri kampo de batalo. Tiujn chi samajn reciprokajn
kontrauparolojn ni trovas chie. Oni devas au ridi au plori je
tiuj chi ridindaj senkonsekvencoj; kaj mi plivolas ridi je tio
chi".

Britain, kiu chiun apartan parolanton auskultis kun plej granda
atento, shajnis subite veni al tiu chi sama opinio, se plej
profunda cherka tono, kiun li eldonis, povis esti prenata por
rido. Sed lia vizagho restis che tio chi tiel senmova, ke,
kvankam kelkaj el la gastoj matenmanghaj sin turnis, ektimigite
de la malagrabla tono, tamen neniu supozis la farinton. Neniu,
esceptinte la kuneservantan Clemency Newcome, kiu per unu el siaj
plej amataj membroj, la kubuto, donis al li pushon kaj kun
riprocha murmureto demandis, je kio li ridas.

"Ne je Vi!" diris Britain.

"Je kiu do?"

"Je la homaro", diris Britain. "Jen estas la amuzajho."

"En la vero, inter la sinjoro kaj tiuj chi advokatoj li farighas
kun chiu tago pli malsagha!" ekkriis Clemency kaj donis al li
pushon per la dua kubuto. "Chu Vi scias, kie Vi estas? Chu Vi
volas esti forpelita?"

"Mi nenion scias", diris Britain kun senesprima rigardo kaj
senmova vizagho. "Mi zorgas je nenio, mi kredas nenion, mi
postulas nenion."

Se tiu chi malgaja sinpriskribo, farita en atako de melankolio
estis ech iom trograndigita, tamen Benjameno Britain -- nomata
iafoje Malgrand-Britain por diferenco de Grand-Britanujo (Great
Britain), kiel oni diras Juna Anglujo por per diferenco pli klare
esprimi la Maljunan Anglujon -- prezentis sian efektivan staton
de l' animo pli bone, ol oni povus pensi. Char auskultante chiun
tagon la sennombrajn parolojn, kiujn la doktoro turnadis al
diversaj homoj kaj kiuj chiuj devis pruvi, ke ech lia ekzistado
en la plej bona okazo estas nur eraro kaj sensencajho, la
malfelicha Britain iom post iom venis en tian senfundajhon de
konfuzitaj kaj kontrauparolaj ideoj, kiuj premis lin de ekstere
kaj interne, ke la vero sur la fundo de sia puto en komparo kun
Britain en la profundo de lia spirita mallumigho shajnis stari
sur ebena tero. La sola, kion li klare vidis, estis tio, ke la
nova elemento, kiun Snitchey kaj Craggs ordinare enportadis en
tiujn chi interparolojn, faradis ilin nur pli nekompreneblaj, kaj
por la doktoro ghi shajnis chiam esti ia gajno kaj jesigo. Tial
li rigardis la du advokatojn kiel kunkauzantoj de lia stato de
l' animo kaj forte ilin malestimis.

"Sed kun tio chi ni nun havas nenion por fari, Alfred", diris la
doktoro. "Chesante hodiau esti mia zorgato kaj forlasante nin,
provizita je tio, kion povis Vin instrui la latina lernejo tie
chi kaj Via lernado en Londono kaj maljuna simpla vilagha
doktoro, kiel mi, Vi nun eniras en la mondon. La unua parto de
Via tempo de provado, kiun difinis Via mortinta patro, nun estas
finita. Vi eliras nun, konforme je lia dua deziro, en la mondon
en karaktero de propra sinjoro, kaj longe antau finighos Via
trijara restado en la medicinaj lernejoj de l' eksterlando, Vi
nin forgesos. Dio! Vi forgesos nin en ses monatoj!"

"Se mi ghin faros -- sed Vi scias ghin pli bone; kial mi bezonas
disputi kun Vi?" diris Alfred ridante.

"Mi scias nenion de tia speco", respondis la doktoro. "Kion Vi
pensas pri tio chi, Marion?"

Marion, ludante kun sia taso, shajnis diri -- sed shi ghin ne
diris -- ke shi nenion havas kontrau tio ke li shin forgesu, se
li nur povas. Grace alpremis la florantan vizaghon al shiaj
vangoj kaj ridetis.

"Mi ne estis, mi esperas, tre maljusta administranto de la havo
konfidita al mi", parolis plu la doktoro; "sed en chiu okazo mi
devas hodiau forme esti liberigita kaj forigita de mia ofico;
kaj jen estas niaj bonaj amikoj Snitchey kaj Craggs kun tuta sako
plena je paperoj kaj kalkuloj kaj dokumentoj pri la havo, kiun mi
devas transdoni al Vi (mi volus, ke ghi estu pli granda, Alfred,
sed Vi devas farighi granda homo kaj pligrandigi ghin), kaj je
alia malsaghajho de tiu speco, kion oni devas subskribi, sigeli
kaj transdoni."

"Kaj leghe atesti, kiel la legho ordonas", diris Snitchey,
forshovante sian teleron kaj elprenante la paperojn, kiujn lia
kolego eletendis sur la tablo; "kaj char mi kaj Craggs kune kun
Vi, doktoro, estis kuratoroj de la havo, tial Viaj du servantoj
servos al ni kiel atestantoj. Chu Vi scias legi, sinjorino
Newcome?"

"Mi ne estas edzinigita, sinjoro", diris Clemency.

"Ho, mi petas pardonon. Mi ghin kredas", diris Snitchey
ridetante, jhetante rigardon sur la strangan figuron. "Vi scias
legi?"

"Iom", respondis Clemency.

"La formulon edzigan matene kaj vespere, ne vere?" diris la
advokato shercante.

"Ne", diris Clemency. "Tro malfacile. Mi legas nur la
fingringon."

"La fingringon!" ripetis Snitchey. "Kion ghi signifas?"

Clemency jesis per la kapo kaj diris: "kaj la kribrilon de
muskato".

"Shi estas freneza! Ie por la lordo kanceliero!" diris Snitchey
kaj atente shin rigardis.

"Se shi havas ian proprajhon", aldonis Craggs.

Sed nun enmiksis sin Grace kaj komprenigis al ili ke sur la
ambau parolataj objektoj sin trovas gravurita sentenco kaj ke
ili tiel prezentas la poshan bibliotekon de Clemency, kiu kun
libroj ne multe sin okupas.

"Ha, tiel, fraulino Grace!" diris Snitchey. "Jes, jes. Ha, ha,
ha! mi pensis, ke tiu chi bona knabino estas freneza. Shi tute
tiel elrigardas", li diris por si mem, balancante la kapon. "Kaj
kio staras sur la fingringo, sinjorino Newcome?"

"Mi ne estas edzinigita, sinjoro", rimarkis Clemency.

"Au Newcome. Chu tiel estos bone?" diris la advokato. "Kio sin
trovas sur la fingringo, Newcome?"

Kiel Clemency, antau ol shi respondis tiun chi demandon,
disshovis unu poshon kaj rigardis en ghian senfundan profundon,
serchante la fingringon, kiu tie ne estis, kaj kiel shi tion chi
saman faris kun la dua posho kaj shajnis trovi la fingringon
profunde malsupre, kiel perlo de granda indo; kiel shi tiam
forigis chiujn interkushantajn malhelpojn, konsistantajn el tuko
de nazo, peceto da vaksa kandelo, rughvanga pomo, orangho,
monereto de felicho, seruro, tondilo en ingo, plenmano da vitraj
perloj, kelkaj buloj da fadeno, kudrilujo, plena kolekto de
krispigiloj de haroj kaj unu biskvito, kaj chiun el tiuj chi
objektoj aparte donis teni al Britain -- tio chi nin malmulte
interesas. Ankau ne interesas nin, kiel shi, penante kapti kaj
reteni la poshon (char tiu chi havis strangan inklinon saltadi
kaj glitadi en angulon), okupis pozicion kaj trankvile sin tenis
en ghi, kvankam ghi videble estis en plena kontraueco kun la
homa anatomio kaj kun la leghoj de la egalpezo. Estos sufiche, se
ni diros, ke shi fine triumfe metis la fingringon sur la fingron
kaj ekfrapis per la kribrilo de muskato, kaj ni devas rimarki, ke
la literaturo de tiuj chi ambau uzajhoj sekve de tro multa
frotado estis proksima al forvishigho.

"Tio chi do estas la fingringo?" diris sinjoro Snitchey, volante
iom sherci je shia kalkulo. "Kaj kion diras la fingringo?"

"Ghi diras", respondis Clemency kaj malrapide kunesilabis la
surskribon: "For-ge-su-kaj-par-do-nu".

Snitchey kaj Craggs kore ridis. "Tio chi estas bela!" diris
Snitchey. "Ne malbone!" diris Craggs. "Montras tiom da konado de
homoj", diris Snitchey. "Tiel uzebla por la praktika vivo", diris
Craggs.

"Kaj la kribrilo?" daurigis demandi Snitchey.

"La kribrilo diras", respondis Clemency: "Ki-on-vi-vo-las-ke-la-
ho-moj-al-vi-fa-ru-ti-on-chi-fa-ru-an-kau-al-i-li".

"Faru ion al la homoj, por ke ili nenion al vi faru, Vi kredeble
pensas?" diris sinjoro Snitchey.

"Mi ne komprenas", respondis Clemency kaj balancis la kapon. "Mi
ne estas advokato."

"Mi timas, ke se Vi estus advokato", diris sinjoro Snitchey,
rapide sin turnante al la doktoro, kiel volante antaue fari ion
kontrau la impreso, kiun tiu chi respondo eble povus elvoki, "Vi
trovus, ke tio chi estas la regulo de vivado de la plej multaj de
Viaj klientoj. En tio chi ili estas tre seriozaj -- kiel ajn
malsagha tiu chi mondo entute estas -- kaj metas poste la kulpon
sur nin. Ni, juristoj, efektive estas ne multe pli ol speguloj,
sinjoro Alfred; sed pleje konsilighas kun ni koleremaj kaj
malpacemaj homoj, kiuj elrigardas ne tute bone; kaj estas propre
maljusto nin insulti, se ni montras al la homoj malafablajn
vizaghojn. Mi pensas", diris sinjoro Snitchey, "mi samtempe
esprimas ankau la opinion de nia sinjoro Craggs."

"Sendube", diris Craggs.

"Kaj tial, se sinjoro Britain volos oferi al ni iom da inko",
diris sinjoro Snitchey, reprenante la paperojn ree en la manon,
"ni kiel eble pli baldau subskribu, sigelu kaj transdonu, char
alie venos la vojagha kalesho antau ol ni scios, kie ni estas".

Jughante lau la eksterajho, estis tre kredeble, ke la kalesho
preterveturos antau ol sinjoro Britain scios, kie li estas; char
li staris tute enprofundigita en pensojn kaj reciproke pesadis en
la kapo la argumentojn de la doktoro kontrau la argumentoj de la
advokatoj kaj la argumentojn de la advokatoj kontrau la
argumentoj de la doktoro kaj la argumentojn de la klientoj
kontrau la argumentoj de la ambau kaj faris malfortajn provojn
meti en konsenton la fingringon kaj la kribrilon (io tute nova
por li) kun iu el la filozofioj konataj de li; per unu vorto li
rompadis al si la kapon kiel la plej granda filozofo per teorioj
kaj sistemoj. Sed Clemency, kiu estis lia bona genio -- kvankam
li havis nur tre malafablan opinion pri shia prudento, char shi
nur malofte zorgadis pri abstraktaj konsideradoj kaj chiam estis
preta fari la ghustajhon en ghusta tempo -- dume venis kun la
inko kaj ankorau plu faris al li utilan servon per tio, ke shi
per pusho de la kubuto vekis lin el lia distreco kaj tute lin
maldormigis.

Mi ne volas rakonti, kiel lin turmentis la timo, ofte renkontata
che homoj de lia stato, kiuj ne kutimis uzi la plumon -- la timo,
ke li ne povas subskribi per sia nomo dokumenton, skribitan ne de
li mem, sen elmeti sin al ia ankorau ne konata danghero au
devontigi sin sen scio al pagado de grandegaj sumoj; mi ne
rakontos, kiel li alproksimighis al la dokumentoj nur kun
protestoj kaj devigita de la doktoro kaj necese volis ilin
antaue trarigardi antau ol li subskribis (la artifika karaktero
de la skribajho, ne parolante jam pri la juristaj esprimoj, estis
por li kiel io hhina) kaj turni la folion, por vidi, chu sur la
dua pagho ne estas skribita io danghera; kaj kiel post la
subskribo de sia nomo li farighis tute malfelicha, kiel iu kiu
fordonis sian havon kaj siajn rajtojn. Mi ne povas ankau rakonti
detale, kiel la blua paperujo, kiu konservis lian subskribon,
havis por li poste misteran altiran forton, tiel ke li ne povis
ghin forlasi. Mi ne rakontos ankau, kiel Clemency Newcome, tute
ekster si de rido che la penso, ke shi estas persono grava, metis
sin per siaj ambau kubutoj super la tutan tablon kaj apogis la
kapon sur la maldekstra brako, antau ol shi komencis fari siajn
kabalajn signojn, por kiuj shi bezonis tre multe da inko kaj
kiujn shi samtempe per la lango pentradis en la aero. Kiam shi
unu fojon gustumis inkon, shi farighis soifa je ghi, kiel la
tigro, kiu eklekis sangon, kaj shi volis subskribi chion eblan
kaj meti sian nomon en chiuj anguloj. Por mallonge diri, la
doktoro estis liberigita de sia ofico kaj de sia respondeco kaj
Alfred prenis ghin mem sur sin kaj komencis sian vojaghon de l'
vivo.

"Britain!" diris la doktoro, "kuru al la pordo de l' ghardeno kaj
rigardu, chu la kalesho venas. La tempo forflugas, Alfred."

"Jes, sinjoro, jes!" vive rediris la junulo. "Kara Grace! unu
sekundon! Marion -- tiel juna kaj bela, tiel aminda kaj admirata,
al mia koro tiel kara, kiel nenio en la mondo -- ne forgesu tion
chi! Mi metas Marion'on en viajn manojn."

"Shi estis por mi chiam kara gardatajho, Alfred. Nun shi estas
por mi duoble kara. Mi montros min inda je via konfido", diris
Grace.

"Mi kredas ghin, Grace", respondis Alfred. "Mi scias ghin. Kiu
povus rigardi en vian okulon kaj audi vian sinceran vochon kaj
tion chi ne scii. Ha, bona Grace! se mi havus vian certan senton,
vian trankvilan animon, kiel senzorge mi forlasus hodiau tiun
chi lokon!"

"Tiel vi pensas?" rediris shi kun trankvila rideto.

"Kaj tamen, Grace -- fratino mi preskau dirus."

"Diru ghin!" shi lin vive interrompis. "Mi audas ghin kun
plezuro, neniam nomu min alie."

"Tiel fratino", diris Alfred, -- "kaj tamen estas pli bone por
Marion kaj por mi, se via senshanceligha kaj fidela animo nin tie
chi subtenas kaj faras nin pli felichaj kaj pli bonaj. Ech se mi
povus, mi shin ne pro mi forprenus."

"La kalesho estas sur la altajho!" ekkriis Britain.

"La tempo pasas, Alfred", admonis la doktoro.

Marion staris flanke, kun okuloj mallevitaj; sed nun Alfred ame
alkondukis shin al la fratino kaj metis shin al shia brusto.

"Mi diris al Grace, kara Marion", li diris, "ke mi donas vin sub
shian gardon, ke mi forirante konfidas al shi vin kiel mian plej
karan juvelon. Kaj kiam mi revenos kaj vin repostulos, mia plej
amata, kaj antau ni staros la bela estonteco de nia edza vivo,
tiam ghi estu unu el niaj plej bonaj plezuroj meditadi, kiel ni
povas fari Grace'on felicha, antauplenumadi shiajn dezirojn,
montri al shi nian amon kaj dankecon kaj ion repagi al shi de la
shuldo, kiun shi metis sur nin."

La pli juna fratino metis unu manon en la lian kaj per la dua shi
tenis chirkauprenite sian fratinon. Shi rigardadis en la
trankvile gajajn okulojn de sia fratino per rigardo, en kiu estis
miksitaj amo, admiro, doloro kaj preskau adoro. Shi rigardadis
la vizaghon de la fratino, kiel se ghi estus la vizagho de chiela
anghelo. Kaj kun gaja, felicha trankvileco tiu chi vizagho
rigardadis shin kaj shian amanton.

"Kaj kiam la tempo venos, se ghi iam devas veni", diris Alfred --
"mi miras, ke ghi ankorau ne venis, sed Grace scias tion chi la
plej bone, kaj Grace estas chiam prava -- la tempo, kiam shi
bezonos koron de amiko, al kiu shi povus sin konfidi, kiel
fidelaj ni tiam estos, Marion, kaj kiel ni ghojos, ke nia bona
fratino amas kaj estas amata, kiel shi meritas!"

Chiam ankorau la pli juna fratino rigardadis al shi en la
okulojn kaj ne deturnadis sin ech al li. Kaj chiam ankorau
ripozadis tiuj chi fidelaj okuloj kun gaja felicha trankvileco
sur shi kaj shia amanto.

"Kaj kiam chio tio chi estos pasinta kaj ni estos maljunaj kaj
vivos en malvasta komuneco kaj ofte parolados pri la malnovaj
tempoj", diris Alfred, "tiam tio chi antau chio devas esti nia
tempo plej amata -- precipe tiu chi tago; kaj tiam ni rakontados
al ni, kion che la disigho ni pensis kaj sentis kaj esperis kaj
timis; kaj kiel ni ne povis diri al ni reciproke adiau."

"La kalesho veturas tra l' arbajho", ekkriis Britain.

"Jes! Mi estas preta -- kaj kiel ni malgrau chio feliche nin
revidis; tiun chi tagon ni faros la plej felicha en la tuta jaro
kaj ni ghin festados kiel triobla tago de naskigho. Ne vere, mia
kara?

"Jes!" diris la pli maljuna fratino kun fajro kaj radianta
rideto. "Jes, Alfred, ne malrapidu. Ne restas tempo. Diru al
Marion adiau. Kaj Dio vin gardu!"

Li altiris la pli junan fratinon al sia brusto. Kiam li shin ree
ellasis, shi denove alvolvighis al Grace kaj denove ekrigardis al
shi en la trankvilajn okulojn kun tiu sama rigardo plena je
miksitaj sentoj.

"Adiau, Alfred!" diris la doktoro. "Paroli pri serioza
korespondado au serioza aldoniteco kaj shuldigeco kaj tiel plu
en tiu chi -- ha, ha, ha! -- Vi scias, kion mi volas diri -- pri
tio chi paroli estus kompreneble malsagheco. Mi povas nur diri,
ke se vi kaj Marion restos che tiu chi sama malsagha stato de l'
animo, mi kontrau Vi kiel bofilo, kiam la tempo venos, nenion
kontrauparolos."

"Sur la ponto!" ekkriis Britain.

"Ghi venu!" diris Alfred kaj kore skuis la manon al la doktoro.
"Pensu iafoje pri mi, mia malnova amiko kaj zorganto, tiel
serioze, kiel Vi nur povos! Adiau, sinjoro Snitchey! Adiau,
sinjoro Craggs!"

"Ghi venas jam!" ekkriis Britain.

"Unu kison de Clemency Newcome pro malnova konateco -- vian
manon, Britain -- Marion, mia plej kara koro, adiau! Fratino
Grace, ne forgesu!"

La patrina figuro kaj la vizagho tiel bela en sia gaja
trankvileco sin turnis al li; sed la okuloj de Marion ne povis
sin deturni de shia fratino.

La kalesho estis antau la pordo. La pakajho estis surmetita. La
kalesho ekrulighis for. Marion sin ne movis.

"Li faras al vi signon per la chapelo, mia kara", diris Grace.
"Via fiancho, mia koro. Rigardu!"

La pli juna fratino suprenrigardis kaj turnis por sekundo la
kapon. Sed kiam shi post tio chi renkontis la plenan rigardon de
tiuj chi trankvilaj okuloj, shi plorante falis al la kolo al la
pli maljuna fratino.

"Ho, Grace, Dio vin benu! sed mi ne povas ghin rigardi, Grace!
Ghi rompas al mi la koron."




PARTO DUA.


Snitchey kaj Craggs havis belan malgrandan ekspedejon sur la
malnova kampo de l' batalo, kie ili vivis de bela malgranda
negoco kaj kondukadis multajn malgrandajn batalojn por multaj
militantaj partioj. Kvankam oni propre ne povis diri, ke tiuj chi
bataloj estus facilaj kaj vivaj bataloj de tiraljoroj -- char
ordinare ili iradis tre malrapide kaj malfacile -- oni tamen la
partoprenon de la firmo en tiu rilato povis klasifiki sub tiu
speco de skermado, ke ili jen jhetadis pafon sur tiun chi
plendanton, poste kuglon sur tiun defendanton, jen kun la tuta
forto superfaladis sur teran proprajhon starantan sub
sekvestracio, kaj poste denove havis batalon kun neregula korpuso
de malgrandaj shuldantoj, ghuste kiel estis la okazo kaj kiel la
malamiko sin starigis kontrau ili. Por ili, tiel same kiel por
homoj pli gloraj, la gazeto estis grava kaj tre interesanta
folio; kaj pri Ia plejmulto de la bataloj, en kiuj ili montris
sian militestran talenton, la batalantoj poste diradis, ke ili
pro la multa fumo, de kiu ili estis chirkauataj, nur kun granda
malfacilo povis reciproke sin rekoni kaj malfacile povis vidi,
kion ili propre faras.

La ekspedejo de la sinjoro Snitchey kaj Craggs kushis tre
oportune sur la bazaro post malfermita pordo kaj du glataj
malsupren kondukantaj shtupoj, tiel ke la kolera farmanto, kiu
postulis proceson, kun la plej granda facileco povis ensalti.
Siajn interparolojn ili havadis en posta chambro sur la unua
etagho, kun malalta malluma plafono, kvazau la chambro mem
kuntiradus la brovojn en serioza meditado super komplikitaj
punktoj de leghoj. La meblaro de la chambro konsistis el kelka
nombro da ledaj seghoj kun altaj apogiloj, kun grandaj rondaj
najloj de flava kupro, el kiuj kelkaj elfalis au eble estis
eltiritaj de la senkonscia fingro de konfuzitaj klientoj. Ekster
tio oni povis vidi gravurajhon de unu glora jughisto, kiu
siatempe per chiu harligo de sia granda hararo faradis sur la
homojn tian impreson, ke la haroj al ili starighadis kiel montoj.
Paperoj en multaj apartaj amasoj plenigadis la polvajn shrankojn,
bretojn kaj tablojn, kaj la malsupra parto de la muraj tabulajhoj
estis kovrita de vicoj da fajreltenaj kestoj kun pendantaj
seruroj kaj kun dike skribitaj nomoj, kiujn la atendantaj
klientoj per nevenkebla sorcho sin sentadis devigataj silabadi de
antaue kaj de poste, dum ili shajne auskultadis la sinjorojn
Snitchey kaj Craggs, ne komprenante ech unu vorton de tio, kion
tiuj chi parolis.

Snitchey kaj Craggs ambau estis edzigitaj. Snitchey kaj Craggs
estis la plej bonaj amikoj en la mondo kaj havis reciproke
efektivan konfidon; sed, kiel ofte okazas en la vivo, sinjorino
Snitchey el principo rigardadis sinjoron Craggs kun okuloj
suspektemaj, kaj tion chi saman rilate la sinjoron Snitchey
faradis sinjorino Craggs. "Kun via Snitchey", iafoje diradis la
lasta dirita sinjorino al sinjoro Craggs, "mi tute ne scias, kion
vi volas kun via Snitchey. Vi fidas tro multe vian Snitchey, mi
diras, kaj mi nur volus, ke vi neniam en alia maniero konvinkighu
je tio chi." Reciproke sinjorino Snitchey ripetadis al sia edzo,
ke se li iam de iu estos kondukita sur malghustan vojon, ghi
estos per tiu chi homo, kaj ke se iu havas malvereman okulon, ghi
estas Craggs. Malgrau tio chi ili tamen entute estis tre bonaj
amikoj; kaj inter sinjorino Snitchey kaj sinjorino Craggs estis
malvasta ligo defenda kaj ataka kontrau la ekspedejo, kiu en
iliaj okuloj estis chambro de suspektajhoj kaj komuna malamiko
plena je dangheraj kaj misteraj mahhinacioj.

Kaj tamen de tiu chi ekspedejo Snitchey kaj Craggs ricevadis sian
mielon. Tie chi ili staradis iafoje en belaj vesperoj apud la
fenestro de ilia chambro de interparoloj, kiu eliradis sur la
malnovan kampon de batalo, kaj miradis (sed ordinare nur kiam la
jhurintaj jughantoj sidadis, la amasaj okupoj faradis ilin
sentimentalaj) la malsaghecon de la homoj, kiuj ne povis chiam
vivi inter si en paco kaj sian disputon trankvile fini en
jughejo. Tie chi tagoj, semajnoj, monatoj kaj jaroj pasadis super
ili, kaj sole ilia jugha kalendaro, la iom post iom pli
malgrandighanta nombro de la kupraj najloj en la ledaj seghoj kaj
la kreskanta amaso de la paperoj sur la tablo atestadis tion chi.
Tie chi preskau tri jaroj, pasintaj de la tago de l' matenmangho
en la ghardeno, malmultigis la najlojn kaj multigis la amasojn da
papero, kiam ili en unu vespero sidis kune en negoca
interparolado.

Ili sidis ne solaj, sed kun unu viro de chirkau tridek jaroj,
malpene vestita kaj kun iom mallargha vizagho, sed entute bone
konstruita, en bonaj vestoj kaj kun bela eksterajho. Li sidis sur
la parada segho, tenante unu manon en la brusto de l' surtuto kaj
la duan en la neordigitaj haroj, profundigita en malgajan
meditadon. Snitchey kaj Craggs sidis apude apud skribotablo unu
kontrau la dua. Unu el la fajreltenaj kestoj staris malfermita
sur la tablo; unu parto de ghia enhavo kushis elmetita sur la
tablo, dum la resto iradis tra la mano de sinjoro Snitchey, kiu
unu dokumenton post la alia tenadis apud la lumo, chiun paperon
aparte chirkaurigardadis, balancante la kapon kaj transdonante
ghin al sinjoro Craggs, kiu ghin ankau chirkaurigardadis kaj
balancadis la kapon. De tempo al tempo ili faradis pauzon,
balancadis ambau la kapon kaj ekrigardadis sian en pensojn
profundigitan klienton; kaj char sur la kesto estis skribita
"nobelo Michael Warden", ni el chio tio chi povas konkludi, ke la
nomo kaj la kesto apartenis al tiu chi kliento kaj ke la aferoj
de nobelo Michael Warden staris ne tre bone.

"Jen estas chio", diris sinjoro Snitchey kaj metis la lastan
paperon. "Mi vidas plu nenian helpon. Plu nenian helpon".

"Chio perdita, malshparita, prodonita, pruntita kaj vendita?"
diris la kliento kaj suprenrigardis.

"Chio", respondis sinjoro Snitchey.

"Nenio restas por fari, Vi diras?"

"Absolute nenio", estis la respondo de la advokato.

La kliento mordetis la ungojn kaj denove profundighis en sian
meditadon.

"Kaj ech mia persona libereco estas en danghero, Vi pensas?" li
komencis post minuto denove.

"En chiu parto de la unuigitaj regholandoj Grand-Britanujo kaj
Irlandujo", respondis sinjoro Snitchey.

"Sekve nur perdita filo, kiu povas pli reveni al nenia patro, ne
havas porkojn por gardi kaj ne povas dividi kun ili la manghon?"
daurigis la kliento, balancante unu piedon sur la dua kaj
rigardante al la planko.

Sinjoro Snitchey ektusis, kvazau dezirante ne alpermesi la
supozon, ke li partoprenas en ia alegoria prezentado de rajta
rilato. Sinjoro Craggs ankau ektusis, kvazau volante montri, ke
tio chi estas la opinio de la domo.

"Ruinigita en la agho de tridek jaroj", diris la kliento. "Hm!"

"Ne ruinigita, sinjoro Warden", respondis Snitchey. "Tiel malbona
la afero ankorau ne estas. Vere, ke Vi faris chion, kion Vi
povis, tion chi mi devas diri, sed Vi ne estas ruinigita. Iom da
sinlimigado --".

"Al la diablo kun la sinlimigado", diris la kliento.

"Sinjoro Craggs, Vi permesos al mi preneton da tabako? Mi
dankas."

Kiam la trankvilanima advokato metis la preneton en la nazon,
videble kun granda gusto kaj tute profundigita en la ghuado, la
vizagho de la kliento iom post iom glatighis, kaj ridetante li
diris:

"Vi parolas pri sinlimigado. Kiel longe?"

"Kiel longe?" ripetis Snitchey, enflarante la tabakon de la
fingroj kaj shajnante kalkuli en pensoj; "en bonaj manoj -- ni
parolas en la nomo de Snitchey kaj Craggs -- ses au sep jarojn".

"Ses au sep jarojn ne manghi!" diris la kliento kun chagrena
rido kaj senpacience movante sin sur la segho.

"Ses au sep jarojn ne manghi, sinjoro Warden, estus efektive io
neordinara", diris Snitchey. "En la dauro de tiu chi tempo Vi
povus sole per montrado sin jam perlabori novan terajhon. Sed ni
ne pensas, ke Vi povus ghin fari, kaj tial ni ghin ankau ne
konsilas al Vi.

"Kion do Vi al mi konsilas?"

"Sinlimigadon", ripetis Snitchey. "Kelkaj jaroj da sinlimigado
sub nia observado denove liberigus Vian proprajhon. Sed en tiu
okazo Vi devus vivi en la eksterlando. Kaj tushante la
nemanghadon, ni povas al Vi ech nun jam donadi kelkajn centojn da
funtoj da sterlingoj chiujare, sinjoro Warden."

"Kelkajn centojn da funtoj?" diris la kliento. "Kaj mi foruzadis
milojn!"

"Tion chi", respondis sinjoro Snitchey, garde remetante la
paperojn en la feran keston, "tion chi oni tute ne povas dubi.
Oni tute ne povas dubi", ripetis li malrapide, daurigante medite
sian okupon.

La advokato tre kredeble konis bone la homon, kun kiu li havas
aferon; en chia okazo lia seka kaj komika maniero de agado havis
bonan influon sur la chagrenon de la kliento kaj inklinigis lin
esti malkovrita kaj pli parolema. Au eble la kliento konis la
karakteron de sia interparolanto kaj nur ellogis la kuraghigajn
proponojn por povi pli bone defendi unu planon, kiun li volis
malkovri. Li levis nun iom post iom la kapon kaj rigardis siajn
trankvilanimajn konsilantojn kun rideto, el kiu baldau farighis
rido.

"En la vero, mia estimata amiko" -- sinjoro Snitchey montris sur
sian kompanianon: "Snitchey kaj, pardonu, kaj Craggs."

"Mi petas sinjoron Craggs pardoni al mi", diris la kliento. "En
la vero, miaj estimataj amikoj", -- li klinigis sin antauen kaj
mallautigis la vochon -- "ankorau vi tute ne scias, kiel
malbone estas al mi."

Sinjoro Snitchey ekrigardis lin tute mirigite kaj timigite.
Sinjoro Craggs mezuris lin per tia sama rigardo.

"Mi estas ne sole terure enshuldigita", diris la kliento, "sed
ankau terure --".

"Ja ne enamita?" ekkriis Snitchey.

"Jes!" diris la kliento, rejhetante sin sur la seghon kaj kun la
manoj en la poshoj rigardante la ambau advokatojn. "Terure
enamita."

"Kaj ne en heredantinon?" demandis Snitchey.

"Ne en heredantinon."

"Kaj ankau ne en richan sinjorinon?" daurigis demandadi la
advokato.

"Ne richa, kiom mi scias -- esceptinte je beleco kaj virto."

"Sinjorino ne edzinigita, mi esperas?" diris sinjoro Snitchey kun
akcento.

"Kompreneble!"

"Ne en unu el la filinoj de doktoro Jeddler?" diris Snitchey,
metinte la kubutojn sur la genuojn kaj antaushovinte sian
vizaghon almenau je unu ulno.

"Tamen!" respondis la kliento.

"Ne en sian pli junan filinon?" demandis Snitchey.

"Tiel estas!" estis la respondo de sinjoro Warden.

"Sinjoro Craggs", diris Snitchey tre faciligite, "Vi permesos al
mi preneton da tabako? Mi dankas. Mi ghojas, ke mi povas diri al
Vi, sinjoro Warden, ke tio chi neniom malutilas; shi estas
promesita, sinjoro, shi estas fianchino. Mia kompaniano povas
tion chi atesti. Ni scias tion chi bone."

"Ni scias tion chi bone", ripetis Craggs.

"Mi eble ankau scias", estis la respondo de la kliento. "Kion
tio chi malhelpas? Vi diras, ke Vi estas spertaj homoj, kaj Vi
neniam audis, ke virino shanghis sian opinion?"

"Okazis, vere, plendoj pri rompo de edziga promeso", diris
sinjoro Snitchey, "kontrau fraulinoj, kiel ankau kontrau
vidvinoj, sed en la plejmulto da okazoj --".

"Okazoj!" interrompis lin senpacience la kliento. "Parolu al mi
nenion pri okazoj. La vivo estas libro multe pli granda kaj pli
richa je enhavo ol Viaj juraj artifikoj. Kaj ekster tio chu Vi
pensas, ke mi vane loghis ses semajnojn en la domo de la
doktoro?"

"Mi pensas, sinjoro", diris sinjoro Snitchey kaj turnis sin
serioze al sia kompaniano, "mi pensas, ke el chiuj petolajhoj,
kiujn al sinjoro Warden faris liaj chevaloj -- kaj ili estis
sufiche multaj kaj sufiche karaj, kiel li kaj ni ambau la plej
bone scias -- la plej malbona estis tiu, ke unu el ili lasis lin
kun tri rompitaj ripoj, elartikigita shultro kaj Dio scias kiom
da subsangajhoj antau la muro de l' ghardeno de la doktoro.
Tiam, vidante lin resanighanta sub la flego kaj tegmento de la
doktoro, ni ne antauvidis tian malbonajhon; sed estas tre
malbone, sinjoro, malbone! Estas tre malbone. Kaj doktoro Jeddler
-- nia kliento, sinjoro Craggs."

"Kaj sinjoro Alfred Heathfield -- ankau speco de kliento,
sinjoro Snitchey", diris sinjoro Craggs.

"Kaj sinjoro Michael Warden, ankau speco de kliento", trankvile
aldonis la gasto, "kaj ne malbona, char li dek au dekdu jarojn
vivis facilanime. Sed Michael Warden nun moderigis sian varmegon;
tie en la kesto kushas la fruktoj kaj ankau rimedoj por penti
kaj farighi pli prudenta. Kaj por tion chi pruvi, sinjoro Warden
volas, se li povas, edzighi je Marion, la aminda filino de la
doktoro, kaj preni shin kun si."

"Efektive, sinjoro Craggs?" komencis Snitchey.

"Efektive, sinjoro Snitchey kaj sinjoro Craggs" interrompis ilin
la kliento. "Vi konas Viajn shuldojn rilate Vian klienton, kaj Vi
scias ankau certe, ke Vi ne estas necesigitaj miksi Vin en
simplan aman aferon, kiun mi devas konfidi al Vi. Mi ne volas
forkonduki la junan sinjorinon sen shia konsento. En la afero
estas nenio kontraulegha. Mi neniam estis intima amiko de
sinjoro Heathfield. Je nenia perfido kontrau li mi faras min
kulpa. Mi amas, kiel li amas, kaj se mi povos, mi intencas gajni
tion, kion li volis gajni".

"Li ne povos, sinjoro Craggs", diris Snitchey, videble tre
maltrankvile. "Ghi ne povas al li prosperi, sinjoro. Shi estas
tre alligita al sinjoro Alfred".

"Efektive?" diris la kliento.

"Sinjoro Craggs, shi estas tre alligita al li", certigis
Snitchey.

"Ne vane mi ses semajnojn pasigis en la domo de la doktoro; kaj
baldau mi komencis tion chi dubi", diris sinjoro Warden. "Shi
amus lin, se chio irus lau la volo de shia fratino, sed mi shin
observis. Marion evitadis lin nomi kaj paroli pri li, kaj che la
plej malgranda aludo je li shi videble suferadis".

"Kial shi devus tiel agadi, sinjoro Craggs? kio shin igus,
sinjoro"? demandis Snitchey.

"Kial -- mi ne scias, kvankam ekzistas multaj cirkonstancoj, kiuj
povas ghin komprenigi", diris la kliento kun rideto pro la
strecho kaj konfuzo, kiuj esprimighis en la vizagho de Snitchey,
kaj pro la singarda maniero, en kiu li parolis pri la afero kaj
penis sciighi pli multe; "sed mi scias, ke tiel estas. Shi estis
tre juna, kiam shi fianchighis -- se oni entute tiel provas tion
chi nomi -- kaj eble shi ghin pentis. Eble -- ghi sonas
fanfarone, sed mi certigas, ke tia ne estas mia intenco -- eble
shi enamighis en min, kiel mi enamighis en shin".

"He, he! sinjoro Alfred, shia malnova kolego de ludoj, sinjoro
Craggs", diris Snitchey kun embarasa rido, "jam konis shin ja
kiel tre malgranda infano"!

"Tiom pli kredeble estas, ke tedis al shi pensi pri li",
trankvile daurigis la kliento, "kaj ke shi ne malvolonte
shanghus lin je nova amanto, kiu venas al shiaj okuloj sub
romanaj cirkonstancoj -- au estas alporta antau shiajn okulojn
de sia chevalo; kiu havas la renomon, ne senallogan por knabino
provinca, de homo, kiu vivis facilanime kaj diboche kaj al neniu
faris ion malbonan; kaj kiu per sia eksterajho -- ghi denove
sonos fanfarone, sed, pro l' honoro, mi tiel ne pensas -- povos
ankorau elteni la konkuron kun sinjoro Alfred".

La lastan oni certe ne povus nei; kaj sinjoro Snitchey,
rigardante sian klienton, ankau tiel pensis. Ghuste lia malshata
sintenado donadis al li certan naturan charmon kaj elvokadis
intereson. Tiu chi malshateco shajnis esprimadi, ke lia bela
vizagho kaj lia bone konstruita figuro povus esti multe pli bonaj
se li nur volus; kaj ke se li iam sin levos kaj farighos serioza
(sed ghis nun li ankorau neniam en sia vivo estis serioza), li
povus esti plena je fajra energio. "Tio chi estas danghera
dibochisto", diris al si la homokonanta advokato, "kiu la vivigan
fajron, mankantan al li, shajnas ricevadi el la okuloj de
knabino".

"Sekve auskultu, Snitchey", li daurigis, sin levante kaj
prenante lin per unu butono, "kaj Vi, Craggs --" li prenis lin
ankau per butono kaj starigis unu dekstren kaj la duan
maldekstren apud si, tiel ke ili ne povis forkuri de li -- "mi ne
demandas de Vi konsilon. Vi faras tre prave, ke Vi tenas Vin de
tiu chi afero senkondiche tute malproksime, char ghi ne estas de
tia speco, ke seriozaj homoj, kiel Vi, povus sin enmiksi en ghin.
Mi volas nur per malmultaj vortoj prezenti mian situacion kaj
miajn intencojn kaj poste lasi al Vi fari por mi rilate miajn
aferojn monajn chion plej bone kion Vi nur povas, char Vi
komprenas, se mi nun forkuros kun la bela filino de la doktoro
(kaj mi esperas tion chi fari kaj farighi per shia amo alia
homo), tio chi por la unua minuto estos pli multekosta, ol se mi
sola forkurus.

Sed mi per alia vivo tion chi baldau ree shparos."

"Mi pensas, ke estos pli bone, se ni ghin ne auskultados,
sinjoro Craggs?" diris Snitchey kaj rigardis sian kompanianon.

"Mi ankau pensas", diris Craggs. Sed ambau atente auskultadis.

"Vi ne devas tion chi auskulti", respondis ilia kliento. "Mi
ghin tamen rakontos. Mi ne intencas demandi la doktoron, chu li
konsentas, char li ja ne donus shin al mi. Sed mi volas fari al
la doktoro nenion malbonan, char (ekster tio, ke tiaj bagateloj
ne estas aferoj seriozaj, kiel li diras) mi lian infanon, mian
Marion'on, volas liberigi de io, la proksimighadon de kio shi --
kiel mi scias -- vidas kun timo kaj doloro; mi parolas pri la
reveno de shia amanto. Se io en la mondo estas vera, ghi estos
tio, ke shi lian revenon timas. Tiom neniu estas malvastigata en
siaj rajtoj. Vere, mi nun vivas kiel chasata hundo, mi nur en
mallumo kuraghas eliri kaj ne estas permesita al mi veni en mian
domon kaj en mian propran posedajhon; sed tiu chi domo kaj tiu
chi posedajho iam denove apartenos al mi, kiel Vi scias kaj
diras; kaj Marion kiel mia virino estos post dek jaroj -- Vi
diras ghin mem, kaj Vi ne estas sangvina -- kredeble pli richa,
ol se shi ligighos kun Alfred Heathfield, kies revenon shi
atendas kun timo (ne forgesu tion chi) kaj kies amo -- kaj ankau
nenia amo en la mondo -- ne povas esti pli varmega, ol la mia. Al
kiu nun estas farata tro multe? Chio estas farata lau rajto kaj
justeco. Mia afero estas tiel justa, kiel lia, se shi decidas
favore por mi; kaj mi lasos la aferon al shia decido. Estos al Vi
agrable ne pli audi pri tiu chi afero, kaj mi ankau pli Vin per
tio chi ne embarasos. Vi konas nun miajn intencojn kaj miajn
bezonojn. Kiam mi devas forlasi Anglujon?"

"Post unu semajno", diris Snitchey. "Sinjoro Craggs? --"

"Ankorau iom pli frue, mi konsilus", respondis Craggs.

"Post unu monato", diris la kliento, observinte la ambau
vizaghojn. "De hodiau post monato mi forveturos."

"Ghi estas tro longa tempo", diris Snitchey; "tro longe. Sed ghi
tiel restu. Mi pensis, ke li postulos por si tri monatojn",
murmuris li al si mem. "Chu Vi volas foriri? Bonan nokton,
sinjoro!"

"Bonan nokton!" respondis la kliento kaj skuis al ambau la
manon. "Vi vidos ankorau, kiel bone mi scias uzi mian richecon.
De nun Marion estas mia stelo de felicho!"

"Gardu Vin sur la shtuparo, sinjoro!" diris Snitchey; "char tie
la stelo ne lumas. Bonan nokton!"

"Bonan nokton!" respondis sinjoro Warden.

La ambau kompanianoj eliris sur la shtuparon kaj lumis al li;
kiam li jam estis foririnta, ili ankorau staris kaj rigardadis
sin reciproke.

"Kion Vi diras al tio chi, sinjoro Craggs?" diris Snitchey.

Sinjoro Craggs balancis la kapon.

"Ni opiniis en la tago, kiam havis lokon tiu transdono, ke en la
maniero, kiel la paro diris al si adiau, estis io stranga, tion
chi mi memoras", diris Snitchey.

"Jes, jes", diris sinjoro Craggs.

"Eble li trompighas", daurigis sinjoro Snitchey, shlosante la
fajreltenan keston kaj metante ghin sur ghian ordinaran lokon;
"sed se tiel ne estas, iom da facilanimeco kaj malfideleco ankau
ne estus mirindajho, sinjoro Craggs. Kaj tamen mi opinius la
belan vizagheton tre fidela. Shajnis al mi", diris Snitchey,
surmetante sur sin sian superveston kaj la gantojn (estis tre
malvarme ekstere) kaj korektante kandelon, "kvazau shia
karaktero en la lasta tempo farighis pli forta kaj pli serioza,
pli ol la karaktero de shia fratino."

"Sinjorino Craggs havis tiun saman opinion", rimarkis Craggs.

"Mi efektive ion donus", diris Snitchey, kiu en vero estis tre
bonkora, "se mi povus kredi, ke sinjoro Warden trompighis en sia
kalkulo; sed kiel ajn facilanima kaj nekonstanta li estas, li
tamen konas la mondon kaj la homojn (kaj estus malbone, se estus
alie, char por sia konado li pagis sufiche kare); kaj mi ne povas
al mi prezenti, ke ghi estas kredebla. Ni faros la plej bone, se
ni nin ne enmiksos; ni povas fari nenion pli, sinjoro Craggs, ol
silenti."

"Nenion pli", respondis Craggs.

"Nia bona amiko, la doktoro, rigardas tiajn aferojn indiferente",
diris Snitchey balancante la kapon. "Mi almenau volus esperi, ke
li ne bezonos sian filozofion. Nia amiko Alfred parolas pri la
batalo de l' vivo," -- li denove balancis la kapon, -- "mi
esperas almenau, ke li ne falos en la komenco de la batalo. Chu
Vi havas Vian chapelon, sinjoro Craggs? mi estingos la duan
kandelon."

Ricevinte jesan respondon de sinjoro Craggs, sinjoro Snitchey
faris, kiel li diris, kaj palpante ili eliris el la chambro de
interparoloj, kiu nun estis tiel malluma, kiel la objekto de ilia
parolado, au kiel la advokatajho entute.

Mia historio kondukas min nun en malgrandan malbruan chambron de
instruitulo, kie en tiu sama vespero la fratinoj kaj la fresha
maljuna doktoro sidis antau la agrabla kameno. Grace kudris,
Marion legis el libro. La doktoro en nokta surtuto kaj pantofloj,
tenante la piedojn sur la varma tapisho, sidis en la ava segho,
auskultis la legantinon kaj rigardadis siajn filinojn.

Ili estis tre belaj. Du pli agrablaj vizaghoj neniam ankorau
faris angulon kamenan charma kaj sankta. Ion de ilia malegaleco
la forpasintaj tri jaroj devishis; kaj sur la pura frunto de la
pli juna fratino, en shia okulo kaj en la tono de shia vocho oni
povis rimarki tiun saman seriozan korecon, kiun che shia pli
maljuna fratino la senpatrine travivita juneco jam longe
maturigis. Tamen chiam ankorau shi shajnis pli charma kaj pli
malforta ol la dua; chiam ankorau shi shajnis metadi sian kapon
sur la bruston de sia fratino, fidadi je shi kaj serchadi
konsilon kaj helpon en shiaj okuloj, en tiuj chi koraj okuloj,
tiel trankvilaj, tiel klaraj kaj tiel afablaj kiel antaue.

"Kaj kiam shi nun estis en la patra domo", legis Marion el la
libro, "kiu estis al shi tiel kara pro chiuj tiuj rememoroj, shi
komencis sentadi, ke la malfacila tento de shia koro baldau
devas veni kaj ne estas prokrastebla. Ho, patra domo, nia
konsolanto kaj amiko, kiam chiuj aliaj nin forlasis, de kiu la
disigho che chiu pasho inter la lulilo kaj la tombo --"

"Kara Marion!" diris Grace.

"Mia museto!" ekkriis la patro, "kio estas al vi?"

Shi prenis la manon, kiun la fratino donis al shi, kaj legis plu;
sed per vocho chiam ankorau tremanta, kvankam shi penis kovri
sian eksciton.

"De kiu la disigho che chiu pasho inter la lulilo kaj la tombo
estas chiam dolora. Ho, patra domo, vi, chiam fidela kaj tamen
tiel ofte malshatata, estu malsevera kontrau tiuj, kiuj deturnas
sin de vi, kaj ne persekutu iliajn erarantajn pashojn per tro
maldolcha pento! Ne permesu, ke ia afabla rigardo, ia rideto el
malnova tempo brilu sur via vizagho de spirito. Nenia radio de
amo, boneco, malsevereco, koreco lumu de via blanka kapo. Nenia
rememoro de ama vorto au rigardo eliru plendante kontrau tiu,
kiu vin forlasis, sed se via rigardo povas esti punanta kaj
severa, tiam tiel rigardu en via kompatemeco la pentantojn!"

"Kara Marion, ne legu pli hodiau vespere", diris Grace -- char
shi ploris.

"Mi ne povas", shi rediris kaj kovris la libron. "La literoj
chiuj shajnas bruli!"

La doktoron tio chi amuzis; kaj li ridis, frapante al shi sur la
vangoj.

"Kio! ghis larmoj tushita de romano!" diris doktoro Jeddler. "De
presa nigrajho kaj papero! Ne, ne, estas chio egale. Estas tiom
same prudente preni serioze presan nigrajhon kaj paperon, kiel
chian alian aferon. Sed sekigu viajn larmojn, sekigu viajn
larmojn. Mi estas konvinkita, ke la heroino de longe estas jam
returne en la patra domo kaj kun chiuj pacighis, -- kaj se shi
tion chi ne faris, efektiva patrodomo konsistas ja propre nur el
simplaj kvar muroj; kaj imagita -- el paperajho kaj inko. Kio
estas?"

"Ghi estas mi, sinjoro", diris Clemency enshovante la kapon tra
la pordo.

"Kio estas al Vi?" demandis la doktoro.

"Ho, mia Dio, nenio al mi estas", respondis Clemency -- kaj shi
estis prava, se oni povis jughi lau shia bone sapita vizagho, el
kiu kiel ordinare brilis la efektiva esenco de bona humoro, per
kio shi, kiel ajn ne bela shi estis, efektive farighis simpatia.
Kontuzitaj kubutoj ordinare ne estas kalkulataj al belajhoj; sed
en la irado tra la vivo estas chiam pli bone sur la malvasta vojo
malbonigi al si la kubutojn anstatau la bona humoro, kaj
tushante tion chi lastan Clemency estis tiel fresha kaj sana,
kiel chia belulino en la tuta lando.

"Ho, nenio al mi estas", diris Clemency kaj tute eniris tra la
pordo, "sed venu iom pli proksime, sinjoro!"

Iom mirigite la doktoro plenumis shian deziron.

"Vi diris, ke mi donu al Vi neniun, kiam shi apudestas, Vi
scias," diris Clemency.

Iu fremda en la familio, lau shia stranga okulado che tiuj chi
vortoj kaj la aparta loga movo de shiaj kubutoj, kvazau shi
volus chirkaupreni sin mem, povus eble pensi, ke "neniun"
signifas, che la plej favora klarigado, honestan kison. Efektive
shajnis, ke la doktoro en la unua minuto mem ne sciis, kion li
devas pensi; sed li baldau retrankvilighis, kiam Clemency,
traserchinte en la ambau poshoj -- shi komencis de la ghusta
posho, poste fosis en la malghusta kaj fine revenis al la ghusta
-- ellevis leteron.

"Britain preterveturis," shi diris, transdonante la leteron al la
doktoro, "kiam la poshto venis, kaj li atendis. En la angulo
staras A. H. Mi vetas, ke sinjoro Alfred revenas. Ni havos feston
de edzigho en la domo -- mi havis matene du kulerojn en la posho
. . . Ho, Dio, kiel malrapide li ghin malfermas."

Shi parolis chion tion chi kiel monologon, dum en sia senpacienco
sciighi la novajhon shi levis sin sur la finetojn de la piedoj
kaj el sia antautuko faris korktirilon kaj el sia busho botelon.
Fine, perdinte la paciencon atendi, dum la doktoro kun la letero
chiam ankorau ne estis preta, shi subite returne mallevis sin
sur la plandojn kaj jhetis sian antautukon kiel kovrilon trans
la kapon, plena je muta malespero kaj ne povante plu ghin elteni.

"Venu, knabinoj!" ekkriis la doktoro. "Mi ne povas alie; en mia
vivo mi nenian sekreton povis teni che mi. Kaj ankau ne estas
multe da sekretoj, kiuj estus indaj esti tenataj en tia -- sed ni
silentu pri tio chi. Alfred reveturas kaj baldau venos!"

"Baldau!" ekkriis Marion.

"Kio! la romano estas tiel rapide forgesita!" diris la doktoro
kaj pinchis al shi la vangon. "Mi tuj sciis, ke la sciigo sekigos
la larmojn. Jes! 'Mi volas fari al shi surprizon', li tie chi
skribas. Sed tio chi ne iros. Li devas havi konvenan akcepton."

"Baldau!" ripetis Marion.

"Nu, eble ne tiel baldau, kiel Via senpacienco pensas",
respondis la doktoro; "sed sufiche baldau. Ni rigardu! hodiau
estas jhaudo, ne vere? tiel li intencas veni de hodiau post
monato".

"De hodiau post unu monato", mallaute ripetis Marion.

"Ghoja tago kaj festo por ni chiuj", diris per gaja vocho shia
fratino Grace, kiu gratulante shin kisis. "Longe atendita tago,
mia kara, kiu fine venis".

Rideto estis la respondo, malgaja rideto, sed plena je fratina
amo; kaj kiam shi rigardis al sia fratino en la vizaghon kaj
auskultis la charman harmonion de shia vocho, kiam shi plu
pentradis la ghojojn de la revidigho, tiam sur shia propra
vizagho brilis espero kaj ghojo.

Kaj ankorau io: io, kio pli kaj pli trarigardis tra la ceteraj
sentoj, kaj por kio mi ne havas nomon. Tio chi ne estis ghojo,
triumfo, fiera entuziasmo -- tiuj chi ne montras sin tiel
trankvile. Tio chi estis ne sole amo kaj dankemo, kvankam tiuj
chi faris parton de tio chi. Ghi ne venis de ia egoista penso,
char tiuj chi ne brilas tiel sur la frunto, ne flamas tiel sur la
lipoj.

Doktoro Jeddler malgrau sia filozofio -- kiun li chiam en la
praktiko forgesadis, kiel ghi ofte okazas al gloraj filozofoj --
ne povis sin deteni montri tian grandan intereson je la reveno de
sia malnova lernanto kaj zorgato, kiel se ghi estus ia serioza
afero. Tiel li denove sidighis en sian avan seghon, denove
etendis la piedojn sur la varman tapishon, multfoje tralegis la
leteron kaj ankorau pli multe parolis pri ghi.

"Ho, estis ankorau tempo", diris la doktoro kaj rigardis en la
fajron, "kiam Vi ambau kune, vi, Grace, kaj li, kuradis brako en
brako, kiel paro da vivaj pupoj. Chu vi memoras?"

"Ho jes," shi respondis kun gaja rido kaj daurigis kudri
diligente.

"De hodiau post unu monato!" diris la doktoro meditante.
"Shajnas kvazau de tiu tempo pasis ne pli ol unu jaro. Kaj kie
tiam estis mia malgranda Marion?"

"Neniam malproksime de sia fratino, kiel ajn malgranda shi
estis," diris Marion: "Grace estis por mi chio, ech tiam, kiam
shi ankorau mem estis infano."

"Tre vere, mia kateto, tre vere," respondis la doktoro. "Shi
estis solida malgranda mastrino, mia Grace, kaj bona
ekonomiistino kaj diligenta sagha infano: plena je pacienco por
niaj kapricoj, chiam preta antauplenumi niajn dezirojn kaj
forgesi la proprajn; ech jam tiam. Jam en tiu tempo, Grace, vi
neniam estis kolera kaj disputema, esceptinte rilate unu
punkton."

"Mi timas, ke de tiu tempo mi tre shanghighis al pli malbona,"
ridis Grace, chiam ankorau diligente laborante. "Kia punkto ghi
estis, patro?"

"Alfred, kompreneble," diris la doktoro. "Vi estis nur tiam
kontenta, se mi vin nomis la edzino de Alfred; tial ni vin nomis
edzino de Alfred; kaj tio chi pli al vi plachis (kiel ajn strange
ghi nun shajnas), ol se ni donus al vi la titolon de dukino, se
ni povus vin fari dukino."

"Efektive tiel estis?" trankvile diris Grace.

"Kiel, vi ghin pli ne memoras?" demandis la doktoro.

"Mi pensas, ke mi ghin ankorau iom memoras", shi respondis, "sed
nur apenau. Estas tro longe de tiu tempo." Kaj kudrante shi
kantetis la rekanton de unu malnova kanto, kiun la doktoro amis.

"Alfred baldau havos efektivan edzinon," shi diris, donante al
la interparolo alian direkton; "kaj tio chi estis bela tempo por
ni chiuj. Mia trijara ofico estos baldau finita, Marion. Vi
faris ghin al mi tre facila. Mi diros al Alfred, kiam mi metos
vin ree al lia brusto, ke vi lin la tutan tempon kore amis kaj ke
li ech unu fojon ne bezonis mian subtenon. Chu mi povas ghin al
li diri, mia kara?"

"Diru al li, amata Grace", respondis Marion, "ke neniam shuldo
tiel noble, tiel grandanime, tiel elteneme estis plenumata; ke mi
vin de tiu tempo kun chiu tago pli amis; kaj ke mi vin nun tiel
senfine amas!"

"Tion chi mi ne povas al li diri," respondis shia fratino, shin
chirkauprenante; "miajn meritojn la fantazio de Alfred al si
pentru. Li sufiche trograndigos, kara Marion, tute kiel vi."

Shi nun reprenis sian laboron, kiun shi estis formetinta el la
mano, kiam shia fratino parolis kun tia tushiteco de l' koro, kaj
shi denove kantetis la malnovan kanton, kiu tiel plachis al la
doktoro. Kaj la doktoro, chiam ankorau sidante en la apoga
segho, auskultis la kanton, batis la takton al ghi sur sia genuo
per la letero de Alfred, rigardis siajn filinojn kaj diris al si,
ke inter la multaj vanajhoj de la vana mondo tiuj chi almenau
estas sufiche belaj.

Dume Clemency Newcome, plenuminte sian alporton de sciigo kaj
atendinte en la chambro ghis shi chion sciis, iris returne en la
kuirejon, kie sinjoro Britain post la vespermangho faris al si
oportune, chirkauite de tia grandanombra kolekto da brilantaj
kovriloj de potoj, pure frotitaj patoj, poluritaj pladoj,
brilantaj kaldronoj kaj aliaj signoj de shia diligento sur la
muroj kaj sur la bretoj, ke li sidis kvazau en la mezo de
magazeno de speguloj. La plej granda parto el ili vere donis ne
tre flatan repentron de li; ankau iliaj prezentajhoj estis tute
ne egalaj; char kelkaj donis al li tre longan vizaghon, kelkaj
tre larghan, aliaj sufiche agrablan kaj aliaj tre malbelan, chiu
lau sia maniero de reprezentado, tiel same, kiel faras la homoj.
Sed en tiu ili chiuj konsentis, ke inter ili tute oportune sidas
individuo, tenanta la pipon en la busho kaj kruchon da biero apud
si kaj balancanta kun esprimo de grandanimeco la kapon al
Clemency, kiam shi sidighis al tiu sama tablo.

"Nu, Clemency", diris Britain, "kiel vi nun fartas? kaj kio da
nova estas?"

Clemency diris al li, kion shi sciighis, kaj li akceptis tion chi
tre afable. Bona shanghigho estis videbla che Benjamin de la kapo
ghis la piedoj. Li estis multe pli largha kaj pli rugha, pli gaja
kaj pli gajiga. Ghi elrigardis, kvazau lia vizagho estis antaue
kunligita en tuberon kaj nun estis disligita kaj elglatigita.

"Tio chi kredeble estos nova negoco por Snitchey kaj Craggs", li
diris, kun oportuneco blovante nubojn de fumo en la aeron.

"Kaj ni eble denove estos atestantoj, Clemency!"

"Dio!" respondis Clemency kun la kutima movo de siaj amataj
membroj: "Mi volus ke mi ghi estu, Britain!"

"Kio?"

"Ke mi estu la persono, kiu devas edzinighi!"

Benjamin prenis la pipon el la busho kaj kore ridis. "Jes, vi
estas tute la ghusta por tio chi," li diris; "malfelicha
Clemency!" Clemency de sia flanko ridis tiel same kore kiel li,
kaj shajnis ke la penson shi trovas tiel same amuza, kiel li.
"Jes," shi konsentis, "mi estas tute la ghusta por tio chi, ne
vere?"

"Vi neniam edzinighos, kompreneble," diris sinjoro Britain kaj
prenis la pipon returne en la bushon.

"Vi efektive pensas, ke ne?" diris Clemency tute senkulpe.

Sinjoro Britain balancis la kapon. "Nenia espero por tio chi!"

"Pripensu nur!" diris Clemency. "Mi pensas, ke vi ghin baldau
faros, Britain; ne vere?"

Tiel subite metita demando pri tia grava afero postulis
pripenson. Li elblovis grandan nubon da fumo kaj, metante la
kapon jen dekstren jen maldekstren, li ghin chirkaurigardadis,
kiel se tiu chi nubo estus la demando kaj li ghin rigardus de
diversaj punktoj de vidado, kaj li respondis, ke li la aferon
ankorau ne bone klarigis al si, sed -- jes, jes, li eble
ankorau decidighos tion chi fari.

"Kiu ajn shi estos, mi deziras al shi felichon!" ekkriis
Clemency.

"Ho, tio chi al shi ne mankos", diris Benjamin, "certe ne".

"Sed shi ne vivus tiel feliche kaj ne havus tiel tute bonan kaj
amindan edzon", diris Clemency, duone metinte sin super la tablon
kaj medite rigardante la kandelon, "se mi antaue ne estus -- ne
char mi intencis, char ghi estis pura kuntrafigho: ne vere,
Britain?"

"Certe", respondis sinjoro Britain en plena ghuado de la pipo, en
la stato kiam la fumanto povas malfermi la bushon nur tre
malmulte por paroli, en oportuna trankvileco sidas sur sia segho
kaj povas turni al sia kunsidanto nur la okulojn kaj ankau tiujn
chi tre malrapide kaj serioze.

"Ho, mi estas al vi tre danka, Clemency, tion vi ja scias!"

"Dio, kiel bela estas la penso pri tio chi!" diris Clemency.

"Vi scias, mi faris diversajn esplorojn pri tio kaj alia",
daurigis sinjoro Britain kun la peza seriozeco de saghegulo,
"char mi chiam havis spiriton scieman kaj legis multajn librojn
pri la bonaj kaj malbonaj flankoj de la teraj aferoj, char mi en
mia juneco min okupadis je la literaturo."

"Efektive!" ekkriis mirante Clemency.

"Jes", diris sinjoro Britain; "du el miaj plej bonaj jaroj mi
staris post la pordo de butiko de antikvajhisto, preta postkuri,
se iu metus ian libron en la poshon; poste mi estis disportanto
che modistino, kaj en tiu chi ofico mi en vakstolaj paketoj
alportadis al la homoj nenion ekster trompajho kaj malverajho --
per kio mia animo estis malghojigita kaj mia konfido je la homa
naturo estis detruita. Kaj post tio mi tie chi en tiu chi domo
audis multe da parolajho, kiu mian animon ankorau pli
malgajigis; kaj post chio tio chi mia opinio estas, ke kiel certa
kaj agrabla kvietigisto de la animo kaj bona kondukanto tra la
vivo nenio estas pli bona, ol la kribrilo de muskato."

Clemency volis ion aldoni, sed li antauvenis al shi.

"Ligita", li serioze aldonis, "kun fingringo".

"Faru kion vi volas, kaj cetere, ne vere?" rimarkis Clemency, en
la ghojo pro la konfeso metante unu brakon trans la duan kaj
karesante al si la kubuton.

"Tia kerna diro, ne vere?"

"Mi cetere ne scias", diris sinjoro Britain, "chu oni povus ghin
nomi vera filozofio. Mi iom dubas tion chi; sed ghi bone eltenas
kaj shparas multe da chagreno, kion la ghusta filozofio ne chiam
faras."

"Rememoru nur, kiel vi mem iafoje insultadis", diris Clemency.

"Ha!" diris sinjoro Britain. "Sed la plej rimarkinda estas,
Clemency, ke vi min devis konverti. Tio chi estas la plej
stranga. Vi! kio! mi pensas, ke vi ne havas duonon da penso en la
kapo!"

Tute ne ofendighante, Clemency balancis la kapon, ridis kaj
chirkauprenante sin diris: "ne, mi ankau tiel pensas".

"Mi estas sufiche konvinkita je tio chi", diris sinjoro Britain.

"Ho mi pensas, vi estas prava", diris Clemency. "Mi elportas
nenian penson, mi nenian bezonas".

Benjamin prenis la pipon el la busho kaj ridis, ghis la larmoj
elkuris al li sur la vangojn. "Kiel naiva vi estas, Clemency," li
aldonis chiam ankorau ridante kaj vishante al si la okulojn.
Clemency, nenion kontraudirante, faris tion saman kaj ridis tiel
same kore, kiel li.

"Sed mi tamen vin amas", diris sinjoro Britain; "vi estas tre
bona knabino en via speco; donu do al mi la manon, Clemency. Kio
ajn estos, mi vin chiam estimos kaj chiam estos via amiko."

"Efektive!" respondis Clemency. "Nu, tio chi certe estas tre bone
de via flanko."

"Jes, jes", diris sinjoro Britain kaj prezentis al shi la pipon
por elbati; "mi vin ne forlasos. Auskultu! estas stranga bruo!"

"Bruo!" ripetis Clemency.

"Pashoj ekster la domo. Sonis, kvazau iu desaltas de la muro."

"Chu ili supre chiuj estas en lito?"

"Ho, nun ili chiuj iris dormi."

"Chu vi nenion audis?"

"Ne!"

Ili ambau auskultis sed nenion audis. "Mi ion diros al vi",
diris Benjamin kaj deprenis lanternon; "mi pro singardeco faros
unu fojon chirkauiron chirkau la domo, antau ol mi iras dormi.
Malfermu la pordon, dum mi ekbruligos la lanternon, Clemmy."

Clemency tuj obeis, sed rimarkis al tio chi, ke li vane faras al
si la klopodon, ke ghi estas imago kaj tiel plu. Sinjoro Britain
diris "tre povas esti", sed tamen eliris, armita de la fero de
forno kaj lumigante per la lanterno en chiujn flankojn.

"Estas tiel silente, kiel sur la tombejo," diris Clemency,
rigardante post li; "kaj ankau preskau tiel same timige!"

Rigardante returne en la kuirejon, shi en timego ekkriis, kiam
facila figuro al shi proksimighis. "Kiu tie?"

"Silentu!" murmuretis al shi ekscitite Marion. "Vi min chiam
amis, ne vere?"

"Amis? infano! Certe!"

"Mi ghin scias. Kaj mi povas al vi konfidi, ne vere? Mi nun havas
tie chi preskau neniun, al kiu mi povus konfidi."

"Jes," diris Clemency kore.

"Iu estas ekster la domo," diris Marion kaj montris al la pordo,
"kiun mi hodiau vespere ankorau devas vidi kaj paroli kun li.
Michael Warden, pro Dio, foriru. Nun ne!"

Clemency surprizite kaj maltrankvile ektremis, kiam sekvante la
rigardon de la parolantino, shi ekvidis malluman figuron,
starantan antau la pordo.

"En minuto Vi povas esti malkashita," diris Marion. "Nun ne!
Atendu, se estas eble, en ia kashita loko. Mi tuj venos." Li
salutis shin per la mano kaj malaperis. "Ne iru dormi. Atendu min
tie chi!" diris Marion kun maltrankvila rapideco. "Mi jam antau
unu horo volis paroli kun Vi. Ho, ne perfidu min!"

Marion kaptis ekscitite shian manon kaj premis ghin al la brusto
-- movo, kiu en sia pasio estis pli elokventa, ol la plej varmega
petado per vortoj. Poste shi foriris, kiam la radioj de la
revenanta lanterno komencis lumigadi la chambron.

"Chio trankvila kaj silenta. Neniu estas. Kredeble imago," diris
sinjoro Britain, ferminte kaj riglinte la pordon. "Unu el la
sekvajhoj de viva fantazio. Ha! kio estas?"

Clemency, kiu ne povis kashi sian ekscititecon, pala kaj tremanta
per la tuta korpo sidis sur segho.

"Kio estas?" shi ripetis kaj frotis al si la manojn kaj kubutojn,
penante trankvilighi kaj rigardante chien, nur ne al li en la
vizaghon. "Estas bele de via flanko, Britain! Antaue vi enpelas
min en teruron per bruado kaj per lanternoj kaj per Dio scias
ankorau kio . . . Kio estas? Ho, jes!"

"Se vi ricevas teruron de lanterno, Clemmy", diris sinjoro
Britain, tute trankvilanime ghin estingante kaj ree pendigante,
"tiam la terura fantomo estas facile forpelebla. Sed vi ja
ordinare estas sufiche kuragha", li diris kaj haltis, por shin
atente rigardi; "kaj vi estis ja ankau tute trankvila post la
bruado kaj la lanterno. Kio venis al vi en la kapon? ja ne ia
penso?"

Sed char Clemency tute kiel ordinare deziris al li bonan nokton
kaj shajnis sin prepari por iri dormi, tial ankau
Malgrand-Britain diris al shi bonan nokton, farinte ankorau la
originalan rimarkon, ke neniu scias, kio al la virinoj povas veni
en la kapon; li prenis sian kandelon kaj iris dormeme al la lito.

Kiam chio denove estis trankvila, Marion revenis.

"Malfermu la pordon", shi diris, "kaj restu apud mi, dum mi kun
li ekstere parolos".

Kiel ajn timema shia agado estis, ghi tamen montris firman kaj
neshanceleblan decidon, al kiu Clemency ne povis kontraustari.
Shi mallaute malriglis la pordon, sed antau ol shi turnis la
shlosilon en la seruro, shi returne rigardis la junan fraulinon,
kiu nur atendis la malfermadon, por eliri.

La vizagho ne estis deturnita au turnita al la tero, sed
rigardis shin plene kaj libere en floro de juneco kaj beleco.
Neklara sento pri la malforta baro, kiu estas inter la felicha
patra domo kaj la honesta amo de la bela knabino, penso pri la
malghojo en tiu chi domo kaj la detruo de ghiaj plej belaj
esperoj, venis en la simplan animon de Clemency kaj frapis shian
molan koron tiel profunde, tiel forte plenigis ghin je malghojo
kaj kunsento, ke shi, vershante riveron da larmoj, metis siajn
brakojn chirkau la kolon de Marion.

"Mi scias nur malmulte, kara infano", diris Clemency, "tre
malmulte; sed mi scias, ke tio chi ne estas bona. Pripensu, kion
Vi faras".

"Mi multajn fojojn ghin pripensis", diris Marion kviete.

"Ankorau unu fojon", petegis Clemency "ghis morgau!"

Marion balancis la kapon.

"En la nomo de sinjoro Alfred", diris Clemency, "Pro li, kiun Vi
iam tiel amis!" Shi kovris sian vizaghon per la manoj kaj
ripetis: "Iam!" kvazau tiu chi vorto disshirus al shi la koron.

"Lasu min eliri", petis Clemency. "Mi diros al li, kion Vi volas.
Ne eliru tiun chi nokton el la pordo. Mi estas konvinkita, ke tio
chi ne povas alporti bonon. Ha, ghi estis tago de malfelicho,
kiam oni tien chi alportis sinjoron Warden! Pensu pri Via bona
patro, mia kara -- pri Via fratino."

"Mi ghin faris", diris Marion kaj rapide levis la kapon. "Vi ne
scias, kion mi faras. Mi devas paroli kun li. Per tio chi, kion
vi diris, vi montris vin kiel mia plej bona kaj plej fidela
amikino, sed mi devas fari tiun chi pashon. Chu vi volas min
akompani, Clemency" -- shi kisis shian amikan vizaghon -- "au mi
devas iri sola?"

Konfuzita kaj malghoja Clemency turnis la shlosilon en la seruro
kaj malfermis la pordon. Marion, firme tenante la manon de la
akompanantino, rapide eliris en la mallumon de la nokto.

Tie li alpashis al shi, kaj ili longe kaj multe parolis unu kun
la dua; kaj la mano, per kiu shi tenis Clemency'n, tremis, au
malvarmighis kiel la mano de malvivulo, au premis shin kore en
la fajro de la parolado. Kiam ili revenis, li sekvis Marion'on
ghis la pordo; tie li prenis la duan manon kaj premis ghin al
siaj lipoj. Tiam li singarde foriris.

La pordo denove estis riglita kaj shlosita, kaj denove shi staris
en la patra domo. Ne depremita de la sekreto, kiun shi alportis,
kvankam shi estis ankorau juna, sed kun tiu esprimo sur la
vizagho, por kiu jam antaue mankis al mi la nomo, kaj kiu brilis
tra shiaj larmoj.

Shi ripete dankis sian pli malaltan amikinon kaj konfidis al shi,
kiel shi diris, plene kaj senkondiche. Feliche atinginte sian
dormochambron, shi falis sur la genuojn kaj povis preghi, havante
sur la koro sian sekreton!

Jes, kaj shi povis sin levi post la pregho tiel trankvile kaj
feliche, klini sin super la dormantan fratinon, rigardi shin kaj
rideti -- kvankam ech iom malgaje. Kaj kisante shian frunton, shi
mallaute murmuretis al si, ke Grace chiam estis patrino por shi,
kaj ke shi shin amas kiel infano!

Kaj shi povis la brakon meti al si chirkau la kolon, kiam shi
sin metis sur la kusenon, kaj la brako kvazau konscie
chirkauprenis shin defendante kaj amante kaj kvazau murmuretis
al la delikataj lipoj: Dio vin benu!

Kaj shi povis ech trankvile ekdormi, malhelpata nur de unu
songho, en kiu shi per sia senkulpa kaj tushanta vocho ekkriis,
ke shi estas tute sola kaj ke chiuj shin forgesis.

Monato baldau pasas, ech se ghi iras malrapide. La monato, kiu
estis inter tiu chi nokto kaj la reveno, rapide pasis kaj
forflugis, kiel pasanta nebulo.

La tago venis. Malkvieta vintra tago, kiu la malnovan domon ofte
tremigadis, kvazau de frosto. Tago, kiu la hejman doman
internajhon faras duoble kara, al la kamena angulo donas novajn
agrablajhojn, jhetas rughetan flamon sur la vizaghojn kolektitajn
chirkau la kameno kaj igas la grupojn chirkau chiu kameno fari
pli malvastan kaj pli intiman ligon kontrau la elementoj, kiuj
ekstere sovaghas. Kruda vintra tago, kiu la plej bone preparas
por agrabla vespero, kovritaj fenestroj, afablaj amikaj vizaghoj,
muziko, ridado, dancado, luma kandelaro kaj societa plezuro!

Pri chio tio chi la doktoro zorgis, por saluti Alfredon. Ili
sciis, ke li povas veni ne pli frue, ol en la nokto; kaj ili
intencas, li diris, resonigi la nokton de la ghojo, kiam li
venos. Chiuj liaj amikoj devis esti kolektitaj. Devis manki nenia
vizagho, kiun li konis kaj amis. Ne, ili chiuj devis tie chi
esti.

Tiel gastoj estis invititaj, kaj muziko estis mendita, kaj tabloj
preparitaj, kaj la salono de dancado aranghita, kaj kun gastema
malavareco estis riche zorgita pri chiu societa bezono. Char
estis Kristonasko kaj liaj okuloj jam longe ne vidis la anglan
ilikon [*] kaj ghian malluman konstantan verdajhon, la salono de
dancado estis ornamita je tio chi; kaj la rughaj beroj sendadis
al li el la malluma foliaro anglan saluton al la veno.

[*] arbo.

Ghi estis labora tago por chiuj, sed por neniu tiel multe, kiel
por Grace, kiu senbrue chie laboradis kaj estis la gaja animo de
chiuj preparadoj. Multajn fojojn en tiu chi tago (kiel ankau
multajn fojojn en la dauro de la monato, kiu pasis) Clemency
time esplorante rigardadis Marionon. Shi estis eble iom pli pala,
ol ordinare, sed sur shia vizagho estis charma decida
trankvileco, kiu faris ghin pli aminda, ol chiam.

En la vespero, kiam shi estis vestita kaj portis en siaj haroj
kronon, kiun Grace mem tien enplektis -- ghi estis la amataj
floroj de Alfred, kaj tial Grace ilin elektis -- tiu malnova
esprimo, plena je pensoj, preskau malghoja kaj tamen tiel plena
je spirito, nobla kaj felicha, kushis denove sur shia frunto kaj
faris shin centoble pli charma.

"La plej proksima krono, kiun mi plektos en tiujn chi harojn,
estos la krono fianchina", diris Grace; "au mi estas malbona
profetino".

La fratino ridetis kaj firme shin tenis en siaj brakoj.

"Ankorau unu momenton, Grace. Ne forlasu min ankorau. Chu vi
certe scias, ke nenio al mi pli mankas?"

Tio chi propre shin tute ne interesis. Shi pensis pri la vizagho
de sia fratino, kaj shia okulo kun ama intimeco firme sin tenis
sur ghi.

"Mia arto plu ne povas iri, kara infano", diris Grace; "kaj
ankau via beleco. Mi neniam vidis vin tiel bela, kiel nun."

"Mi neniam sentis min tiel felicha", respondis tiu chi.

"Jes, sed ankorau pli granda felicho vin atendas. Apud alia tia
kameno, tiel same charma kaj intima, kiel tiu chi", diris Grace,
"baldau sin trovos Alfred kun lia juna edzino."

Shi denove ridetis. "Vi prezentas al vi felichan domecon, Grace.
Mi vidas tion chi lau viaj okuloj. Mi ghin scias, ghi estos
felicha, mia kara. Kiel felicha mi estas, ke mi ghin scias!"

"Nu", diris la doktoro, rapide enirante. "Chu ni chiuj estas
pretaj, por akcepti Alfredon? Li povas veni nur sufiche malfrue
-- chirkau horo antau noktomezo -- tiel ni havas sufiche da
tempo, por farighi gajaj antau lia veno. Li ne devas veni antau
ol la glacio estos rompita. Disheligu la fajron, Britain! Lasu
ghin lumi sur la ilikon, ghis ghi estos tute rugha de flamo. Ghi
estas mondo plena je sensencajho, mia kateto; fidelaj amantoj kaj
chio alia -- nur sensencajho; sed ni estu sensencaj kune kun la
aliaj homoj kaj ni donu al nia fidela amanto furiozan saluton al
la veno. Je mia vorto!" diris la doktoro kaj rigardis siajn
filinojn kun fiera ghojo, "hodiau vespere mi ekster chiu alia
sensencajho preskau pensas, ke mi estas patro de du belaj
filinoj".

"Kaj chion, kion unu el ili iam faris au ankorau povas fari,
por vin malghojigi, kara patro", diris Marion, "tion pardonu al
shi nun, kiam shia koro estas plena. Diru, ke vi pardonas al shi,
ke vi volas pardoni al shi, ke shi chiam havos parton en via amo
kaj --" shi eksilentis kaj kashis sian vizaghon sur la brusto de
la maljuna homo.

"Infano, infano!" kviete diris la doktoro. "Pardoni! kion mi
bezonas pardoni? Efektive, se niaj fidelaj amantoj revenas, por
fari al ni tiajn historiojn, tiam ni devas teni ilin malproksime
de ni; ni devas sendi al ili renkonte kurierojn kaj lasi ilin
veturi nur unu horon en tago, ghis ni estos sufiche preparitaj,
por ilin akcepti. Kisu min, mia kateto. Pardoni! Kia malsagha
infano vi estas! Se vi min kvindek fojojn en tago chagrenus,
anstatau tute ne, mi chion al vi pardonus, ekster tia peto. Kisu
min, mia kateto. Prenu! por la estinteco kaj estonteco -- pura
kalkulo inter ni. Disheligu la fajron! Chu la homoj en la
malvarma Decembra nokto devas frostighi? Faru lume, varme kaj
gaje, au mi al tiu kaj alia certe ne pardonos!"

Tiel bonhumora kaj gaja estis la doktoro! Kaj la fajro estis
disheligita, kaj la kandeloj lume brilis, kaj gastoj venadis, kaj
gaja movado komencighis, kaj charma tono de ghoja ekscititeco jam
regis en la tuta domo.

Chiam pli kaj pli da gastoj venis. Lumaj okuloj salutadis
Marionon; ridetantaj lipoj deziradis al shi felichon; saghaj
patrinoj ludadis kun la ventumilo kaj esprimadis la esperon, ke
shi ne estos tro juna kaj facilanima por la doma vivo; flamaj
patroj falis en malfavoron, char ili tro multe admiradis shian
belecon; filinoj shin enviis, filoj enviis lin; multaj enamitaj
paroj uzis la okazon; chiuj estis plenaj je partoprenado,
ekscititeco kaj atendado.

Sinjoro Craggs kaj sinjorino Craggs venis brako sub brako, sed
sinjorino Snitchey venis sola. "Mia Dio, kie Vi havas Vian
edzon?" demandis la doktoro.

La paradiza birdo sur la turbano de sinjorino Snitchey tremis,
kvazau ghi denove vivighis, kiam shi diris, ke tion chi certe
scias sinjoro Craggs. Al shi ili tion chi neniam diras.

"La malbenita ekspedejo", diris sinjoro Craggs.

"Mi volus, ke ghi forbrulu ghis la fundamento," ghemis sinjorino
Snitchey.

"Li estas -- li estas -- malgranda negoca afero iom fortenas mian
kompanianon," diris sinjoro Craggs kaj maltrankvile rigardis
chirkauen.

"Ho, ho! Negoca afero! Ne volu min tion chi kredigi!" diris
sinjorino Snitchey.

"Ni scias, kio ghi estas, negoca afero", diris sinjorino Craggs.

Sed char ili tion chi ne sciis, tio eble estis la kauzo, kial la
paradiza birdo de sinjorino Snitchey tiel minace tremis kaj chiuj
apartaj partoj de la orelringoj de sinjorino Craggs sonis, kiel
malgrandaj soniloj.

"Mi miras, ke vi povis veni, Craggs", diris lia edzino.

"Sinjoro Craggs sentas sin felicha, certe," diris sinjorino
Snitchey.

"La ekspedejo tiel okupas ilian tutan tempon," diris sinjorino
Craggs.

"Persono, kiu havas negocon, propre tute ne devas edzighi," diris
sinjorino Snitchey.

Poste sinjorino Snitchey diris al si mem, ke la rigardo, kun kiu
shi tion chi diris, trafis Craggs'on en la profundon de la koro
kaj ke li tion chi sentas, kaj sinjorino Craggs rimarkis al sia
edzo, ke Snitchey lin trompas post la dorso kaj ke li tion chi
vidos, kiam estos tro malfrue.

Sed sinjoro Craggs, ne tre turnante atenton sur tiujn chi
rimarkojn, chiam ankorau maltrankvile rigardadis chirkauen,
ghis lia okulo trafis Grace'n, kiun li tuj salutis.

"Bonan tagon, sinjorino", diris Craggs. "Vi estas belega. Via --
fraulino Via fratino, fraulino Marion estas --"

"Ho, shi estas tute sana, sinjoro Craggs."

"Jes -- mi -- chu shi estas tie chi?" demandis Craggs. "Tie chi!
Chu Vi shin tie ne vidas? Shi nun komencas dancon", diris Grace.

Sinjoro Craggs surmetis la okulvitrojn por pli bone vidi,
rigardis Marionon kelkan tempon, tusis kaj metis la okulvitrojn
kun kontenta mieno returne en la ingon kaj en la poshon.

Nun eksonis la muziko kaj la dancado komencighis. La hela fajro
gaje krakadis kaj saltadis, kvazau ghi el granda ghojo mem volus
danci. De tempo al tempo ghi ridadis, kvazau ghi volus ankau
fari muzikon. Iafoje ghi briladis kaj rughe flamadis, kvazau ghi
estus la okulo de la malnova chambro, kaj iafoje tiu chi okulo
ruze okuladis, kiel gaja maljunulo, kiam li vidas, kiel la pli
junaj murmuretas en la anguloj. Iafoje ghi incitante ludadis kun
la branchoj de la iliko; kaj kiam ghia saltanta lumo faladis sur
la mallumajn foliojn, ghi elrigardadis, kvazau ili denove staras
ekstere en la malvarma vintra nokto kaj tremas de la vento.
Iafoje ghia humoro farighadis tute sovagha kaj petola kaj
transiradis chiujn limojn, kaj tiam ghi laute ridante shutadis
inter la dancantojn pluvon da senkulpaj fajreroj kaj en sovagha
ghojo levadis sin en la malnovan tubon de l' kameno.

Preskau jam finighis dua danco, kiam sinjoro Snitchey kaptis la
brakon de sia kompaniano, rigardanta la dancadon.

Sinjoro Craggs eksaltis, kvazau lia amiko estus fantomo.

"Chu li foriris?" li demandis.

"Silente!" diris Snitchey. "Li estis che mi pli ol tri horojn. Li
chion trarigardis kaj volis precizan kalkulon. Li -- Ahem!"

La danco finighis. Marion preteriris tre proksime preter li, kiam
li parolis. Shi rimarkis nek lin nek lian kompanianon, sed
rigardadis sur sian fratinon en la fino de la salono, kiam tiu
malrapide pashadis tra la sin pushanta amaso kaj malaperis el
shiaj okuloj.

"Vi vidas, chio estas bone kaj ghuste," diris sinjoro Craggs. "Li
jam pli ne parolis pri tio, mi pensas?"

"Ech ne unu vorton!"

"Kaj chu li efektive estas for? kaj ekster danghero?"

"Li tenas sian vorton. En sia shelo de nukso li kun la defluo de
la akvo veturas malsupren de la rivero kaj kun veloj sub la vento
li naghas en tiu chi malluma nokto al la maro. Li ja estas konata
riskemulo. La defluo, li diris, en tiu chi tempo komencighas unu
horon antau noktomezo. Mi ghojas, ke ghi estas finita!" Sinjoro
Snitchey vishis al si la shviton de la vizagho, kiu elrigardis
tute rugha kaj ekscitita.

"Kion Vi pensas," diris Craggs, "pri la --"

"Silente!" avertis lia singarda kompaniano kaj rigardis rekte
antauen. "Mi Vin komprenas. Parolu nenian nomon kaj ne lasu
rimarki, ke ni parolas pri sekretoj. Mi ne scias, kion ni devas
pensi; kaj por diri al Vi la veron, ghi nun estas por mi tute
egala. Ghi estas vera faciligo. Mi pensas, ke lia sinamo lin
trompis. Eble la knabino ankau iom koketis; tiel ghi shajnas.
Chu Alfred estas tie chi?"

"Ankorau ne," diris sinjoro Craggs, "oni lin atendas chiun
minuton".

"Bone," -- sinjoro Snitchey denove vishis al si la frunton --
"ghi estas granda faciligo. Mi neniam ankorau estis tiel
maltrankvila de la tago, kiam ni komencis nian kompanion. Mi
intencas nun ghui la vesperon, sinjoro Craggs."

Sinjorino Craggs kaj sinjorino Snitchey aliris al ili, kiam li
elparolis sian intencon. La birdo paradiza estis en granda
eksciteco, kaj la soniletoj laute sonis.

"Chiuj parolis pri tio chi, sinjoro Snitchey. Mi esperas, ke la
negoco estas kontentigita?"

"Per kio kontentigita, mia kara?" demandis sinjoro Snitchey.

"Ke sendefenda virino estis elmetita al la mokado kaj priparolado
de la mondo", respondis lia edzino. "Tio chi estas tute lau la
naturo de la negoco, tio chi estas vera."

"Mi jam tiel longe kutimis," diris sinjorino Craggs, "vidi la
negocon ligitan kun chio, kio detruas la doman felichon, ke mi
jam estas kontenta, ke mi scias, ke ghi estas la nekashita
malamiko de nia trankvileco. Tio chi almenau estas honesta kaj
sincera."

"Kara edzino," diris sinjoro Craggs, "via bona opinio estas
netaksebla, sed mi neniam diris, ke la negoco estas la malamiko
de via trankvileco."

"Ne," respondis sinjorino Craggs kaj skuis siajn soniletojn. "Ne,
vi ghin certe ne diris. Vi farighus ne inda je la negoco, se vi
havus tiun chi sincerecon."

"Kio tushas mian foreston hodiau vespere, mia kara", diris
sinjoro Snitchey, donante la brakon al sia edzino, "la malfelicho
estis tute sur mia flanko; sed, kiel sinjoro Craggs scias . . ."

Sinjorino Snitchey ne lasis fini la komplimenton, char shi tiris
sian edzon flanken kaj postulis rigardi tiun chi homon, fari al
shi la komplezon kaj rigardi lin.

"Kiun, kara edzino?" demandis sinjoro Snitchey.

"La kolegon de via vivo; mi kompreneble ghi ne estas al vi,
sinjoro Snitchey," ghemis sinjorino Snitchey.

"Ne, mi petas vin, kara edzino," konsolis shia edzo.

"Ne, ne," diris sinjorino Snitchey kun majesta rideto. "Mi konas
mian pozicion. Rigardu lin, la kolegon de via vivo, vian modelon,
la konservanton de viaj sekretoj, la homon, al kiu vi konfidas,
vian duan 'mem' --"

Sekvante la rigardon de sia edzino, Snitchey rigardis sian
kompanianon.

"Se vi tiun chi vesperon povas rigardi al tiu chi homo en la
okulojn," daurigis sinjorino Snitchey, "kaj ne scias, ke vi
estas trompita, ke vi farighis ofero de liaj intrigoj, sklavo de
lia volo, per ia neklarigebla sorcho, de kiu mi vin vane
avertadis, -- tiam mi povas nur diri: mi vin bedauras!"

En tiu sama minuto sinjorino Craggs regalis per tondra parolo
sinjoron Craggs. Kiel ghi estas nur ebla, shi demandis, ke li al
sia Snitchey tiel blinde povas konfidi? Chu li volas kredigi, ke
li ne vidis, kiel Snitchey eniris kaj kiel sur lia vizagho kushis
ruzo, intrigo kaj perfido? Chu li povas nei, ke jam la maniero,
en kiu tiu vishis al si la frunton kaj maltrankvile rigardadis
chirkauen, montras, ke io peze kushas sur la konscienco de lia
Snitchey, se lia Snitchey entute havas konsciencon? Chu eble
aliaj personoj ankau, kiel lia Snitchey, venas al festaj
vesperoj kiel malkvietaj rabistoj? -- kio cetere estis ne tute
prospera komparo, char li venis tra la pordo tre mallaute. Kaj
chu li efektive en hela luma tago (estis preskau noktomezo)
volas persisti defendi kaj subteni sian Snitchey kontrau chia
videblajho kaj prudento kaj kontrau chia sperto de la mondo?

Nek Snitchey nek Craggs trovis utile batali malkashe kontrau la
fluo de tiu chi kolero, sed ambau kontentigis sin trankvile
naghi kune kun la fluo, ghis ghia forto malgrandighos, kio
efektive farighis en la minuto, kiam oni komencis novan dancon.
Tiun chi okazon uzis sinjoro Snitchey, por peti de sinjorino
Craggs shian manon, dum sinjoro Craggs estis tiel galanta kaj
invitis sinjorinon Snitchey. La sinjorinoj, post kelkaj facilaj
deflankighoj -- kiel ekzemple: "kial Vi ne invitas alian?" au:
"mi scias, ke Vi estos kontenta, se mi rifuzos," au: "mi miras,
ke Vi ekster la ekspedejo povas danci," (tio chi jam shercante)
-- favore konsentis kaj komencis la dancon.

Tiu chi reciproka ghentileco estis che la ambau familioj malnova
moro; char ili chiuj estis tre amikaj inter si kaj vivis en
agrabla senceremonieco. Eble la malsincera Craggs kaj la malbona
Snitchey estis che la virinoj nur jurista fikcio, kiel Cajus kaj
Sempronius en la aktoj de la ambau edzoj: sed la ambau virinoj
mem faris kaj prenis tiujn chi akciojn en la negoco, por nur ne
esti tute esceptitaj. Tio chi en chia okazo estas senduba, ke
chiu el la ambau virinoj sian okupon kondukadis tiel same
fervore kaj diligente, kiel shia edzo la sian, kaj ke chiu
pensis, ke felicha prosperado de la firmo sen shiaj laudindaj
penoj estus preskau neebla.

Sed nun la birdo paradiza flugis tra la mezo, kaj la soniletoj
komencis saltadi kaj sonadi; kaj la rugha vizagho de la doktoro
sin turnadis kaj returnadis, kiel brile lakita turnajho kun homa
vizagho; kaj la senspira sinjoro Craggs komencis jam dubi, ke la
dancado, kiel la cetera vivo, estas farata al la homoj tro
facila; kaj sinjoro Snitchey dancis kun viglaj saltoj por si,
Craggs kaj por seso da aliaj personoj.

Kaj ankau la fajro ricevis freshan humoron kaj pli hele brulis,
disblovita de la vento, kiun faris la dancado. Ghi estis la genio
de la chambro kaj trovis sin chie. Ghi brilis en la okuloj de la
viroj, en la juveloj sur la blankaj brustoj de la knabinoj, ludis
chirkau iliaj oreloj, kvazau petole murmuretante ion al ili,
lumigis la plankon kaj metis rozan tapishon al iliaj piedoj,
brilis sur la plafono, ke ghia flamo rebrilis sur iliaj vizaghoj,
kaj ekbruligis grandan iluminacion en la malgranda turo de
soniletoj de sinjorino Craggs.

Kaj nun la aero farighis pli fresha, kaj la muziko farighis pli
energia kaj la dancoj iris en pli viva takto; kaj levighis
blovado, kiu balancis la foliojn kaj la berojn sur la muroj, kiel
antaue sub la libera chielo; kaj bruo iris tra la chambro,
kvazau nevidebla amaso da elfoj akompanus la dancantojn. Nun
nenia trajto de la vizagho de la doktoro jam povis esti rekonata,
kiam li sin turnadis chirkauen; nur shajnis, ke tuta deko da
paradizaj birdoj flugas tra la chambro kaj ke milo da malgrandaj
soniletoj sonas; tuta armeo da flugantaj vestoj sin portis en la
ventego, kiam la muziko silentighis kaj la dancado chesis.

La varmego kaj lacigho faris la doktoron nur pli senpacienca je
la veno de Alfred.

"Chu vi ion vidis, Britain? ion audis?"

"Estas tro mallume, por povi malproksime vidi, kaj tro multe da
bruo en la domo, por povi ion audi," respondis la servanto.

"Tio chi estas vera! Tiom pli gaja estos la akcepto. Kioma horo
nun estas?"

"Ghuste la dekdua, sinjoro. Li devas jam baldau veni, sinjoro."

"Tiel disheligu la fajron kaj jhetu sur ghin ankorau unu pecon
da ligno", diris la doktoro. "Lia akcepta saluto devas lumi al li
renkonte tra la nokto, kiam li pli kaj pli proksimighados!"

Li vidis ghin -- jes! El sia kalesho li ekvidis la lumon, kiam li
turnis angulen apud la malnova preghejo. Li konis la chambron, el
kiu la lumo venis. Li vidis la nudajn branchojn de la longe
konataj arboj inter la lumo kaj si. Li sciis, ke unu el tiuj chi
arboj en la somero agrable bruas antau la fenestro de Marion.

Larmoj staris al li en la okuloj. Lia koro batis tiel forte, ke
li apenau povis elporti sian felichon. Kiel ofte li rememoradis
tiun chi tempon, pentradis ghin al si sub chiaj cirkonstancoj,
timadis, ke ghi ne venos, kaj ghin deziradis kaj sopiradis je ghi
en malproksima, malproksima loko!

Denove la lumo! Klare kaj malproksime lumante, ekbruligite, kiel
li sciis, por lin saluti kaj lumi al li al la malnova domo. Li
faradis signojn per la mano, levadis la chapelon kaj kriadis al
ili, kvazau ili estus la lumo kaj povus lin audi kaj vidi, kiel
li ghojege rapidas al ili sur la vojo.

Haltu! Li konis la doktoron kaj antausentis, kion li faris. Li
ne devis fari al ili surprizon. Tamen li ghin povus fari, se li
per piedoj irus al la domo. Se la pordo de la ghardeno estis ne
fermita, li povus tra tie eniri; se ne -- transrampi la muron
estis tre facile, kiel li sciis de la tempo malnova, kaj en unu
minuto li estus inter ili.

Li eliris el la kalesho kaj diris al la veturigisto -- ech tio
chi ne estis al li facile en lia ekscititeco -- ke tiu chi haltu
kelkajn minutojn kaj poste malrapide veturu post li. Tiam li
rapide ekiris antauen, provis, chu la pordo estas nefermita,
transrampis la muron, desaltis sur la dua flanko kaj malfacile
spirante staris en la malnova frukta ghardeno.

Sur la arboj kushis blanka prujno, kiu en la malforta lumo de la
ennuba luno pendis sur la maldikaj branchoj, kiel velkintaj
girlandoj. Sekaj folioj krakis sub liaj piedoj, kiam li mallaute
alshtelighis al la domo. La dezerteco de vintra nokto estis
rimarkebla sur la tero kaj sur la chielo. Sed la rugha lumo
briladis al li afable renkonte el la fenestroj, figuroj de homoj
sin movadis antau liaj okuloj, kaj la murmuro de homaj vochoj
agrable tushadis liajn orelojn.

Penante ekaudi shian vochon el la aliaj ceteraj vochoj kaj jam
duone konvinkite, ke li shin audas, li jam preskau atingis la
pordon, kiam ghi subite rapide estis malfermita kaj unu homa
figuro venis kontrau li. La figuro ektimigite kaj kun duone
interrompita ekkrio retiris sin.

"Clemency," li diris, "chu vi min jam pli ne konas?"

"Ne eniru," shi respondis, barante al li la eniron. "Foriru. Ne
demandu kial. Ne eniru!"

"Kio estas?" li ekkriis.

"Mi ne scias. Mi -- mi timas pensi pri tio chi. Foriru. Chu Vi
audas?"

Subita bruo levighis en la domo. Shi kovris al si per la manoj la
orelojn. Krio de malespero, tiel lauta, ke nenia mano povis bari
la orelon, estis audita; kaj Grace -- kun teruro en la vizagho
kaj en la gestoj -- elkuris el la domo.

"Grace!" Li retenis shin per la brako. "Kio estas? Chu shi
mortis?"

Shi liberigis sin, kiel volante rigardi al li en la vizaghon, kaj
senkonscie falis sur la teron antau li.

Amaso da homoj rapide kaj brue eliris el la domo; inter ili la
patro, tenante paperon en la mano.

"Kio estas?" ekghemis Alfred kaj turnadis sian rigardon malespere
de vizagho al vizagho, dum li sur la genuoj staris apud la
sveninta. "Chu neniu volas min rigardi? neniu min konas? estas
neniu, kiu dirus al mi, kio farighis?"

Oni audis murmuron: "shi forkuris!"

"Forkuris!" li ripetis.

"Forkuris, kara Alfred!" diris la doktoro per rompita vocho kaj
kovris al si la vizaghon per la manoj. "Forkuris el la patra
domo. Tiun chi nokton! Shi diras, ke shi libere kaj senriproche
elektis -- petas, ke ni pardonu al shi -- kaj forkuris."

"Kun kiu? Kien?" li demandis rapide kaj premite.

Li suprensaltis, kiel volante shin sekvi; sed kiam ili liberigis
al li la vojon, li malklare rigardis chirkauen, shancelighis
kelkajn pashojn returne kaj denove falis sur la teron, kie li
genuis apud Grace kaj prenis unu el shiaj malvarmaj manoj.

Regis granda konfuzo kaj ekscito, sed sen celo kaj plano. Kelkaj
ekkuris serchi sur diversaj vojoj, aliaj alportis chevalojn au
torchojn, aliaj laute paroladis inter si kaj diris, ke oni ne
havas ech la plej malgrandan postesignon. Kelkaj aliris al li kaj
provis lin konsoli; aliaj admonadis lin, ke Grace devas esti
enportita en la domon, sed li ne respondis. Li neniun auskultis
kaj sin ne movis.

La negho falis chiam pli dense. Li suprenrigardis al la chielo
kaj diris al si, ke tiu chi negha cindro, kiu estas shutata sur
lian esperon kaj lian suferon, bone konvenas al ili. Li rigardis
chirkauen sur la blankan teron kaj diris al si, ke la postesigno
de la piedo de Marion, apenau enpresita, tuj estos ree kovrita
kaj ech tiu chi rememoro pri shi ne dauros. Sed li nenion sentis
de la vetero kaj ne movis sin de la loko.




PARTO TRIA.


De tiu nokto de la reveno la mondo farighis ses jarojn pli
maljuna. Estis varma autuna posttagmezo, kaj forta pluvo estis
falinta. La suno subite sin montris el la nuboj, kaj briliginte
la malnovan kampon de la batalo sur unu verda loketo, sendis al
ghi luman saluton, kiu sin baldau disvastigis super la tutan
landon, kvazau oni ekbruligis fajron de ghojo, kiu estas
respondata de mil altajhoj.

Kiel bele kaj charme la tero ekflamis en la lumo! La arbaro,
antaue malluma, nigra maso, montris sian multkoloran veston de
flavajho, verdajho, brunajho kaj rughajho kaj la diversajn
figurojn de siaj arboj, sur kies folioj pluvaj gutoj tremis kaj
fajrerante defaladis. La suna kampo elrigardis, kvazau ghi
antau minuto estis ankorau blinda kaj nun ricevis okulojn, per
kiuj ghi rigardis supren al la brilanta chielo. Kampoj de greno,
bariloj, dometoj, la dense kolektitaj tegmentoj, la preghejo, la
rivereto, la muelejo, chio ridetante elrigardis el la nebula
griza mallumo. Birdoj agrable kantis, floroj levis siajn
mallevitajn kapojn, freshaj odoroj eliris el la freshigita tero;
la bluaj strioj supre farighis pli grandaj kaj pli larghaj; la
malrektaj radioj de la suno jam trafis per mortiga sago la
malrektan muron da nuboj, kiuj malrapidis ankorau kun sia
forflugo, kaj chielarko, enhavanta en si chiujn kolorojn, kiuj
ornamis la teron kaj la chielon, triumfe eletendis sin sur la
tuta horizonto.

En tia vespera horo malgranda drinkejo apud la vojo, bele kashita
post granda ulmo kun charma ripoza benko chirkau la dika trunko,
montris sian afablan vizaghon al la vojaghanto kaj logis lin per
diversaj mutaj, sed signifoplenaj certigoj de amika akcepto. La
rugheta elpendajho elrigardis kun siaj oraj, en la suno brilantaj
literoj el la malluma foliaro de la arbo, kiel amika vizagho, kaj
promesis bonan regalon. La trinkujo, plena je pura akvo, kaj
malsupre sur la tero apartaj trunketoj de bonodora fojno igis
chiun chevalon, kiu preteriris, akrigi la orelojn. La rughaj
kurtenoj en la chambroj de la partero kaj la neghe blankaj
flankkurtenoj en la malgranda dormochambro supre kun chiu bloveto
de la vento logis: envenu! Sur la brile verdaj kovriloj de la
fenestroj oni povis legi en oraj literoj pri biero kaj elo [**]
kaj bonaj vinoj kaj bonaj litoj, kaj apude estis tushanta
pentrajho de bruna shauma biera krucho. Sur la kornicoj de la
fenestroj staris floroj en helrughaj potoj, kiuj tre gaje falis
en la okulojn sur la blanka fronto de la domo; kaj en la malluma
pordega trairo oni vidis ankorau apartajn striojn da lumo, kiuj
ludis chirkau la brilantaj boteloj kaj kruchoj.

[**] Speco de biero.

En la pordo nun aperis modelo de mastro; char, estante kvankam
malgranda, li tamen estis ronda kaj largha kaj staris la manoj en
la poshoj kaj la piedoj sufiche disstarigitaj, por esprimi fidon
je sia kelo kaj senzorgan konfidon je la rimedoj de la drinkejo
-- tro trankvilan kaj senpretendan, por farighi fanfaronado. La
richa malsekajho, kiu post la forta pluvo degutadis de chiu
objekto, konvenis al li tre bone. Nenio chirkau li havis soifon.
Kelkaj georginoj kun pezaj kapoj, kiuj elrigardis super la
palisaro de la bone tenata ghardeneto, trinkis tiom, kiom ili nur
povis elteni -- eble ech iom pli multe -- kaj estis plenaj je
dolcha trinkajho; sed la lako, la floroj en la fenestro kaj la
folioj de la maljuna arbo estis en la trankvile gaja humoro de
homoj, kiuj nur tiom trinkis, kiom estas bone por ili kaj
sufiche, por disvolvi iliajn plej bonajn ecojn. Disshutante sur
la teron klarajn gutojn, ili kvazau disdonadis senkulpan
agrablajhon, kiu faris bonon chie, kie ghi falis, trafis
forgesitajn anguletojn, kien la pli serioza pluvo nur malofte
venadis, kaj al neniu faris doloron.

Tiu chi vilagha drinkejo che sia fondigho akceptis neordinaran
signon. Shi havis la nomon "Al la krirbilo de muskato". Kaj sub
tiuj chi vortoj sur tiu sama rugha elpendajho en la malluma
foliaro kaj kun tiaj samaj oraj literoj staris: Benjamin Britain.

Rigardinte ankorau unu fojon kaj pli pene observinte la
vizaghon, oni povus veni al la konvinko, ke en la pordo staris
neniu alia, ol Benjamin Britain mem -- sufiche shanghita, sed
shanghita al bono; tute konvena kaj bonvida mastro.

"Sinjorino Britain," diris sinjoro Britain kaj rigardis sur la
vojon, "forrestas iom longe. Jam estas la tempo de teo."

Char oni povis ankorau vidi nenian sinjorinon Britain, li
malrapide ekvagis ghis la mezo de la vojo kaj kun granda
kontenteco rigardis la domon. "Tute elrigardas, kiel la domo, en
kiun mi volonte enveturus, se ghi ne estus mia."

Poste li iris al la palisaro de la ghardeno kaj rigardis la
georginojn. Ili rigardis sur lin, senhelpe kaj dorme pendigante
la kapojn, kiuj chiam faradis balancojn, kiam la pezaj gutoj da
pluvo defaladis de ili sur la teron.

"Oni devas zorgi pri Vi," diris Benjamin. "Mi ne devas forgesi
tion chi diri al shi. Shi longe forestas."

La "pli bona duono" de sinjoro Britain en tia alta grado estis
lia pli bona duono, ke li disigite de shi estis tute senhelpa kaj
perdita.

"Mi pensas, ke shi ne havas multe por forplenumi," diris Ben.
"Oni devis en la urbo fari kelkajn negocojn, sed ne multe. Ho,
jen ni shin fine havas!"

Malgranda kalesho, veturigata de unu knabo, venis kun bruo de la
vojo; kaj interne, havante post si grandan bone malsekigitan
ombrelon, disetenditan por sekighi, sidis la korpulenta figuro de
virino de matura agho, kruciginte la nudajn brakojn super korbo,
kiun shi portis sur la genuoj, kaj havante diversajn aliajn
korbojn kaj pakajhojn chirkau si. La afabla bonkora vizagho kaj
certa memkontenta senhelpo, kun kiu shi de la pushoj de la
kalesho balancighadis tien kaj reen sur sia sido, jam de
malproksime rememorigadis malnovajn tempojn. Kiam shi venis pli
proksime, tio chi ankorau pli estis rimarkebla; kaj kiam la
veturilo haltis apud la drinkejo kaj paro da shuoj, elirante el
la kalesho, rapide flugis tra la malfermitaj brakoj de sinjoro
Britain kaj kun peza ekpremo tushis la teron, oni povis tuj
rekoni, ke tiuj chi shuoj povis aparteni al neniu alia ol
Clemency Newcome.

Kaj tiel efektive estis. Jen shi staras antau ni, sana
korpulenta animo, kun tiom da sapo sur la brilanta vizagho, kiel
antaue, sed kun nedifektitaj kubutoj, kiuj nun preskau montris
kavetojn.

"Vi longe forrestas, Clemency!" diris sinjoro Britain.

"Jes, vidu, Ben, mi havis multe por fari!" shi respondis, vive
observante la enportadon de shiaj korboj kaj pakajhoj; "ok, nau,
dek, -- kie estas dekunu? Ho! mia korbo dekunu! Estas ghuste.
Konduku la chevalon en la chevalejon, Harry, kaj se ghi denove
tusos, donu al ghi hodiau vespere varman miksitan manghon. Ok,
nau, dek, -- nu kie estas dekunu? Ho, mi forgesis, estas bone.
Kiel fartas la infanoj, Ben?"

"Sanaj kaj viglaj, Clemency."

"Dio gardu iliajn charmajn vizaghojn!" diris sinjorino Britain,
demetante la chapelon (char shi kaj shia edzo estis nun en la
drinkejo) kaj glatigante al si la harojn per la manplato. "Donu
al mi kison, maljuna!" Sinjoro Britain ne lasis shin atendi.

"Mi pensas," diris sinjorino Britain kaj eltiris tutan pakajhon
da maldikaj libroj kaj chifitaj paperoj el la posho, "mi chion
plenumis. La kalkuloj chiuj pagitaj -- la rapo vendita -- kalkulo
kun la bierfabrikanto farita -- pipoj menditaj -- deksep funtoj
kvar shilingoj en la bankon pagitaj -- kaj la recepto de doktoro
Heathfield por la infano -- vi jam divenos, kiel estas. --
Doktoro Heathfield denove nenion volas preni, Tim."

"Mi tuj tiel pensis," rimarkis Britain.

"Jes. Li diris, Tim, kiel ajn granda via familio ech estos, li
neniam prenos de vi ech duonon da penco; ech se vi ricevos dudek
infanojn."

La vizagho de sinjoro Britain ricevis esprimon tre seriozan kaj
senmove rigardis sur la muron.

"Chu tio chi ne estas tre afable?" diris Clemency.

"Certe," respondis sinjoro Britain. "Sed tio chi estas afableco,
el kiu mi por nenio en la mondo volus fari uzon."

"Ne," diris Clemency. "Kompreneble ne. Poste la chevaleto -- ghi
alportis ok funtojn kaj du shilingojn; kaj tio chi estas ne
malbone, ne vere?"

"Tio chi estas tre bone," diris Ben.

"Mi ghojas, ke vi estas kontenta," ekkriis lia edzino. "Mi tuj
tiel pensis; kaj tio chi, mi pensas, estas chio, kaj nun nenion
pli pri negocoj, Britain. Ha, ha, ha! Jen! Prenu la paperojn kaj
trarigardu ilin. Ho, atendu momenton; jen estas ankorau presita
folieto. Jhus el la presejo. Kiel bone ghin odoras!"

"Kio tio chi estas?" diris Tim kaj rigardis la folion.

"Mi ne scias," respondis lia edzino. "Mi ne legis ech unu
vorton."

"Vendo per memvola aukcio," legis la mastro, "kun rezervo de
antaua privata konsentigho."

"Tion chi ili chiam aldonas," diris Clemency.

"Jes, sed ne chiam tion chi," li respondis. "Rigardu: sinjora
domo kaj konstruoj mastrajhaj, parko kaj ghardeno de sinjoroj
Snitchey kaj Craggs kaj la senshulda bieno de la nobelo Mich.
Warden, pro forveturo en la eksterlandon!"

"Pro forveturo en la eksterlandon!" ripetis Clemency.

"Jen tio chi staras," diris sinjoro Britain. "Rigardu tien chi."

"Kaj jhus hodiau mi tie audis, ke shi baldau alsendos pli
bonajn kaj pli klarajn novajhojn!" diris Clemency, malgaje
balancante la kapon kaj denove kaptante siajn kubutojn, kvazau
la rememoro de malnovaj tempoj ankau revekus malnovajn kutimojn.
"Hm, hm, hm! Tio chi tie denove pezigos la korojn, Ben."

Sinjoro Britain ghemis kaj balancis la kapon kaj diris, ke li ne
povas tute kompreni la aferon kaj longe chesis pensi pri ghi. Kun
tiu chi rimarko li kontentigis sin kaj algluis la folion post la
fenestro de la botelaro, kaj Clemency, starinte kelkajn minutojn
en pensoj, vekighis kaj rapidis for, por rigardi la infanojn.

Kvankam la mastro de la kribilo de muskato havis grandan estimon
por sia edzino, tamen tiu chi estimo havis tute la malnovan
patronan karakteron; kaj shi forte lin amuzadis. Nenio pli
mirigus lin, ol se iu tria montrus al li, kiel shi sola kondukas
la tutan mastrajhon kaj per prudenta shparemeco, vigla humoro,
honesteco kaj diligenteco faras lin homo bonhava. Tiel facile
estas en chiaj cirkonstancoj (kaj tro ofte ghi okazas) taksi la
trankvilajn naturojn, kiuj neniam metas en lumon siajn meritojn,
lau ilia propra modesta jugho, kaj ofende sin amuzi pro eksteraj
strangajhoj kaj apartajhoj je homoj, kies interna indo, se ni pli
profunde volus rigardi, devus nin igi rughighi antau ili!

Sinjoro Britain kun plezuro pensadis pri la grandanimeco, kun kiu
li edzighis je Clemency. Shi estis por li eterna atesto de lia
bona koro, kaj li sentis, ke shia bonegeco estas nur jesigo de la
malnova sentenco, ke la virto sin mem rekompencas.

Li algluis la folion, kaj la kvitancojn pri la negocoj de la
hodiaua tago li enshlosis en la shrankon de la drinkejo -- chiam
ridante por si pri shia lerteco en negocoj -- kiam shi revenis
kun la sciigo, ke la ambau sinjoretoj Britain sub la observado
de Betsy ludas en la kaleshejo kaj la malgranda Clemency dormas
"kiel anghelo." Nun li ankau sidighis al la teo, kiu en atendo
de shia veno staris sur malgranda tablo. Ghi estis bela malgranda
bufedo kun la ordinara ornamo de boteloj kaj glasoj kaj kun
solida horlogho, kiu iris bone lau la minuto, (estis duono de la
sesa horo); chiu objekto staris sur sia deca loko kaj estis plej
perfekte brile purigita kaj polurigita.

"La unuan fojon mi hodiau povas trankvile sidi," diris sinjorino
Britain kaj profunde ekspiris, kvazau shi nun sidos jam la tutan
vesperon; sed shi tamen baldau ree sin levis, por envershi teon
al sia edzo kaj tranchi panon kun butero. "Kiel tiu chi folio
rememorigas min pri tempoj malnovaj!"

"Jes, jes!" diris sinjoro Britain, prenante sian pladeton kiel
ostron kaj sorbante ghin en tia sama maniero.

"Tiu chi sama sinjoro Michael Warden," diris Clemency meditante,
"faris min perdi mian malnovan oficon."

"Kaj alportis al vi edzon," diris sinjoro Britain.

"Nu jes," respondis Clemency, "kaj por tio chi mi volas lin
ankau danki."

"La homo estas sklavo de la kutimo," diris sinjoro Britain kaj
rigardis shin trans tiu pladeto. "Mi kutimis je vi kaj vidis, ke
mi sen vi ne bone min sentos. Ha, ha! Kiu tion chi pensus!"

"Jes, efektive!" ekkriis Clemency. "Tio chi estis tre bone de via
flanko, Ben."

"Ne, ne, ne," respondis Ben kun memkonscia modesteco. "Ne estas
inde paroli pri tiu chi bagatelo."

"Ho jes, Ben," diris lia edzino kun koreco; "mi forte tion chi
shatas kaj estas al vi tre danka. Ha!" -- shi denove rigardis la
folion -- "kiam oni sciighis, ke shi forkuris kaj estas ekster
danghero, la aminda knabino, tiam mi ne povis min deteni -- pro
shi kaj pro la fratino kaj la patro -- diri kion mi sciis, ne
vere?"

"Jes, vi ghin rakontis," rimarkis shia edzo.

"Kaj doktoro Jeddler," daurigis Clemency, metante sian tason sur
la tablon kaj medite rigardante la folion, "en sia kolero kaj
chagreno forpelis min el la domo! Kiel mi ghojas, ke mi tiam
diris nenian malbonan vorton kaj forportis kun mi nenian malbonan
penson kontrau li; char li poste ghin sincere pentis. Kiel ofte
li tie chi sidadis kaj ripetadis al mi, ke li ghin bedauras! --
La lastan fojon ankorau hierau, kiam vi ne estis en la domo.
Kiel ofte li tie chi sidadis kaj tutajn horojn paroladis pri tio
kaj alia, kvazau ghi lin interesus! -- sed propre nur pro la
malnova tempo kaj char li sciis, ke shi min amis, Ben!"

"Mia Dio, kiel vi venis al tiu konvinko, Clemency?" demandis shia
edzo, tute mirigite, ke shi klare komprenis verajhon, kiu en lia
filozofanta spirito nur naskighadis ankorau.

"Mi tion chi ne scias," diris Clemency kaj blovis sian teon, por
ghin iom malvarmigi. "Dio! mi ne povus tion chi diri, se oni ech
metus por tio chi rekompencon de cent funtoj."

Li kredeble ankorau plu daurigus siajn metafizikajn
konsideradojn, se shi ne rimarkus post li apud la pordo
substancian fakton en formo de unu sinjoro en funebro kaj en
vestajho de rajdo. Shajnis, ke li auskultas ilian paroladon kaj
tute ne volas ilin interrompi.

Clemency rapide levighis. Ankau sinjoro Britain faris tion saman
kaj salutis la gaston. "Chu Vi volas esti bona supreniri,
sinjoro? Estas tre bela chambro supre, sinjoro."

"Mi dankas," diris la fremdulo kaj atente observis sinjorinon
Britain. "Chu estas permesite eniri tien chi?"

"Ho, se plachas al Vi," respondis Clemency kaj malfermis la
bufedan chambron. "Kion Vi ordonas, sinjoro?"

Li ekvidis la folion kaj legis ghin nun.

"Tre bela peco da tero, sinjoro," rimarkis sinjoro Britain.

Li ne respondis, sed turnis sin, kiam li finis la legadon, kaj
rigardadis Clemency'n kun tiu sama esplora sciemeco kiel,
antaue. "Vi demandis," li diris, ne deturnante de shi la
okulojn --

"Kion Vi deziras, sinjoro," respondis Clemency kaj ankau kashite
lin rigardadis.

"Se Vi volas doni al mi gluton da elo," li diris, alirante al unu
tablo apud la fenestro, "kaj volos ghin alporti tien chi, ne
malhelpante al Vi al Via teo, mi estos al Vi tre danka."

Ne farante pli ceremoniojn, li sidighis kaj rigardis sur la
kampon. Li estis homo en la floro de la jaroj, bone kaj forte
konstruita. Lian vizaghon, brunigitan de la suno, ombris mallumaj
haroj kaj li portis lipharojn. Kiam oni alportis al li lian
bieron, li envershis al si unu glason kaj afable trinkis pro la
sano de la domo; kiam li ree metis la glason sur la tablon, li
aldonis:

"Nova domo, ne vere?"

"Ne tre nova, sinjoro," respondis sinjoro Britain.

"Havas la aghon de kvin ghis ses jaroj," diris Clemency, tre
klare akcentante la vortojn.

"Mi pensis antaue, kiam mi eniris, ke mi audas la nomon de
doktoro Jeddler," demandis la fremdulo. "Tiu chi folio
rememorigas min pri li; char mi okaze scias ion de la historio
per la famo kaj per certaj ligitajhoj. -- Chu la maljunulo
ankorau vivas?

"Ho jes, sinjoro," diris Clemency.

"Chu li forte shanghighis?"

"De kiam, sinjoro?" respondis Clemency kun aparta akcento.

"De la tago, kiam lia filino lin forlasis."

"Jes! De tiu tago li shanghighis," diris Clemency. "Li farighis
maljuna kaj griza kaj tute jam ne estas tiu sama homo; sed mi
pensas, ke li nun estas konsolita. Li de tiam pacighis kun sia
fratino kaj ofte shin vizitas. Tio chi tuj bone faris al li. En
la komenco li estis tre suferanta, kaj la koro sangis, kiam oni
lin vidis vagantan kaj insultantan la mondon; sed post unu au du
jaroj li farighis tute alia kaj pli bona, kaj tiam li komencis
volonte paroladi pri sia perdita filino kaj laudadi shin kaj
ankau la mondon! Kaj li neniam lacighadis, kun larmoj parolante,
kiel bela kaj bona shi estis. Li pardonis al shi. Tio chi estis
chirkau la tempo de la edzinigho de fraulino Grace. Vi memoras
ankorau, Britain?"

Sinjoro Britain memoris la aferon ankorau tre bone.

"La fratino sekve estas edzinigita," rimarkis la fremdulo. Li
momenton silentis kaj poste demandis: "Je kiu?"

Clemency el surprizo pro tiu chi demando preskau renversis la
pleton de teo.

"Chu Vi neniam audis pri tio chi?" shi diris.

"Neniam, sed mi volus ghin scii," li respondis kaj envershis al
si novan glason, kiun li metis al la lipoj.

"Ho, tio chi estus longa historio, se oni volus ghin orde
rakonti," diris Clemency kaj metis sian mentonon en sian
maldekstran manon, dum shi la maldekstran kubuton apogis sur la
duan manon kaj balancante la kapon rerigardis en la pasintajn
jarojn, kiel oni rigardas sur fajron. "Ghi estus longa historio."

"Sed mallonge rakontite?" diris la fremdulo.

"Mallonge rakontite," ripetis Clemency en tiu sama medita tono
kaj shajne tute ne zorgante pri li kaj ne sciante, ke shi havas
auskultantojn, "kion oni povus tie chi diri? Ke ili kune
malghojis, rememoradis shin kiel mortintan; ke ili tenis shin en
ama rememoro, faradis al shi neniajn riprochojn kaj trovadis
senkulpigojn por shi? Tion chi chiu scias. Mi almenau tion chi
scias, neniu scias tion chi pli bone!" aldonis Clemency, vishante
al si la okulojn per la mano.

"Kaj tiel," helpis la fremdulo --

"Kaj tiel," diris Clemency, mehhanike ripetante liajn vortojn kaj
ne shanghante sian pozicion kaj manieron de parolado, "Tiel ili
fine farighis edzo kaj edzino. Ili estis edzigitaj en la tago de
shia naskigho -- la tago morgau revenos -- tre mallaute, sed
kontente kaj feliche. Sinjoro Alfred diris unu vesperon, kiam ili
promenadis en la frukta ghardeno: 'Grace, chu fari nian edzighon
en la tago de naskigho de Marion?' Kaj tiel farighis."

"Kaj ili vivas feliche unu kun la alia?" demandis la fremdulo.

"Jes", diris Clemency. "Neniam geedzoj vivis pli feliche. Ili
havas nenian malghojon ekster tiu."

Shi levis la kapon, kvazau shi subite ekkonscius sub, kiaj
cirkonstancoj shi revokas tiujn chi okazojn en sian memoron, kaj
jhetis rapidan rigardon sur la fremdulon. Rimarkinte, ke lia
vizagho estas turnita al la fenestro, kiel se li estus
profundigita en la observadon de la kampo, shi faris al sia edzo
rapidajn signojn, montris la algluitan folion kaj movis la
bushon, kvazau shi kun granda intereso ripetadus al li ian
vorton au frazon. Char shi eldonis nenian sonon kaj shiaj mutaj
gestoj estis kiel ordinare tre strangaj, tial tiu chi
nekomprenebla sintenado alkondukis sinjoron Britain al ekstrema
malespero. Li elmetadis siajn okulojn jen sur la tablon, jen la
fremdulon, la arghentajn kulerojn, sian edzinon -- sekvadis
shiajn gestojn kun plej granda senhelpeco -- demandadis shin en
tiu sama lingvo, chu lia proprajho au li mem estas en danghero
-- respondadis shiajn signojn per aliaj signoj, kiuj esprimadis
lian absolutan nekomprenadon kaj timon -- observadis la movadon
de shiaj lipoj -- divenadis per duonvocho "lakto kaj akvo",
"shangho de la monato", "muso kaj nukso" kaj tamen nenion povis
atingi.

Clemency fine chesigis sian senesperan penadon, iom post iom
alshovis sian seghon pli proksime al la fremdulo kaj observadis
lin akre per shajne mallevitaj okuloj, atendante novan demandon.
Shi ne longe devis atendi, char li baldau komencis denove.

"Kaj kia estas la plua sorto de la filino, kiu lin forlasis? mi
pensas, ke vi scias ghin?"

Clemency balancis la kapon. "Mi audis," shi diris, "ke doktoro
Jeddler, kiel shajnas, pli scias ol kiom li montras. Sinjorino
Grace ricevis de shi leterojn, en kiuj shi skribas, ke shi bone
fartas kaj ke la edzinigho de tiu kun sinjoro Alfred faris shin
felicha; kaj shi ankau de si reskribis leterojn. Sed super shia
vivo kaj sorto sin portas la sekreto, kiu ghis nun ne estas
klarigita kaj kiun --".

Shia vocho farighis shanceligha kaj shi haltis.

"Kaj kiun --" ripetis la fremdulo.

"Kiun nur unu sola persono povus ankorau klarigi," diris
Clemency, malfacile spirante.

"Kaj kiu estas tiu persono?" demandis la fremdulo.

"Sinjoro Michael Warden!" respondis Clemency preskau per krio
kaj per tio sama montris al sia edzo, kion shi antaue volis lin
rimarkigi, kaj al Michael Warden, ke li estas rekonita.

"Vi min konas ankorau, sinjoro," diris Clemency, tremante de
ekscititeco. "Mi ghin vidis! Vi min konas ankorau de tiu nokto
en la ghardeno. Mi estis apud si!"

"Jes, mi ghin scias," li diris.

"Jes, sinjoro," respondis Clemency. "Jes, certe. Tio chi estas
mia edzo, sinjoro. Ben, kara Ben, kuru al sinjorino Grace -- kuru
al sinjoro Alfred -- kuru al kiu vi volas, Ben! Alkonduku iun,
tuj!"

"Restu!" diris Michael Warden kaj trankvile starighis inter la
pordo kaj Britain. "Kion Vi volas fari?"

"Sciigu ilin, ke Vi tie chi estas, sinjoro," petis Clemency kaj
kunebatis la manojn, tute ekster si de ekscititeco. "Sciigu ilin,
ke de Viaj lipoj ili povas pli multe audi pri shi; ke shi ne
tute estas perdita por ili, sed ke shi denove revenos, por sian
patron kaj sian fratinon -- kaj ankau sian malnovan servantinon,
mi --" shi batis sin per ambau manoj sur la bruston -- "ghojigi
per la vido de shia aminda vizagho. Kuru, Ben, kuru!" Kaj chiam
ankorau shi pushis lin al la pordo, kaj chiam ankorau sinjoro
Warden staris antau la pordo kaj ne lasis lin iri, ne kun
kolera, sed kun malghoja mieno.

"Au eble," diris Clemency kaj ekscitite sin alkrochis al la
mantelo de sinjoro Warden, "eble shi nun estas tie chi; eble shi
estas tre proksime. Jes, mi vidas lau Via vizagho, ke shi certe
estas tie chi. Mi petas Vin, sinjoro, lasu min al shi. Mi
vartadis shin, kiam shi estis ankorau tre malgranda infano.
Antau miaj okuloj shi elkreskis, kiel la fiero de tiu chi loko.
Mi konis shin, kiam shi estis la fianchino de sinjoro Alfred. Mi
provis shin deteni, kiam Vi shin forlogis. Mi scias, kia estis
shia patra domo, kiam shi estis ankorau ghia animo, kaj kiel
alia ghi farighis de la tempo, kiam shi forkuris. Mi petas Vin,
sinjoro, lasu min al shi!"

Li rigardis shin kompatante kaj mirante, sed faris nenian
konsentan geston.

"Mi ne pensas, ke shi povus scii," daurigis Clemency, "kiel
sincere ili pardonis al shi; kiel forte ili shin amas; kia ghojo
estus por ili vidi shin ankorau unu fojon. Shi eble timas reveni
hejmen. Mi eble povas shin kuraghigi, kiam shi min vidos. Nur
diru al mi, sinjoro Warden, chu Vi shin alkondukis?"

"Ne," li diris, balancante la kapon.

Tiu chi respondo, lia konduto, liaj funebraj vestoj, lia
mallauta retiro, la sciigita intenco forveturi en la
eksterlandon chion klarigis. Marion pli ne vivis.

Li ne kontrauparolis al shi, jes, shi ne vivas! Clemency
sidighis, metis la vizaghon sur la tablon kaj maldolche ploris.

En tiu chi minuto unu maljuna, griza sinjoro enkuris tute
senspire, kaj lau lia sufokighanta vocho oni apenau povus
rekoni en li sinjoron Snitchey.

"Mia Dio, sinjoro Warden!" diris la advokato kaj tiris lin
flanken, "kia vento" -- li estis tiel laca, ke li devis halti kaj
nur post kelkaj minutoj povis fini -- "alportis Vin tien chi?"

"Malbona, mi timas," li respondis. "Se Vi povus audi, kio tie
chi antau momento sin agis -- kiel mi devas fari neeblan -- kiel
mi alportas kun mi konfuzon kaj malghojon!"

"Mi povas chion prezenti al mi. Sed kial Vi iris ghuste tien
chi?" diris Snitchey.

"Kial mi ne devis? Kiel mi povis scii, kiu tie chi estas mastro?
Sendinte mian servanton al Vi, mi tien chi eniris, char la domo
estis por mi nova; kaj mi havas naturan intereson por chio nova
kaj malnova en tiu chi malnova chirkauajho kaj ekster tio mi
volis antau la urbo antaue renkontighi kun Vi. Mi volis scii,
kion la homoj parolas pri mi. Mi vidas ghin lau Via konduto, ke
Vi povas tion chi diri al mi. Se ne estus Via malbenita
singardeco, mi jam longe povus chion scii."

"Nia singardeco!" diris la advokato. "Parolante al Vi en la nomo
de mi mem kaj de Craggs -- benita memoro --" li rigardis la
krepon sur sia chapelo kaj balancis la kapon -- "sinjoro Warden,
kiel Vi povas prudente nin kulpigi? Ni konsentis inter ni neniam
tushi pli tiun chi objekton, char ghi ne estis afero, en kiun
povus sin miksi tiaj seriozaj kaj solidaj homoj, kiel ni (mi
ripetas Vian tiaman esprimon). Nia singardeco! dum sinjoro Craggs
deiris en sian estimatan tombon en la plena kredo --"

"Mi donis solenan promeson, ke mi silentos, ghis mi revenos, kiam
ajn tio chi farighos," interrompis lin sinjoro Warden, "kaj mi
tenis mian promeson."

"Bone, sinjoro, kaj mi ripetas, ni ankau devis silenti. Al tio
chi nin devigis nia shuldo kontrau ni mem kaj ankau kontrau
diversaj klientoj, inter kiuj ankau Vi estis. Ne konvenis al ni
demandadi Vin pri tia delikata afero; mi havis mian suspekton,
sinjoro; sed nur de ses monatoj mi scias la veron."

"Per kiu?" demandis la kliento.

"Per doktoro Jeddler mem, sinjoro, kiu el sia propra iniciativo
donis al mi sian konfidon. Li, kaj nur li, sciis la tutan veron
de kelkaj jaroj."

"Kaj Vi ghin ankau scias?" diris la kliento.

"Jes, sinjoro!" respondis Snitchey, "kaj mi ankau havas kauzon
kredi, ke shia fratino sciighos pri la vero morgau vespere. Dume
Vi espereble faros al mi la honoron esti gasto de mia domo, char
en Via oni Vin ne atendis. Tamen por eviti eblajn
maloportunajhojn en la okazo, se oni Vin rekonus -- kvankam Vi
tre shanghighis -- mi pensas, mi mem sur la strato preterirus, ne
rekonante Vin -- estas pli bone ke ni tie chi manghu kaj iru en
la urbon vespere. Oni manghas tie chi tre bone, sinjoro Warden;
cetere la domo apartenas al Vi. Mi kaj Craggs (benita memoro)
ofte manghadis tie chi kotleton kaj trovadis ghin chiam bona.
Sinjoro Craggs, sinjoro", diris Snitchey, por momento firme
fermante la okulojn kaj poste denove ilin malfermante, "tro frue
estis elstrekita el la libro de la vivantoj."

"La chielo pardonu al mi, ke mi ne esprimas al Vi mian
kondolencon," respondis Michael Warden kaj tushis per la mano la
frunton; "sed estas al mi kvazau mi songhus. Mi estas kvazau en
stato senkonscia. Sinjoro Craggs -- jes -- mi forte bedauras, ke
ni perdis sinjoron Craggs." Sed li rigardis che tiuj chi vortoj
sur Clemency'n kaj shajnis, ke li simpatias kun Ben, kiu shin
konsoladis.

"Sinjoro Craggs, sinjoro," rimarkis Snitchey, "trovis, kiel mi
bedaurinde devas diri, ke la vivo ne estas tiel facile
retenebla, kiel lia teorio al li diris, alie li estus ankorau
inter ni. Ghi estas granda perdo por mi. Sinjoro Craggs estis mia
dekstra mano, mia dekstra piedo, mia dekstra orelo, mia dekstra
okulo. Sen li mi estas kiel paralizita. Li testamentis sian
partoprenon en la negoco al sinjorino Craggs, al la plenumantoj
de la testamento, administratoroj kaj kuratoroj. Lia nomo
ankorau nun staras sur la firmo. Iafoje mi provas, kiel infano,
kredigi min mem, ke li ankorau vivas. Mi chiam ankorau diras:
Snitchey por si kaj Craggs -- mortinta, sinjoro -- mortinta,"
diris la molkora advokato kaj eltiris nazotukon el la posho.

Michael Warden, kiu chiam ankorau observadis Clemency'n, turnis
sin al Snitchey, kiam tiu chesis paroli, kaj murmuretis al li ion
en la orelon.

"Ha, la malfelicha virino!" diris Snitchey, balancante la kapon.
"Jes, shi chiam estis tre alligita al Marion. Bela Marion!
Malfelicha Marion! Nur kuraghon, kara virino -- Vi nun ja estas
edzinigita, Clemency."

Clemency nur ghemis kaj balancis la kapon. "Nur paciencon ghis
morgau", bonkore diris la advokato.

"La morgau ne revivigas la mortintojn, sinjoro," diris Clemency
plorante.

"Tion chi certe ne, alie ghi sinjoron Craggs, benita memoro,
farus denove viva," respondis la advokato. "Sed konsolon ghi
povas alporti. Paciencon ghis morgau."

Clemency skuis la donitan al shi manon kaj promesis trankvilighi;
kaj Britain, kiu vidante sian malghojigitan edzinon (estis
kvazau la negoco mallevis la kapon), tute perdis la kuraghon,
diris, ke tiel estas bone; kaj sinjoro Snitchey kaj Michael
Warden iris supren kaj tie supre baldau estis profundigitaj en
tiel singarde kondukatan interparoladon, ke per la krakado de la
teleroj kaj pladoj, la mughado de la patoj, la skuighado de la
kaseroloj, la monotona bruado de la rostponarda rado kaj per la
aliaj preparadoj en la kuirejo al ilia tagmangho ne trapenetris
ech unu vorteto.

La sekvanta tago estis bela kaj hela, kaj nenie la autune
kolorita chirkauajho montris sin pli bela, ol el la paca
ghardeno de la doktoro. La negho de multaj vintraj noktoj estis
tie chi fluidighintaj, la velkintaj folioj de multaj someroj tie
chi estis kraketintaj de la tago, kiam shi forkuris. La laubo
denove estis verda, la arboj jhetadis belajn kaj tremantajn
ombrojn sur la herbon, la terajho estis tiel gaje trankvila, kiel
chiam; sed kie estis shi?

Ne tie chi. Ne tie. Shi estus nun tie chi tiel stranga vidajho
kiel en la komenco la domo sen shi. Sed sur shia kutima loko
sidis sinjorino, el kies koro shi neniam malaperis, en kies
fidela memoro shi ankorau vivis, neshanghita, en la plena brilo
de sia juneco kaj beleco, en kies amo -- kaj tio chi estis nun
amo de patrino, char kara malgranda filino ludis apud shi -- shi
havis nenian konkurantinon, nenian sekvantinon, kaj sur kies
delikataj lipoj shia nomo nun sidis.

La spirito de la malaperinta fraulino estis videbla el tiuj chi
okuloj de Grace, shia fratino, kiam shi kun sia edzo sidis en la
ghardeno en sia tago de edzigho kaj en la tago de naskigho de
Marion kaj de li.

Li ne farighis glora homo, ankau ne richa; li ne forgesis la
chirkauanojn kaj la amikojn de sia juneco; li plenumis nenian el
la profetajhoj de la doktoro. Sed en siaj kashitaj kaj bonfaraj
vizitoj en malaltaj dometoj, en siaj maldormadoj kaj en sia
chiutaga rimarkado de la multa belajho kaj bonajho, kiu floras
sur la flankaj vojetoj de la vivo kaj ne estas dispremata de la
peza piedo de la malricheco, li kun chiu jaro pli lernis kaj
pruvis la verecon de sia malnova kredo. Lia maniero de vivado,
kiel ajn mallauta kaj modesta ghi estis, montris al li, kiel
ofte ankorau la homoj akceptas che si anghelojn, kiel en la
tempo antikva, kaj kiel ofte la nenion prezentantaj figuroj, ech
tiaj, kiuj shajnas al nia okulo ordinaraj kaj malbelaj kaj estas
vestitaj en chifonoj, apud la lito sufera de la malsanulo
montrighas al ni en nova lumo kaj farighas helpemaj angheloj kun
radia krono chirkau la kapo.

Li eble pli bone plenumis sian homan difinon sur tiu chi malnova
kampo de batalo, ol se li senlace laborus sur pli glora areno;
kaj li estis felicha kun sia edzino Grace.

Kaj Marion? Chu li shin forgesis?

"La tempo rapide forflugis de tiu tempo, kara Grace," li diris --
ili parolis pri tiu nokto; "kaj tamen shajnas, ke estas jam longe
de tiu tempo. Ni kalkulas lau shanghoj kaj okazighoj en ni, ne
lau jaroj."

"Sed ankau jaroj pasis de la tago, kiam Marion nin forlasis,"
respondis Grace. "Ses fojojn, kara edzo, enkalkulante ankau la
hodiauan tagon, ni sidis tie chi en shia tago de naskigho kaj
parolis pri shia tiel varmege sopirata kaj tiel longe prokrastata
reveno. Kiam ghi fine estos!"

Shia edzo rigardis shin atente, kiel la larmoj kolektighis en
shiaj okuloj, kaj pli proksime altirante shin al si, li diris:

"Sed Marion diris al vi en shia letero de adiau, kiun shi lasis
sur la tablo kaj kiun vi tiel ofte legis, ke jaroj devas pasi,
antau ol ghi povas farighi. Chu ne vere?"

Shi elprenis la leteron el sia surbrusto, kisis ghin kaj diris:
"Jes!"

"Ke shi en la dauro de tiuj chi jaroj, kiel ajn felicha shi
estus, sopiros la tempon, kiam shi povos reveni kaj chion
klarigi; kaj ke shi vin petas en espero kaj konfido fari tion chi
saman. Tio chi estas en la letero, ne vere, mia kara?"

"Jes, Alfred!"

"Kaj en chiu letero, kiun shi skribis de tiu tempo?"

"Ekster la lasta -- antau kelkaj monatoj -- en kiu shi parolis
pri vi kaj pri tio, kion vi tiam sciighis kaj kion mi hodiau
vespere devas audi."

Li rigardis la sunon, kiu staris proksime al la horizonto, kaj
diris, ke la difinita tempo estas la mallevigho de la suno!

"Alfred!" diris Grace kaj metis la manon kore sur lian shultron;
"estas io en la letero, kion mi neniam diris al vi. Sed hodiau
vespere, kara edzo, kiam tiu mallevigho de la suno
alproksimighas, kaj nia vivo kun la foriranta tago shajnas
farighi pli solena kaj pli trankvila, mi ne povas teni ghin
sekrete."

"Kio estas, amata?"

"Kiam Marion foriris de ni, shi skribis en tiu letero, ke kiel
iam vi konfidis shin al mi, shi metas vin nun en miajn manojn,
Alfred; shi jejhuris min en la nomo de mia amo al shi kaj al vi,
ke mi ne forpushu la amon, kiun, kiel shi scias, vi transportos
sur min, kiam la nun ankorau fresha vundo estos sanigita, sed ke
mi ghin vigligu kaj redonu."

"Kaj ke vi min denove faru felicha kaj kontenta homo, Grace. Chu
shi tion chi ne skribis?"

"Shi volis min tiel fari benita kaj honorita per via amo!" estis
la respondo de lia edzino, kiam li prenis shin en siajn brakojn.

"Auskultu min, mia amata!" li diris -- "Ne tiel!" -- kaj kun
tiuj chi vortoj li kviete metis shian kapon sur sian bruston. "Mi
scias, kial mi pri tiu chi loko en la letero neniam audis. Mi
scias, kial tiam nenia signo de tio chi montrighis en vorto au
rigardo. Mi scias, kial Grace, kvankam mia vera amikino, tamen
tiel malfacile lasis admoni sin farighi mia edzino. Jes, mi konas
la netakseblan indon de la koro, kiun mi tenas en miaj brakoj,
kaj mi dankas Dion por la multekosta trezoro!"

Shi ploris, sed ne el malghojo, kiam li premis shin al sia koro.
Post minuto li rigardis malsupren al la infano, kiu sidis apud
shiaj piedoj kaj ludis kun korbeto plena je floroj, kaj li diris
al ghi: "rigardu, kiel rugha kaj ora estas la suno!"

"Alfred," diris Grace kaj rapide ekrigardis supren. "La suno
mallevighas. Vi ne forgesis, kion vi devis sciigi min, antau ol
ghi malaperas."

"Vi sciighos la veron pri la sorto de Marion, mia kara," li
respondis.

"La tutan veron," shi varmege petis. "Sen pluaj kashoj. Tiel
estis la promeso. Ne vere?"

"Tute vere," diris la edzo.

"Antau ol la suno sin kashos en la tago de naskigho de Marion.
Kaj vi vidas, Alfred, ghi baldau sin kashos".

Li metis la brakojn chirkau shi, rigardis al shi firme en la
okulojn kaj diris:

"Ne mi devas alporti al vi tiun chi sciigon, kara Grace. Ghi
venos de aliaj lipoj."

"De aliaj lipoj!" shi mallaute ripetis.

"Jes. Mi konas vian kuraghan koron, mi scias, kiel forta vi
estas, kaj ke prepara vorto che vi sufichas. Vi diris, ke la
tempo venis. Ghi venis. Diru al mi, ke vi estas sufiche forta,
por elporti surprizon, skuighon: kaj la sciigonto atendas antau
la pordo."

"Kia sciigonto?" shi diris. "Kaj kian sciigon li alportas?"

"Ne estas permesite al mi pli diri," li respondis kun tiu sama
trankvila rigardo. "Chu vi pensas, ke vi min komprenas?"

"Mi tremas che la penso," si diris.

Malgrau lia trankvila rigardo, sur lia vizagho estis videbla
esprimo, kiu shin ektimigis. Denove shi kashis sian vizaghon sur
lia brusto kaj tremante lin petis atendi ankorau minuton.

"Kuraghon, mia bona Grace! Se vi havas sufiche da forto, la
sciigonto atendas antau la pordo. La suno mallevighas en tiu chi
tago de naskigho de Marion. Kuraghon, kuraghon, Grace!"

Shi levis la kapon, rigardis lin kaj diris, ke shi estas preta.
Tiel starante kaj rigardante post li, shi estis mirinde simila je
Marion en shia lasta tempo. Li prenis la infanon kun si. Shi
vokis ghin returne -- la infano havis la nomon de la perdita
fratino -- kaj alpremis ghin al la koro. Sed kiam shi denove
forlasis la infanon, tiu chi rapidis post la patro, kaj Grace
restis sola.

Shi ne sciis, kion shi timis kaj esperis, sed restis starante
senmove kaj rigardis al la ombro, tra kiu ili malaperis.

Dio! kio ghi estas, kio elvenas el la ombro kaj restas sur la
sojlo? Tiu chi figuro en la blanka vesto, movata de la vespera
vento, la kapon ame alpremante al la brusto de shia patro! Ho,
Dio! Chu tio chi estis songha fantomo, kio elshiris sin el la
brakoj de shia patro kaj kun ekkrio en sovagha malkvieto de amo
falis en shiajn brakojn?

"Ho, Marion, Marion! Ho, mia fratino! ho mia, kara amata koro!
Ho, neesprimebla felicho de la revidigho!"

Ghi ne estis songho, ne fantomo fantazia, elvokita de espero kaj
timo, sed Marion mem! Tiel charma, tiel felicha, tiel ne tushita
de malghojo kaj suferoj, tiel belega kaj rava, ke, kiam la
mallevighanta suno brilis sur shia levita vizagho, shi elrigardis
kiel anghelo, kiu benon portante vizitis la teron.

Marion tenis en la brakoj sian fratinon, kiu falis sur benkon,
kaj shi klinighis super shi kaj ridetis tra larmoj kaj metis sin
sur la genuojn antau shi kaj ech unu sekundon ne povis deturni
de shi la okulojn. Fine shi rompis la silenton, kaj shia vocho
sonis klare, mallaute kaj dolche en harmonio kun la solena
silento de la vespero.

"Kiam mi loghis ankorau sub tiu chi amata tegmento, Grace --"

"Ho, kara koro! Nur unu minuton! Ho, Marion, ke mi denove audas
vin paroli!"

Shi ne povis auskulti la amatan vochon sen profunda, preskau
turmenta skuigho.

"Kiam mi loghis ankorau sub tiu chi amata tegmento, Grace, mi
lin amis de mia tuta koro. Mi lin amis plej profunde. Mi povus
morti por li, kvankam mi estis ankorau tiel juna. Mi neniam
rifuzis lian amon en la profundeco de mia koro, ech ne unu
momenton. Ghi estis al mi pli kara, ol mi povas diri. Kvankam
pasis jam longa tempo kaj chio farighis alia, mi tamen ne povis
elporti la penson, ke vi pensus, ke mi lin iam ne fidele amis.
Neniam mi amis lin pli multe ol en la tago, kiam li de tie chi
forveturis. Neniam mi amis lin pli multe, ol en tiu vespero, kiam
mi de tie chi malaperis."

Shia fratino povis nur rigardi al shi en la vizaghon kaj forte
shin teni en la brakoj.

"Sed mem ne sciante tion," diris Marion kun kvieta rideto, "li
akiris alian koron, ankorau antau ol mi havis koron, por donaci
al li. Tiu chi koro -- via, kara fratino -- estis tiel plena je
aldoniteco al mi, tiel memoferema kaj nobla, ke ghi kashis sian
amon kaj tenis ghin sekrete de la okuloj de chiuj, ekster miaj
okuloj -- ha, kiaj okuloj estus tiel akrigitaj de amo kaj
dankemeco! -- kaj oferis sin por mi. Sed mi konis la profundecon
de tiu chi koro. Mi konis la batalon, kiun ghi elportis. Mi
sciis, kiel alta kaj netaksebla estis por li la indo de tiu chi
koro, kiel ajn forte li min amas. Mi sciis, kiom mi shuldas al
tiu chi koro, mi havis ghian belan ekzemplon chiutage antau la
okuloj. Kion vi faris por mi, Grace, tion chi mi sciis, ke mi
povos fari ankau por vi, se mi volos. Mi neniam iris dormi, ne
peteginte antaue Dion kun larmoj, ke Li donu al mi la forton por
tio chi. Mi neniam iris dormi sen pensado pri la propraj vortoj
de Alfred che la adiaudiro, ke chiutage en homaj koroj estas
farataj venkoj, en komparo kun kiuj tiuj chi kampoj de batalo
tute perdas sian signifon. Kaj kiam mi chiam pli kaj pli pensadis
pri la rifuzighoj, kiuj chiutage estas renkontataj en la mondo
kaj ech ne estas rimarkataj, tiam ankau mi sentis, ke mia tento
farighas al mi kun chiu tago pli facila! kaj Li, kiu nun rigardas
en nian koron kaj scias, ke nenia guto da malghojo au doloro sin
trovas en la mia, nenio ekster nemiksita felicho, Li donis al mi
la forton por la decidigho farighi neniam la edzino de Alfred. Ke
li farighu mia frato kaj via edzo, se mia agado povus alporti
tiun chi felichan rezultaton, sed ke mi neniam (Grace, mi amis
lin tiam profunde) estu lia edzino!"

"Ho, Marion! Ho, Marion!" murmuretis Grace.

"Mi provis shajnigi min indiferenta por li --" shi alpremis la
vizaghon de sia fratino al sia vango -- "sed tio chi estis tro
malfacila, kaj vi chiam estis lia fervora protegantino. Mi provis
komuniki al vi mian decidon, sed vi neniam volis min auskulti,
neniam kompreni. La tempo de lia reveno alproksimighadis. Mi
sentis, ke mi devas agi, antau ol tiu chi chiutaga kuneestado
renovighos. Mi sentis, ke granda doloro en tiu momento shparus al
ni chiuj longajn suferojn. Mi sciis, ke se mi forkuros antau li,
fine devas veni tio, kio nun venis kaj kio nin ambau faris tiel
felichaj, Grace! Mi skribis al la onklino Martha kaj petis shin,
ke shi min akceptu en sia domo; mi tiam ne diris al shi la tutan
veron, sed shi plenumis volonte mian peton. Dum mia decido
batalis ankorau kun mi mem, kun mia amo al Vi kaj al la patra
domo, sinjoro Warden per okazo de malfelicho farighis por kelka
tempo nia domano."

"Mi tion chi en la lasta tempo iafoje timis!" ekkriis shia
fratino kaj farighis morte pala. "Vi lin neniam amis kaj
edzinighis el oferemo!"

"Li tiam intencis," diris Marion altirante sian fratinon pli
proksime al si, "sekrete forkuri en la eksterlandon. Li skribis
al mi, klarigis al mi siajn cirkonstancojn kaj esperojn kaj
proponis al mi sian manon. Li diris al mi, ke li rimarkis, ke mi
ne ghoje atendas la revenon de Alfred. Mi pensas, ke li opiniis,
ke mia koro ne partoprenas en tiu chi ligo, au ke mi lin antaue
amis, sed nun lin plu ne amas; au ke mi penas kashi
indiferentecon, dum mi shajnigas min indiferenta -- per unu
vorto, mi ghin ne scias. Sed mi volis, ke Alfred kalkulu min tute
perdita por li. Chu vi min komprenas, amata fratino?"

Shia fratino atente rigardis al shi en la vizaghon. Shajnis, ke
shi sin trovas en necerteco.

"Mi kunevenis kun sinjoro Warden kaj konfidis min al lia honoro;
mi diris al li mian sekreton en la vespero antau lia kaj mia
forkuro. Li fidele ghin konservis. Chu vi min komprenas, mia
amata?"

Grace konfuzite rigardis chirkauen. Shajnis, ke shi apenau
audas.

"Amata fratino!" diris Marion, "kolektu viajn pensojn por unu
momento: auskultu min. Ne rigardu min tiel strange. Estas
landoj, kie tiuj, kiuj volas forpremi ribelan pasion au kuraci
profundan doloron de sia brusto, retiras sin en eternan solecon
kaj disigas sin por eterne de la mondo kaj de ghiaj sentoj. Se
virinoj tion chi faras, ili akceptas la nomon, kiu estas al mi
tiel kara en vi, kaj nomas sin fratinoj. Sed ekzistas ankau
fratinoj, Grace, kiuj sin movas sub la libera chielo de Dio kaj
en la viva amaso da homoj, kie ili penas, kiom ili povas, alporti
benon kaj fari bonon; kaj kun koro ankorau fresha kaj juna kaj
ankorau akceptemaj por felicho ili povas diri: la batalo longe
pasis, la venko longe estas akirita. Kaj tia fratino mi estas!
Chu vi min nun komprenas?"

Chiam ankorau la fratino rigide rigardadis Marionon kaj ne
respondis.

"Ho, Grace, amata Grace," diris Marion kaj ankorau pli kore
alpremis sin al la brusto, de kiu shi tiel longe estis disigita,
"se vi ne estus felicha, kiel edzino kaj patrino, se mi ne trovus
tie chi malgrandan samnomulinon, se Alfred, mia kara frato, ne
estus via amanta edzo, kiel do mi tiam trovus la felichon, kiu
nun apartenas al mi! Kiel mi tiun chi domon forlasis, tiel mi
revenas. Mia koro konis nenian alian amon, mia mano chiam
ankorau estas libera, mi chiam ankorau estas via virga fratino,
ne edzinigita, ne promesita; via malnova amanta Marion, en kies
koro vi sola loghas, sen konkurantoj, Grace!"

Shi nun shin komprenis. La strecho de shia vizagho malgrandighis;
shia tushiteco sin elrompis per lauta plorado; kaj kun larmoj
shi falis al sia fratino sur la kolon kaj karesadis shin kiel
infanon.

Kiam ili denove iom trankvilighis, ili vidis apud si la doktoron
kaj la onklinon Martha, lian fratinon, kaj Alfredon.

"Tio chi estas por mi malbona tago," diris la onklino Martha,
ridetante tra larmoj, kiam shi chirkauprenis siajn nevinojn;
"char dum mi Vin chiujn faris felichaj, mi perdas amatan filinon;
kaj kion Vi povas al mi doni por mia Marion?"

"Konvertitan fraton," diris la doktoro.

"Tio chi," respondis onklino Martha, "estas almenau io en tia
malsagha farso, kiel --"

"Mi petas vin," diris la doktoro penteme.

"Nu, mi ghin akceptas," respondis la onklino. "Sed mi efektive
multe perdas en tio chi. Mi ne scias, kio el mi farighos sen mia
Marion, post tio, ke ni seson da jaroj vivis kune."

"Vi devos loghighi che mi," diris la doktoro. "Ni certe pli ne
malpacados."

"Au edzinighi, onklino," konsilis Alfred.

"Mi efektive pensas," respondis la maljuna sinjorino, "ke estus
ne malbone, se mi jhetus okulon sur Michaelon Warden, kiu, oni
diras, revenis, bonigita en chiu rilato. Sed char mi lin konis
jam kiel knabon kaj mi tiam ankau jam estis ne tre juna, li eble
povos min rifuzi. Tial mi pli volas iri al Marion, kiam shi
edzinighos (kio ja ne longe povas dauri), kaj ghis tiu tempo mi
restos che mi mem. Kion vi diros al tio chi, frato?"

"Mi havas grandan deziron diri, ke ghi estas tute ridinda mondo,
kiu enhavas nenion seriozan," diris la doktoro.

"Vi povus prezenti dudek atestojn por tio chi, Anthony," rimarkis
lia fratino, "kaj tamen neniu, se li nin vidus, kredus al vi."

"Ghi estas mondo plena je koroj," diris la doktoro kaj
chirkauprenis ambau filinojn per unu fojo -- char li ne povis
disigi la fratinojn unu de la alia: "kaj serioza mondo kun chiuj
ghiaj malsaghajhoj -- ech kun unu, kiu estis sufiche granda por
kovri la tutan teron; mondo, super kiu la suno neniam levighas
sen rigardi milojn da sensangaj bataloj, kiuj la suferojn kaj la
krimojn de la kampoj de sangaj bataloj iom denove rebonigas;
mondo, kiun ni ne devas moki, char ghi estas plena je sanktaj
sekretoj, kaj nur ghia Kreinto scias, kio kushas kashita sub la
eksterajho de Lia plej modesta similajho.

Mi ne farus al Vi komplezon, se mi per mallerta mano volus
analizi la ghojon de tiu chi longe disigita kaj nun denove
kunigita familio. Tial ni ne sekvos la doktoron en la rememoro de
lia doloro, kiun li sentis post la forkuro de Marion; ni ankau
ne rakontos, kiel serioza li trovis la mondon, en kiu profunde
radikanta inklino estas la eco de chiuj homoj; ankau ni ne
rakontos, kiel tia bagatelo, kiel la manko de unu sola malgranda
cifero en la granda malsagha kalkulo, alpremis lin al la tero.
Ankau ne, kiel lia fratino el kompato jam longe iom post iom
malkashis al li la veron kaj malkovris al li la koron de la
memvole sin forpelinta filino kaj alkondukis lin al shia brusto.

Ni ankau ne rakontos, kiel Alfred Heathfield en la jhus pasinta
jaro sciighis la veron; kiel Marion lin vidis kaj al li kiel al
frato promesis, ke en la vespero de shia tago de naskigho shi al
Grace chion rakontos per propra busho.

"Mi petas pardonon, Doktoro," diris sinjoro Snitchey,
enrigardante en la ghardenon, "chu estas permesite malhelpi?"

Ne atendante respondon, li aliris rekte al Marion kaj tute ghoje
kisis al shi la manon.

"Se sinjoro Craggs ankorau vivus, mia estimata fraulino
Marion," diris sinjoro Snitchey, "li kun granda intereso vidus la
hodiauan tagon. Li eble venus al la opinio, ke la vivo al ni ne
estas farata tro facila, sinjoro Alfred; ke ghi chiun malgrandan
facilighon, kiun ni povas doni al ghi, bone povus elporti; sed
sinjoro Craggs estis homo, kiu lasis sin konvinki. Se li nun
estus konvinkebla -- sed tio chi estas malfortajho. Kara edzino"
-- sur tiu chi voko la sinjorino aperis en la pordo -- "vi estas
inter malnovaj konatoj."

Dirinte al ili gratulon, sinjorino Snitchey tiris sian edzon
flanken.

"Nur por unu momento, sinjoro Snitchey," diris la sinjorino. "Mi
ne havas la kutimon paroli malbonon pri mortintoj --"

"Ne, kara edzino," respondis shia edzo.

"Sinjoro Craggs nun --"

"Jes, mia kara, li nun ne vivas," diris sinjoro Snitchey.

"Sed mi petas vin, rememoru tiun vesperon de balo," daurigis lia
edzino. "Nur tion chi mi vin petas. Se vi ghin faros, kaj se via
memoro ne tute vin forlasas kaj vi estas ne tute senkapa, mi vin
petas ligi la hodiauan vesperon kun la tiama kaj rememori, kiel
mi sur la genuoj vin petegis --"

"Sur la genuoj?" diris sinjoro Snitchey.

"Jes," respondis sinjorino Snitchey kun certeco, -- "kaj vi ghin
scias -- ke vi vin gardu antau tiu chi homo -- observu liajn
okulojn -- kaj nun diru al mi, chu mi tiam ne estis prava, kaj
chu li en tiu tago ne posedis sekretojn, kiujn li ne trovis bone
komuniki al vi?"

"Kara edzino," murmuretis al shi la advokato en la orelon, "chu
vi ion rimarkis en miaj okuloj?"

"Ne," respondis sinjorino Snitchey akre. "Ne imagu al vi."

"Char ni en tiu vespero okaze," li daurigis kaj forte shin tenis
per la maniko, "ambau posedis sekretojn kaj ambau sciis tion
saman. Sekve, edzino, ju pli malmulte vi parolos pri tiu chi
afero, des pli bone; kaj prenu tion chi kiel instruo, por en
estonteco rigardi la aferojn kun pli kompata kaj pli sagha okulo.
Fraulino Marion, mi alkondukis malnovajn konatojn."

Clemency, tenante la antautukon antau la okuloj, malrapide
eniris, sub la brako de sia edzo; tiu chi lasta kun plenda
vizagho, esprimanta la antausenton, ke la kribrilo de muskato
estas perdita, se shi perdis la kuraghon.

"Nu, sinjorino," diris la advokato kaj retenis Marionon kiu volis
kuri renkonte al la malnova servantino, "kio do mankas al Vi
propre?"

"Kio al mi mankas?" ekkriis Clemency. Sed kiam shi nun, mirigita
kaj ofendita de la demando kaj ektimigita de lauta kriego de
sinjoro Britain, rigardis supren kaj la bone konatan amatan
vizaghon vidis tiel proksime antau shi, shi larghe malfermis la
okulojn, ploris, ridis, kriis, chirkauprenis Marionon, tenis
shin forte, denove shin ellasis, falis sur la kolon al sinjoro
Snitchey (pro kio sinjorino Snitchey forte indignis), poste al la
doktoro, poste al sinjoro Britain kaj fine chirkauprenis sin
mem, jhetis la antautukon trans la kapon kaj ridis kaj ploris
miksite.

Tuj post sinjoro Snitchey unu fremdulo eniris en la ghardenon kaj
restis apud la pordo, ne rimarkata de la aliaj; char restis al
ili tro malmulte da libera atento, kaj tiu chi malmulto sole kaj
tute estis altirita de la ghoja bruado de Clemency. Shajnis, ke
li ne volas esti rimarkita, sed staris flanke kun mallevitaj
okuloj; kaj lia vizagho montris malgajan esprimon (kvankam li
cetere estis belfigura sinjoro), kiun la komuna gajeco faris
ankorau pli falanta en la okulojn.

Nur onklino Martha lin rimarkis kaj tuj aliris al li kaj parolis
kun li. Baldau poste shi denove aliris al Marion, kiu kun Grace
kaj kun sia malgranda samnomulino formis charman grupon, kaj
murmuretis al shi ion en la orelon, kio, kiel shajnis, tiun chi
surprizis; sed baldau denove trankvilighinte, shi alproksimighis
kun la onklino al la fremdulo kaj komencis interparolon kun li.

"Sinjoro Britain," diris la advokato kaj eltiris advokate
elrigardantan paperon el la posho, "mi deziras al Vi felichon. Vi
estas nun la sola kaj plena proprulo de la libera posedajho, kiun
Vi ghis nun havis en farmo kiel koncesiitan drinkejon konatan sub
la nomo 'Kribrilo de muskato'. Via edzino perdis domon per mia
kliento sinjoro Michael Warden kaj ricevas nun novan per li. Mi
havos la plezuron en tiuj chi tagoj al la elekto peti pri Via
vocho."

"Chu ghi farus diferencon en la vocho, se la elpendajho estos
shanghita, sinjoro?" demandis Britain.

"Tute ne," respondis la advokato.

"En tia okazo," diris sinjoro Britain kaj donis al li returne la
dokumenton de donaco, "aldonu ankorau la vortojn 'kaj
fingringo', kaj mi volas la ambau sentencojn pendigi en la
loghejo anstatau la portreto de mia mastrino."

"Kaj al mi," diris vocho post li -- ghi estis la fremdulo,
Michael Warden -- "la enhavo de tiu sentenco alportu servon.
Sinjoro Heathfield kaj doktoro Jeddler, mi povus al Vi ambau
alporti grandan doloron. Ke tio chi ne farighis, ne estis mia
merito. Mi ne volas diri, ke mi je ses jaroj estas pli sagha au
pli bona. Sed en chiu okazo mi tiel longe pentis. Mi ne havas
pretendon je indulga agado de Via flanko. Mi malbonuzis la
gastamon de Via domo kaj ekkonis miajn mankojn -- kun hontigo,
kiun mi neniam forgesis, sed, mi pensas, ankau ne sen utilo --
de unu" -- li rigardis Marionon -- "kiun mi humile petis pardoni
al mi, kiam mi ekkonis shian meriton kaj mian senindecon. Post
kelkaj tagoj mi forlasos tiun chi lokon por eterne. Mi petas Vin
chiujn pardoni al mi. Kiel Vi volas, ke la homoj al Vi faru, tiel
faru ankau al ili! Forgesu kaj pardonu!"

-----

La tempo -- kiu rakontis al mi la lastan parton de tiu chi
historio, kaj kiun mi havas la plezuron koni persone de chirkau
tridek kvin jaroj -- sciigis min, malshate sin apogante sur sian
falchilon, ke Michael Warden neniam forlasis Anglujon kaj sian
domon ne vendis, sed malfermis ghin denove kun konvena gastamo,
kaj havis edzinon, la fieron kaj la honoron de la tuta
chirkauajho, kun la nomo Marion. Sed char mi rimarkis, ke la
tempo iafoje intermiksas faktojn, tial mi efektive ne scias, kiom
mi povas kredi al ghiaj rakontoj.

Fino.






End of the Project Gutenberg EBook of La Batalo de l' Vivo, by Charles Dickens

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA BATALO DE L' VIVO ***

***** This file should be named 24501.txt or 24501.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/4/5/0/24501/

Produced by David G. Simpson

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.