The Project Gutenberg EBook of Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde, by Robert Louis Stevenson This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org Title: Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde Author: Robert Louis Stevenson Translator: William Morrison William W. Mann Release Date: January 3, 2008 [EBook #24145] Language: Esperanto Character set encoding: ASCII *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DOKTORO JEKYLL KAJ SINJORO HYDE *** Produced by Les and Arlyn Kerr R. L. STEVENSON Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde Kun permeso de Longmans & Co Tradukita de WILLIAM MORRISON, F. B. E. A. kaj WILLIAM W. MANN LONDON, W. C. THE BRITISH ESPERANTO ASSOCIATION 133-136, High Holborn ROBERT LOUIS STEVENSON (Robert Lui Stivnson) naskighis en Edinburgo en la jaro 1850. Sola filo de sufiche richaj gepatroj, li estis grave malhelpata, dum sia tuta vivado, de la shargho de malbona sano. Kiam, ankorau knabo, li devis resti en lito, lia patrino kaj lia vartistino legadis al li tage kaj nokte chiajn rakontojn kaj historiojn. Tiel estis frue vekita en li la instinkto de l' autoreco. Edukita en la skota chefurbo, li studadis la leghosciencon kaj farighis advokato. Dum sia libertempo, li vojaghis alilande kaj unu el tiuj ekskursoj li priskribas en sia unua verko, <> (Enlanda Vojagho). La verko, tamen, kiu unue alportis al li publikan famon, estis tiu nun tradukita en la sekvantaj paghoj. Post la morto de sia patro en 1887, li forlasis Edinburgon kaj Europon por serchi bonan sanon, kaj fine, post multaj vagadoj li faris al si hejmon en Vailima en la Samoa insularo, kie li mortis en 1894. La verkoj de Stevenson estas diversaj, char li estis poeto, romanisto, vojaghinto, moralisto kaj biografiisto. Li havis senteman kaj delikatan fantazion, kaj li posedis stilon, kiu pro sia gracio kaj sia fleksebleco estis malofte egalita. Prezentante tiun chi tradukon al la mondo esperanta, ni deziras esprimi niajn grandajn dankojn al S-ro J. M. Warden, Edinburgo, kaj al S-ro G. D. Buchanan, Glasgovo, pro iliaj grandvaloraj kritikoj kaj sugestioj. Oktobro 1909. W. Morrison, Edinburgo. W. W. Mann, Londono. Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde La rakonto pri la pordo Sinjoro Utterson, la leghisto, estis homo kun malglata vizagho neniam lumigata de rideto; malvarma, mankhava, kaj embarasata en sia parolado; malrapida en la sentesprimo; malgrasa, longa, polva, enuiga, kaj tamen iel aminda. Che amikaj kunvenoj, kaj kiam la vino estis lau lia gusto, io eminente homa brilegis en liaj okuloj; io, ja, kio neniam penetris en lian interparoladon, sed kio parolis ne nur per tiuj silentaj simboloj de la postmangha vizagho, sed pli ofte, kaj laute, per la agoj de lia vivo. Al si li estis severega; trinkis ghinon kiam li estis sola por mortigi inklinon al la grandaj vinoj; kaj, kvankam li ghuis la teatron, li ne estis transpasinta la sojlon de teatro kiu ajn dum dudek jaroj. Sed por aliaj, li havis elprovitan toleremon, kelkfoje mirante preskau kun envio, la altpremecon de vervo kaj energio evidentigatan de iliaj malbonaj agoj; kaj en ia ekstrema okazo, li estis pli inklina helpi ol riprochi. --Mi inklinas al la herezo de Kain, li kutimis kurioze diri, mi lasas mian fraton iri al la diablo lau sia propra maniero.--En tiu chi rolo, la sorto ofte faris, ke li estu la lasta bonreputacia konato kaj la lasta bona influo en la vivo de subirantaj homoj. Kaj al tiaj, dum ili daurigis viziti lian chambraron, li neniam elmontris ech nuancon de shangho en sia mieno. Por Sinjoro Utterson sendube tio estis facila faro, char ech en sia plej bona humoro li estis sindetenema, kaj ech liaj amikighoj shajnis esti fonditaj sur simila universaleco de bonkoreco. Jen la signo de modesta homo: akcepti sian amikan rondon pretfaritan el la manoj de la okazo; kaj tio estis la maniero de tiu leghisto. Liaj amikoj estis el liaj propraj samsanganoj, au tiuj kiujn li konis dum plej longa tempo; liaj preferoj, same kiel la hedero, kreskis kun la tempo; ili necesigis nenian specialan taugecon che sia objekto. De tio sendube naskighis la ligo, kiu kunligis lin kun S-ro Richard Enfield[1], lia malproksima parenco, la konata urba elegantulo. Kion tiuj du povis vidi unu en la alia, au kiun temon komunan al ambau ili povis trovi, tio estis por multaj personoj <>. Tiuj, kiuj renkontis ilin dum iliaj chiudimanchaj promenadoj, raportis, ke ili kutime diras nenion, shajnas strange malgajaj, kaj akceptadas kun videbla senghenigho la alvenon de amiko. Malgrau tio, la du viroj plej alte shatis tiujn ekskursojn, taksis ilin la chefa juvelo de chiu semajno, kaj ne nur flankenmetis okazojn de plezuro, sed ech malcedis al la alvokoj de profesiaj aferoj, por ke ili povu ghui ilin neinterrompate. Okazis dum unu el tiuj vagpromenoj, ke ilia vojo kondukis ilin tra flanka strato en vivoplena kvartalo de Londono. La strato estis malgranda, kaj tia, kian oni nomas trankvila, sed ghi faris prosperan komercon en la laboraj tagoj de l' semajno[2]. Shajne la loghantoj chiuj bone prosperadis, kaj chiuj vetesperis sukcesi ankorau pli bone, kaj la superfluon de siaj gajnoj elspezis je koketajhoj; tiamaniere, ke la frontoj de la butikoj sur tiu vojo staris kun invita mieno, kiel vicoj da ridetantaj vendistinoj. Ech dimanche, kiam ghi vualis siajn pli brilachajn charmojn kaj estis kompare ne trairata, la strato ellumis, kontraste al sia malgaja chirkauajho, kiel fajro en arbarego; kaj per siaj freshe kolorigitaj fenestraj kovriloj, siaj bone poluritaj latunajhoj, sia ghenerala pureco kaj gajeco de tono, tuj ekkaptis kaj plachis la okulon de la preteriranto. Du pordojn for de unu angulo, maldekstraflanke en orienta direkto, la frontlinio estis rompita de korta enirejo, kaj ghuste che tiu punkto ia malbonauspica masivo de konstruajhoj eltrudis sian gablon[3] super la straton. Ghi estis duetagha, montris nenian fenestron, nenion krom pordo che la malsupra etagho kaj blinda kvazaufrunto de makulita muro che la supra; kaj portis en chiu trajto la signojn de daura kaj avaracha malzorgo. La pordo, kiu posedis nek sonorilon nek frapilon, estis vezikita kaj makulita. Vagistoj sin trenadis en la pordalkovon kaj ekbruligis alumetojn sur la paneloj; infanoj butikludis sur la shtupoj; la lerneja knabo provadis sian poshtranchilon sur la muldajhoj, kaj en la dauro de preskau tuta generacio, aperis neniu por forpeli tiujn okazajn vizitantojn au por ripari iliajn ruinigajhojn. S-ro Enfield kaj la leghisto iris sur la alia flanko de la strato; sed kiam ili alvenis ghuste kontrau la enirejo, la unua levis montre sian bastonon. --Chu vi iam rimarkis tiun pordon? li demandis; kaj kiam lia kunulo respondis jese, --ghi estas kunigita en mia memoro, li aldonis, kun tre stranga historio. --Chu efektive? diris S-ro Utterson kun malgranda shangho de vocho. Kaj kio estis tio? --Nu, estis tiele, respondis S-ro Enfield. --Mi estis revenanta hejmen de iu mondfina loko chirkau la tria horo de nigra vintra mateno, kaj mia vojo kondukis min tra parto de la urbo, kie oni povis vidi absolute nenion krom stratlanternoj. Estis strato post strato, kaj chiuj loghantoj estis dormantaj--strato post strato, chiuj iluminitaj kvazau por procesio, kaj chiuj tiel malplenaj kiel preghejo--ghis fine mi enighis en tiun staton de mento, en kiu oni auskultas kaj auskultadas kaj komencas arde deziri, ke sin montru policano. Subite, mi vidis du figurojn: unu estis malgranda viro, kiu iris orienten lau bona marshpashado, kaj la alia, knabino eble ok au dekjara, kuranta tiel rapide, kiel shi povis sur transa strato. Nu, sinjoro, ili ambau, ja sufiche kompreneble, kunfrapighis unu kontrau la alian che la angulo, kaj tiam okazis la terurega parto de la afero; char la viro trankvile premegis subpiede la korpon de l' infanino kaj lasis shin kriegantan sur la tero. Tio, audata, estas nenio, sed vidata, ghi estis infera. Ne estis kiel homo; estis kvazau iu malbenita Juggernaut. <> mi kriegis, kaj lin kuratinginte, ekkaptis mian sinjoron je l' nuko kaj rekondukis lin tien, kie staris jam tuta grupo chirkau la krieganta infanino. Li estis tute trankvila kaj faris nenian kontraustaron, sed li jhetis sur min unu rigardon, tiel malbelan, ke ghi shvitigis min kiel kurado. La personoj alvenintaj estis la propra familio de la knabino; kaj baldau aperis la kuracisto, por kiu oni estis shin sendinta. Nu, la infanino ne estis multe vundita, sed pli ghuste timigita, lau la diro de lia ostosegista moshto; kaj jen, vi povus supozi, estus la fino de la afero. Sed estis unu stranga cirkonstanco. Jam che la unua vido, la viracho inspiris en mi nauzon. Ankau la familio de la knabino shajnis senti same, kio estis ja nur nature. Sed kio frapis min, estis la kazo de la kuracisto. Li estis lau la ordinara tipo de apotekisto, de neniu speciala agho au koloro, kun forta Edinburga parolmaniero, kaj ne pli emociema, ol sakfajfilo. Nu, sinjoro, al li estis, kiel al ni chiuj: chiufoje kiam li rigardis mian kaptiton, mi vidis, ke tiu ostosegisto nauzighas kaj blankighas pro deziro lin mortigi. Mi sciis, kio estas en lia mento same kiel li sciis kio estas en la mia, kaj, char mortigo estis neebla, ni faris tion, kion ni jughis krom tio plej bona. Ni diris al la viro, ke ni povas fari, kaj ja faros, tian skandalon el la okazintajho, ke lia nomo malbonodoros de unu fino de Londono ghis la alia. Ke, se li havas amikojn au kian ajn reputacion, ni bone zorgos, ke li ilin perdu. Kaj la tutan tempon, dum ni lin tiele regalis per niaj brulaj vortoj, ni fortenadis de li la virinojn kiel eble plej bone, char ili estis sovaghaj kiel harpioj. Neniam mi vidis rondon da tiel malamegaj vizaghoj; kaj jen la viro en la mezo, kun ia nigra ridacha trankvileco--timigita tamen ankau, mi povis rimarki--sed elportanta la aferon, sinjoro, efektive kiel Satano. --Se vi elektas fari profiton el tiu chi okazintajho, li diris, mi kompreneble ne povas malhelpi. Chiu sinjoro deziras eviti skandalon, li diris. Nomu vian sumon. -- Nu, ni suprentordis lin ghis 100 funtoj por la familio de la knabino; li videble volis kontraustari; sed che ni chiuj estis io, kio minacis al li nenion bonan, kaj fine li kapitulacis. Restis ricevi la monon; kaj kien, vi pensas, li kondukis nin, se ne al tiu loko kun la pordo? Li eltiris shlosilon el la posho, eniris kaj tuj revenis kun dek funtoj en oro kaj cheko je Coutts[4] por la cetero, pagota al la portanto, kaj subskribita per nomo, kiun mi ne povas citi, kvankam chi tio estas unu el la punktoj de mia rakonto, sed ghi estis nomo almenau tre bone konata kaj ofte presita. La sumo estis granda; sed la subskribo estis bona por pli ol tiom, se nur ghi ne estis falsajho. Mi permesis al mi la liberecon, rimarkigi al mia sinjoro, ke la tuta afero shajnas apokrifa; kaj ke en la reala vivo oni ne eniras tra pordo de kelo je la kvara matene por eliri kun la cheko de alia homo por preskau cent funtoj. Sed li estis tute trankvila kaj mokrida. --Trankviligu vin, li diris, mi restos kun vi ghis la bankoj malfermighos, kaj tiam mi mem monerigos la chekon. Tial ni chiuj ekiris, la kuracisto, la patro de la infanino, nia amiko, kaj mi mem, kaj ni pasigis la restajhon de la nokto en mia chambraro; kaj, la sekvintan matenon, post kiam ni manghis, ni iris kune al la banko. Mi mem prezentis la chekon kaj diris, ke mi havas chiun kauzon por kredi, ke ghi estas falsajho. Sed tute ne. La cheko estis vera. --Tut-tut![5] diris S-ro Utterson. --Mi vidas, ke vi sentas kiel mi, diris S-ro Enfield. Jes, estas malbona afero. Char mia homo estis tia, kun kia neniu povus havi rilaton, homo vere malbeninda; kaj la persono, kiu skribis la chekon, estas la vera esenco de la konveneco, fama ankau, kaj (kio pli malbonigas la aferon) el tiuj, kiuj faras kion oni nomas <>. Silentigmono, mi supozas; honestulo paganta karege iajn malsaghajhojn de sia juneco. La Domo de la Silentigmono, tiel mi nomas, sekve, tiun konstruajhon kun la pordo. Kvankam ech tio ja ne sufichas por klarigi chion--li aldonis; kaj che tiuj vortoj, li enrevighis. El tio li estis revokita de iom subita demando de S-ro Utterson: --Kaj vi ne scias, chu la tratinto de la cheko loghas tie? --Vershajna loko, chu ne? respondis S-ro Enfield. Sed okazas, ke mi rimarkis lian adreson; li loghas che iu placo. --Kaj vi neniam demandis pri ... la loko kun la pordo? diris S-ro Utterson. --Ne, sinjoro, mi estas diskretema, estis la respondo. Mi havas tre decidan opinion pri la farado de demandoj; ghi tro inklinas al la stilo de la Lasta Jugho. Vi ekirigas demandon, kaj tio estas kvazau ekirigi shtonon. Vi sidadas kviete sur la supro de monteto; kaj malsupreniras la shtono, ekirigante aliajn shtonojn, kaj baldau iu afabla maljunulo (la lasta pri kiu vi povus pensi en tiu rilato) estas frapita je la kapo en sia propra posta ghardeno, kaj la familio devas shanghi sian nomon. Ne, sinjoro, mi faris al mi regulon, ke, ju pli afero shajnas stranga, des malpli mi demandojn faras. --Kaj, vere, tre bona regulo ghi estas, diris la leghisto. --Sed mi esploris la lokon mi mem, daurigis S-ro Enfield. Ghi apenau shajnas domo. Ne trovighas alia pordo, kaj neniu en- au eliras per tiu, krom, unufoje dum longa tempo, la sinjoro de mia aventuro. Estas, en la supra etagho, tri fenestroj, kiuj rigardas sur la korton; neniu malsupre; la fenestroj estas chiam fermitaj, sed puraj. Kaj, plie, estas kamentubo, kiu ghenerale eljhetas fumon; tial iu sendube loghas tie. Kaj tamen tio ne estas certa; char la konstruajhoj tiel sin interpremas chirkau la korto, ke malfacile estas diri, kie unu finighas kaj alia komencighas. La paro denove antauenmarshis silente dum iom da tempo, kaj poste: --Enfield! diris Utterson, estas bona, via regulo. --Jes, tiel mi kredas, respondis Enfield. --Sed malgrau chio, daurigis la leghisto, estas unu punkto pri kiu mi deziras demandi; mi deziras peti la nomon de tiu homo, kiu piedpremis la infaninon. --Nu, diris S-ro Enfield, mi ne povas vidi, ke tio iel malutilus. Estis homo nomita Hyde[6]. --Hm, diris S-ro Utterson, kia homo, kiel li aspektas? --Ne estas facile lin priskribi. Estas io malagrabla che lia aspekto; io malplacha, io absolute abomeninda. Mi neniam vidis homon, kiu tiom al mi malplachis, kaj tamen mi apenau scias kial. Li ja nepre estas iel kriplita; li forte sentigas ian kriplecon, kvankam mi ne povus precizigi ghian lokon. Lia aspekto estas iel eksterordinara kaj mi tamen che li ne povas citi nome ion kontraunorman. Ne, sinjoro, ne al mi prosperas, mi ne povas lin priskribi. Kaj tio ne estas pro manko de memoro; char mi certigas, ke mi lin povas revidi en chi tiu momento. S-ro Utterson denove iom marshadis silente, kaj evidente sub la pezo de ia pripensado. --Vi estas certa, ke li uzis shlosilon? li demandis fine. --Mia kara sinjoro ... , komencis Enfield, surprizita el si. --Jes, mi scias, diris Utterson, mi scias, ke chi tio devas shajni stranga. La fakto estas, ke se mi ne petas al vi la nomon de la alia persono, tio estas char mi jam ghin konas. Vi vidas, Richard, ke via rakonto trafis. Se ghi estis malghusta pri iu punkto, pli bone estus, ke vi ghin korektu. --Shajnas al mi, ke via devo estis min averti, respondis la alia, iom morose[7]. Sed mi estis pedante <>, kiel vi ghin nomas. La kanajlo havis ja shlosilon, kaj, plie, li ankorau ghin havas. Mi lin vidis uzi ghin antau malpli ol unu semajno. S-ro Utterson ekghemis profunde, sed ne diris vorton; kaj la junulo parolis denove: --Jen alia leciono, kiu admonas diri nenion. Mi hontas pri mia longa lango. Ni interkonsentu, neniam ree aludi chi tiun aferon. --Tutkore, diris la leghisto. Mi donas pri tio la manon, Richard. La serchado por Sinjoro Hyde Tiun saman vesperon S-ro Utterson revenis hejmen al sia fraula domo en malgaja humoro kaj sidighis vespermanghi sen apetito. Estis dimanche lia kutimo, post la finigho de tiu mangho sidadi apud la fajro, kun volumo de ia neinteresa religiajho sur sia pupitro, ghis la horlogho de la apuda preghejo sonorigis la dekduan horon, kiam li sobre kaj dankeme iris kushighi. Tiun nokton, tamen, tuj kiam oni forportis la tablotukon, li prenis kandelon kaj eniris en sian aferchambron. Tie li malfermis sian fortan kofron, elprenis el ghia plej privata parto dokumenton surskribitan <>[8], kaj sidighis kun nuba frunto por esplori ghian enhavon. La testamento estis holografa; char S-ro Utterson, kvankam li gardis ghin nun kiam ghi estas farita, antaue rifuzis doni ech la plej malgrandan helpon pri ghia farado; ghi kondichis ne nur ke, en okazo de la morto de Henry Jekyll M.D., D.C.L., LL.D., F.R.S., k.t.p. lia tuta havo transpasu en la manojn de lia <>; sed ke, en okazo de la <>, la dirita Edward Hyde anstatauu la diritan Doktoron Jekyll sen plua prokrasto kaj estu libera je chia shargho au devo, krom la alpago de kelkaj malgrandaj sumoj al la anoj de la doktora domo. De longe chi tiu dokumento estis la chefa abomenajho de la leghisto. Ghi lin ofendis, ne nur kiel leghiston, por kiu la fantazieco estis nemodesta, sed ankau kiel amanton de la prudentaj kaj ordinaraj flankoj de la vivo. Kaj ghis tiam, estis lia nescio pri S-ro Hyde, kio shveligis lian indignon; nun, per subita okazintajho, estis lia scio. Sufiche malbone jam, ke la nomo estis nur nomo, pri kiu li ne povas ion pluan sciighi. Estis ankorau pli malbone, kiam ghi ekvestighis de abomenindaj ecoj; kaj el la shanghighemaj sensubstancaj nebuloj, kiuj tiel trompadis lian okulon, eksaltis la subita, difinita bildigho de demono. --Mi pensis ghin frenezo, li diris, remetante en la kofron la ofendantan paperon, kaj jam mi komencas timi, ke ghi estas malhonoro. Che tio li estingis la kandelon, surmetis palton, kaj ekiris sur la vojo al Cavendish Square[9], tiu citadelo de la medicino, kie lia amiko, la fama Doktoro Lanyon[10], havis sian domon kaj akceptis sian amase venantan klientaron. --Se iu scias, tiu estas Lanyon, li pensis. La seriozmiena chefservisto konis kaj bonvenigis lin; li ne estis devigita prokrasti sian eniron, sed kondukita tuj de la pordo al la manghochambro, kie sidis D-ro Lanyon sola kun sia vino. Tiu estis bonkora, sana, eleganta, rughvizagha sinjoro, kun amaso da haroj antautempe blankaj, kaj perforta decida maniero. Vidante S-ron Utterson, li eksaltis de sia segho, kaj bonvenigis lin per ambau manoj. La bonvoleco, lau lia speciala maniero, estis iome teatra; sed ghi estis bazita sur reala sento. Char tiuj du estis malnovaj kunuloj en la lernejo kaj la universitato, ambau plenege respektis sin mem kaj la alian, kaj, kio ne chiam sekvas, ili estis homoj, kiuj plenege ghuis reciproke sian kunestadon. Post iom da vagada interparolado, la leghisto alproksimighis al la temo, kiu tiel malagrable priokupadis liajn pensojn. --Mi supozas, Lanyon, li diris, ke vi kaj mi estas la du plej malnovaj amikoj, kiujn havas Harry[11] Jekyll? --Mi dezirus, ke la amikoj estu pli junule freshaj, diris ride D-ro Lanyon. Nu, mi supozas, ke ni ja estas. Kaj kio el tio? Mi lin vidas nun malofte. --Vere! diris Utterson. Mi kredis, ke vin ligas ia komuna intereso. --Ghi ligis, estis la respondo, sed pasis jam pli ol dek jaroj, de kiam Harry Jekyll farighis tro fantaziema por mi. Li komencis deflankighi, deflankighi de la vojo de l' prudento; kaj kvankam, kompreneble, mi ankorau interesighas pri li pro la malnovaj tagoj, mi lin vidis, kaj vidas, tre malofte ... Tia nescienca sensencajho, aldonis la doktoro, subite purpurighante, disigus ja Damon kaj Pitias. Tiu chi malgranda elmontro de kolero iom trankviligis S-ron Utterson. --Ili nur malpacis pro iu punkto scienca, li pensis, kaj, estante homo tute sen sciencaj pasioj, li ech aldonis: --Estas pro nenio pli malbona ol tio! Li lasis al sia amiko kelkajn momentojn por reserenighi, kaj poste alproksimighis al la demando, kiu estis la motivo de lia vizito. --Chu vi iam renkontis protektaton lian nomitan Hyde? li demandis. --Hyde? ripetis Lanyon. Ne! Neniam audis pri li. Post mia tempo. Jen la sumo de la sciighoj, kiun la leghisto reportis kun si al ia granda malluma lito, sur kiu li en malkvieta movighado kushis tra la fruaj horoj ghis la alveno de l' mateno. Estis nokto malmulte ripoziga por lia penanta mento, penanta en la mallumo kaj sieghata de demandoj. --Sonis la sesa per la sonoriloj de la preghejo, kiu staris tiel oportune apud la domo de S-ro Utterson, kaj ankorau li luktis kun la problemo. Ghis nun tiu problemo estis tushinta lin nur sur lia flanko intelekta, sed nun ankau lia imago estis okupata au, por diri plighuste, sklavigita; kaj, dum li tie kushadis kaj jhetighadis en la mallumegeco de la nokto kaj de sia kurtendrapirita chambro, la rakonto de S-ro Enfield preterpasis antau lia mento kvazau sur rulajho de lumigitaj bildoj. Jen li vidas la longajn vicojn de lanternoj de nokta urbo; poste, figuron de homo rapide marshanta; jen infaninon kurantan de la kuracista domo, jen tiuj du kunfrapighas kaj tiu homa Juggernaut piede subpremas la infaninon kaj antauenpashas, neniel atentante pri shiaj krioj. Au jen li vidas chambron en richa domo, kie kushas lia amiko dormanta, songhante, kaj ridetante pro siaj songhoj; kaj jen la pordo malfermighas, la kurtenoj apartigas, la dormanto revekighas, kaj jen! staras apud li figuro, al kiu estas donita potenco, kaj ech je tiu senviva horo, li devas levighi kaj fari lau ghia ordono ... La figuro en tiuj du fazoj obsedis la leghiston dum la tuta nokto; kaj se, je iu momento, li ekdormis, estis nur por vidi ghin gliti pli kashe tra dormantaj domoj au shovighi pli rapide, ech ghis kapturnigho, tra pli larghaj labirintoj de lanterne lumata urbo, kaj, che chiu angulo, surmarshi sur infaninon kaj shin lasi kriegantan. Kaj tamen la figuro ne havis ian vizaghon, per kiu li povus ghin rekoni; ech dum liaj songhoj, ghi havis au nenian vizaghon, au unu, kiu trompis lin kaj dissolvighis antau liaj okuloj; kaj tiel naskighis en la spirito de la leghisto kaj pligrandighis strange forta, preskau supermezura scivolo rigardi la trajtojn de la vera S-ro Hyde. Se li povus nur unufoje rigardi lin, li opiniis, la mistero klarigus kaj eble forrulighus, kiel estas la kutimo che misterajhoj, kiam oni elesploras ilin. Li eble povus ekvidi kauzon por la stranga prefero au sklaveco (nomu ghin, kiel al vi plachas) de sia amiko, kaj ech por la frapante strangaj kondichoj de la testamento. Kaj almenau ghi estus vizagho vidinda; la vizagho de homo tute senkompata; vizagho, kiu devis nur sin ekmontri por naski, en la mento de la neimpresighema Enfield, senton de dauronta malamego. De tiu tempo S-ro Utterson komencis konstante vizitadi la pordon en la flankstrato de l' butikoj. Matene, antau la horo de la oficeja laboro, tagmeze, kiam la negocoj estis multaj kaj la tempo malmulta, nokte, sub la vizagho de la nebula luno--ja en chiu horo la leghisto estis trovebla che sia elektita posteno. --Se li estas sinjoro Hyde, li pensis, mi estos sinjoro Seek[12]. Kaj fine lia pacienco estis rekompencita. Estis bela, seka nokto; frosto en la aero; la stratoj tiel puraj, kiel la planko de balchambro; la lanternoj, skuataj de neniu vento, desegnis regulajn formojn el lumo kaj ombro. Je la deka, kiam la butikoj fermighis, la flankstrato estis jam tre senhoma, kaj malgrau la mallauta mughado de Londono chie chirkaue, tre silenta. Sinjoro Utterson jam staris dum kelkaj minutoj che sia posteno, kiam li eksciighis pri stranga malpeza piedpasho alproksimighanta. En la dauro de siaj chiunoktaj patroloj, li jam de longe kutimighis al la kurioza efekto, kun kiu la piedsonado de sola persono, dum tiu estas ankorau malproksimega, subite elsaltegas klare distingebla el la vasta zumado kaj bruado de la urbo. Tamen lia atento estis neniam antaue tiel subite kaj decidige aldevigita; kaj estis kun forta supersticha antausento de sukceso, ke li retiris sin en la enirejon de la korto. La pashoj rapide alproksimighis, kaj subite plilautighis kiam ili chirkaupasis la angulon de la strato. La leghisto, rigardante el la enirejo, povis baldau vidi, kun kia homo li devas trakti. Tiu chi estis malgranda kaj tre simple vestita; kaj lia mieno, ech je tiu malproksimeco, iel naskis en la observanto fortan antipation. Sed li iris rekte al la pordo, transpasante oblikve la straton por ne perdi tempon, kaj, dum li venis, li eltiris shlosilon el la posho, kvazau iu, kiu alproksimighas al la hejmo. S-ro Utterson elpashis kaj tushis lin je la shultro dum li preterpasis. --S-ro Hyde, mi kredas. S-ro Hyde kuntirighis malantauen kun sibla enspiro. Sed lia timo estis nur momenta; kaj, kvankam li ne rigardis la leghiston rekte en la vizaghon, li respondis sufiche trankvile: --Tiu estas mia nomo. Kion vi deziras? --Mi vidas, ke vi estas enironta, diris la leghisto. Mi estas malnova amiko de Doktoro Jekyll--Sinjoro Utterson de Gaunt Strato--vi sendube audis mian nomon; kaj renkontante vin tiel oportune, mi kredis, ke vi povos enlasi min. --Vi ne trovos Doktoron Jekyll; li estas for, respondis S-ro Hyde, enblovante en la truon de la shlosilo. Kaj tiam subite, sed ne levante la rigardon: --Kiel vi konis min? li demandis. --Viaflanke, diris S-ro Utterson, chu vi faros al mi komplezon? --Kun plezuro, respondis la alia, kio ghi estu? --Chu vi permesos, ke mi vidu vian vizaghon? demandis la leghisto. S-ro Hyde shajnis heziti; fine kvazau post ia subita pripenso, frontis al li kun mieno de defio, kaj la paro sufiche fikse rigardadis sin reciproke dum kelkaj momentoj. --Nun mi povos rekoni vin, diris S-ro Utterson. Eble estos utile. --Jes, respondis S-ro Hyde, estas ja bone ke ni renkontighis; kaj konvenas, ke vi havu mian adreson. Kaj li donis numeron en strato de Soho[13]. --Bona Dio! pensis S-ro Utterson, chu li ankau pensis pri la testamento? Sed li retenadis siajn sentojn kaj nur gruntis dankon pro la dono de l' adreso. --Kaj nun, diris la alia, kiel vi rekonis min? --Lau priparolo, estis la respondo. --Kies priparolo? --Ni havas komunajn amikojn, diris S-ro Utterson. --Komunajn amikojn! ehhis S-ro Hyde iom rauke. Kiuj ili estas? --Jekyll ekzemple, diris la leghisto. --Li neniam diris al vi, kriis S-ro Hyde, kun ekrughigho de kolero. Mi ne kredis, ke vi mensogos. --Nu, diris S-ro Utterson, tia parolo ne estas deca. La alia rikanis laute en sovaghan ridon; kaj jen la sekvintan momenton, kun eksterordinara rapideco, li malshlosis la pordon kaj malaperis en la domon. La leghisto staris dum kelka tempo post kiam S-ro Hyde forlasis lin, la bildo de l' maltrankvileco. Tiam li malrapide supreniris la straton, haltetante post chiuj du-tri pashoj, kaj metante la manon al la frunto, kiel homo en ia menta perpleksiteco[14]. La problemo, kiun li promenante tiele pripensis, estis el speco, kiu malofte solvighas. S-ro Hyde estis pala, kaj havis pigmean eksterajhon; li donis la impreson de malbelformiteco sen ia nomebla malbeleco de formo, li havis mallogan rideton, kaj li estis kondutinta kontrau la leghisto kun ia mortigula miksajho de timemeco kaj trokuragho, kaj li parolis per rauketa mallautacha kaj iom rompita vocho--chiuj chi punktoj estis kontrau li; sed chio chi tio kune ne sufichis por klarigi la ghis tiam nekonitan nauzon, abomenon kaj timon, kun kiu S-ro Utterson rigardis lin: --Devas esti io plu, diris en si la perpleksita[15] sinjoro. Estas ja io plu, se mi povus por ghi eltrovi nomon. Dio min benu! la viro shajnas apenau homa. Io troglodita, ni diru? au chu estas tie nur la radiado de malpurega animo, kiu tiel traspiras kaj transfiguras sian argilan loghejon? La lasta, mi pensas; char, ho mia malfelicha maljuna Harry Jekyll! se mi iam legis sur vizagho la subskribon de Satano, estas sur tiu de via nova amiko. Chirkau la angulo de la flankstrato estis placo kun antikvaj, belaspektaj domoj, jam plejparte kadukighintaj el ilia antaua gloro, kaj luigitaj po etaghoj kaj chambraroj al homoj el chiuj specoj kaj cirkonstancoj: mapgravuristoj, arhhitektoj, fi-reputaciaj leghistoj, kaj la agentoj de kashataj entreprenoj. Unu konstruajho, tamen, la dua for de la angulo, estis ankorau tute okupata; kaj, antau ghia pordo, kiu portis grandan shajnon de richeco kaj komforto, kvankam ghi estis nun envolvita en mallumo, krom che la fenestreto super ghi, S-ro Utterson haltis kaj frapis. Bone vestita, maljuneta servisto malfermis la pordon. --Chu D-ro Jekyll estas hejme, Poole?[16] demandis la leghisto. --Mi certigos, S-ro Utterson, diris Poole, dume enlasante la vizitanton en grandan komfortan vestiblon kun malalta plafono, pavimitan per kahelegoj, hejtatan (lau la maniero de kampara domego) per hela malfermita fajro kaj meblitan per multekostaj mebloj el kverko. --Chu vi volas atendi tie chi apud la fajro, sinjoro? au chu mi eklumigu por vi en la manghochambro? --Chi tie, mi dankas, diris la leghisto; kaj li alproksimighis kaj apogis sin sur la alta fajrgardilo. Tiu chi vestiblo, en kiu li nun restis sola, estis favorita fantazio de lia amiko la doktoro; kaj Utterson mem kutimis paroli pri ghi kiel la plej agrabla chambro en Londono. Sed hodiau nokte estis tremacho en lia sango; la vizagho de Hyde kushis peze sur lia memoro; li sentis--kio che li estis malofta--nauzon kaj malshaton pri la vivo; kaj en la malgajeco de sia humoro, li kvazau legis minacon en la flagrado de la fajrlumo sur la poluritaj mebloj kaj en la maltrankvila eksaltado de la ombrajho sur la plafono. Li hontis pro la trankviligho, kiun li sentis, kiam Poole baldau revenis por anonci, ke D-ro Jekyll estis elirinta. --Mi vidis S-ron Hyde eniri per la pordo de la iama dissekcia chambro, Poole, li diris, chu tio estas tute bona, kiam D-ro Jekyll estas for de l' hejmo? --Tute bona, S-ro Utterson, respondis la servisto, S-ro Hyde havas shlosilon. --Via mastro shajnas multe konfidi al tiu junulo, Poole, daurigis la leghisto reve. --Jes, sinjoro, tion li ja faras, diris Poole, ni chiuj ricevis ordonojn, lin obei. --Mi ne pensas, ke mi iam renkontis lin chi tie, diris Utterson. --Ho, ne, efektive, sinjoro. Li neniam estas tablogasto tie chi. Mi ja vidas lin tre malofte chi-tiuflanke de la domo; li plej ofte venas kaj iras per la laboratorio. --Nu, bonan nokton, Poole. --Bonan nokton, S-ro Utterson. Kaj la leghisto ekiris al sia hejmo kun tre malgaja koro. --Malfelicha Harry Jekyll, li pensis, miaj pensoj min trompas se li ne perdighas en profundajn akvojn! Li estis tre malbonkonduta, kiam li estis juna, antau tre longe, ja vere, sed en la legharo de Dio statuto de limigo ne ekzistas. Ha! devas esti tio; la fantomo de iu malnova peko; la kancero de iu kashita malhonoro; la puno venanta, pede claudo, jarojn post kiam la memoro forgesis kaj la memamo pardonis la kulpon. Kaj la leghisto, timigita de la penso, zorgmeditis dum iom da tempo pri sia propra estinta vivo, serchante en chiuj anguloj de sia memoro, timante ke, hazarde, ia malnova pekajho el tie eksaltu al la lumo. Lia estinta vivo estis sufiche senkulpa; malmultaj homoj povus legi la arhhivojn de sia vivo kun malpli da antautimo. Li, tamen, estis humiligita ghis la polvo pro la multaj malbonajhoj, kiujn li iam faris, kaj relevita en sobran kaj timoplenan dankemecon pro tiuj multaj, kiujn li estis tiel preskaue farinta sed tamen evitinta. Kaj poste, revenante al sia antaua temo, li eklumigis radion de espero. --Tiu chi S-ro Hyde, se oni lin esploradus, li pensis, devas ja havi siajn proprajn sekretojn; nigrajn sekretojn, lau sia mieno; sekretojn kompare al kiuj la plej malbonaj de malfelicha Jekyll estus kvazau sunlumo. La afero ne povas dauri tia, kia ghi estas. Mi malvarmighas, kiam mi pensas pri tiu chi estajho rampanta kiel shtelisto al la lito de Harry! Malfelicha Harry, kia vekigho! Kaj la danghero! Char se tiu chi Hyde suspektas la ekziston de la testamento, li povos malpaciencighi pro deziro heredi. Ha, mi devos meti la shultron al la tasko,--se nur Jekyll tion al mi permesos, li aldonis. Char denove li vidis antau la okulo interna, klarajn kiel diafanajho, la strangajn kondichojn de la testamento. Doktoro Jekyll estis tute senghena Post du semajnoj, lau bonega bonshanco, la doktoro invitis al unu el siaj agrablaj vespermanghoj kvin au ses malnovajn intimulojn, chiuj inteligentaj estimindaj homoj, kaj chiuj kompetentuloj pri la bona vino; kaj S-ro Utterson tiel manovris, ke li restis post la foriro de la aliaj. Tio ne estis nova arangho, sed jam okazis dekojn da fojoj. Kie Utterson estis iel shatata, tie li estis tre multe shatata. Dommastroj amis reteni la sekan leghiston, kiam la gajeguloj kaj la babilemuloj havis jam la piedon sur la sojlo por foriri; ili amis sidi dum iom da tempo kun lia netrudema kunesto, sin ekzercante por la soluleco, sobrigante siajn mentojn en lia richa silento, post la elspezado kaj strechigado de l' festeco. Al tiu chi regulo, D-ro Jekyll ne estis escepto; kaj dum li nun sidis che la kontraua flanko de la fajro,--granda, belforma, glatvizagha, kvindekjara viro, kun eksterajho eble iom ruzeta, sed kun chia signo de kapableco kaj bonkoreco,--oni povis ekvidi per liaj rigardoj, ke li havas al S-ro Utterson sinceran kaj varman korinklinon. --Mi deziris paroli kun vi, Jekyll, komencis tiu chi. Vi konas tiun vian testamenton ... Atenta observanto povus konstati, ke la temo estas malagrabla; sed la doktoro elportis ghin gaje. --Mia malfelicha Utterson, li diris, vi estas kompatinda pro tia kliento. Mi neniam vidis homon tiel afliktita, kiel vi estis pro mia testamento; escepte se estus tiu chirkauligita pedanto Lanyon, pri tio, kion li nomas miaj sciencaj herezoj. Ho, mi scias, ke li estas bonegulo,--vi ne bezonas fari nuban vizaghon,--efektiva bonegulo, mi chiam intencas vidi lin pli ofte; sed li tamen, malgrau chio, chirkauligita pedanto ja estas; ignoranta, aroganta pedanto. Mi neniam pri iu estis pli dolore trompita, ol pri Lanyon. --Vi scias, ke mi neniam aprobis ghin, daurigis Utterson, senkompate malatentante la novan temon. --Mian testamenton? Jes, certe, mi scias tion, diris la doktoro iomete akre, tion vi jam diris al mi. --Nu, mi diras tion al vi denove, daurigis la leghisto; mi lastatempe eksciis ion rilate al la juna Hyde. La granda bela vizagho de D-ro Jekyll palighis ghis la lipoj mem, kaj nigreco aperis chirkau liaj okuloj. --Mi ne volas audi plu, li diris. Tiun temon, mi pensis, ni konsentis ne plu aludi. --Tio, kion mi audis, estis abomena, diris Utterson. --Tio ne povas shanghi la aferon. Vi ne komprenas mian pozicion, respondis la doktoro, kun ia nekonsekvenceco de maniero. Mi trovighas en doloriga situacio, Utterson. Mia pozicio estas tre stranga, ja tre stranga. Estas unu el tiuj aferoj, kiujn la diskutado ne povas ripari. --Jekyll, diris Utterson, vi min intime konas; mi estas homo konfidinda. Faru pri chi tio plenan malkashan konfeson, kaj mi neniel dubas, ke mi povos eltiri vin el via embaraso. --Mia bona Utterson, diris la doktoro, estas treege bona viaparte, kaj mi ne trovas vortojn, per kiuj vin danki. Mi plene kredas vin; mi konfidus al vi plivole ol al chiu alia vivanta, ja, plivole ol al mi mem, se mi povus fari la elekton; sed vere ne estas tio, kion vi supozas, ne estas tiel malbone; kaj ghuste por trankviligi vian bonan koron, mi diros al vi chi tion: Tuj kiam mi volos, mi povos min liberigi de S-ro Hyde. Pri tio mi donas al vi mian manon, kaj mi dankas vin ree kaj ree. Kaj mi aldonos nur unu malgrandan vorton, Utterson, kiun,--mi estas certa pri tio,--vi akceptos sen ofendigho: ke chi tio estas privata afero, kaj mi vin petas, lasu ghin dormadi. Utterson pripensadis dum kelkaj momentoj, rigardante en la fajron. --Mi havas nenian dubon, ke vi estas tute prava, li diris fine, starighante. --Nu, bone, sed char ni tushis tiun chi aferon, kaj por la lasta fojo, kiel mi esperas, daurigis la doktoro, estas unu punkto, kiun mi dezirus al vi komprenigi. Mi havas vere grandan intereson al la malfelicha Hyde. Mi scias, ke vi vidis lin; li tion diris al mi; kaj mi timas, ke li kondutis malghentile. Sed mi ja sincere havas grandan, grandegan intereson al tiu junulo; kaj se mi estus forprenita, Utterson, mi deziras, ke vi promesu al mi, toleri lin kaj havigi al li liajn rajtojn. Vi tion farus, mi pensas, se vi scius chion; kaj estus shargho forigita de mia animo, se vi promesus. --Mi ne povas shajnigi, ke mi iam amos lin, diris la leghisto. --Tion mi ne postulas, petegis Jekyll, metante sian manon sur la brakon de la alia, mi postulas nur la justecon; mi petas nur, ke vi helpu lin pro amo al mi, kiam mi chi tie ne estos plu. Utterson ekghemis malgrauvole. --Nu, li diris, mi promesas. La afero pri la Carew[17]-mortigo Preskau unu jaron poste, en la monato oktobro 18**, Londono estis ektimigita de krimo de stranga kruelegeco, kiun igis pli rimarkinda la alta rango de la viktimo. La detaloj estis malmultaj kaj timigaj. Servistino, loghanta sola en domo ne malproksima de la rivero, estis suprenirinta por kushighi chirkau la dekunua. Kvankam nebulo rulighadis super la urbo dum la fruaj horoj, la unua parto de la nokto estis sennuba, kaj la strateto, sur kiun rigardis la fenestro de la servistino, estis brile lumigata de la plena luno. Shajnas, ke shi estis romantikema, char shi sidighis sur sian keston, kiu staris ghuste sub la fenestro, kaj enprofundighis en revadon. Neniam,--shi kutimis diri kun fluantaj larmoj, kiam shi rakontis la okazintajhon,--neniam shi estis sentinta sin pli en paco kun chiuj homoj, au pensinta pli bonvole pri la mondo. Kaj dum shi tiel sidadis, shi ekvidis maljunan, belan sinjoron kun blankaj haroj, alproksimighantan sur la strateto; kaj antauenirantan renkonte al li, alian tre malgrandan sinjoron, kiun komence shi malpli atentis. Kiam ili alvenis ghis reciproka audebleco--kio estis ghuste sub la okuloj de la servistino--la pli agha viro klinsalutis kaj alparolis al la alia per tre bela maniero de ghentileco. Ne shajnis, ke la temo de lia parolado estas grava; efektive, de lia montrado shajnis, ke li nur demandas pri la vojo; sed la luno brilis sur lian vizaghon dum li parolis, kaj plachis al la knabino ghin observi, tiel senkulpan kaj malnovmodan bonkorecon de maniero ghi shajnis elspiri, tamen estis ankau che ghi io alta, kvazau de ia bonfondita memkontento. Baldau shia rigardo vagis al la alia, kaj shi estis surprizita rekoni en li unu S-ron Hyde, kiu foje vizitis shian mastron, kaj al kiu shi eksentis antipation. Li portis en la mano pezan bastoneton, kiun li sencele manumis; sed li respondis nenian vorton, kaj shajnis auskulti kun malfacile retenata malpacienco. Kaj tiam subite li eksplodis en grandan flamighon de kolero, frapante per la piedo, svingegante sian bastonon, kaj kondutante,--kiel diris la servistino,--kvazau frenezulo. La maljunulo retirighis unu pashon, kun mieno de homo treege surprizita kaj iome chagrenita; kaj che tio, S-ro Hyde diskrevigis chiujn limojn kaj bastonegis lin teren. Kaj jen tuj poste kun simia furiozo li premegadis subpiede sian viktimon, kaj hajligis sur lin tian ventegon da batoj, ke la ostoj audeble frakasighis kaj la korpo saltadis sur la vojo. Pro la teruro de tiu vidajho kaj tiuj sonoj, la servistino svenis. Estis la dua horo, kiam shi rekonsciighis kaj venigis la policon. La mortiginto jam antau longe foriris; sed tie kushis lia mortigito meze de la strateto, nekredeble senformigita. La bastono per kiu la ago estis farita, kvankam el iu malofta tre fortika kaj peza ligno, rompighis che la mezo per la egeco de tiu sensenta krueleco, kaj unu splitigita duono estis rulighinta en la defluilon, la alian sendube forportis la mortiginto. Monujo kaj ora poshhorlogho estis trovitaj sur la mortigito, sed nenia karto au papero, krom sigelita kaj afrankita koverto, kiun li kredeble portis al la poshto, kaj kiu surhavis la nomon kaj adreson de S-ro Utterson. Tiun chi oni alportis la sekvintan matenon al la leghisto antau ol li levighis; kaj ghin vidinte kaj sciighinte pri la cirkonstancoj, li tuj elpushis solenan lipon. --Mi diros nenion, ghis mi vidos la kadavron, li diris, chi tio povas esti tre grava. Bonvolu atendi dum mi vestighos. Kaj kun la sama serioza vizagho li rapide matenmanghis kaj veturadis al la policejo, kien oni estis alportinta la kadavron. Tuj kiam li eniris en la chambron, li faris jesan kapsignon. --Jes, li diris, mi rekonas lin. Mi bedauras diri, ke tiu chi estas Sir Danvers Carew. --Mia Dio! sinjoro, ekkriis la policisto, chu estas eble? Kaj tuj poste lia okulo ekbrilis pro profesia ambicio. Tio chi faros grandan bruon, li diris, kaj eble vi povos helpi nin kapti la krimulon. Kaj mallonge li rakontis tion, kion la servistino estis vidinta, kaj almontris la rompitan bastonon. S-ro Utterson jam tremis che la nomo Hyde; sed kiam oni metis antau lin la bastonon, li ne povis dubi plu; rompita kaj elbatita kvankam ghi estis, li rekonis ghin kiel unu, kiun li mem donacis antau multaj jaroj al Harry Jekyll. --Chu tiu chi S-ro Hyde estas persono de malalta kresko? li demandis. --Speciale malgranda kaj speciale fi-aspekta, tiel la servistino lin nomas, diris la oficisto. S-ro Utterson pripensadis; poste, levante la kapon: --Se vi venos kun mi en mia veturilo, li diris, mi kredas, ke mi povos konduki vin al lia domo. Estis jam preskau la naua de la mateno, kaj okazis la unua nebulo de la sezono. Granda chokoladkolora vaporo mallevighis de la chielo kvazau cherkokovrilo, sed la vento senchese atakegis kaj forpelis tiujn remparigitajn vaporojn; tiel, ke dum la malrapida rampado de la fiakro el unu strato sur la alian, S-ro Utterson povis vidi mirindan nombron da gradoj kaj nuancoj de krepuska lumo; char jen malhelis kvazau en la profundo de vespera chielo; jen la ardado de richa flamstriita bruno, kiel la brilo de ia stranga brulado, kaj jen, momente, la nebulo tute distrighis, kaj palega radio da taglumo traglitis inter la turnighantaj volvajhoj de l' vaporo. La funebreca kvartalo Soho, vidata sub chi tiuj shanghighantaj ekrigardoj kun siaj kotaj vojoj kaj malelegantaj preterirantoj, kaj siaj lanternoj, kiuj estis au ankorau ne estingitaj au rebruligitaj por kontraubatali tiun chi malghojan reinvadon de la mallumo, shajnis, al la okuloj de la leghisto, simili kvartalon de urbo en ia koshmaro. Liaj pensoj, plie, estis tinkturitaj de la plej malgajaj koloroj; kaj kiam li ekrigardis sian veturkunulon, li sentis ian tushon de tiu teruro al la legho kaj ghiaj oficistoj, kiu foje povas ataki ech la plej honestan. Kiam la veturilo haltis che la montrita adreso, la nebulo iome levighis, kaj li ekvidis malhelan straton, ghindrinkejon, francan manghejachon, multajn chifone vestitajn infanojn, kunpremitajn en la domaj enirejoj, kaj multajn virinojn, el diversaj nacioj, elirantajn kun shlosilo en la mano por trinki matenan glason; kaj, la sekvintan momenton, la nebulo, bruna kiel la umbro-tero, remalsuprenvenis sur tiun lokon kaj fortranchis lin de la friponejo lin chirkauanta. Chi tie estis la hejmo de la favorato de Henry Jekyll; de homo heredonta kvaronon da miliono sterlinga. Arghenthara maljunulino, kun vizagho kvazau el eburo, malfermis la pordon. Shi havis malbonan vizaghon, glatigitan per la hipokriteco; sed shia maniero estis bonega. --Jes, shi diris, ja logas S-ro Hyde tie chi, sed ne estas hejme, li estis en la domo lastan nokton tre malfrue, sed reeliris post malpli ol unu horo; tio tute ne estas stranga; liaj kutimoj estas tre neregulaj, kaj li ofte forestas; ekzemple, ghis hierau shi ne vidis lin jam de preskau du monatoj. --Bone, ni do deziras vidi liajn chambrojn, diris la leghisto; kaj, kiam la virino komencis deklari, ke tio estas neebla: Mi devas sciigi al vi, kiu estas chi tiu kun mi, li aldonis: Tiu chi estas Inspektoro Newcomen, el Scotland Yard[18]. Ekbrilacho de malama ghojo aperis sur la vizagho de la virino. --Ha! shi diris, li estas serchata! Kion li faris? S-ro Utterson kaj la inspektoro rigardis sin reciproke. --Li ne shajnas esti tre populara persono, diris chi tiu. --Kaj nun, mia bonulino, permesu, ke mi kaj tiu chi sinjoro iome chirkaurigardu. El la tuta domo, kiu krom pro la maljunulino restis senhoma, S-ro Hyde estis okupinta nur du chambrojn; sed tiuj estis meblitaj lukse kaj bonguste. Shranko estis plenigita de bona vino; la teleraro estis el arghento, la tukaro eleganta; bona pentrajho pendis sur la muro, donaco (Utterson supozis) de Henry Jekyll, kiu estis granda virtuozo; kaj la tapishoj estis dikegaj kaj el agrablaj koloroj. En tiu chi momento, tamen, la chambroj portis chian signon de antaunelonga kaj rapida traserchado; dise sur la planko kushis vestajhoj, kun la poshoj turnitaj eksteren; shloseblaj tirkestoj staris malfermitaj, kaj sur la fajrejo kushis amaso da griza cindro, kvazau multe da paperoj estis bruligitaj. El chi tiu cindramaso la inspektoro eltiris la dikan ekstremajhon de verda cheklibro, kontraustarintan la efikon de la fajro; la alia duono de la bastono estis trovita post la pordo; kaj, char tio chi certigis liajn suspektojn, la policano deklaris sin ravita. Vizito al la banko, kie oni sciigis lin, ke kelkmilo da funtoj sterlingaj kushas tie je la kredito de la mortiginto, kompletigis lian kontentecon. --Vi povas havi fidon, sinjoro, diris li al Sinjoro Utterson, ke mi nun havas lin bone en la mano. Li sendube perdis la kapon, alie li neniam lasus la bastonon, kaj, antau chio, neniam bruligus la chekaron. Nur per mono li povas ja vivi. Ni havas nenion por fari, krom atendi lin che la banko kaj eldoni la afishetojn. Tiu chi lasta afero, tamen, ne estis tiel facila; char S-ro Hyde havis malmulte da konatoj, ech la mastro de la servistino lin vidis nur dufoje, lian parencaron oni povis eltrovi nenie, li estis neniam fotografita, kaj la nemultaj, kiuj povis lin priskribi, tute malkonsentis inter si, lau la kutimo de ordinaraj observantoj. Pri nur unu sola punkto ili konsentis; kaj tiu estis la obsedanta sento de neesprimita kripleco, per kiu la fughinto impresis tiujn, kiuj lin vidis. La okazo pri la letero Estis malfrue en la posttagmezo, kiam S-ro Utterson alvenis al la pordo de D-ro Jekyll, kie li estis tuj enlasita de Poole kaj kondukita malsupren preter la kuirejo kaj trans korton, kiu iam estis ghardeno, ghis la konstruajho, kiun oni nomis indiferente, la laboratorio au dissekca chambro. La doktoro achetis la domon de la heredintoj de fama hhirurgiisto; kaj char liaj propraj gustoj estis pli hhemiaj ol anatomiaj, li shanghis la destinon de la konstruajho en la posta parto de la ghardeno. Estis la unua fojo, kiam la leghisto estis akceptita en tiu parto de la loghejo de sia amiko; kaj li observis la malluman senfenestran konstruajhon kun scivolo, kaj chirkauen rigardis kun malagrabla sento de strangeco, dum li transiris la operacian teatron, iam amase plenigitan de fervoraj studentoj, nun malplenan kaj silentan, kun la tabloj sharghitaj de hhemiaj aparatoj, la planko kovrita de kestoj kaj pakpajlo, kaj la lumo malklare falanta tra la nebula kupolo. Che la transa flanko, shtuparo suprenkondukis al pordo kovrita de rugha bajeto[19], kaj tra tiu S-ro Utterson estis fine akceptita en la kabineton de la doktoro. Estis granda chambro, chirkaugarnita je vitraj shrankoj, meblita interalie per spegulego kaj skribtablo, kaj elrigardis sur la korton per tri polvokovritaj fenestroj kun feraj baroj. Fajro brulis sur la kameno, lampo ekbruligita staris sur la kamenbreto, char ech en la domoj la nebulo komencis kushi dense, kaj tie, proksimege de la varmo, sidis Doktoro Jekyll, shajne morte malsana. Li ne starighis por akcepti sian vizitanton, sed etendis nekore la manon kaj bonvenigis lin per shanghita vocho. --Kaj nun, diris S-ro Utterson, tuj post la eliro de Poole, vi audis la novajhon, chu ne? La doktoro tremetis. --Oni kriis ghin sur la placo, li diris. Mi audis tion de mia manghochambro. --Unu vorton, diris la leghisto. Carew estis mia kliento, sed tio vi ankau estas; kaj mi volas scii, kion mi devas fari. Vi ja ne estis sufiche freneza, kashi ie tiun chi kanajlon? --Utterson, mi jhuras antau Dio, ekkriis la doktoro, mi jhuras antau Dio, ke mi neniam revidos lin plu. Mi ligas min al vi per mia honoro, ke mi de nun chesigos chian rilaton kun li en tiu chi mondo. Chio finighis. Kaj, efektive, li ne bezonas ian helpon; vi ne konas lin kiel mi; li estas for el danghero, tute for el danghero. Atentu miajn vortojn, oni pri li ne audos plu. La leghisto auskultis malgaje. Ne plachis al li la febra maniero de lia amiko. --Vi shajnas tre certa pri li, li diris, kaj por vi mem mi esperas, ke vi estos prava. Se okazus proceso, via nomo eble aperus. --Mi estas tute certa pri li, respondis Jekyll, por tio mi havas sciobazon, kiun mi povas konfidi al neniu. Sed estas unu afero, pri kiu vi povas min konsili. Mi ricevis--mi ricevis leteron, kaj min embarasas decidi, chu mi devus montri ghin al la polico. Mi volus lasi la aferon en viaj manoj, Utterson; vi jughus saghe, mi estas certa, tiel grandan konfidon mi havas al vi. --Vi timas, mi supozas, ke ghi povus konduki al lia trovigho, chu ne? demandis la leghisto. --Ne, diris la alia. Mi ne povas diri, ke min tushas, kio farighos Hyde, kun li mi ne rilatos plu. Mi pensis pri mia propra reputacio, kiun chi tiu malaminda afero iom kompromitis. Utterson pripensadis iom. Lin mirigis la egoismo de lia amiko kaj, tamen, trankviligis lin. --Nu, li diris fine, permesu, ke mi vidu la leteron. La letero estis skribita lau stranga vertikala maniero, kaj subskribita <>; kaj ghi sciigis, sufiche mallonge, ke la bonfarinto de la skribinto, D-ro Jekyll, al kiu li estis de longe tiel malinde repaginta milon da favoroj, ne bezonas timi pri lia sendanghereco, char li havas rimedojn por forkuri, al kiuj li havas absolutan fidon. Sufiche plachis al la leghisto chi tiu letero; ghi donis pli bonan aspekton al la intimeco, ol li jam atendis, kaj li kulpigis sin pro kelkaj siaj antauaj suspektoj. --Chu vi havas la koverton? li demandis. --Mi bruligis ghin, respondis Jekyll, antau ol konscii kion mi faris; sed ghi portis nenian stampon de l' poshto. Oni alportis ghin private. --Chu mi konservu chi tion kaj dormu sur ghi?[20] demandis Utterson. --Mi deziras, ke vi decidu por mi tute, estis la respondo. Mi perdis chian fidon al mi mem. --Nu, mi pripensos, diris la leghisto. Kaj nun unu vorton plu. Estis Hyde, chu ne, kiu diktis la kondichojn en via testamento pri tiu malapero? La doktoron shajne kaptis eksveno. Li kunpremis la lipojn kaj jesis per kapsigno. --Tion mi divenis, diris Utterson. Li intencis pereigi vin. Nur iom plu, kaj vin jam estus trafinta la morto. --Min trafis io multe pli efika, respondis solene la doktoro. Min trafis averto--ho Dio! Utterson, kia averto! Kaj li momente kovris la vizaghon per la manoj. Elirante, la leghisto haltis kaj iom kunparoladis kun Poole. --Oni hodiau alportis leteron, li diris. Kian aspekton havis la portinto? Sed Poole estis certega, ke nenio venis krom poshte, kaj ech tiel nur cirkuleroj. Chi tiu novajho forsendis la vizitinton kun renovigitaj timoj. Evidente la letero alvenis per la laboratoria pordo. Eble ja ghi estis skribita en la kabineto, kaj se tiel estas, ghi devas esti jughata alie kaj traktata kun tiom pli da singardemo. La jhurnalvendistoj, dum li iris, sinraukige kriegis laulonge la trotuaroj: --Speciala eldono! Terura mortigo de Parlamentano! Tio estis la funebra parolado jam de unu amiko kaj kliento. Kaj li ne povis ne timi, ke la bonfamo de ankorau alia amiko estos tirata malsupren en la turnighado de l' skandalo. La decido, kiun li devos fari estis almenau iom delikata; kaj memfida kvankam li estis lau kutimo, li komencis dorloti deziron, havi ies konsilon. Baldau poste, li sidis che unu flanko de sia propra kameno, kun S-ro Guest[21], sia chefkomizo, che la alia, kaj meze inter ili, je delikate kalkulita distanco de la fajro, staris botelo da ia speciala malnova vino, kiu de longe kushadis nesunumata en la fundamentoj de lia domo. La nebulo ankorau dormis pendfluge super la droninta urbo, kie la lampoj lumetis kiel karbunkoloj, kaj tra la obtuziganta kashanta amaso de tiuj falintaj nuboj la procesio de la vivo de l' urbo ankorau enrulighadis tra la grandaj arterioj kun sonego kvazau de potenca vento. Sed la chambro estis gaja en la lumo de l' fajro. En la botelo la acidoj estis jam de longe solvighintaj; kun la daurado de l' tempo la imperia tinkturo dolchighis tiel same, kiel la koloro en koloritaj fenestroj alprenas nuancojn pli richajn; kaj la ardeco de varmegaj autunaj posttagmezoj sur montetflankaj vinberejoj estis preta liberighi kaj distri la nebulojn de Londono. Nesenteble la leghisto fandighis. Al neniu li kashis malpli da sekretoj, ol al S-ro Guest. Li ja ne estis chiam certa, ke li kashis tiom, kiom li intencis. Guest ofte iris al la doktora domo pri aferoj. Li konis Poole, li povis apenau ne rimarki la intimecon de S-ro Hyde en tiu domo; li povus fari konkludojn. Chu do ne estus konsilinde, ke li vidu leteron, kiu tiun misteron klarigas? Kaj antau chio, char Guest, estante fervora studanto kaj kritikanto de skribmanieroj, konsiderus la konfidon natura kaj kompleza? Guest plie estis konsilemulo; li apenau legus tian strangan dokumenton, ne eldirante rimarkon, kaj lau tiu rimarko S-ro Utterson povos direkti sian estontan agadon. --Estas malghoja afero pri Sir Danvers, li diris. --Ja efektive ghi estas, sinjoro. Ghi elvokis grandan publikan senton, respondis Guest.--Kompreneble la krimulo estis freneza. --Mi multe dezirus audi vian opinion pri tio, respondis Utterson. Mi havas chi tie dokumenton de li skribitan; estas tute inter ni, char mi apenau scias, kion fari pri ghi: ech plej bonaspekte la afero estas malbela. Sed jen, tute lau via speciala intereso: autografo de mortiginto. La okuloj de Guest plibrilis, kaj li tuj komencis esplori ghin pasie. --Ne, sinjoro, li diris, ne freneza; sed estas stranga skribmaniero. --Kaj lau chiuj diroj ankau tre stranga skribinto, aldonis la leghisto. Ghuste en tiu momento la servisto eniris kun letereto. --Chu tiu estas de D-ro Jekyll, sinjoro? demandis la komizo. Mi pensis, ke mi rekonas la skribon. Chu estas io privata, S-ro Utterson? --Nur invito al vespermangho. Kial? Chu vi deziras ghin rigardi? --Momenton. Mi dankas vin, sinjoro, kaj la komizo metis la du foliojn flankon che flanko kaj zorge komparis ilian enhavon. --Dankon, sinjoro, li fine diris, redonante ambau, estas tre interesa autografo. Okazis longa pauzo, dum kiu S-ro Utterson batalis kontrau si mem. --Kial vi komparis ilin, Guest? li subite demandis. --Nu, sinjoro, respondis la komizo, estas iom rimarkinda simileco; la du skribmanieroj estas lau multaj punktoj identaj, nur malsimile klinitaj. --Iom strange, diris Utterson. --Ja estas, kiel vi diras, iom strange, respondis Guest. --Bone estus, ne paroli pri tiu chi letero, vi komprenas, diris la mastro. --Jes, sinjoro, diris la komizo, mi komprenas. Sed S-ro Utterson, tuj kiam li estis sola tiun nokton, enshlosis la leteron en sia forta kofro, kaj tie ghi ripozadis de tiam antauen. --Kio! li pensis, Harry Jekyll falsi por mortiginto! Kaj lia sango malvarmighis en liaj vejnoj. La rimarkinda okazo pri Doktoro Lanyon La tempo pasadis; miloj da funtoj sterlingaj estis proponitaj kiel rekompenco, char la morto de Sir Danvers ofendis kiel publika malfelicho, sed S-ro Hyde estis malaperinta el la sciado de la polico kvazau li neniam ekzistis. Oni ja elfosis multon pri lia estinta vivado, kaj chio estis malbonfama; rakontoj elsaltis pri lia krueleco tiom senkompatema kiom perforta; pri lia malnobla vivado, pri liaj strangaj kunuloj, pri la malamo, kiu shajnis chirkaui lian karieron; sed pri lia nuntempa kashejo, ne ech murmureto. De l' tempo, kiam li forlasis la domon en Soho, la matenon de la mortigo, li simple malaperis; kaj iom post iom, kun la pasado de la tempo, S-ro Utterson komencis perdi la unuan varmegecon de sia timo kaj pli kvietighi en si mem. La morto de Sir Danvers estis liaopinie pli ol kompensita per la malapero de S-ro Hyde. Jam kiam tiu malbona influo estis forigita, nova vivo komencighis por Doktoro Jekyll. Li elvenis el sia soleco, renovigis rilatojn kun siaj amikoj, farighis denove ilia familiara gasto kaj regalanto; kaj, kvankam li estis chiam konita kiel bonfaranto, li nun estis ne malpli fama pro sia pieco. Li estis tre okupata, li estis multe en la libera aero, li faris la bonon; lia vizagho shajnis malfermighi kaj plihelighi, kvazau pro interna konscio de servofarado; kaj dum pli ol du monatoj la doktoro vivis en paco. La 8-an de januaro, Utterson estis manghinta che la doktoro kun malgranda invititaro; Lanyon cheestis; kaj la vizagho de la mastro rigardis de unu al la alia kiel en la pasintaj tagoj, kiam la trio estis nedisigeblaj amikoj. La 12-an, kaj ree la 14-an, la pordo restis fermita kontrau la leghisto. --La doktoro ne povas forlasi la domon, Poole diris, kaj li akceptas neniun. La 15-an, li ree provis kaj ree estis rifuzita; kaj, kutiminte dum la lastaj du monatoj vidi sian amikon jam preskau chiutage, li trovis chi tiun revenon al la soleco iom peza sur sia animo. La kvinan nokton, li invitis Guest vespermanghi kun li, kaj, la sesan, li iris al D-ro Lanyon. Tie almenau oni ne rifuzis enlasi lin; sed enirante, li estis terurita pro la shangho okazinta en la mieno de la doktoro. Mortordono estis legeble skribita sur lia vizagho. La iama rozkolora vizagho estis palighinta; la karno konsumighis; li estis videble pli senhara kaj pli maljuna; kaj, tamen, ne estis tiom tiuj signoj de rapidega fizika disfalo, kiuj altiris la observadon de la leghisto, kiom rigardo el la okulo kaj eco de maniero, kiuj shajnis atesti pri ia profunde kushanta teruro de la mento. Ne vershajne estis, ke la doktoro timas la morton; kaj tion tamen Utterson estis tentata suspekti. --Jes, li pensis, li estas kuracisto, li sendube konas sian propran staton, kaj scias, ke liaj tagoj estas kalkulitaj; kaj la scio estas pli, ol li povas toleri. Kaj tamen, kiam Utterson parolis pri lia malsana aspekto, estis kun shajno de granda firmeco, ke Lanyon deklaris sin kondamnita al la morto. --Min trafis granda shoko, li diris, kaj mi neniam resanighos. Estas afero nur de semajnoj. Nu, la vivado estis agrabla; mi shatis ghin, jes, sinjoro, mi kutimis ghin shati. Mi foje pensas, ke se ni scius chion, ni pli ghojus foriri. --Jekyll estas ankau malsana, diris Utterson, chu vi vidis lin? Sed la vizagho de Lanyon shanghighis, kaj li levis tremantan manon. --Mi volas nek vidi nek audi plu pri D-ro Jekyll, li diris per lauta shancelata vocho. Kun tiu persono mi ne rilatos plu, kaj mi petas, ke vi evitu chian aludon al iu, kiun mi konsideras mortinta. --Tut, tut! diris S-ro Utterson. Kaj tiam, post longa pauzo: --Chu mi ne povas fari ion? li demandis, ni estas tri tre malnovaj amikoj, Lanyon; ni ne vivados sufiche longe, por fari aliajn. --Nenio estas farebla, respondis Lanyon, demandu al li mem. --Li ne volas akcepti min, diris la leghisto. --Tio min ne surprizas, estis la respondo. Iam, Utterson, kiam mi estos mortinta, vi eble sciighos pri la praveco kaj malpraveco de chi tiu afero. Mi ne povas diri. Kaj dume, se vi povas sidadi kun mi kaj paroladi pri aliaj aferoj, pro Dio restu kaj tiel faru; sed, se vi ne povas eviti tiun malbenitan temon, je la nomo de Dio foriru, char tion mi ne povas elporti. Alveninte hejmen, Utterson tuj sidighis kaj skribis al Jekyll, plendante pri sia eksigo de lia domo, kaj demandante la kauzon de chi tiu malfelicha disigho rilate Lanyon; kaj la morgaua tago alportis al li longan respondon, jen tre kortushante verkitan, jen kun senco mallume mistera. La malpaco kun Lanyon estis nekuracebla. --Mi ne kulpigas mian malnovan amikon, Jekyll skribis, sed mi partoprenas lian opinion, ke ni devas neniam revidi unu la alian. Mi intencas de nun vivadi en ekstrema soleco; vi devos ne esti surprizata, nek dubi pri mia amikeco, se mia pordo estos ofte fermata ech kontrau vin. Vi devos toleri, ke mi iradu lau mia propra malluma vojo. Mi faligis sur min punon kaj dangheron, kiujn mi ne povas nomi. Se mi estas la chefa el pekintoj, mi estas ankau la chefa el suferantoj. Mi ne povis pensi, ke tiu chi tero havas lokon por suferoj kaj teruroj tiel animshancelantaj; kaj por malpezigi tiun chi fatalon, vi povas fari nur chi tion: respekti mian silentadon. Utterson miregis; la malbona influo de Hyde estis fortirita, la doktoro jam revenis al siaj kutimaj taskoj kaj amikoj; antau unu semajno, la estonteco estis ridetanta kun chia promeso pri gaja kaj estimata maljuneco; kaj, jen, subite, amikeco kaj paco de animo, kaj la tuta vojiro de lia vivo ruinighis. Tiel granda kaj neantaupensita shangho montris al frenezeco; sed lau la tenigho kaj paroloj de Lanyon, devas ekzisti por ghi kauzo pli profunda. Semajnon post tio D-ro Lanyon enlitighis, kaj antau ol pasis dekkvar tagoj li mortis. La nokton post la enterigo, che kiu li estis dolore kortushita, Utterson shlosis la pordon de sia privata oficejo, kaj sidante tie en la lumo de malgaja kandelo li eltiris kaj metis antau sin koverton adresitan per la mano kaj sigelitan per la sigelilo de sia mortinta amiko. <>, tiel ghi estis emfaze surskribita; kaj la leghisto timegis rigardi la enhavon. --Mi hodiau enterigis jam unu amikon, li pensis, kion fari, se chi tio kostos al mi alian? Kaj poste li kondamnis la timon kiel nelojalecon, kaj rompis la sigelon. Interne trovighis alia enmetajho, ankau sigelita, kaj signita sur la koverto jene: <> Utterson ne povis fidi siajn okulojn. Jes, la vorto estis ja malapero; kaj tie chi denove, kiel en la freneza testamento, kiun li antau longe redonis al ghia autoro, jen denove estis kunligitaj la ideo de malapero kaj la nomo de Harry Jekyll. Sed en la testamento, tiu ideo naskighis el la fisugestio de la viro Hyde; ghi estis metita tien lau celo nur tro evidenta kaj terura. Sed skribita de la mano de Lanyon, kion ghi povas signifi? Kreskis en la administranto granda scivolo, malatenti la malpermeson kaj tuj esplori ghis la fundo tiujn misterojn; sed la profesia honoro kaj fideleco al lia mortinta amiko estis severaj devoj; kaj la pako kushis en la plej interna angulo de lia privata forta kofro. Tamen, forshovi la scivolecon ne estas ghin venki, kaj oni povas dubi, chu de tiu tago antauen Utterson deziris la kunestadon de sia amiko kun tiom da fervoro. Li pensis pri li bonkore, sed liaj pensoj estis maltrankvilaj kaj plenaj de timo. Li ja iris viziti lian domon; sed eble estis por li malembaraso, ke oni malpermesis al li la eniron; eble, en sia koro, li preferis paroli kun Poole sur la sojlo, chirkauate de la aero kaj la sonoj de l' malfermita urbo, ol esti tralasita en tiun domon de propravola sklaveco por sidadi kaj paroli kun ghia nepenetrebla enfermita ermito. Poole ja havis neniun agrablan novajhon por komuniki. La doktoro, shajnis, nun pli ol iam enfermis sin en la kabineto super la laboratorio, kie li ech kelkafoje dormis; li estis malgaja, farighis tre silenta; li ne legis; shajnis, kvazau io absorbas lian menton. Utterson tiel kutimighis la chiaman samecon de tiuj raportoj, ke li iom post iom maloftigis siajn vizitojn. La okazo che la fenestro Okazis unu dimanchon, kiam S-ro Utterson promenadis kiel kutime kun S-ro Enfield, ke ilia vojo kondukis denove tra la flankstrato; kaj ke ambau, veninte ghis la pordo, haltis por ghin rigardi. --Nu, diris Enfield, almenau tiu afero estas finita. Ni neniam vidos plu S-ron Hyde. --Mi esperas ke ne, diris Utterson, chu mi iam diris al vi, ke mi foje vidis lin kaj partoprenis vian senton de antipatio? --Estis neeble fari unu, ne farante la alian, respondis Enfield, kaj, rilate al tio, kia malsaghulo vi sendube jughis min, char mi ne sciis, ke tiu chi estis posta enirejo al la domo de D-ro Jekyll! Vi estis parte kulpa, ke mi eltrovis tion ech tiam, kiam mi ja ghin faris. --Vi do eltrovis, chu? diris Utterson, sed se tiel estas, ni povas eniri en la korton kaj rigardi la fenestrojn. Verdire, mi estas maltrankvila pri la kompatinda Jekyll; kaj mi sentas, kvazau la cheesto de amiko, ech ekstere, povus fari al li bonon. La korto estis tre malvarmeta kaj iomete malseka, kaj plena de antautempa krepusko, kvankam la chielo mem, alta supre, estis ankorau hela de la sunsubira lumo. La meza fenestro el la tri estis duone malfermita; kaj, sidantan tute proksime de ghi, ghuantan la aeron kun senlima malgajeco de mieno, kvazau iu senkonsola malliberulo, Utterson vidis D-ron Jekyll. --Kio! Jekyll! li ekkriis, mi esperas, ke vi pli bone fartas. --Mi estas en tre malbona stato, Utterson, respondis la doktoro senespere; tre malbona. Tio ne dauros longe, dankon al Dio. --Vi restas tro multe en la domo, diris la leghisto. Vi devus esti ekstere, vipante la sangiradon, kiel S-ro Enfield kaj mi. Chi tiu estas mia kuzo--S-ro Enfield--D-ro Jekyll. Venu do; prenu vian chapelon kaj faru kun ni viglan promenadon. --Vi estas tre bona, ekghemis la alia, mi tre shatus tion; sed ne, ne, ne, estas tute neeble; mi ne kuraghas. Sed vere, Utterson, mi tre ghojas vin vidi; estas ja granda plezuro. Mi volus peti, ke vi kaj S-ro Enfield suprenvenu, sed la loko ja ne estas en deca stato. --Nu, do, diris la leghisto bonkore, ni ne povos pli bone fari, ol resti tie chi kaj paroli kun vi de kie ni estas. --Tiun proponon mi jhus estis riskonta, respondis la doktoro kun rideto. Sed apenau la parolo eliris el lia busho, la rideto estis forfrapita el lia vizagho kaj sekvita de esprimo tiel profundege terura kaj malespera, ke ghi glaciigis la sangon mem al la du sinjoroj malsupre. Ili ghin vidis nur dum momento, char la fenestro estis rapidege malsuprentirita; sed la ekvido sufichis, kaj ili sin turnis kaj forlasis la korton sen vorto. Silente, ankau, ili trairis la flankstraton, kaj nur veninte en apudan straton, turnis S-ro Utterson por rigardi sian kunulon. Ili estis ambau palaj, kaj estis respondo de terurego en iliaj okuloj. --Dio nin pardonu! Dio nin pardonu! diris S-ro Utterson. Sed S-ro Enfield nur seriozege skuis la kapon, kaj denove antauen iris silente. La lasta nokto S-ro Utterson sidis apud la fajro unu vesperon post la vespermangho, kiam li estis mirigita ricevi viziton de Poole. --Dio min benu, Poole, kio kondukas vin chi tien? li ekkriis, kaj poste, rigardinte lin duan fojon, kio estas? li aldonis, chu la doktoro estas malsana? --S-ro Utterson, diris la viro, io malbona okazas. --Sidighu, kaj jen glaso da vino por vi, diris la leghisto. Nun, ne rapidu, kaj diru al mi klare tion, kion vi deziras. --Vi konas la kutimojn de la doktoro, sinjoro, respondis Poole, kaj vi scias, kiel li sin enfermadas. Nu, li estas ree enfermita en sia kabineto; kaj la afero al mi ne plachas, sinjoro,--mi mortu, se ghi al mi plachas! Sinjoro Utterson, mi ion timas! --Nu, mia brava, diris la leghisto, klarigu plene. Kion ja vi timas? --De preskau unu semajno mi ion timas, respondis Poole, obstine malatentante la demandon, kaj mi ne povas elporti tion plu. Lia mieno plene konfirmis liajn parolojn; lia maniero estis shanghita; kaj krom en la momento kiam li anoncis sian teruron, li ne ech unufoje rigardis la leghiston rekte en la vizaghon. Ech nun li ankorau sidis kun la glaso da vino negustumita sur sia genuo, la okuloj direktitaj al angulo de la planko. --Mi ne povas elporti tion plu, li rediris. --Nu, diris la leghisto, mi vidas, ke vi ja havas iun bonan motivon, Poole; mi komprenas, ke okazas io grave maltrankviliga. Penu diri al mi, kio estas. --Mi pensas, ke efektivighis ia krimajho, diris Poole rauke. --Krimajho! ekkriis la leghisto, multe timigita kaj sekve iom kolerema. Kia krimo? Kion li ja volas diri? --Mi ne kuraghas diri, sinjoro, estis la respondo; sed, chu vi venos kun mi, vidi por vi mem? La sola respondo de S-ro Utterson estis levighi kaj preni sian chapelon kaj superveston; sed li rimarkis kun miro la altan gradon de la kontentigo, kiu esprimighis sur la vizagho de la servisto, kaj konstatis eble kun ne malpli da miro, ke la vino estas ankorau ne gustumita, kiam tiu ghin remetas sur la tablon por sekvi lin. La placo, kiam ili tien alvenis, estis plena de vento kaj polvo. Poole, kiu la tutan vojon estis marshinta unu au du pashojn antaue, nun haltis meze de la trotuaro, kaj, malgrau la malvarmega vetero, deprenis sian chapelon kaj sekigis la frunton per rugha naztuko. Sed malgrau la rapideco de lia veno, tiu ne estis la roso de la ekzercado, kiun li forvishis, sed la malseketajho de ia sufokanta angoro; char lia vocho, kiam li parolis, estis maldolcha kaj rompita, kaj pala lia vizagho. --Nu, sinjoro, li diris, jen ni alvenis, kaj Dio permesu, ke nenio malbona okazis. --Amen, Poole, diris la leghisto. Che tio la servisto frapis lau tre diskreta maniero; la pordo estis malfermita sed ankorau detenata per la cheno, kaj vocho de interne demandis: --Chu estas vi, Poole? --Chio en ordo, diris Poole, tralasu nin. La vestiblo, kiam ili envenis, estis hele lumigita; la fajro estis alte amasigita, kaj chirkau la fajrejo la tuta servistaro, viroj kaj virinoj, staris kunpremite kiel shafaro. Vidinte S-ron Utterson, la chambristino histerie ekploretis, kaj la kuiristino, ekkriante: Dank' al Dio! estas S-ro Utterson! antauenkuris kvazau shi dezirus lin enbrakigi. --Kio! Kio! Chu vi chiuj estas chi tie? diris la leghisto malkontente. Tre neregule, tre maldece, via mastro estus tre malkontenta. --Ili chiuj timas, diris Poole. Absoluta silento sekvis; neniu protestis; nur la chambristino altigis la vochon kaj nun laute ploris. --Fermu la bushon! Poole diris al shi, kun sovagheco de maniero, kiu atestis pri liaj propraj malagorditaj nervoj, kaj, efektive, kiam la knabino tiel subite altigis la noton de sia lamentado, ili chiuj eksaltis kaj turnis sin al la interna pordo kun vizaghoj de teruroplena atendo. --Kaj nun, diris la chefservisto, turnante sin al la tranchilpurigisto, donu al mi kandelon, kaj ni tuj plenumos la aferon. Kaj tiam, li petis al S-ro Utterson lin sekvi, kaj elkondukis lin al la posta ghardeno. --Nun, sinjoro, li diris, vi venu kiel eble plej senbrue. Mi deziras, ke vi audu, sed ke vi ne audighu. Kaj vidu, sinjoro, se okaze li petus al vi eniri, ne faru. La nervoj de S-ro Utterson, che tiu neatendita finigho, faris eksalton, kiu preskau renversis lin, sed li reprenis sian kuraghon kaj sekvis la serviston en la laboratoriejon kaj tra la hhirurgian teatron, kun ghia malordajho de ujoj kaj boteloj, ghis la malsupro de la shtuparo. Chi tie Poole signalis al li, ke li staru flanke kaj auskultu, dum li mem, demetante la kandelon kaj farante grandan kaj evidentan alvokon al sia decidemo, supreniris la shtuparon kaj frapis per iome shancela mano sur la rughan bajeton de la kabineta pordo. --Jen S-ro Utterson, sinjoro, kiu deziras vin vidi, li kriis, kaj, ech dum li ankorau faris tion, li denove agitate signalis al la leghisto, ke li auskultu. Vocho el interne respondis: --Diru al li, ke mi ne povas akcepti kiun ajn, ghi diris plende. --Dankon, Sinjoro, diris Poole, kun noto kvazau triumfa en sia vocho, kaj, relevante la kandelon, li kondukis S-ron Utterson malantauen trans la korton kaj en la grandan kuirejon, en kiu la fajro estis estingighinta kaj la blatoj saltadis sur la planko. --Sinjoro, li diris, rigardante en la okulojn de S-ro Utterson, chu tiu estis la vocho de mia mastro? --Ghi shajnis multe shanghita, respondis la leghisto tre pala, sed redonante rigardon kontrau rigardon. --Shanghita! Nu, mi pensus ke jes! diris la servisto. Chu mi estas dudek jarojn en la domo de tiu chi homo, nur por trompighi pri lia vocho? Ne, sinjoro, la mastron oni ien forigis; li estis forigita antau ok tagoj, tiam, kiam ni audis lin alvokantan al la nomo de Dio, kaj kio estas tie interne anstatau li, kaj kial ghi restas tie, estas io, kio vokas al la chielo, S-ro Utterson! --Tiu chi estas tre stranga rakonto, Poole; tiu chi estas iome fantazia rakonto, mia bonulo, diris S-ro Utterson, mordante sian fingron. Supozite ke chio estas kiel vi opinias, supozite ke Doktoro Jekyll estis... nu, mortigita, kio povus decidigi la mortiginton restadi chi tie? Sensence estas. Tio ne rekomendas sin al la prudento. --Nu, S-ro Utterson, vi estas viro tre malfacile konvinkebla, sed mi ja vin fine kredigos, diris Poole. Dum tiu chi lasta semajno, li, au ghi, au tio, kio ajn loghas en tiu kabineto, postuladis nokte kaj tage iuspecan medikamenton, kaj ne povas ricevi ghin lau sia deziro. Estis iufoje lia kutimo (tio estas, la kutimo de la mastro), skribi siajn ordonojn sur paperfolion kaj jheti ghin sur la shtuparon. Ni havis nenion alian dum tiu chi semajno, nenion krom paperoj kaj fermita pordo, kaj la manghajhoj mem devis esti lasitaj tie por esti kontrabande enkaptataj kiam neniu rigardis. Nu, sinjoro, chiutage, ja du-trifoje en la sama tago, estis ordonoj kaj plendoj, kaj mi estis sendita diskuri al chiuj pograndaj apotekistoj en la urbo. Chiufoje kiam mi reportis la substancon, estis alia papero dirante al mi, ke mi redonu ghin, char ghi ne estas pura, kaj poste venis alia mendo al alia firmo. Tiu chi drogo estas treege bezonata--kiu ajn estas la motivo. --Chu vi havas iun el tiuj paperoj? demandis S-ro Utterson. Poole serchis en sia posho, kaj eltiris chifitan letereton, kiun la leghisto, sin klinante pliproksimen al la kandelo, zorge esploris. Ghia enhavo estis jena: <> Ghis tiu punkto la letero estis skribita sufiche trankvile; sed, poste, kun subita plumknaro, la emocio de la skribinto estis eksplodinta. <>, li estis aldoninta, <> --Tiu chi estas stranga letereto, diris S-ro Utterson, kaj tiam, rapidavoche.--Kiamaniere okazas, ke ghi estas malfermita? --La viro che Maw estis tre kolera, sinjoro, kaj rejhetis ghin al mi kvazau ghi estus tiom da malpurajho, respondis Poole. --Chi tiu estas sendube la skribstilo de la doktoro, vi scias? daurigis la leghisto. --Mi pensis, ke ghi similas, diris la servisto iom malkontente; kaj, poste, per alia vocho: Sed kion gravas la stilo de l' skribo? li diris; mi vidis lin. --Vidis lin! rediris Utterson. Nu? --Jen la nekompreneblajho! diris Poole. Mi eniris subite en la teatron el la ghardeno. Shajnis, ke li elglitis por serchi tiun drogon au kion ajn ghi estas; char la kabineta pordo estis nefermita, kaj jen li estis che la malproksima flanko de la chambro, serchante inter la ujoj. Li suprenrigardis kiam mi envenis, eligis ian krion kaj suprenkuregis per la shtuparo en la kabineton. Nur dum momento mi lin vidis, sed la haroj starighis sur mia kapo kiel la pikiloj de histriko. Sinjoro, se tiu estis mia mastro, kial li havis maskon sur la vizagho? Se tiu estis mia mastro, kial li ekkriis kiel rato kaj kuris for de mi? Mi servadis lin sufiche longatempe. Kaj ja ... La viro haltis, kaj pasigis la manon sur la vizagho. --Chio chi tio estas strangaj cirkonstancoj, diris S-ro Utterson, sed mi kredas, ke mi ekvidas lumon. Via mastro, Poole, estas evidente atakita de unu el tiuj malsanoj, kiuj samtempe turmentegas kaj deformas la suferanton. Tial, tiom kiom mi scias, la shanghigho de lia vocho, tial la masko kaj la evitado de siaj amikoj, tial la avideco trovi tiun chi drogon, per kiu la malfelichulo konservas iom da espero pri fina resanigho,--Dio permesu, ke li ne trompighu! Jen mia klarigo; ghi estas sufiche malgaja, Poole, ja terurega por konsideri, sed ghi estas simpla kaj natura, konsekvencas bone kune kaj liberigas nin de chiaj supermezuraj timoj. --Sinjoro, diris la servisto, makule palighante, tiu ajho ne estas mia mastro, kaj jen la vero. Mia mastro--li chirkaurigardis kaj komencis subparoli--estas altkreska, belforma homo, kaj la alia estis plighuste malgrandegulo. Utterson provis nenian proteston. --Ho, sinjoro, ekkriis Poole, chu vi pensas, ke mi ne konas mian mastron post dudekjara servado? Chu vi pensas, ke mi ne scias ghis kioma alto lia kapo atingas che la pordo de la kabineto, kie mi lin vidadis chiumatene? Ne, sinjoro, tiu maskitajho neniam estis D-ro Jekyll--Dio scias, kio ghi estas, sed neniam ghi estis D-ro Jekyll, kaj estas la kredo de mia koro, ke okazis mortigo. --Poole, respondis la leghisto, se vi tion diras, farighos mia devo certighi pri tio. Kvankam mi multe deziras respekti la sentojn de via mastro, kvankam mi estas multe embarasita pri tiu chi letereto, kiu shajnas pruvi, ke li ankorau vivas, mi konsideros, ke estas mia devo, trabati tiun pordon. --Ha, S-ro Utterson, jen vi parolas! ekkriis la servisto. --Kaj nun venas la dua demando, daurigis la leghisto, kiu tion faros? --Nu, vi kaj mi, sinjoro, estis la sentima respondo. --Tio estas bone dirita, respondis la leghisto, kaj kio ajn rezultos, mi zorgos pri tio, ke vi ne estos perdanto. --Estas hakilo en la teatro, daurigis Poole, kaj vi povas ekpreni la kuirejan fajrincitilon por vi mem. La leghisto ekprenis en la manon tiun malelegantan sed pezan ilon, kaj balancis ghin. --Chu vi scias, Poole, li diris, suprenrigardante, ke vi kaj mi estas metontaj nin en situacion iome dangheran? --Vi povas ja prave diri tion, respondis la servisto. --Estos do bone, ke ni estu sinceraj, diris la alia. Ni ambau pensas pli ol ni diris; ni malkashu nun chion. Tiun maskitan figuron, kiun vi vidis, chu vi ghin rekonis? --Nu, sinjoro, ghi iris tiel rapide kaj tiel kunpremite, ke mi apenau povas jhuri pri tio, estis la respondo. Sed se vi volas demandi, chu ghi estis S-ro Hyde?--Nu, mi pensas, ke jes! Ghi ja estis simile granda; kaj ghi havis la saman rapidan malpezecon de movado; kaj plie, kiu alia povus eniri per la pordo de l' laboratorio? Vi ne forgesis, sinjoro, ke, kiam okazis la mortigo, li ankorau havis sur li la shlosilon. Sed tio ne estas chio. Mi ne scias, S-ro Utterson, chu vi iam renkontis S-ron Hyde? --Jes, diris la leghisto, mi unufoje parolis kun li. --Sekve vi devas scii, same kiel ni ceteraj, ke estis che tiu sinjoro io stranga--io, kio timigis homon--io, kion oni sentis en sia spina cerbo. --Mi konfesas, ke mi sentis iom da tio, diris S-ro Utterson. --Precize, sinjoro, respondis Poole, nu, kiam tiu maskitajho eksaltis kvazau simio el inter la hhemiajhoj kaj kuregis en la kabineton, tio malsupreniris mian spinon kiel glacio. Ho! mi scias, ke tio ja ne estas pruvo, S-ro Utterson, sed homo havas siajn sentojn, kaj mi donas al vi mian bibliojhuron, ke estis S-ro Hyde. --Jes, jes, diris la leghisto, miaj timoj inklinas al la sama konkludo. Malbono, mi timas, malbono devis nepre naskighi el tiu kunligo. Jes, vere, mi vin kredas, mi kredas, ke malfelicha Harry estas mortigita, kaj mi kredas, ke lia mortiginto (pro kia celo, Dio sole povas diri) ankorau sin kashas en la chambro de sia viktimo! Nu, estu nia nomo la Vengho! Alvoku Bradshaw![22] La lakeo alvenis, tre nervema kaj pala. --Regu vin, Bradshaw, diris la leghisto. Tiu chi necerteco malbone efikas, mi scias, sur vin chiujn, sed mi nun intencas meti al ghi finon. Poole kaj mi perforte trabatos al ni vojon en la kabineton. Se chio estas bona, miaj shultroj estas sufiche larghaj por porti la kulpon. Dume, por la okazo se io estas vere malbona, au se iu malbonfarinto penos forkuri per la posta elirejo, vi kaj la knabo devas chirkauiri la angulon kun paro de taugaj bastonoj, kaj ekokupi postenon che la pordo de la laboratorio. Ni donas al vi dek minutojn por atingi vian lokon. Che la foriro de Bradshaw la leghisto rigardis sian poshhorloghon. --Kaj nun, Poole, ni iru al la nia, li diris; kaj, prenante la fajrincitilon sub la brako, li antaueniris en la korton. Estis jam tute mallume. La vento jhetis la lumon de la kandelo, jen tien jen reen, chirkau iliaj pashoj, ghis ili atingis la shirmon de la teatro, kie ili silente sidighis por atendi. Londono solene zumadis chirkaue, sed pli apude, la senbrueco estis rompata nur de la sono de piedo, kiu movighadis antauen-malantauen sur la kabineta planko. --Tiamaniere ghi marshadas la tutan tagon, sinjoro, murmuris Poole, jes, kaj pli grandan parton de la nokto. Nur kiam nova specimeno venas de la apotekisto okazas mallonga halteto. Ha! estas malbona konscienco, kiu estas tiel malamika kontrau la ripozo. Ha, sinjoro! chiu pasho parolas pri sango kruele disvershita. Sed auskultu denove, iome pliapude, enmetu vian koron en viajn orelojn, S-ro Utterson, kaj diru al mi, chu tio estas la piedo de l' doktoro? La pashoj faladis malpeze kaj strange, kun difinita svingado, kvankam ili iris tiel malrapide; tio efektive estis tute malsama de la peza, grinca pashado de Harry Jekyll. Utterson ekghemis. --Chu neniam okazis io alia? li demandis. Poole kapjesis. --Foje, li diris, foje mi audis ghin plorantan. --Plorantan! Kiel tio? diris la leghisto, kun subita frostotremo de teruro. --Plorantan kiel virino au animo damnita,[23] diris la servisto. Mi foriris kun tia sento en la koro, ke mi mem povus ankau plori. Sed nun la dek minutoj ekfinighis. Poole eltiris la hakilon de sub amaso da pakpajlo; la kandelo estis starigita sur la plej apuda tablo, por lumigi al ili dum la atako, kaj ili alproksimighis kun haltigata spirado al tie, kie tiu senlaca piedo ankorau antauen-malantaueniris en la senbrueco de la nokto. --Jekyll, kriis Utterson, per lauta vocho, mi postulas vidi vin. Li pauzis momenton, sed alvenis neniu respondo. --Mi sciigas al vi per justa averto, ke niaj suspektoj estas vekitaj, ke mi devas kaj volas vin vidi, li daurigis; se ne kun via propra kunsento, tiam per bruta forto! --Utterson, diris la vocho, pro Dio, kompatu! --Ha! tiu ne estas la vocho de Jekyll--ghi estas tiu de Hyde! ekkriis Utterson. Trahaku la pordon, Poole. Poole svingis la hakilon super sian shultron; la bato skuis la konstruajhon, kaj la rughtegita pordo saltis kontrau la seruron kaj charnirojn. Lugubra[24] kriego, kvazau de nur besta teruro, sonis el la kabineto. Supren denove la hakilo, kaj denove la paneloj fendighis kaj saltis la kadro; kvarfoje falis la bato, sed la ligno estis kuntenema kaj la metalajhoj estis de bonega fariteco; kaj nur post la kvina bato disrompighis la seruro, kaj la ruinoj de la pordo trafalis internen sur la tapishon. La sieghantoj, timigite de sia propra tumulto kaj de la silento kiu sekvis, destaris iome malantauen kaj enrigardis. Tie antau iliaj okuloj estis la kabineto en la trankvila lumo de la lampo, bona fajro ardis kaj kraketadis en la fajrujo, la kaldroneto kantis sian kanteton, du-tri tirkestoj estis malfermitaj; paperoj nete ordigitaj kushis sur la tablo, kaj pli proksime de la fajro la manghilaro estis metita por la temangho. La plej trankvila chambro, oni dirus, kaj, se forestus la vitraj shrankoj plenaj de hhemiajhoj, la plej ordinara en Londono tiun nokton. Ghuste en la mezo kushis treege tordita korpo de homo, ankorau ekskuata. Ili alproksimighis piedfingre, turnis ghin sur ghian dorson, kaj vidis la vizaghon de Edward Hyde. Li estis vestita per vestoj multe tro grandaj por li, vestoj lau la staturo de la doktoro, la tendenoj de l' vizagho ankorau movighis vivsimile, sed la vivo estis efektive tute forighinta, kaj per la dispremita fiolo[25] en lia mano, kaj la forta odoro de migdalkernoj, kiu restis en la aero, Utterson sciis, ke li rigardas la kadavron de memdetruinto. --Ni venas tro malfrue, li diris severe, au por savi, au por puni. Hyde estas irinta al sia jugho, kaj al ni restas nur trovi la korpon de via mastro. La plej granda parto de la konstruajho estis okupata de la teatro, kiu plenigis preskau la tutan teretaghon, kaj de la kabineto, kiu formis plisupran etaghon che unu ekstremajho kaj rigardis sur la korton. Koridoro kunigis la teatron kun la pordo en la flankstrato. Estis ankau kelkaj mallumaj kameroj kaj vasta kelo. Chiujn ili nun traesploris. En chiun kameron ili bezonis nur ekrigardi, char chiuj estis malplenaj. La kelo, ja, estis plenigita je chiuspeca forjhetajho, sed jam dum ili malfermis la pordon, ili estis avertitaj pri la neutileco de plua serchado per la falo de tuta mato da araneajho, kiu dum jaroj sigelis la enirejon. Nenie trovighis postsigno de Harry Jekyll, senviva au viva. Poole piedfrapis sur la kahelojn de la koridoro. --Li kredeble estas enterigita chi tie, li diris, auskultante la sonon. Au eble li forkuris, diris Utterson, kaj turnis por ekzameni la pordon al la flankstrato. Ghi estis shlosita, kaj kushantan apude sur la kaheloj, ili trovis la shlosilon, jam makulitan per rusto. --Chi tio ne montras uzadon, rimarkis la leghisto. --Uzadon! ehhis Poole. Chu vi ne vidas, sinjoro, ke ghi estas rompita? kvazau iu estus ghin piedfrapadinta. --Ha! daurigis Utterson, kaj la disrompoj ankau estas rustighintaj. La du viroj rigardis sin reciproke kun teruro. --Tio chi preteriras mian komprenon, Poole, diris la leghisto, ni revenu en la kabineton. Ili silente supreniris la shtuparon, kaj, de tempo al tempo turnante timoplenan ekrigardon al la kadavro, esploradis pli zorge la enhavon de la kabineto. Sur unu tablo estis postsignoj de hhemia laborado, diversaj mezuritaj amasetoj de ia blanka salo kushis sur vitraj pelvetoj, kvazau por ia eksperimento, che kiu la malfelichulo estis malhelpita. --Tiu estas la sama drogo, kiun mi chiam alportadis al li, diris Poole. Post tio, en la daurigo de sia esplorado de la chambro, la serchantoj alvenis ghis la spegulego, en kies profundon ili rigardis kun senvola teruro. --Tiu chi spegulo vidis kelkajn strangajhojn, sinjoro, murmuris Poole. --Kaj certe neniun pli strangan, ol si mem, ehhis la leghisto per la sama tono. Char por kio Jekyll povus ghin bezoni? li diris. --Tion vi ja povas demandi, sinjoro, diris Poole. Poste, ili sin turnis al la tablo. Sur la pupitro, inter la orda aro da paperoj, plej supra kushis granda koverto, kaj ghi portis, skribitan per la mano de la doktoro, la nomon de S-ro Utterson. La leghisto rompis la sigelon, kaj diversaj enfermitajhoj falis planken. La unua estis testamento verkita lau la samaj eksterordinaraj kondichoj, kiel tiu, kiun li redonis antau ses monatoj por servi kiel testamento en okazo de morto, kaj kiel donacakto en okazo de malapero; sed anstatau la nomo de Edward Hyde, la leghisto kun nepriskribebla mirego legis la nomon de Gabriel John Utterson. Li rigardis Poole, kaj poste denove la paperojn, kaj fine la malbonfarinton, sternitan sur la tapisho. --Turnighas al mi la kapo, li diris. Li jam chiujn chi tagojn restadis chi tie kiel posedanto; li ne havis kauzon por ami min; li devis furiozi, vidante sin elpushita, kaj tiun chi dokumenton li tamen ne detruis. Li levis la plej proksiman paperon; ghi estis mallonga letereto skribita de la doktoro, kun dato che la supro. --Ho, Poole! la leghisto kriis, li estis viva, chi tie, hodiau. Lin forigi dum tiel mallonga intertempo, oni ne povus; li devas ankorau vivi, li certe ien forkuris! Sed kial do forkuris? Kaj kiel? Kaj chi tion en tiu okazo ni kuraghu nomi memmortigo? Ho, ni devos esti singardemaj. Mi antauvidas, ke ni ankorau povas impliki vian mastron en ian teruran katastrofon. --Kial vi ne legas ghin, sinjoro? demandis Poole. --Char mi timas, respondis la leghisto solene. Al Dio plachu, ke mi por tio ne havu kauzon! Kaj che tio li proksimigis la paperon al sia okulo kaj legis la jenan: <> --Chu estis tria enfermitajho? demandis Utterson. --Jen, sinjoro, diris Poole, kaj metis inter liajn manojn sufiche grandan paketon sigelitan che diversaj lokoj. La leghisto metis ghin en sian poshon. --Pri chi tiu papero mi konsilus diri nenion. Se via mastro forkuris au mortis, ni povos tamen almenau savi lian reputacion. Estas nun la deka; estas necese, ke mi iru hejmen legi chi tiujn dokumentojn en trankvileco; sed mi revenos antau noktomezo kaj tiam ni venigos la policon. Ili eliris, shlosinte post si la pordon de la teatro, kaj Utterson, denove lasinte la servistaron kunighintan chirkau la fajro en la vestiblo, malrapide reiris al sia oficejo por legi la du rakontojn, per kiuj chi tiu mistero estis nun klarigota. La rakonto de Doktoro Lanyon La nauan de januaro, jam antau kvar tagoj, mi ricevis per la vespera liverado rekomenditan leteron, adresitan per la mano de mia kolego kaj malnova lerneja kunulo, Harry Jekyll. Tio multe min surprizis, char ni tute ne kutimis interkorespondi; mi lin vidis, ja kunmanghis kun li, la antauan vesperon, kaj mi povis imagi en nia interrilato nenion, kio povus pravigi la formalajhon de rekomendo. La enhavo pligrandigis mian miron, char la letero estis jene esprimita: <> <> Post la legado de tiu chi letero, mi decidis, ke mia kolego estas nepre freneza; sed ghis tiam, kiam tio estos pruvita preter chia ebleco de dubo, mi sentis min devigita plenumi lian peton. Ju malpli mi komprenis tiun chi konfuzajhon, des malpli mi trovis min kapabla jughi pri ghia graveco; kaj alvokon tiamaniere esprimitan, mi ne povus malatenti sen grava respondeco. Mi do levighis tuj de l' tablo, eniris fiakron kaj veturis rekte al la domo de Jekyll. La servisto atendis mian alvenon; li estis ricevinta per la sama liverado kiel mi, rekomenditan leteron de instrukcio, kaj tuj venigis seruriston kaj charpentiston. Tiuj alvenis jam dum ni parolis; kaj ni iris kune al la hhirurgia teatro de la iama D-ro Denman, de kie (kiel vi sendube scias) oni plej oportune eniras en la privatan kabineton de D-ro Jekyll. La pordo estis tre fortika, kaj la seruro bonega; sed fine, post duhora laborado, la pordo staris malfermita. La shranko markita E estis neshlosita; kaj mi eltiris la tirkeston, plenigis ghin je pajlo, envolvis ghin en littukon kaj reportis ghin kun mi al Cavendish Square. Tie mi esploris ghian enhavon. La pulvoroj estis sufiche nete faritaj, sed ne kun la lerteco de la profesia drogisto; do evidente estis, ke ili estas private faritaj de D-ro Jekyll; kaj malferminte unu el la kovriloj, mi trovis tion, kio shajnis al mi esti simpla kristaleca salo blanka. La botelo, al kiu mi poste turnis la atenton, estis duonplenigita de sangrugha fluidajho tre akra al la flaro, kaj kiu shajnis al mi enhavi fosforon kaj ian volatilan eteron. Pri la aliaj ingrediencoj mi ne povis diveni. La libro estis ordinara notlibreto, kaj enhavis malmulton krom serio da datoj. Tiuj kovris periodon de multaj jaroj; sed mi rimarkis, ke la enskriboj chesis preskau antau unu jaro kaj tute abrupte. Jen jen mallonga noto estis aldonita al dato, plej ofte ne pli ol sola vorto; <> okazis eble sesfoje tra tuto de kelkcento da enskriboj; kaj unufoje <> Nu, kiel povus la cheesto de tiuj objektoj en mia domo tushi au la honoron, la mentosanecon, au la vivon de mia kaprica amiko? Se lia sendito povus iri al unu loko, kial ne al alia? Kaj ech se ja estus efektive ia malhelpo, kial mi devas akcepti tiun sinjoron sekrete? Ju pli mi pripensadis, des pli mi konvinkighis, ke mi interrilatas kun kazo de ia cerba malsano; kaj kvankam mi forsendis mian servistaron kushighi, mi tamen sharghis malnovan revolveron, por ke mi povu eventuale min defendi. La noktomeza horo apenau sonoris super Londono, kiam iu frapetis mallaute sur la pordo. Mi mem iris malfermi, kaj trovis malgrandulon, sin duonapogantan kontrau la kolonoj de la portiko. --Chu vi venis de D-ro Jekyll? mi demandis. Li jesis per ghenita gesto, kaj kiam mi petis lin enveni, li ne obeis sen sercha rigardeto posten en la mallumon de la placo. Estis policano ne malproksime, alvenanta kun la lumo de lia lanterno malkovrita, kaj shajnis al mi, ke che la vido mia vizitanto ektremas kaj plirapidas. Tiuj detaloj, mi konfesas, ja malagrable min impresis; kaj dum mi sekvis lin en la helan lumon de mia konsultejo, mi tenis mian manon preta sur mia defendilo. Chi tie fine mi povis klare lin observi. Mi antaue neniam vidis lin, pri tio mi estis certa. Li estis malgranda, kiel mi diris; min frapis, krom tio, la abomeniga esprimo de lia vizagho, kun ghia rimarkinda kombino de granda muskola movighemeco kun granda shajna malforteco de konstitucio, kaj laste, sed ne malpleje, la stranga subjektiva maltrankvileco kauzata de lia proksimeco. Tiu lasta iom similis ekatakon de rigoro, kaj estis akompanata de tute rimarkebla malrapidigho de la pulso. En la momento mem, mi atribuis tion al ia idiosinkrazia, persona malplacha, kaj nur iom miris la akutecon de la simptomoj; sed de tiu tempo io iel kredigis al mi, ke la kauzo de tio kushas multe pli profunde en la homa naturo mem, kaj dependas de io pli nobla, ol la principo de l' malamo. Tiu persono (kiu tiel, jam de la unua momento de sia alveno, naskis che mi kion mi povas nur nomi nauzoplena scivolo) estis vestita lau maniero, kiu che ordinara persono estus ridinda; t.e. liaj vestoj, kvankam faritaj el richa kaj bongusta shtofo, estis treege tro grandaj por li lau chiu mezuro. La pantalono pendis chirkau la kruroj kaj estis suprenfaldita por teni ghin for de la tero, la talio de la redingoto trovighis sub liaj koksoj, kaj ghia kolumo vastighis larghe sur liaj shultroj. Sed, strange diri, tiu chi ridindega vestajho tute ne ridigis min. Pli ghuste ja, tial ke estis io kontraunorma kaj monstra en la esenco mem de la estajho, kiu nun staris kontrau mi, io enkateniganta, surprizanta kaj nauzanta, shajnis, ke tiu chi nova neegaleco nur ghin konvenis, kaj intensigis; tiel, ke al mia intereso pri la karaktero de tiu homo estis aldonita scivolo pri lia deveno, lia vivo, lia havo kaj rango en la mondo. Tiuj observoj, kvankam por meti ilin sur paperon bezonis tiel grandan spacon, tamen okupis nur kelkajn momentojn. Mia vizitanto ja brulis pro ia sombra[27] eksciteco. --Chu vi ghin havas? li kriegis, chu vi ghin havas? Kaj tiel viva estis lia malpacienco, ke li ech la manon metis sur mian brakon kaj volis skui min. Mi depushis lin, konsciante che lia ektusho, ian glacian spasmon tra miaj vejnoj. --Atendu, sinjoro, mi diris. Vi forgesas, ke mi ankorau ne havas la plezuron koni vin. Sidighu, mi petas. --Pardonu al mi, D-ro Lanyon, li respondis, sufiche ghentile. Tio, kion vi diris, estas prava; kaj mia malpacienco nun jam preterpasis mian ghentilecon. Mi venis chi tien lau la instigo de via kolego, D-ro Harry Jekyll, pri afero iome grava; kaj mi sciighis..., li pauzis kaj levis la manon al la gorgho kaj mi povis rimarki, malgrau lia kvieta mieno, ke li baraktas kontrau la alproksimigho de la histerio,--mi sciighis, ke tirkesto... --Jen, sinjoro, mi diris, montrante la tirkeston, kie ghi kushis sur la planko post tablo kaj ankorau kovrita per tuko. Li eksaltis al ghi kaj poste haltis kaj metis manon al la koro; mi povis audi, kiel grincas liaj dentoj pro la konvulsia ago de liaj makzeloj; kaj lia vizagho farighis tiel morte pala, ke mi ektimis pri lia vivo kaj prudento. --Trankviligu vin! mi diris. Li turnis al mi terurigan rideton kaj, kvazau kun la decideco de la malespero, forshiris la tukon. Vidante ghian enhavon, li audigis unu lautan singulton de tiel intensa senpremigho, ke mi sidis kiel shtonigita. Kaj la momenton poste, per vocho jam sufiche regata: --Chu vi havas gradigitan glason? li demandis. Mi starighis iom sindevige kaj donis al li, kion li petis. Li dankis min per rideto, mezuris kelke da gutoj de la rugha fluidajho, kaj alshutis unu el la pulvoroj. La miksturo, kiu unue havis duberughan nuancon, komencis, dum la solvighado de la kristaloj, plihele kolorighi, audeble shaumadi kaj disjheti fumetojn. Subite, kaj che la sama momento, la kvazaubolado chesis kaj la miksturo transkolorighis en malpalan purpuron, kiu malintensighis pli malrapide en palan verdon. Mia vizitanto, kiu observadis tiujn metamorfozojn per vigla okulo, ridetis, starigis la glason sur la tablon, kaj poste sin turnis kaj rigardis min kun sercha mieno. --Kaj nun, li diris, por decidi tion, kio restas. Chu vi estos sagha? Chu vi permesos gvidi vin? Chu vi permesos, ke mi prenu chi tiun glason en mian manon kaj eliru el via domo sen plua parolado? Au chu la avideco de l' scivolo tro multe vin regas? Pripensu antau ol respondi, char farata estos, kiel vi decidos. Lau via decido, vi restos tiel sama kiel vi antaue estis, nek pli richa, nek pli sagha, escepte se la sento pri servo farita al homo en morta danghero povas esti konsiderita ia richeco de l' animo. Au, se vi preferos elekti novan regionon de la scio kaj novajn vojojn al la renomo, la potenco por tio estos malkashita al vi chi tie, en chi tiu chambro, tuj kaj senprokraste kaj plenumighos antau via rigardo tia miregindajho, kia shancelus la nekredemon de Satano. --Sinjoro, mi diris, shajnigante indiferentecon, kiun mi vere tute ne havis, vi parolas per enigmoj, kaj vi eble ne miros, ke mi vin auskultas ja sen tre forta impreso de kredo. Sed mi jam iris tro malproksimen sur la vojo de neklarigeblaj servoj, por halti antau ol vidi ghian finon. --Estas bone, respondis mia vizitanto. Lanyon, vi memoras viajn jhurojn; kio sekvos, tio estos sub la sigelo de nia profesio. Kaj nun, vi kiu jam de tiel longe estas ligita al la plej mallarghaj kaj materialismaj ideoj, vi kiu neis la efikecon de la transcenda medicino, vi kiu mokis viajn superulojn,--rigardu! Li almetis la glason al siaj lipoj, kaj eltrinkis per unu engluto. Sekvis krio; li balancighis, shancelighis, ekkaptis la tablon kaj tenegis, rigardegante kun injektitaj okuloj, spiregante el malfermita busho; kaj dum mi rigardis, venas, mi pensis, shangho--li shajnis shveli--lia vizagho subite nigrighis kaj la trajtoj shajnis fandighi kaj aliighi--kaj momenton poste mi eksaltegis sur miajn piedojn kaj malantauen ghis la muro, kun la brako levita por min shirmi kontrau tiu miregindajho, kun la mento premegata de teruro. --Dio! mi kriegis, kaj Dio! ree kaj ree; char tie antau miaj okuloj--pala kaj skuita, kaj duonsvenanta, kaj palpserchanta antau si per la manoj kvazau homo reveninta el la morto--tie staris Harry Jekyll! Tion, kion li diris al mi dum la sekvanta horo, mi ne povas decidighi meti skribe sur paperon. Mi vidis tion, kion mi vidis; mi audis tion, kion mi audis, kaj ghi nauzis mian animon; kaj, tamen, nun kiam tiu vidajho jam malaperis de miaj okuloj, mi al mi demandas, chu mi ghin kredas? kaj mi ne povas respondi. Mia vivo estas skuita ghis la radikoj; la dormo forlasis min; la plej mortiga teruro kunsidas kun mi je chiuj horoj de la tago kaj nokto; mi sentas, ke miaj tagoj estas kalkulitaj, ke mi devos morti; kaj, tamen, mi mortos nekredanta. Kaj la morala malnobleco, kiun tiu viro ech kun larmoj de la pento senvualigis al mi, tion mi ne povas, ech en mia memoro pripensi, sen eksalto de teruro. Nur mi diros, Utterson, kaj tio (se vi povos vin devigi kredi ghin) jam pli ol sufichos. La estajho, kiu tiun nokton englitis en mian domon, estis, lau la konfeso de Jekyll mem, konata sub la nomo Hyde kaj serchata en chiuj anguloj de la lando kiel la mortiginto de Carew. Hastie[28] Lanyon. La plena deklaro pri la afero; skribita de Doktoro Jekyll Mi naskighis en la jaro 18...a, heredonto de granda richeco, naturdotita plie per bonegaj talentoj, inklina lau karaktero al la laboremo, amanta la estimon de la saghuloj kaj bonuloj inter miaj kunhomoj, kaj, tial--kion oni povus supozi--kun chia garantio por honoroplena kaj distingata estonteco. La plej malbona el miaj kulpoj, efektive, estis ia malpacienca gajeco de temperamento, tia, kia che multaj faris la felichecon, sed kian mi trovis malfacile akordigebla kun mia chiondeviga deziro tenadi alte la kapon kaj elmontradi pli ol ordinare gravan vizaghon antau la publiko. Okazis el tio, ke mi kashis miajn plezurojn, kaj ke, atinginte la aghon de l' pripensado kaj komencinte chirkaurigardi kaj konsideri mian progreson kaj lokon en la mondo, mi jam staris kompromitita en profunde trompa maniero de vivo. Multaj homoj ech fanfaronegus tiajn neregulajhojn, pri kiaj mi estis kulpa; sed pro la altaj celoj, kiujn mi al mi antaumetis, mi rigardis kaj kashis ilin kun sento de honto preskau morbida. Estis do pli la postulema naturo de miaj aspiroj, ol ia speciala malnobleco de miaj kulpoj, kiu faris min tio, kio mi estis, kaj per fosajho ech pli profunda ol che la plejmulto, disigis en mi tiujn regionojn de la Bono kaj Malbono, kiuj dividas kaj kompletigas la duoblan naturon de la homo. Kvankam mi estis tiel profunde duoblaganto, mi neniel estis hipokritulo; miaj ambau flankoj estis tute seriozaj; mi ne estis pli mi mem, kiam mi forlasis la sindetenadon kaj jhetis min en la honton, ol kiam mi laboradis malkashe pri la disvastigo de la scio, au pri la forigo de l' doloro kaj la sufero. Kaj hazarde okazis, ke la direkto de miaj sciencaj studoj, kiuj kondukis tute al la mistikismo kaj al la transcendismo, reagis kaj forte lumigis sur chi tiun konscion pri la chiama batalado inter miaj membroj. Kun chiu tago, kaj de ambau flankoj de mia inteligento, la morala kaj la intelekta, mi tiel alproksimighis konstante al tiu vero, per kies parta eltrovo mi estas kondamnita al tia terura pereo, nome: la vero, ke la homo efektive ne estas unu, sed du. Estis che la morala flanko, kaj en mia propra persono, ke mi lernis konstati la entutan kaj primitivan duecon de la homo, mi eksentis pri la du naturoj, kiuj konkuradis en la kampo de mia konscienco, ke ech se oni povus prave eliri, ke mi estas unu au la alia, tio estas nur tial, ke mi estis radike ambau, kaj jam frue en mia vivo, ech antau ol la direkto de miaj sciencaj eltrovoj komencis inspiri la plej nudan eblecon de tia miraklo, mi kutimighis pensadi kun plezuro, kiel en amata revo, pri la disigo de tiuj elementoj. Se nur chiu, mi diris al mi, povus esti loghigita en apartan identajhon, tiam de la vivo estus forprenita chio, kio estis neelportebla; la maljustulo povus iri lau sia vojo, liberigite de la aspiroj kaj riprochado de sia pli pia ghemelo, kaj la justulo povus iri konstante kaj sendanghere sur sia vojo supren, farante bonajhojn, en kiuj trovighas lia plezuro, kaj jam ne plu elmetata kontrau la malhonoro kaj la pentofarado pro chi tiu ekstera malbono. Por la homaro estas ja malbeno, ke tiuj reciproke maltaugaj faskeroj estis tiel kunligitaj, ke en la doloregata ventro de l' konscio, chi tiuj polusaj ghemeloj senchese interbatalas. Kiel do ilin disigi? Ghis tie atingis miaj pripensadoj, kiam, kiel mi jam diris, la misteron komencis klarigi flanka lumo de la tablo laboratoria. Mi komencis elsenti, pli profunde ol ghis nun estis dirite, la tremantan nemateriecon, la nebulsimilan shanghighemecon de chi tiu shajne fortika korpo, en kiu ni marshas vestitaj. Mi konstatis, ke kelkaj hhemiaj agentoj havas la kapablon, skui kaj malantauentiri tiun karnan vestajhon, tutsame kiel vento povus skui la kurtenojn de pavilono. Mi ne nur rekonis mian naturan korpon apartan de la nura auro kaj radilumo de kelkaj el la potencoj el kiuj konsistis mia spirito, sed ankau sukcesis kunmeti drogon per kiu tiuj potencoj povus esti detronigitaj de ilia supereco, kaj per kiu dua formo kaj vizagho povus esti anstatauigitaj, neniel malpli naturaj al mi, pro tio ke ili estis la esprimo de pli malnoblaj elementoj de mia animo. Mi hezitis longe antau ol provi praktike tiun chi teorion. Mi bone sciis, ke mi riskas morti; pro tio, ke iu drogo, kiu tiel potence regis kaj skuis la citadelon mem de la individueco, povus, per la plej eta parto de superdozo au la plej malmulta maloportuneco pri la momento de elmontro, tute forvishi tiun nematerian loghejon, kies shanghon per ghia efiko mi atendis. Sed la tento al eltrovo tiel eksterordinara kaj profunda, fine venkis la sugestiojn de la timo. Mi jam antaulonge pretigis mian tinkturajhon; mi tuj achetis, de firmo de apotekistoj, grandan kvanton de iu speciala salo, kiun mi sciis per miaj eksperimentoj esti la lasta ingredienco bezonata, kaj malfrue en unu malbenita nokto, mi kunmetis la elementojn, rigardis ilin boli kaj fumi kune en la glaso, kaj kiam la agitigho chesis, kun forta ardo de kuragho mi eltrinkis la miksturon. Sekvis doloregoj plej turmentaj: grincado de la ostoj, mortiga nauzo, kaj teruro de spirito, ne malpli intensa, ol tiu sentebla en horo de l' naskigho au de l' morto. Poste, tiuj agonioj rapide ekkvietighis, kaj mi rekonsciighis kvazau el granda malsano. Estis io stranga en miaj sentoj, io nepriskribeble nova, kaj, pro ghia noveco, nekredeble dolcha. Mi sentis min pli juna, pli malpeza, pli felicha en mia korpo; interne mi konsciis pri iu kapturnanta senzorgeco, pri fluado de malordaj voluptemaj imagoj, kurantaj kiel muelilfluo tra mia fantazio, pri disigho de la ligiloj de l' devo, pri nekonata sed ne senkulpa animolibereco. Mi sciis, kun la unua enspiro de tiu chi nova vivo, ke mi estas pli malvirta, dekoble pli malnobla, ke mi vendighis kiel sklavo al mia originala malbono, kaj la penso, en tiu momento, stimulis kaj gajigis min kiel vino. Mi etendis la manojn, ghojegante en la noveco de tiuj sentoj, kaj che tio, mi subite eksciis, ke mia staturo iom malgrandighis. En tiu tempo ne estis spegulo en mia chambro; tiu, kiu staras apud mi dum mi nun skribas, estis tien portita poste, kaj por la celo mem de tiuj aliformighoj. La nokto, tamen, jam preskau tagighis; la loghantoj de mia domo kushadis plej profunde dormantaj, kaj mi decidis, ekscitita kiel mi estis de espero kaj triumfo, riski iri sub mia nova formo al mia dormochambro. Mi transiris la korton, mi glitis tra la koridorojn, kiel fremdulo en mia propra domo, kaj alveninte en mian chambron, mi vidis, la unuan fojon, la aspekton de Edward Hyde. Mi devas paroli chi tie pri mia teorio sole, ne dirante tion, kion mi scias, sed tion, kion mi supozas la plej vershajna. La malbona parto de mia naturo estis malpli fortika, malpli disvolvita, ol la bona, kiun mi jhus eksigis. Plie, en la dauro de mia vivo, kiu estis estinta, malgrau chio, nau dekone vivo de l' penado, de l' virto kaj de l' memregado, la malbona parto estis multe malpli ekzercita kaj eluzita. Kaj tial okazis, mi pensas, ke Edward Hyde estis tiom pli malgranda, pli maldika, pli juna ol Harry Jekyll. Kiel la bono ekbrilis el la vizagho de unu, tiel same la malbono estis skribita larghe kaj klare sur tiu de la alia. Plie, la malbono lasis sur tiu korpo la stampon de kripleco kaj kadukeco. Kaj tamen, kiam mi rigardis tiun malbelan monstron en la spegulo, mi konsciis nenian antipation, kontraue, mi sentis ja eksalton de bonveno. Chi tio, ankau, estis mi. Ghi shajnis natura kaj homa. Lau miaj okuloj, ghi portis pli vivan bildon de l' spirito, ghi shajnis pli difinita kaj unuobla, ol la neperfekta kaj dividita vizagho, kiun mi ghis nun kutimis nomi la mia. Kaj ghis tiu punkto mi estis sendube prava. Mi rimarkis ke, kiam mi portis la shajnon de Edward Hyde, neniu povis alproksimighi al mi sen videbla antipatio de l' karno. Chi tio, lau mia opinio, estis tial, ke chiuj homoj, kiaj ni renkontas ilin, estas kunmiksitaj el la bono kaj la malbono, kaj, Edward Hyde, sola, en la vicoj de l' homaro, estis pura malbono. Nur momenton mi restis antau la spegulo; mi devis ankorau provi la duan kaj decidigan eksperimenton; restis ankorau konstati, chu mi perdis nerepreneble mian individuecon, kaj devos antau la tagigho forkuri el domo jam ne plu mia, kaj, rapidante returnen al mia kabineto, mi denove pretigis kaj trinkis la miksturon, denove suferis la turmentegojn de tiu kvazaumorto kaj rekonsciighis denove kun la karaktero, la staturo, kaj la vizagho de Harry Jekyll. En tiu nokto mi estis atinginta la fatalan krucighon de l' vojoj. Se mi estus alproksimighinta al mia eltrovajho lau pli nobla spirito, se mi estus riskinta mian eksperimenton dum mi estis sub la influo de malavaraj au piaj aspiroj, chio estus alie, kaj, el tiuj agonioj de l' morto kaj naskigho, mi estus elirinta anghelo anstatau diablo. La drogo povis neniel distingi, nek diabla nek dia ghi estis; ghi nur skuis la pordojn de l' malliberejo de mia temperamento, kaj, kiel che la kaptitoj en Philippi, elkuris tio, kio interne staris. En tiu tempo mia virto dormetis; mia malvirto, vekadita de l' ambicio, kaptis vigle kaj rapide la okazon, kaj la rezultinta eljhetajho estis Edward Hyde. Tial, kvankam mi nun havis tiel du karakterojn, kiel ankau du mienojn, unu estis tute malbona, kaj la alia estis ankorau la malnova Harry Jekyll, tiu malharmonia kombinajho pri kies virtigo kaj plibonigo mi jam lernis malesperi. La shangho do estis tute al la pli malbona flanko. Ech en tiu tempo, mi ankorau ne tute venkis mian antipation kontrau la tedeco de vivo de studado. Mi ankorau foje havis inklinon al gajeco, kaj, pro tio, ke miaj plezuroj estis, je l' plej indulga nomo, ne tro dignoplenaj, kaj char mi ne nur estis bone konata kaj honore estimata, sed ankorau farighis maljunulo, chi tiu nekonsekvenceco de mia vivo farighis por mi chiutage pli ghenanta. Estis chitiuflanke, ke mia nova potenco tentis min ghis sklavigho. Necesis nur trinki la miksajhon, por tuj demeti la korpon de l' fama profesoro, kaj surmeti, kiel densan mantelon, tiun de Edward Hyde. Mi ridetis pro la ideo; ghi shajnis al mi, tiutempe, humorajho, kaj mi faris miajn pretigojn kun la plej granda zorgo. Mi luis kaj meblis tiun domon en Soho, al kiu Hyde estis postsigne sekvota de la polico; mi dungis, kiel dommastrinon, virinon, kiun mi bone sciis silenta kaj senskrupula. Aliflanke mi sciigis al mia servistaro, ke iu S-ro Hyde (kiun mi priskribis) devos havi plenan liberecon kaj autoritaton en mia domo sur la placo; kaj por shirmi min kontrau eventualaj akcidentoj, mi ech faris tie vizitojn kaj igis min bone konata persono en mia dua rolo. Poste mi faris tiun testamenton, kiun vi tiom multe kontrauparolis, tiamaniere ke, se io okazus al mi en la persono de D-ro Jekyll, mi povus transiri en tiun de Edward Hyde sen mona perdo. Kaj tiel chirkauita de remparoj, kiel mi supozis, sur chiu flanko, mi komencis profiti la strangan imunecon de mia situacio. Jam okazis ja, ke la homoj dungis bravulachojn por fari iliajn krimojn, dum ilia propra persono kaj reputacio sidis shirmate. Mi estis la unua, kiu tion faris por propra plezuro. Mi estis la unua, kiu povis tiel klopodi antau la publika okulo kun shargho de afabla respektindeco, kaj jen, en la dauro de momento, kiel ia lerneja bubo deshiri tiujn pruntajhojn kaj salti kapon antaue en la maron de l' libereco. Sed por mi, en mia netravidebla mantelo, la sendanghereco estis absoluta. Pensu nur--mi ech ne ekzistis! Nur permesu al mi trakuri en mian laboratorion, donu al mi nur du-tri sekundojn por miksi kaj gluti la trinkajhon, kiu staris chiam preta, kaj Edward Hyde, kion ajn li estus farinta, forpasus kiel spirnebuleto sur spegulo, kaj jen, anstatau li, kviete en sia hejmo, pretigante la noktomezan lampon en sia studejo, homo, kiu povis senriske ridi je l' suspekto, trovighus Harry Jekyll. La plezuroj, kiujn mi rapidis serchi sub mia alikorpajho, estis, kiel mi jam diris, maldecaj, sed, en la manoj de Edward Hyde, ili baldau ekfarighis monstraj. Reveninte de iu el tiuj ekskursoj, mi ofte profundighis en ia mirado pri mia alikorpa malnobleco. Tiu demono familiara, kiun mi elvokis el mia propra animo, kaj forsendis solan por plenumi sian bonan plezuron, estis estajho esence malica kaj kanajla; kun chiu lia ago kaj penso centrita en si mem; kun besta avideco drinkanta la plezuron el kia ajn grado de turmento, tiel neshancelebla, kiel homo el shtono. Harry Jekyll foje staris konsternegita antau la agoj de Edward Hyde; sed la situacio estis ekster la kampo de ordinaraj leghoj, kaj inside malpezigis la premon de la konscienco. Estis ja Hyde, kaj Hyde sola, kiu estis kulpa. Jekyll mem ne estis pli malbona; li revekighis al siaj bonaj ecoj shajne nedifektita; li ech kutimis, kiam tio estis ebla, rapidi por malfari la malbonon faritan de Hyde. Kaj tiel lia konscienco dormetadis. Pri la detaloj de la malgloro, al kiu mi tiel kunkonsentis (char ech nun mi ne povas konfesi, ke mi ghin faris) mi ne intencas priparoli; mi volas nur montri la avertojn kaj la intersekvajn pashojn, per kiuj alproksimighis mia puno. Unu malfelicho okazis, kiun, pro tio, ke ghi ne havis sekvon, mi nur aludetos. Kruelega ago kontrau infanino vekis kontrau min la koleron de preteriranto, kiun mi rekonis antau kelkaj tagoj kiel vian parencon; kuracisto kaj la familio de la infanino kunighis kun li; estis momentoj, kiam mi timis pri mia vivo, kaj fine, por kontentigi ilian tro justan koleron, Edward Hyde devis alkonduki ilin al la pordo de Harry Jekyll kaj pagi ilin per cheko subskribita per lia nomo. Sed tiu chi danghero estis facile forigita el la estonteco, per la transmeto en alian bankon de monsumo sub la nomo de Edward Hyde mem, kaj kiam, malantauen klinante mian skribmanieron, mi provizis subskribon al mia duulo, mi pensis, ke mi sidas jam ekster la atingo de la fatalo. Preskau du monatoj antau la mortigo de Sir Danvers, forestinte el la hejmo por unu el miaj aventuroj, de kiu mi revenis je malfrua horo, mi vekighis la sekvintan tagon en lito kun sentoj iom strangaj. Vane mi chirkaurigardis, vane mi vidis la decan meblaron kaj grandan amplekson de la chambro en mia domo sur la placo, vane mi rekonis la desegnajhon de la litkurtenoj, io ankorau insistadis, ke mi ne estas tie, kie mi estas, ke mi ne vekighis tie, kie mi shajnas esti, sed en la chambreto en Soho, en kiu mi kutimis dormi en la korpo de Edward Hyde. Mi ridetis kaj, lau mia psikologia maniero, komencis mallaboreme esplori la elementojn de chi tiu iluzio, iafoje refalante dume en komfortan matenan dormeton. Mi estis ankorau tiel okupata kiam, dum unu el miaj pli sendormaj momentoj, mia rigardo ektrafis mian manon. Nu, la mano de Harry Jekyll estis profesia lau formo kaj grandeco: granda, firma, blanka kaj de agrabla aspekto. Sed la mano, kiun mi nun rigardadis, sufiche klare en la flava lumo de Londona mateno, kushantan duonfermitan sur la littukoj, estis malgrasa, sulkita, osta, sombre pala kaj dense kovrita de nigra kresko da haroj. Ghi estis la mano de Edward Hyde. Mi certe rigardis ghin dum preskau duona minuto, antau ol la teruro vekighis en mia brusto tiel subite kaj tremige kiel la ekbruego de cimbaloj, kaj eksaltegante el la lito, mi kuregis al la spegulo. Che la vidajho, kiun renkontis miaj okuloj, mia sango shanghighis en ion treege maldensan kaj glacian. Jes, mi kushighis Harry Jekyll, kaj vekighis Edward Hyde. Kiel klarigi tion? mi al mi demandis, kaj poste, kun alia eksaltego de teruro, kiel ripari tion? Estis malfrue en la mateno, la servistaro jam levighis, chiuj miaj drogoj estis en la kabineto--longa irado estis ja malsupren sur du shtuparoj, tra la posta irejo, trans la korton kaj tra la anatomia teatro, de tie, kie mi tiam staris terurita. Mi ja povus eble kovri mian vizaghon, sed kion tio helpos, se mi ne povos kashi la aliformigon de mia staturo? Kaj tiam kun trasentata dolcheco de senpremigho mi memoris, ke mia servistaro jam kutimis la venadon kaj reiradon de mia duulo. Jen baldau mi vestis min, kiel eble plej bone, per vestoj konvenaj al mia amplekso: baldau pasis tra la domo, kie Bradshaw min rigardegis kaj retirighis pro tio, ke li vidas S-ron Hyde je tia horo kaj en tia stranga vestajho, kaj, post dek minutoj, jen D-ro Jekyll reeniris sian propran formon kaj sidighis kun malhelighinta frunto, por simuli[29] matenmanghon. Malgranda ja estis mia apetito. Chi tiu neklarigebla okazajho, chi tiu renversigho de mia antaua spertado, shajnis, kiel la Babilona fingro sur la muro, elskribi la literojn de mia kondamnigho, kaj mi komencis, pli serioze ol iam, pripensi la rezultatojn kaj eblecojn de mia duobla ekzistado. Tiu parto de mi, kiun mi havis la povon projekcii, en la lasta tempo multe ekzercighadis kaj nutrighis; al mi en la lastaj tagoj shajnadis kvazau la korpo de Edward Hyde pligrandighas, kvazau (kiam mi portadis tiun formon) mi konscias pli richan fluon de sango, kaj mi komencis ekvidi dangheron ke, se chi tio estos multe daurigata, la ekvilibro de mia naturo povos esti por chiam renversita, ke la kapablo de lauvola shanghigho povos esti perdita, kaj la karaktero de Edward Hyde farighos nerevokeble mia. La potenco de la drogo ne chiam montrighis egala. Unu fojon, tre frue en mia karerio, ghi restis tute senefika; de tiu tempo je pli ol unu okazo, mi estis devigita duobligi, kaj unufoje, kun granda risko de morto, triobligi la kvanton, kaj tiu malofta necerteco jhetis ghis nun la solan ombron sur mian kontentecon. Nun, tamen, pro la okazo de tiu mateno, mi estis devigata konstati, ke dum komence la malfacilajho estis, dejheti la korpon de Jekyll, lastatempe ghi grade sed decide translokighis al la alia flanko. Chio do shajnis montri al la jena konkludo, ke mi malrapide perdas mian unuan kaj plibonan memon, kaj iom post iom enkorpighas en mian duan kaj pli malbonan. Inter tiuj du, mi komprenis, mi jam devas elekti. Miaj du naturoj havis la komunan memoron, sed chiujn aliajn fakultojn plej neegale posedis inter si. Jekyll (kiu estis kunmetajho) jen kun la plej akraj timoj, jen kun avida gustacho projektis kaj partoprenis la plezurojn kaj aventurojn de Hyde: sed Hyde estis indiferenta pri Jekyll au nur memoris lin kiel la monta bandito memoras la kavernon, en kiu li sin kashas kontrau la persekutado. Jekyll sentis pli ol patran intereson; Hyde sentis pli ol filan indiferentecon. Kunligi mian sorton kun tiu de Jekyll, estus morti rilate al tiuj apetitoj, je kiuj mi de longatempe min indulgadis kaj kiujn mi jam de kelka tempo dorlotis. Kunligi ghin kun Hyde, estus morti pri mil interesoj kaj aspiroj kaj farighi por chiam malestimata kaj senamika. La marchando povus aperi neegala, sed estis ankorau alia afero kunpesinda; char, dum Jekyll turmente suferadus en la fajroj de la abstinenco, Hyde ech ne konscius, kion li perdis. Kvankam strangaj estis miaj cirkonstancoj, la kondichoj de tiu chi interbatalo estas tiel malnovaj kaj banalaj, kiel la homo mem; efektive la samaj allogoj kaj timoj jhetas la ludkubon por kiu ajn tentata kaj tremanta pekulo, kaj okazis che mi, kiel okazas che la plej granda nombro de miaj similuloj, ke mi elektis la pli bonan parton, kaj poste mankis al mi la forto, mian elekton plenumadi. Jes, mi preferis la maljunan kaj malkontentan doktoron, chirkauitan de amikoj kaj tenantan honestajn esperojn, kaj mi diris decidan adiauon al la libereco, al la rilata juneco, al la facila pasho, saltanta pulso kaj sekretaj plezuroj, kiujn mi ghuis en la alivesto de Hyde. Tiun chi elekton mi faris eble kun ia senkonscia rezervo, char mi nek forlasis la Soho'an domon, nek detruis la vestojn de Edward Hyde, kiuj ankorau kushis pretaj en mia kabineto. Dum du monatoj, tamen, mi restis fidela al mia decido; dum du monatoj mi vivadis lau tia vivo de severmoreco, al kia mi neniam antaue atingis, kaj ghuis la kompensojn de aprobanta konscienco. Sed kun la tempo fine forighis la fresheco de mia timo, la laudoj de mia konscienco ekfarighis kutimo; min ekturmentegis afliktighoj kaj sopiroj, kvazau Hyde baraktus por la liberigho, kaj, fine, en horo de morala malforteco, mi denove kunmetis kaj englutis la aliformigan trinkajhon. Mia diablo estis tenita longatempe en kagho, li liberighis furiozega. Mi sentis, ech jam dum mi trinkis la miksturon, pli senbridan, pli furiozan emon al la malbono. Mi supozas, ke sendube estis tio, kio vekis en mia animo tiun ventegon de senpacienco, kun kiu mi auskultis la ghentilajhojn de mia malfelicha viktimo; almenau mi deklaras antau Dio, ke neniu homo morale sana povus esti kulpa pri tia krimo pro tiel bagatela incito, kaj ke mi frapis en humoro ne pli racia ol tiu, en kiu malsana infano rompus ludilon. Tuj la spirito de la infero vekighis en mi, kaj furiozis. Kun paroksismo de ghojo mi disbategis la pasivan korpon, gustumante ghojegon che chiu bato, kaj nur kiam la laceco komencis sekvi, subite dum la plej alta punkto de mia deliro, trapikegis mian koron malvarma spasmo de teruro. Disighis nebulo; mi ekvidis, ke mi metas mian vivon en dangheron, kaj mi forkuregis de la sceno de tiuj ekscesoj, fierighante ech dum mi tremas, kun mia avideco por la malbono kontentigita kaj stimulita, kaj mia amo al la vivo altigita ghis la plej ekstrema grado. Mi kuregis al la domo en Soho, kaj detruis miajn paperojn; de tie mi ekiris tra la lanternolumitajn stratojn, en la sama dividita ekstazo de spirito, ghojegante pri mia krimo, gajkore projektante aliajn por la estonteco, kaj tamen, ankorau rapidirante kaj auskultante, chu sekvas min la pashoj de la venghanto. Hyde havis kanton sur la lipoj dum li kunmetis la miksturon, kaj trinkante ghin li toastis la mortinton. Apenau la agonio de la transformigho ekchesis disshiri lin, jam Harry Jekyll, kun fluantaj larmoj de dankemeco kaj memriprocho, falis genuen kaj levis la kunplektitajn manojn al Dio. La vualo de la memindulgo estis disshirita de supre ghis malsupre, kaj mi vidis mian vivon kiel tuton: mi sekvis ghin de la tagoj de mia infaneco kiam mi iris manon che mano, kun mia patro, tra la memoferemaj penadoj de mia profesia vivo, por alveni, foje kaj ree, kun la sama sento de nerealeco, che la malbenitaj terurajhoj de la vespero. Mi volis kriegi, mi penis kun larmoj kaj preghoj sufoki la amason da malbelegaj imagajhoj kaj sonoj, kiuj arighis en mia memoro kontrau mi, kaj, ankorau, inter miaj petegoj, la fi-vizagho de mia kanajleco rigardadis fikse en mian animon. Kiam la akreco de tiu chi memriprocho ekmortighis, ghi estis sekvita de sento de ghojo. De nun Hyde estos neebla; chu mi volos, au ne volos, mi estas de nun enfermita en la plibona parto de mia ekzistado, kaj, ho, kiel mi ghojis pensi pri tio! Kun kia volonta humileco mi akceptis denove la chirkaubarojn de l' vivado natura! Kun kia sincera spirito de forlaso mi shlosis la pordon, per kiu mi tiel ofte iris kaj revenis, kaj dispremegis la shlosilon sub mia piedo! Kun la sekvinta tago, venis la sciigo, ke la mortigo estis observita, ke la kulpo de Hyde estas evidenta al la mondo, kaj ke la viktimo estas viro alta en la publika estimado. Ne nur krimo estis, sed tragedia malsaghajho. Mi pensas, ke mi ghojis scii tion; mi pensas, ke mi ghojis pro tio, ke miajn pli bonajn impulsojn tiel chirkauremparis kaj gardis la teruroj de la eshafodo. Jekyll estis nun mia rifughejo; Hyde elrigardetu ech nur dum momento, kaj la manoj de chiuj homoj tuj levighos por lin kapti kaj mortigi. Mi decidis per mia estonta konduto reacheti la estintecon, kaj mi povas honeste diri, ke mia decido portis iom da bona frukto. Vi scias mem, kiel fervore dum la lastaj monatoj de la pasinta jaro, mi laboradis por mildigi la suferojn de aliaj; vi scias, ke multo estis farita, kaj ke la tagoj pasis por mi trankvile kaj preskau feliche. Kaj mi ja ne povas vere diri, ke min enuigis chi tiu bonfara kaj senkulpa vivado; mi kontraue kredas, ke mi chiutage ghuis ghin pli plene; sed min ankorau malbenis mia dueco de intenco; kaj, kiam fine iom post iom eluzighis la unua akreco de mia pento, mia pli malnobla parto, tiel longe dorlotita, tiel mallonge enchenigita, komencis ekmughi por liberigho. Mi ja ne revis revivigi Hyde; tion ech ekpripensi tremigis min ghis frenezeco; ne, en mia propra personeco starighis la tento ankorau unu fojon petoli kun mia konscienco, kaj kiel ordinara sekreta pekanto mi fine submetighis al la atakoj de la tentado. Al chio venas fino; la plej vasta mezurilo fine plenighas, kaj chi tiu mallonga cedo al mia malboneco fine detruis la ekvilibron de mia animo. Estis bela, klara, januara tago, malseke subpiede, kie la frosto degelis, sed kun sennuba chielo, kaj <>[30] estis plena de vintraj pepadoj kaj dolcha pro odoroj de printempo. Mi sidis en la sunlumo sur benko; la besto en mi lekadis la lipojn pro rememoro; la spirita parto estis iom dormema, promesante postan penton sed ankorau ne incitita ghis komenco. Nu, mi al mi diris, mi ja nur similas al miaj najbaroj, kaj poste mi ridetis, komparante min kun aliaj homoj, komparante mian ageman bonvolon kun la maldiligenta krueleco de ilia malzorgo. Kaj en la momento mem de tiu vanta fanfaronema penso, ekkaptis min spasmo, terura nauzo kaj plej mortiga tremo. Tiuj forpasis kaj lasis min svenema, kaj poste, dum siavice la sveneco kvietighis, mi ekkonstatis shanghon en la karaktero de miaj pensoj; pli grandan maltimecon, malestimon al la danghero, solvighon de la ligiloj de l' devo. Mi rigardis malsupren, miaj vestoj pendis senforme sur miaj malshvelintaj membroj; la mano kushanta sur mia genuo estis sulkoplena kaj vila. Mi estis denove Edward Hyde. Antau unu momento, al mi estis ankorau garantiita la estimo de chiuj homoj, mi estis richa, amata--kun mangho pretigata por mi en mia propra hejmo--kaj nun mi estas jam la komuna persekutajho de l' homaro, chasata, sendoma, konata mortiginto, sklavo por la pendigilo. Mia prudento shancelighis, sed ne tute min forlasis. Miaj drogoj estis en shranko en mia kabineto, kiel mi povos atingi ilin? Jen la problemo, kies solvon--premegante per la manoj miajn tempiojn--mi nun devas entrepreni. La laboratorian pordon mi mem jam fermis. Se mi provus eniri per la domo, miaj propraj servistoj min sendus al la eshafodo. Mi ekkomprenis, ke mi devos uzi alian manon, kaj pensis pri Lanyon. Kiel lin trafi? Kiel alkonsentigi lin? Supozu, ke mi evitos kaptighon sur la stratoj, kiel mi povos eniri en lian domon? Kaj kiel mi, nekonata kaj malplacha vizitanto, povos decidigi la faman kuraciston rabi la kabineton de sia kolego, D-ro Jekyll? Tiam mi rememoris, ke restadas al mi unu parto de mia originala karaktero: mi povas skribi lau mia propra skribmaniero. Tuj kiam ekbrilis en mi tiu ideo, klarighis al mi la tuta vojo, kiun mi devos sekvi. Mi do ordigis mian vestaron kiel eble plej bone, kaj, alvokante al pasanta fiakro, mi veturigis min al hotelo sur Portland Street, kies nomon mi per ia hazardo memoris. Pro mia aspekto,--kiu efektive estis sufiche komika, kiel ajn tragedia la sorto, kiun kovris chi tiuj vestoj,--la veturigisto ne povis kashi sian ridemon. Mi grincigis la dentojn kontrau lin kun ekventego de diabla furiozo; kaj la rideto forvelkis sur lia vizagho,--feliche por li,--ankorau pli feliche por mi, char, nur momenton plu, kaj mi lin jam certe deshiregus de sur lia sidejo. Enirinte la hotelon, mi chirkaurigardis kun tia malluma mieno, ke la servistoj ektremis; neniun rigardon ili intershanghis dum mia cheesto; sed sklaveme ricevis miajn ordonojn, kondukis min al privata chambro kaj alportis al mi skribilaron. Hyde, en danghero pri sia vivo, estis al mi estajho nova; skuita de supermezura kolero, strechita ghis mortigemo, avidega kauzi al iu doloron. Li tamen estis ruzulo; venkis sian koleregon per granda peno de l' volado; verkis siajn du gravajn leterojn, unu al Lanyon kaj unu al Poole, kaj por ke li ricevu certigon, ke ili efektive estis metitaj en la poshton, li ordonis, ke oni ilin rekomendu. De tiam, li sidadis la tutan tagon apud la fajro en la privata chambro, mordetadante al si la ungojn; tie li tagmanghis, sidante sola kun siaj timoj, kun la kelnero videble tremanta antau lia okulo; kaj el tie, post plena noktigho, li ekveturadis en angulo de fermita veturilo kaj kondukigis sin tra la stratoj de la urbo. <
  • >, mi diras; mi ne povas diri <>. En tiu infano de l' infero estis nenio homa; loghis en li nenio krom la timo kaj la malamo. Kaj kiam fine,--pensante, ke la veturigisto komencas ion suspekti,--li forsendis la veturilon kaj riskis piediri, en sia neghustalkorpa vestaro, objekto nepre markita por la observado, inter la noktajn preterirantojn, tiuj du malnoblaj pasioj furiozis en li kvazau uragano. Li marshis rapide, persekutata de siaj timoj; babilante al si mem, shtelirante tra la malpli vizitataj stratoj, kalkulante la minutojn, kiuj kvazau barilo ankorau apartigis lin de la noktomezo. Fojon, virino alparolis al li, proponante, mi pensas, skatolon da alumetoj. Li pugnis shin en la vizaghon, kaj shi forkuris. Kiam mi rekonsciighis che la domo de Lanyon, la teruro de mia malnova amiko iom kortushis min; mi ne scias; estis almenau nur kvazau guto en la maro, kompare al la abomenego, kun kiu mi rigardis reen al tiuj horoj. Estis okazinta en mi ia shanghigho. Jam ne plu timo al la eshafodo, sed teruro farighi denove Hyde, turmentegis min. La kondamnon de Lanyon mi ricevis duone en songho; duone en songho revenis hejmen kaj kushighis. Post la ellacigoj de la tago, mi dormegis, en dormo tiel severa kaj profunda, ke ne sukcesis ghin rompi ech la teruraj koshmaroj min turmentantaj. Mi vekighis matene skuita, malfortigita, sed refreshighinta. Mi ankorau malamis kaj timis pensi pri la bruto, kiu en mi dormetis, kaj kompreneble mi ne forgesis la konsternantajn dangherojn de l' antaua tago; sed mi estis denove hejme, en mia propra domo kaj apud miaj drogoj, kaj dankemeco pro mia savo briladis en mia animo tiel forte, ke ghi preskau konkuris la helecon de la espero mem. Mi estis nerapide transpashanta la korton post matenmangho, entrinkante la malvarman aeron kun plezuro, kiam ree min kaptis tiuj nepriskribeblaj sentoj, kiuj heroldis la shanghighon: kaj apenau mi havis la tempon atingi la shirmon de mia kabineto, tra mi denove furiozas kaj glacias la pasioj de Hyde. Chi tiun fojon, duobla dozo estis necesa por revoki min al mi mem, kaj jen ho ve! post ses horoj, dum mi sidis malgaje rigardadante la fajron, jam revenas la doloroj kaj la drogo denove devas esti trinkata. Mallonge, de tiu tago shajnis, ke nur per granda, kvazau gimnastika penado, kaj nur sub la rekta stimulo de la drogo, mi povas porti la vizaghon de Jekyll. Je chiu horo de la tago kaj nokto min kaptis la avertanta ektremo; precipe se mi dormis, au ech dum momento dormetis sur mia segho, chiam mi vekighis kiel Hyde. Sub la strechado de chi tiu senchese minacanta fatalo, kaj pro la maldormado, al kiu mi nun min kondamnis ja ech super chia grado, kiun mi kredis ebla al la homo, mi farighis en mia propra persono estajho konsumita kaj elcherpita de la febro, malforta, korpe kaj mente, chiam okupata de unu sola penso: abomeno al mia alia memo. Sed dum mi dormadis au kiam la efekto de la drogo elcherpighis, mi saltis preskau sen transiro--char la doloroj de la aliformigho farighis chiutage malpli severaj--en la posedon de imago plenega de teruraj fantazioj, de animo bolanta per senkauzaj malamoj, kaj en la posedon de korpo, kiu shajnis ne sufiche forta por enteni la furiozantajn energiojn de la vivo. La povoj de Hyde shajnis des pli kreski, ju pli kadukighis Jekyll. Kaj certe la malamo, kiu apartigis ilin, estis nun ambauflanke egala. Che Jekyll, ghi estis afero de esenca instinkto. Li nun konsciis plene la malbelegecon de tiu estajho, kiu partoprenis kun li kelkajn el la fenomenoj de l' konscienco, kaj kiu estis kunheredonto kun li de la morto; kaj krom tiuj ligiloj de komuna posedo, kiuj en si faris la plej doloregan parton de lia turmento, li pensis pri Hyde kvazau pri io ne nur infera sed neorganika. Jen la terura afero: ke la shlimo de l' abismo shajnas audigi kriojn kaj vochojn; ke la amorfa polvo gestachas kaj pekas; ke tio, kio estas senviva, kaj ne havas formon, povas uzurpi la funkciojn de la vivo. Kaj jen ankorau: ke tiu ribelanta abomenajho estas ligita al li pli intime ol edzino, pli proksime ol okulo; kushas enkaghigita en lia karno, kie li audas ghin murmuri, sentas ghin barakti al naskigho kaj en chiu horo de malforteco, kaj dum la konfido de la dormo, lin venkas kaj uzurpas lian vivon. La malamo de Hyde kontrau Jekyll estis de malsama speco. Lia teruro pri la eshafodo devigis lin senchese fari provizoran memmortigon, kaj reveni al lia stato de subulo, farighi parto anstatau persono; sed li abomenis la necesecon, li abomenis la malghojegon en kiun Jekyll jam enfalis, kaj lin akre indignigis la malplacho, kiun li mem inspiris. Pro tio la simio-similaj fipetoloj, kiujn li faris al mi, skribachante lau mia propra skribstilo blasfemajhojn sur la paghoj de miaj libroj; bruligante la leterojn kaj portreton de mia patro; kaj vere, se lin ne detenus timo pri propra morto, jam antaulonge li estus ruiniginta sin por impliki min en la ruino. Sed lia amo por la vivo estas miriga; mi diros plu: mi, kiu malsanas kaj glaciighas pro simpla pensado pri li, mi, kiam mi memoras la mizerachon kaj pasion de lia sinalkrochemo al la vivo, kaj kiam mi scias, kiom li timas mian kapablon detranchi lin per la memmortigo, mi povas en mia koro lin kompati. Neutilas, kaj la tempo dolore mankas al mi, plilongigi chi tiun priskribon; neniam iu suferis tiajn turmentegojn, tio sufichu. Kaj tamen ech al tiaj la kutimado alportis--ne, ne malpezighon,--sed, ian kalecon de la animo, ian submetighemon al la malespero; kaj mia puno povus ja dauradi dum jaroj, se ne estus okazinta tiu lasta malfelichegajho, kiu nun fine min trafis kaj disigis de mia propra vizagho kaj naturo. Mia provizo de la salo, kiu neniam renovighis de post la dato de mia unua eksperimento, komencis elcherpighi. Mi venigis novan provizon kaj kunmiksis la trinkajhon: la kvazaubolado sekvis, ankau la unua kolorshanghigho, sed ne la dua. Mi trinkis la miksturon, ghi ne efikis. Vi sciighos de Poole, kiel mi traserchigis la tutan Londonon; vane estis, kaj mi estas nun konvinkita, ke mia unua provizo estis nepura, kaj ke estis tiu nekonata nepurajho, kiu donis al la miksajho efikecon. Proksimume unu semajno nun pasis, kaj mi finas chi tiun rakonton sub la influo de la lasta el miaj malnovaj pulvoroj. Chi tiu, do, estas la lasta fojo--se ne okazos miraklo--kiam Harry Jekyll povas pensi siajn proprajn pensojn au vidi sian propran vizaghon (nun, ho ve! kiel malgaje aliigitan!) en la spegulo. Nek devos mi prokrasti tro longe la finon de chi tiu skribado, char se mia rakonto ghis nun evitis detruighon, tio estis pro kombino de granda antauzorgo kaj granda bonshanco. Se la agonioj de la shangho ekkaptos min dum mi ghin skribas, Hyde ghin disshiros; sed se iom da tempo pasos de kiam mi estos ghin flankenmetinta, lia mirinda egoismo kaj absorbiteco en la pasanta momento, eble savos ghin denove kontrau la ago de lia simiosimila malico. Kaj efektive, la fatalo, kiu proksimighas al ni ambau, jam shanghis kaj premegis lin. Pasos nur duonhoro, kaj mi denove kaj por chiam eniros tiun malamitan personecon... Mi scias, kiel mi sidos ektremegante kaj plorante sur mia segho, au dauros, en plej strechita kaj timopenetrita ekstazo de auskultado, pashadi tien kaj reen tra chi tiu chambreto--mia lasta surtera rifughejo--kaj subauskulti chian sonon de minaco. Chu Hyde mortos sur la eshafodo? au chu li en la lasta momento trovos la kuraghon sin liberigi? Dio scias: al mi indiferente estas; chi tiu estas la vera horo de mia morto, kaj tio, kio nepre sekvos, koncernos alian ol min mem. Chi tie, do, demetante mian plumon kaj eksigelante mian konfeson, mi metas finon al la vivhistorio de tiu malfelicha Harry Jekyll. FINO [1] Richard Enfijld. [2] T.e. chiutage krom dimancho, kiam en Anglujo la butikoj restas fermitaj. [3] Gablo: triangula elstaranta konstruajho au pinta tegmentofino super pordoj, fenestroj, k.t.p. lau la gotika arhhitektura stilo. A. gable; Fr. ga^ble; G. Giebel, Spitzverdachung; H. socarre'n, alero. [4] Elp. Kuts: fama Londona banko. [5] Ekkrio, kiu montras protestan nekonsenton. [6] Elp. Hajd. [7] Morosa: chagrenhumora, malgajacha, malkontentacha. A. morose, sullen, surly; Fr. morose, maussade, bourru; G. muerrisch; H. murrio; Lat. morosus. [8] Elp. Ghekil. [9] Elp. Ka'vendish Skuer: fama Londona placo. [10] Elp. Lanjon. [11] Harry. intima formo de l' nomo Henry (kvazau Henchjo). [12] Tio chi estas vortsherco. Hide and Seek (Hajd kaj Sik) estas infana ludo, lau kiu unuj devas sin kashi (Hide) kaj la aliaj ilin serchi (Seek). [13] Malricha kvartalo de Londono. [14] Perpleksiteco: Tiu implikita stato de la mento, en kiu oni ne klare komprenas, au dubas au hezitas, pro konfuzataj ideoj (Perpleksi = meti en tiun staton). A. perplexity, F. perplexite', G. Verworrenheit, H. perplejidad. [15] Perpleksita: A. perplexed, puzzled, F. embrouille', embarrasse'. G. verwirrt, perplex, H. perplejo. [16] Elp. Pul. [17] Elp. Karu. [18] Elp. Njukomen el Skotland Jard (la chefoficejo de la londona detektiva polico). [19] Bajeto: Speco de maldelikata flaneleca tuko. A. baize; Fr. bayette; G. Boye; H. bayeta. [20] T.e. pripensi pri ghi. [21] Elp. Gest. [22] Elp. Bradsha. [23] Damni: kondamni al puno eterna. A. damned; Fr. damne'; G. verdammt; H. condenado a pena eterna. [24] Lugubra: funebrecon, malghojon inspiranta. A. lugubrious, mournful, doleful; Fr. lugubre; G. traurig, kummervoll, klagend; H. lu'gubre. [25] Fiolo: malgranda vitra botelo de formo speciala uzata en la laboratorio. A. phial; Fr. fiole: G. Phiole, Flaeschchen; H. redoma, frasco. [26] Morbida: Malsanacha, kvazau malsaneta. A. morbid; Fr. morbide; G. krankhaft; H. mo'rbido. [27] Sombra: malluma, malhela, malgaja, chagrena, melankolia. A. sombre; Fr. sombre; G. duester, finster, dunkel, trueb; H. sombrio; obscuro, triste. [28] Elp. Hesti. [29] Simuli: shajnigi, imitachi. A. simulate; Fr. simuler; G. nachahmen, heucheln, simulieren; H. simular, fingir. [30] Righents Park: Fama kaj bela Londona parko. ALDONO Lokoj en kiuj la tradukintoj uzis radikojn ne troveblajn en la plimulto da vortaroj Gablo: ia malbonauspicia masivo de konstruajhoj eltrudis sian gablon super la straton (*). Morose: Via devo estis min averti, respondis la alia, iom morose (*). Perpleksi: metante la manon al la frunto, kiel homo en ia menta perpleksiteco (*).--Devas esti io plu, diris en si la perpleksita sinjoro (*). Bajeto: pordo kovrita de rugha bajeto (*). Frapis per iome shancela mano sur la rughan bajeton de la kabineta pordo (*). Damnita: Plorantan kiel virino au animo damnita (*). Lugubra: Lugubra kriego, kvazau de nur besta teruro, sonis el la kabineto (*). Fiolo: ... per la dispremita fiolo en lia mano, kaj la forta odoro de migdalkernoj, Utterson sciis, ke li rigardas kadavron de memdetruinto (*). Morbida: Mi havas morbidan timon, malghuste direkti vin (*). Sombra: Mia vizitanto ja brulis pro ia sombra eksciteco (*). Simuli: ... sidighis kun malhelighinta frunto, por simuli matenmanghon (*). CENTRA PRESEJO ESPERANTISTA V. Polgar-Politzer 33, rue Lace'pe`de, Paris End of the Project Gutenberg EBook of Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde, by Robert Louis Stevenson *** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DOKTORO JEKYLL KAJ SINJORO HYDE *** ***** This file should be named 24145.txt or 24145.zip ***** This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/2/4/1/4/24145/ Produced by Les and Arlyn Kerr Updated editions will replace the previous one--the old editions will be renamed. Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. They may be modified and printed and given away--you may do practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution. *** START: FULL LICENSE *** THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase "Project Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg-tm License (available with this file or online at http://gutenberg.org/license). Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm electronic works 1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. 1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic works. See paragraph 1.E below. 1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. 1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States. 1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: 1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed: This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org 1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work. 1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. 1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg-tm License. 1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. 1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided that - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm works. - You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work. - You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg-tm works. 1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. 1.F. 1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment. 1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE. 1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem. 1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. 1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions. 1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life. Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws. The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://pglaf.org For additional contact information: Dr. Gregory B. Newby Chief Executive and Director gbnewby@pglaf.org Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS. The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://pglaf.org While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate. International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition. Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.