The Project Gutenberg EBook of La Asocio de la Junuloj, by Henrik Ibsen This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org Title: La Asocio de la Junuloj Dramo en kvin aktoj Author: Henrik Ibsen Translator: Odd Tangerud Release Date: December 8, 2007 [EBook #23774] Language: Esperanto Character set encoding: ASCII *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA ASOCIO DE LA JUNULOJ *** Produced by Andrew Sly Noto de tekstpreparanto: En chi tiu askia teksto, mi uzas la x-metodon por la chapelitaj literoj. Ankau, mi uzas la chi-subajn kodojn anstatau aliaj signoj kiu mankas en la askia signaro. [*a] Minuskla a kun ringo [*A] Majuslka A kun ringo [:o] Minuskla o kun tremao [/o] Minuskla streko-o HENRIK IBSEN LA ASOCIO DE LA JUNULOJ Dramo en kvin aktoj (De unges Forbund) (1869) Tradukis: Odd Tangerud (1999) Eldonejo: JEC Scandinavia a/s Postboks 54 N - 3401 Lier Tlf. 32 85 50 03 Fax. 32 85 5082 LA ASOCIO DE LA JUNULOJ ROLOJ: CHAMBELANO BRATSBERG, posedanto de ferfarejo. ERIK BRATSBERG, lia filo, jura kandidato kaj grandkomercisto. TORA, lia filino. SELMA, edzino de la grandkomercisto. DOKTORO FJELDBO, kuracisto che la ferfarejo. ADVOKATO STENSG[*A]RD. PROPRIETULO MONSEN, sur "Storli" (lia bieno). BASTIAN MONSEN, lia filo. RAGNA, lia filino. TEOLOGIA KANDIDATO HELLE, hejminstruisto en "Storli". FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL. BIENPOSEDANTO ANDERS LUNDESTAD. DANIEL HEJRE. SINJORINO RUNDHOLMEN, kampara komercistino. LIBROPRESISTO ASLAKSEN. SERVISTINO che la chambelano. SERVISTO. KNABINO, dungitino che sinjorino RUNDHOLMEN. VILAGHANOJ, GASTOJ de la CHAMBELANO, k.t.p. [*A] / [*a] prononcighas kiel longa o. (La intrigo okazas che la ferfarejo proksime al urbeto en suda Norvegio.) UNUA AKTO (17-an de Majo.[1] Popola festeno. Bosko apud la chefa domo. Muziko kaj danco en la fono; multkoloraj lampoj en la arboj. Meze, iom malantaue, pupitro; dekstre enirejo al granda tendo por regalado; antau la sama estas tablo kun benkoj. Transe che la alia flanko antaue estas alia tablo, ornamita per floroj kaj kun apogseghoj chirkaue.) [1] La nacia tago de Norvegio. (Granda popolamaso. _Bienposedanto Lundestad_, kun komitata banto en la butontruo, staras sur la pupitro. La _ferfareja administranto Ringdal_, ankau kun komitata banto, staras apud la tablo maldekstre.) BIENPOSEDANTO LUNDESTAD -- -- kaj tial, estimataj komunumanoj, toston por nia libereco! Tiel kiel ni prenis ghin herede de niaj patroj, tiel ni volas konservi ghin por niaj filoj! Hura por la tago! Hura por la 17-a de Majo! AUSKULTANTOJ Hura, hura, hura! FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL (kiam _Lundestad_ malsupren iras) Kaj nun hurao por maljuna Lundestad! OPAJ VOCHOJ Tsh! Tsh! MULTAJ VOCHOJ (superbruante) Hura por Lundestad! Maljuna Lundestad vivu! Hura! (La auskultantoj disvastigas sin. _Proprietulo Monsen_, lia filo _Bastian, advokato Stensg[*a]rd_ kaj _libropresisto Aslaksen_ premas sin antauen tra la amaso.) MONSEN Je mia savo li nun farighas antikva! ASLAKSEN Estis por niaj lokaj rilatoj, ke li parolis! Ho-ho! MONSEN Tiun paroladon li nun estas farinta chiujn tiujn jarojn, kiujn _mi_ memoras. Venu do jen --! STENSG[*A]RD Ne-ne-ne! Ne tiun vojon, sinjoro Monsen! Nun ni ja tute malaperos por via filino. MONSEN Ho, Ragna certe retrovos nin. BASTIAN Al shi mankas nenio; kandidato Helle estas kun shi. STENSG[*A]RD Helle? MONSEN Jes, Helle. (pushas lin amikece) Sed _mi_ estas kun vi, vidu. Kaj ni ja chiuj estas. Venu do! Jen ni sidas shirmitaj kontrau chiu ajn; kaj ni povas paroli pli intime pri tio, kio -- (dume li estas eksidinta che la tablo maldekstre) RINGDAL (alvenas) Pardonu, sinjoro Monsen, -- tiu tablo estas rezervita -- STENSG[*A]RD Rezervita? Por kiu? RINGDAL Por la chambelano kaj la liaj. STENSG[*A]RD Ho chu, la chambelano kaj la liaj! Neniu el ili ja cheestas. RINGDAL Ne, sed ni povas atendi ilin chiun momenton. STENSG[*A]RD Ke ili eksidu aliloke. (prenas seghon) LUNDESTAD (metas manon sur la seghon) Ne, la segho staru, kiel dirite. MONSEN (ekstaras) Venu, sinjoro Stensg[*a]rd! Jen estas same bona loko. (iras transen dekstren) Servisto! Hm, ech ne servisto. Tion la festenkomitato estus entempe prizorginta. Ho, Aslaksen, eniru kaj serchu kvar botelojn da champano. Postulu la plej multekostan. Diru ke Monsen pagos! (_Aslaksen_ iras en la tendon; la tri aliuloj eksidas.) LUNDESTAD (iras silenteme transen al ili, kaj turnas sin al _Stensg[*a]rd_) Vi do ne prenu tion chi chagrenighe -- MONSEN Ne, chagrenighe --! Je Dio! Fore de tio! LUNDESTAD (daure al _Stensg[*a]rd_) Char ja tute ne estas mi persone; estas la festenkomitato, kiu decidis -- MONSEN Kompreneble. Al la festenkomitato decidi, kaj al ni obei -- LUNDESTAD (kiel antaue) Ni estas ja chi tie sur la tereno de la chambelano. Li bonvole lasis al ni kaj la boskon kaj la ghardenon por chi tiu vespero; kaj tial ni opiniis -- STENSG[*A]RD Ni sidas bonege chi tie, sinjoro Lundestad, -- se ni nur povos sidi neghenate, -- mi aludas la popolamason. LUNDESTAD (amike) Nu ja; do chio estas ja bona. (iras al la fono) ASLAKSEN (el la tendo) Nun baldau venos la servisto kun la vino. (eksidas) MONSEN Propra tablo; -- sub precipa superrigardo de la festen-komitato. Kaj tio ech en la libertago! Jen provo pri la tuta arangho. STENSG[*A]RD Sed je Dio, vi bonaj decaj homoj, -- kial vi akceptas tiajhon? MONSEN Malnova heredita kutimacho, sciu. ASLAKSEN Vi estas novulo chi tie en la distrikto, sinjoro advokato Stensg[*a]rd. Sed se vi iomete konus niajn lokajn rilatojn, tiam -- SERVISTO (alportas champanon) Chi tie mendighis, -- chu? ASLAKSEN Jes certe. Jen; envershu! SERVISTO (vershas) Nu, estas ja je via konto, sinjoro Monsen? MONSEN Chio; estu tute trankvila. (La _servisto_ foriras.) MONSEN (tostas kun _Stensg[*a]rd_) Nu, bonvenon inter ni, sinjoro advokato! Ghojigas min precipe konatighi kun vi, kaj mi devas diri, ke estas honoro por la distrikto, ke tia viro kiel vi, ekloghas chi tie. Ni multe legis pri vi en la gazetoj, kaj de kant-kunvenoj kaj aliaj kunvenoj. Sinjoro advokato Stensg[*a]rd, vi havas grandan paroltalenton, kaj vi havas koron por la komuna bono. Ke vi nun vive kaj vigle okupighu en, -- hm, -- okupighu en -- ASLAKSEN La lokaj rilatoj. MONSEN Ho jes, la lokaj rilatoj. Toston por ili! (ili trinkas.) STENSG[*A]RD Pri vivo kaj vigleco ne mankos! MONSEN Brave! Audu! Kroman glason por tiu promeso! STENSG[*A]RD Ne; haltu; mi jam antaue -- MONSEN Ho, babilajho! Kroman glason, mi diras; -- Estas promespokalo! (Ili tostas kaj denove trinkas; dum la sekvo _Bastian_ fidele plenigas la glasojn.) MONSEN Krome, -- char ni nun hazarde enpensighis pri tiaj aferoj --, mi devas diri, ke ne estas precipe la chambelano, kiu premas chion sub la jugo. Ne, tiu kiu staras malantaue kaj stiras la sledon, tiu estas maljuna Lundestad, vi sciu! STENSG[*A]RD Jes, tion mi audis el diversaj flankoj. Mi ne komprenas, ke tia liberulo -- MONSEN Lundestad? Chu vi nomas Anders Lundestad liberulo? Jes, li efektive nomis sin tiel, en siaj junaj tagoj, kiam estis necese suprensvingi sin. Tial li ankau akceptis la parlamentan seghon herede post sia patro. Je Dio, chio ja iras herede chi tie. STENSG[*A]RD Sed devus ja esti eblo kvitigi sin je tiu ruzajho. ASLAKSEN Jes, morto kaj sufero, sinjoro advokato, -- faru finon! STENSG[*A]RD Mi ja ne diras ke mi -- ASLAKSEN Jes, ghuste vi! Vi estas la viro. Vi havas viglan langon, kiel homoj diras; kaj vi havas tion, kio pli valoras: vi kapablas gazete polemiki. Mia gazeto estas libera por vi, tion vi scias. MONSEN Sed se io okazu, ghi efektive okazu baldau. La elekto de elektistoj okazos iun el chi tiuj tagoj. STENSG[*A]RD Kaj viaj multaj privataj aferoj ne estus malhelpo, se la elekto falus sur vin? MONSEN Miaj privataj aferoj certe suferus sub tio; sed se oni opinias, ke la komunuma bezono postulas ion tian, mi devus ja akcepti flankenmeti personajn konsiderojn. STENSG[*A]RD Nu ja, do estas bone. Kaj partion vi jam _havas_, tion mi bone rimarkis. MONSEN Mi flatas min, ke la plimulto de la juna agema kreskantaro -- ASLAKSEN Hm, hm; estas kashesploruloj vagantaj. DANIEL HEJRE (el la tendo; miopa; chirkaurigardas kaj venas pliproksimen) Ho, chu mi kuraghus prunte peti liberan seghon; mi volus eksidi jen, tie. MONSEN Estas destinitaj benkoj, kiel vi vidas; sed chu vi ne povas sidi che chi tiu tablo? DANIEL HEJRE Jen? Che tiu tablo? Ho jes, certe! (eksidas) Jen, jen! champana vino, mi kredas. MONSEN Jes. Vi eble kuntrinkos glason? DANIEL HEJRE Ne, dankon! Tiu champano kiun sinjorino Rundholmen liveras, ghi --; nu ja, etan glason mi ja povus pro la bona rondo -- sed se mi nur _havus_ glason. MONSEN Bastian, eniru serchi unu. BASTIAN Ho, Aslaksen, eniru, kaj serchu glason. (_Aslaksen_ iras en la tendon. Silento) DANIEL HEJRE La sinjoroj do ne ghenas sin pro mi? Ne lasu min do ne --! Dankon, Aslaksen (salutas al _Stensg[*a]rd_) Fremda vizagho. Nove veninta. Vershajne advokato Stensg[*a]rd, se mi ne eraras. MONSEN Tute ghuste. (prezentante) Advokato Stensg[*a]rd, sinjoro Daniel Hejre -- BASTIAN Kapitalisto. DANIEL HEJRE Antaua, pli ghuste dirite. Nun mi senighis je la tuto; kvitighis, oni povas ja diri. Ne bankrotis! Tion vi je morto kaj plago ne kredu. MONSEN Trinku, trinku nun, dum shaumas. DANIEL HEJRE Sed friponajhoj, komprenu; artifikoj kaj tiajhoj, -- nu sufiche dirite. Nu do, mi esperas, ke tio estos preterpasanta. Kiam mi estos kvitighinta je miaj plej malnovaj procesoj kaj iuj aliaj aferoj, tiam la altedevena Mikelo estu tirata en tagon. Toston! Chu vi ne trinku por tio? Chu? STENSG[*A]RD Ja, chu mi ne unue demandu, kiu tiu altedevena sinjoro Mikelo estas? DANIEL HEJRE He-he; ne aspektu do tiel embarasita. Vi certe ne pensas, ke mi aludas al sinjoro Monsen? Sinjoro Monsen ja ne povas esti nomata altedevena. Ne; tiu estas chambelano Bratsberg, -- kara juna amiko! STENSG[*A]RD Ho chu? En komercaj aferoj la chambelano certe estas honesta homo. DANIEL HEJRE Chu tion vi diras, vi juna homo? Hm; sufiche dirite! (proksimigas sin) Antau dudeko da jaroj mi valoris barelon da oro. Ricevis grandan kapitalon post mia patro. Vi certe audis rakonti pri mia patro? Chu ne? Maljuna Mads Hejre? Oni nomis lin Or-Mads. Li estis shipposedanto; enspezis multege da mono dum la licenc-tempo; orumigis siajn fenestrokadrojn kaj pordajn fostojn; estis sufiche richa por tio; nu sufiche dirite; -- tial oni nomis lin Or-Mads. ASLAKSEN Chu li ne ankau orumis la kamentubojn? DANIEL HEJRE Ne, tio estas nur gazetmensogo; -- cetere ghi aperis longe antau via tempo. Sed monon li elspezis; kaj tion ankau mi faris. Multekosta vojagho al Londono --; chu vi ne audis paroli pri mia vojagho al Londono? Mi kvazau kondukis kun mi kortegon; -- chu vi vere ne audis paroli pri tio? Chu? -- Kaj kiom mi ja estas forjhetinta sur artojn kaj sciencojn? Kaj kiel mi ja estas antauenpushinta junajn talentulojn? ASLAKSEN (ekstaras) Dankon pri mi, miaj sinjoroj! MONSEN Nu? Chu vi volas forlasi nin? ASLAKSEN Jes, mi volas iom movi min. (foriras) DANIEL HEJRE (mallaute) Ankau li estas unu el ili. Repagas sammaniere kiel chiuj la aliuloj; he-he! Chu vi scias, ke mi tenis lin tutan jaron al studado? STENSG[*A]RD Vere? Chu Aslaksen studis? DANIEL HEJRE Kiel la juna Monsen; -- neniam farighis al io; ankau kiel -- sufiche dirite: -- kion mi volis diri: devis rezigni la esperon pri li; jam frue rimarkis tiun fatalan inklinon al alkoholajhoj -- MONSEN Sed vi tute erarvojighis de tio, kion vi volis rakonti al Stensg[*a]rd pri la chambelano. DANIEL HEJRE Aj, tio estas multflanka historio. Kiam mia patro staris plej alte, malsuprenighis por la maljuna chambelano, -- patro de la nuna, vi komprenas; char ankau _li_ estis chambelano -- BASTIAN Kompreneble; chio heredighas chi tie. DANIEL HEJRE Inkluzive chiuj ghentilaj ecoj. Sufiche dirite. La malaltigo de la mona valoro, -- malprudentajhoj, ekstravagancaj aferoj en kiujn li tirighis en la jaro 1816 kaj poste, tio devigis lin vendi parton el la bieno -- STENSG[*A]RD Kaj via patro achetis? DANIEL HEJRE Kaj achetis kaj pagis. Nu! Kio okazas? Mi transprenas la heredajhon; mi faras milojn da plibonigajhoj -- BASTIAN Kompreneble. DANIEL HEJRE Toston! -- Plibonigajhojn en miloj, kiel dirite; mi aerumas en la arbaroj; vico da jaroj pasas, -- kaj jen venas mia sinjoro Urian,[2] -- mi aludas la nunan, -- kaj igas la negocon refarighi! [2] Nomo uzata por ne devi uzi la ghustan. Malestime. STENSG[*A]RD Jes, sed estimata Hejre, tion vi certe estus povinta malhelpi. DANIEL HEJRE Ne tiel facile! Kelkaj formalajhoj estis forgesitaj, li pretendis. Cetere mi tiam estis en mona embaraso, kiu laue farighis daura. Kaj kiom longe atingas ni nuntempe sen kapitalo? MONSEN Ne, jen estas je Dio vera vorto! Jes, iel oni ne atingas longe ech _kun_ kapitaloj. Tion mi spertis. Jes, ech miaj senkulpaj infanoj -- BASTIAN (frapas la tablon) Ush, patro, -- se mi havus certajn personojn chi tie! STENSG[*A]RD Viaj infanoj, vi diras? MONSEN Nu jes; vidu nun ekzemple Bastian. Chu li ne estas bone edukita --? DANIEL HEJRE Trioble! Unue en direkto de studento; poste en direkto de pentristo; kaj fine en direkto de -- ne, jeno estas vero, -- civilingheniero, _tio_ li do estas. BASTIAN Jes, tio mi estas, morto kaj plago! MONSEN Jes, tio li estas; tion mi povas pruvi kaj per kvitancoj kaj ekzamenaj atestiloj. Sed kiu dungighis por la komunuma laboro? Kiu dungighis por la vojlaboroj chi tie -- precipe la du lastajn jarojn? Por ili dungighis eksterlandanoj -- au almenau fremduloj, -- personoj, mallonge dirite, pri kiuj oni nenion scias! DANIEL HEJRE Jes, estas tute hontinde. Kiam oni je novjaro dungus estron de la shparbanko, oni preterpasis sinjoron Monsen, kaj elektis subjekton kun komprenemo (tusas) kun komprenemo teni la monujon fermita, -- kion nia grandioza gastiganto laushajne ne havas. Se temas pri posto de konfido en la komunumo -- same! Neniam Monsen; chiam iu kiu ghuas la fidon -- de la potenculoj. Nu; _commune suffragium_, kiel vortumas la roma legharo; tio signifas, ke oni suferas shiprompon en la komunuma profesio, vi sciu! Fi, pro diablo! Tosto! MONSEN Dankon! Sed por pasi al io alia, -- kiel progresas nun viaj multaj procesoj? DANIEL HEJRE Ili daure estas en preparado; mi ne povas diri pli al vi je chi tiu momento. Ho, kiom da chikanoj al kiuj mi estis elmetita en tiu rilato! Venontan semajnon farighos necese por mi voki la tutan urban konsilantaron al la jugha konsilantaro. BASTIAN Chu estas vero, tio kion diras homoj, ke vi iam vokis vin mem al la jugha konsilantaro? DANIEL HEJRE Mi mem? Jes; sed mi ne min prezentis. MONSEN Ha-ha! Chu ne, nu? DANIEL HEJRE Mi havis leghan ekskuzon pri foresto: Mi transpasus la Gr[:o]nsundon, kaj malfeliche estis, ke estis tiun jaron ke Bastian konstruis la ponton; -- pum; vi scias ke iris _ad undas_ -- BASTIAN Nu, do ke la diablo --! DANIEL HEJRE Prudento, juna sinjoro! Estas tiom multaj, kiuj strechas la arkon ghis ghi rompighas; la pontan arkon mi aludas; chio estas ja hereda --; sufiche dirite![3] [3] En la norvega lingvo chi tiu esprimo signifas ankau "stultulo". MONSEN Ho-ho-ho! "Sufichedirite", jes! Trinku nun vi, "Sufichedirite"! (al _Stensg[*a]rd_) Vi audas, ke sinjoro Hejre havas licencon por esprimi sin kiel li shatas. DANIEL HEJRE Jes, la parollibereco estas ja la sola shtataneca rajto, kiun mi alte taksas. STENSG[*A]RD Nur domagho, ke tiu rajto estas limigita per la leghoj. DANIEL HEJRE He-he! La dentoj de la sinjoro advokato eble salivas por insultproceso? Chu? Nepre ne akceptu tolerajhon, estimatulo! Mi estas maljuna praktikanto, mi! STENSG[*A]RD Koncerne insultoj? DANIEL HEJRE Vian pardonon, juna sinjoro! La kolero, kiun vi sentas, vere honorigas vian koron. Mi petas vin forgesi, ke maljunulo estas chi tie sidinta parolante nekasheme pri viaj forestantaj amikoj. STENSG[*A]RD Forestantaj amikoj? DANIEL HEJRE La filo certe valoras la honoron; sufiche dirite! Tiel ankau la filino. Kaj kiam mi preterpase hazardis jheti makuleton sur la karakteron de la chambelano -- STENSG[*A]RD Tiuj de la chambelano? Chu estas tiuj de la chambelano, kiujn vi nomas miajn amikojn? DANIEL HEJRE Jes, oni ja ne faras vizitojn al siaj malamikoj, mi scias. BASTIAN Vizitojn? MONSEN Chu kio? DANIEL HEJRE Au, au, au! Jen mi eble malkashis ion, kio -- MONSEN Chu vi faris vizitojn al la chambelano! STENSG[*A]RD Babilajho! Falsajhoj! DANIEL HEJRE Vere, ege fatale! Sed kiel mi do povus scieti, ke estas sekreto? (al _Monsen_) Cetere ne prenu miajn vortojn tro laulitere. Kiam mi diras "vizito", mi nur aludas tian formalan viziteton; -- tamen en frako kaj flavaj gantoj; sed kio --! STENSG[*A]RD Kaj mi diras al vi, ke mi ech ne estas parolinta vivan vorton kun tiu familio! DANIEL HEJRE Chu eblas? Chu vi ech ne la duan fojon estis akceptata? Jes, char la unuan fojon oni neigis sin hejme; tion mi ja scias. STENSG[*A]RD (al _Monsen_) Mi havis skribajhon por transdoni de iu tria persono en Kristiania; tio estas la tuto. DANIEL HEJRE (ekstaras) Estas, Dio mortigu min, io indigniga en tiajho! Jen venas juna, fidema nespertulo sur la areno de la vivo; vizitante la provitan grandulon en lia domo; rifughas al li kiu havas la sian en sekureco, por peti, -- nu sufichas! La grandulo shlosfrapas la pordon; oni ne estas hejme; -- ne, oni neniam estas hejme, kiam pri io estas, -- sufichas! (ekdire) Sed aldone estas ja la plej indigniga krudeco! STENSG[*A]RD Ho, lasu nun tiun malagrablan aferon kushi. DANIEL HEJRE Ne hejme! Li, kiu chiam diradas: "Mi estas chiam hejme por honestaj homoj!" STENSG[*A]RD Chu li tion diras? DANIEL HEJRE Ia dirajho. Ech sinjoro Monsen neniam akceptighas. Sed mi ne komprenas kial li portas malamon al vi. Jes, mi diras malamon; char chu vi scias kion mi audis hierau? STENSG[*A]RD Mi ne volas scii, kion vi audis hierau. DANIEL HEJRE Fina punkto do. Cetere la dirajho por mi ne estis eksterordinara; -- nome en la busho de chambelano Bratsberg! Mi ne komprenas, kial li aldonus la vorton "radik-hakisto". STENSG[*A]RD Radik-hakisto? DANIEL HEJRE Char vi nepre devigas min, mi devas konfesi, ke la chambelano nomis vin radik-hakisto kaj aventuristo. STENSG[*A]RD (eksaltas) Kion do? DANIEL HEJRE Radik-hakisto kaj aventuristo, -- au aventuristo kaj radik-hakisto, mi ne povas garantii por la vico de la vortoj. STENSG[*A]RD Kaj tion vi audis? DANIEL HEJRE Mi? Se mi cheestus, sinjoro advokato Stensg[*a]rd, ne mankus al vi la defendon, kiun vi meritas. MONSEN Jen vi vidas kio elvenas el -- STENSG[*A]RD Kiel povas tiu impertinenta persono arogi al si --? DANIEL HEJRE Nu, nu, nu! Ne tiel impete! Estis metafore pensite; pri tio mi vetas mian kolon. Eble nur shercema parolturnigho. Morgau vi povos postuli klarigon. Jes, char vi ja certe invitighis al la festena tagmangho? Chu? STENSG[*A]RD Mi ne iros al iu tagmangho. DANIEL HEJRE Du vizitojn kaj tamen neniun inviton --! STENSG[*A]RD Radik-hakisto kaj aventuristo! Al kio tio do aludus? MONSEN Jen vidu tien! Kiam oni parolas pri la malbonulo, li estas plej proksima. Venu, Bastian! (_Monsen_ kaj _Bastian_ foriras.) STENSG[*A]RD Kion tio signifus, sinjoro Hejre? DANIEL HEJRE Mi vere ne povas servi vin per iu respondo, -- Vi suferas? Vian manon, juna sinjoro! Pardonu se mi per sincerdireco vundis vin. Kredu min, ankorau atendas vin multaj amaraj travivajhoj sur la areno de la vivo. Vi estas juna; vi estas konfidema kaj kredema. Tio estas bela; ech kortusha; sed, sed, -- fidemo estas arghento; monda sperto estas oro; -- jen proverbo el mia propra elpensajho, vidu! Dio estu kun vi! (_Daniel Hejre_ foriras.) (_Chambelano Bratsberg_, _lia filino_ kaj _doktoro Fjeldbo_ venas de maldekstre.) ANDERS LUNDESTAD (che la tribuno, signas por auskultado) Sinjoro administranto de la ferfarejo Ringdal havas la vorton. STENSG[*A]RD (vokas) Sinjoro Lundestad, mi postulas la vorton! LUNDESTAD Poste! STENSG[*A]RD Ne! -- Nun! Tuj! LUNDESTAD Vi ne povas paroli nun. Sinjoro Ringdal havas la parolrajton. RINGDAL (sur la tribuno) Estimataj kunvenantoj! En chi tiu momento ni havas la honoron vidi en nia mezo la viron kun la varma koro kaj la malfermita mano, -- li, kiu dum longa vico da jaroj kutimigis nin suprenrigardi al li kvazau al patro; li, kiu chiam estas preta same al konsilo kiel al faro; li, kies pordo neniam estas fermita por iu ajn honesta membro de nia komunumo; li, li --; nia estimata honora gasto ne shatas longajn paroladojn, kaj tial, toston kaj huraon por chambelano Bratsberg kaj lia familio! Ili vivu! Hura! LA AMASO Hura! Hura! Hura! (Entuziasma aplaudo; oni chirkauas la chambelanon, kiu dankas kaj premas la manojn de la plej proksimaj.) STENSG[*A]RD Chu mi _nun_ rajtas paroli? LUNDESTAD Bonvolu. La tribuno staras je via servo. STENSG[*A]RD (eksaltas sur la tablon) Mi konstruas mian propran tribunon! LA JUNULOJ (amasighas chirkau lin) Hura! LA CHAMBELANO (al la _doktoro_) Kiu estas tiu neregula homo? FJELDBO Advokato Stensg[*a]rd. LA CHAMBELANO Nu, li! STENSG[*A]RD Auskultu min, vi festenantaj fratoj kaj fratinoj! Auskultu min, vi, kiuj havas la ghojon kaj la kanton de la tago de libereco en viaj koroj, ech se ghi kushas ligita. Mi estas fremdulo inter vi -- ASLAKSEN Ne! STENSG[*A]RD Dankon por tiu "ne"! Mi prenas ghin kiel atesto de la sopiro kaj la bezono. Tamen fremda mi estas; sed estas jhurite, ke chi tie mi staras kun granda kaj fresha koro por via lamento kaj ghojo, por via sopiro kaj venko; se havus mi pri tio iun potencon, tiam -- tiam --! ASLAKSEN Vi _havas_, sinjoro advokato! LUNDESTAD Neniu interrompo! Vi ne havas la parolrajton. STENSG[*A]RD Vi ech malpli! Mi maldungas la festenkomitaton! Libereco en la liberecotago, knaboj! LA JUNULOJ Hura por la libereco! STENSG[*A]RD Oni volas malpermesi al vi paroli! Vi audis. Oni volas fari vin senvochaj! For tia perforta reghimo! Mi ne volas stari chi tie parolante al amaso de mutuloj. Paroli mi volas. Kaj vi parolu kune. Ni parolu sen chirkaufrazoj! LA AMASO (en kreskanta ghojego) Hura! STENSG[*A]RD Ne plu tiuj sterilaj cherke vestitaj festenkunvenoj! Orumita, agpeza rikoltajho ghermos de nun el niaj Deksepan-de-Majo-festenoj. Majo! Ghi estas ja la tempo de ghermado; ghi estas ja la juna shvelanta virginmonato de la jaro. Ghis la unua de Junio estos ghuste du monatoj de post kiam mi loghighis chi tie inter vi. Kaj kiom do mi estas vidinta de grandeco kaj malgrandeco, de malbelajhoj kaj de belajhoj chi tie! LA CHAMBELANO Pri kio estas li vere parolanta, doktoro? FJELDBO Presisto Aslaksen diras, ke estas pri la lokaj rilatoj. STENSG[*A]RD Mi vidis talentojn glimi kaj brili funde en la popolo. Sed mi ankau vidis la degenerigantan animon, kiu kushas premegante super la talentoj kaj tenas ilin en la malsupereco. Jes, mi vidis junajn, varmajn, fidoplenajn korojn alkuri renkonte, -- sed ankau tiujn, kiuj fermis la pordon al ili. TORA Ho, Dio! LA CHAMBELANO Kion li aludas per tio? STENSG[*A]RD Jes, fratoj kaj fratinoj en brava fido! Trovighas en la vetero, en la aero, potenco, reaperanto el putraj tagoj, kiu diskushigas premegon kaj sombron, kie devus esti lumo kaj suprenflugo. Reentombigu tiun reaperanton! LA AMASO Hura! Hura por la 17-a de Majo! TORA Venu, patro --! LA CHAMBELANO Je la diablo, pri kiu reaperanto estas li parolanta, doktoro? FJELDBO (rapide) Ho, estas pri -- (flustras kelkajn vortojn) LA CHAMBELANO Aha! Chu vere tiel? TORA (mallaute) Dankon! STENSG[*A]RD Se ne aliulo volas frakasi la drakon, do mi faros! Sed ni devas kunteni, knaboj! MULTAJ VOCHOJ Jes! Jes! STENSG[*A]RD Ni estas la junuloj. Ni posedas la tempon; sed la tempo ankau posedas nin. Nia rajto estas nia devo! Kubutlokon por chia energio, por chia volo, kiu estas el inter la fortuloj! Auskultu min! Ni starigos asocion. La monsako chesis regi en la komunumo! LA CHAMBELANO Brave! (al la doktoro) La monsakon, li diris; do tamen vere --! STENSG[*A]RD Jes, knaboj, ni, ni estas la valuto, se vere estas erco en ni. Niaj voloj, jen la kontanta mono, kiu validu inter homo kaj homo. Milito kaj malvenko al chiuj tiuj, kiuj volas malhelpi ke ni antauen iros lau nia volo. LA AMASO Hura! STENSG[*A]RD Oni jhetis al mi vizaghen mokeman "brave" chi-vespere -- LA CHAMBELANO Ne! STENSG[*A]RD Indiferente! Nek danko nek minaco ion signifas por tiu kiu volas tion, kion li volas. Kaj sekve al Dio rekomendita! Jes al li; char estas ja lia misio, kiun ni plenumas en nia juna, fidoplena agado. Do internen en la restoracion; -- en tiu chi horo ni volas starigi nian asocion! LA AMASO Hura! Portu lin! Portu lin! (Li suprenlevighas sur kunplektitaj brakoj.) VOCHOJ Parolu! Pli! Pli! STENSG[*A]RD Solidareco, mi diras! Alianco estas inter la asocio de la junuloj kaj la providenco. Dependas de ni, se ni volas estri la mondon -- chi tie en la distrikto! (Li portighas en la tendon dum entuziasma aplaudo.) SINJORINO RUNDHOLMEN (sekigas la okulojn) Ho, kia busho sidas sur tiu homo! Chu oni ne shatus kisi lin, sinjoro Hejre? DANIEL HEJRE Ne, kisi lin, tion mi do ne volonte farus. SINJORINO RUNDHOLMEN Ne, vi! Tion mi ja kredas. DANIEL HEJRE Chu eble vi volus kisi lin, sinjorino Rundholmen? SINJORINO RUNDHOLMEN Uf, kiel acha vi estas! (Shi iras en la tendon; ankau _Daniel Hejre_.) LA CHAMBELANO Reaperanto, -- kaj drako, -- kaj monsako! Estis terure krude. Sed certe konvene! LUNDESTAD (proksimighas) Mi tre bedauras, sinjoro chambelano -- LA CHAMBELANO Jes, kie vi havis vian scion pri la homoj? Nu, nu; povas okazi al kiu ajn. Bonan nokton, sinjoro Lundestad, kaj multajn dankojn por hodiau. (turnas sin al _Tora_ kaj al _la doktoro_) Sed je diablo; kontrau tiu brava, juna homo mi estas estinta kruda. FJELDBO Chu? TORA Al la vizito vi aludas --? LA CHAMBELANO Du vizitoj. Efektive estas la kulpo de Lundestad; li estis lin priskribinta kiel ambiciulo kaj kiel -- io alia, kion mi ne memoras. Nu, feliche ke mi povos tion ripari. TORA Kiel --? LA CHAMBELANO Venu, Tora; ni volas jam chi-vespere -- FJELDBO Ho ne, sinjoro chambelano, chu tio do estas prudenta --? TORA (mallaute) Tsh! LA CHAMBELANO Se oni estis senatenta, oni devas ripari la aferon; tio estas simpla devo. Bonan nokton, doktoro! Mi tamen ekhavis ghojigan tempeton. Tio estas pli ol vi pretigis por mi hodiau. FJELDBO Mi, sinjoro chambelano? LA CHAMBELANO Ho jes, jes jes; -- kaj vi kaj aliuloj -- FJELDBO Chu mi povus demandi, kion mi --? LA CHAMBELANO Sinjoro farejkuracisto, -- neniun altrudighemon. Mi neniam estas altrudighema. Nu, tamen, en la nomo de Dio, -- bonan nokton. (_La chambelano_ kaj _Tora_ eliras maldekstre; _Fjeldbo_ postrigardas ilin penseme.) PRESISTO ASLAKSEN (el la tendo) Hola, servisto! Inkon kaj plumon! Ho, nun okazighas, sinjoro doktoro! FJELDBO Kio okazighas? ASLAKSEN Li starigas la asocion. Ghi estas preskau starigita. LUNDESTAD (malrapide proksimighas) Chu multaj enskribighas? ASLAKSEN Ni havas nun chirkau 37 krom vidvinoj kaj tiajhoj. Inkon kaj plumon, mi diras! Neniu servisto cheestas; kulpas la lokaj rilatoj. (eliras malantau la tendon) LUNDESTAD Puh; tio chi estis varma tago. FJELDBO Mi timas ke ni havos pli varmajn tagojn post chi tiu. LUNDESTAD Chu vi opinias ke la chambelano farighis tre kolera? FJELDBO Ho, tute ne; tion vi ja vidis. Sed kion vi diras pri la nova asocio? LUNDESTAD Hm; mi diras nenion. Kion do diri? FJELDBO Sed estas ja la komenco de batalo por la potenco chi tie en la distrikto. LUNDESTAD Nu ja! Batalo estas bona. Li estas viro kun grandaj talentoj, tiu Stensg[*a]rd. FJELDBO Kaj viro kiu volas antauen. LUNDESTAD La junuloj chiam volas antauen. Ankau mi volis antauen, kiam mi estis juna; nenio estas direnda kontrau tio. Sed ni povus eble iri internen -- DANIEL HEJRE (el la tendo) Nu, sinjoro Lundestad, chu vi eniros por interpelacii? Chu? Fari oponon? He-he! Char tiaokaze vi devas rapidighi. LUNDESTAD Ho, mi tamen certe venos sufiche frue. DANIEL HEJRE Tro malfrue, amiko! Se vi ne volas stari baptopatro. (huraoj el la tendo) Jen la diakonoj kantas Amenon; nun la bapta ceremonio estas plenumita. LUNDESTAD Certe permesighas ke oni auskultu; mi tenas min silenta. (eniras) DANIEL HEJRE Jen ankau unu el la falontaj arboj! Multo kaj multuloj estas nun falontaj! Chi tie aspektos kiel arbaro post ventego. Ho, estas delikate, jeno! FJELDBO Sed diru al mi, sinjoro Hejre; kial ghi vere interesas vin? DANIEL HEJRE Interesas min? Mi ne estas iu interesprenanta viro, sinjoro doktoro! Kiam mi ghojas, tio estas en la nomo de miaj kuncivitanoj. Chi tie kreighos vivo, enhavo, materio! Por mi persone -- je Dio, por mi tio povas esti sensignifa; mi diras, kiel la Granda Turko pri la imperiestro de Austrujo kaj la regho de Francio: Por mi estas sensignife chu la porko manghas la hundon au chu la hundo manghas la porkon. (eliras en la fono dekstre) LA AMASO (en la tendo) Advokato Stensg[*a]rd vivu! Li vivu! Hura! Hura por la Asocio de la junuloj! Vinon! Punchon! Hoj; hoj! Bieron! Hura! BASTIAN MONSEN (el la tendo) Dio benu vin kaj chiujn homojn! (kun plorsufokata vocho) Ho, doktoro, mi sentas min fortega chi-vespere. Mi devas ion fari! FJELDBO Ne faru ceremoniojn. Sed _kion_ volas vi fari? BASTIAN MONSEN Mi pensas, ke mi iru en la danc-salonon por drashi kelkajn el miaj amikoj. (elen malantau la tendon) (Stensg[*a]rd venas el la tendo, sen chapelo kaj en forta ekscito.) STENSG[*A]RD Kara Fjeldbo, chu estas vi? FJELDBO Je via servo, sinjoro popolestro! Nu, vi certe estas elektita --? STENSG[*A]RD Kompreneble; sed -- FJELDBO Kaj kio sekvu poste el tio chi? Kiuj postenoj de konfido en la komunumo? Estro en la banko? Au eble --? STENSG[*A]RD Ho, ne parolu al mi pri tiajhoj! Vi ankau ne pensas tiel. Vi ne estas tiel plata kaj malplena en la brusto, kiel vi deziras aspekti. FJELDBO Jen io por audi! STENSG[*A]RD Fjeldbo! Estu mia amiko kiel antaue! Farighis dezerte inter ni. Estis tiom da malghojigajhoj che vi, shercemo, moko, kiuj forpushis min. Ho, estis do maljuste de mi! (chirkaubrakas lin) Ho, vi eterna Dio, kiom felicha mi estas! FJELDBO Ankau vi! Ech mi; ech mi! STENSG[*A]RD Jes, chu mi ne estus la plej fia fripono sur la tero, se tiu apogo de beno ne faris min bona kaj brava? Per kio mi estas tion meritinta, amiko? Kion mi, sentaugulo, estas farinta, ke mi farighis tiel richigata? FJELDBO Jen mia mano! Chi-vespere mi, je mia savo, shatas vin! STENSG[*A]RD Dankon! Estu fidela kaj sincera. Mi estu. -- Chu ne estas nedirebla felicho tiel povante entuziasmigi chiujn, chiujn el la amaso? Chu oni ne farighu bona el dankemo? Kaj chu oni ne devas ami chiujn homojn? Shajnas al mi, ke mi povus premegi chiujn al mi, plori kaj pardonpeti por pardono, char Dio estis tiel partia por doni al mi pli ol al ili. FJELDBO (silente) Jes; tiom nedireble multe povas la opulo ricevi. Ech ne rampulo, ech ne verda folio lau la vojo povus mi subtreti chi-vespere. STENSG[*A]RD Vi? FJELDBO Fina punkto! Pri tio ne estas la parolo. Mi nur volis diri, ke mi komprenas vin. STENSG[*A]RD Ho, kia delikata nokto! La muziko kaj la ghojo sonas foren super la herbejoj. Tie malsupre estas silente. -- Jes, tiu homo, kies vivo ne akceptas bapton el tia horo, li ne meritas vivi sur la tero de Dio. FJELDBO Jes, sed diru nun, -- kio konstruighos poste -- morgau kaj chiujn labortagojn? STENSG[*A]RD Konstruighos? Unue temas pri malkonstruo. -- Vi, Fjeldbo, mi iam songhis, -- au eble mi tion vidis; tamen ne, mi songhis; sed tiel vive; shajnis al mi, ke estis veninta la tago de la lasta jugho super la tero. Mi povis vidi ghian tutan rondon. Neniu suno estis; nur flava ventega lumo. Ventegis; blovighis de okcidente kaj ghi kunbalais chion; unue ghi forventis velkighintan foliaron, poste homojn; -- sed ili tamen tenis sin surpiede. La manteloj batighis dense chirkau ili, tiel ke aspekte ili shvebis kvazau sidantaj dum la flugo. Unue ili aspektis kiel urbanoj, kiuj postkuras siajn chapelojn en vento; sed kiam ili proksimighis, ili estis imperiestroj kaj reghoj; kaj tio, kion ili postkuris kaj provis atingi, kaj kion ili chiam estis proksimaj por kapti, sed neniam atingis, estis kronoj kaj regnaj globoj. Ho, preterblovighis centoj kaj centoj el chiaj specoj, kaj neniu sciis pri kio temis; sed multaj ghemis kaj demandis: De kie tamen venis tiu terura ventego? Jen respondighis: Vocho parolis, kaj tiu sola vocho tiel resonis, ke la ventego vekighis! FJELDBO Kiam vi songhis tion chi? STENSG[*A]RD Ho, iam, -- mi ne memoras; antau pluraj jaroj. FJELDBO Okazis ribelo ie en Europo, kaj vi manghis ion pezan por vespermangho kaj legis gazetojn poste. STENSG[*A]RD La sama glacia fluo, la sama kurento lau la dorso mi sentis chi-vespere. Jes, mi _laboru_ kontentige. Mi estu la vocho -- FJELDBO Auskultu, kara Stensg[*a]rd, vi haltu kaj iomete pripensu. Vi volas esti la vocho, vi diras. Bone! Sed kie volas vi esti tiu vocho? Chi tie en la voktejo? Au, se okazos pli alte, en la gubernio! Kaj kiuj estu la resono, kiu frapos, tiel ke la ventego _vekighas_? Nu ja, homoj kiel proprietulo Monsen kaj libropresisto Aslaksen kaj la grasdorsa geniulo, sinjoro Bastian. Kaj anstatau la fughantaj imperiestroj kaj reghoj ni ekvidos bienulon Lundestad, kiu postkuras sian parlamentan mandaton. Kio farighos do chio? Farighos kiel unue montrighis en la songho, -- filistroj en vento. STENSG[*A]RD En la plej proksima najbareco, jes! Sed neniu scias kiom foren ventego frapas. FJELDBO Babilajho pri vi kaj via ventego! Kaj kiam venos al tio, ke vi, blinda kaj konvinkigita kaj forlogita, kiel vi estas, direktas viajn armilojn ghuste kontrau la honesteco kaj taugeco inter ni -- STENSG[*A]RD Ne estas vero! FJELDBO Estas vero! Monsen en Storli kaptis vin tuj kiam vi venis chi tien en la komunumon; kaj se vi ne liberigos vin de li, tio farighos via malsukceso. Chambelano Bratsberg estas honestulo; pri tio vi devas fidi. Chu vi scias kial tiu bienposedanto portas malamon al li? Jes, char -- STENSG[*A]RD Mi toleras ech ne vorton pli! Ech ne solan vorton, kiu insultas miajn amikojn! FJELDBO Rigardu ghisfunde en vi mem, Stensg[*a]rd! Chu sinjoro Mons Monsen vere estas via amiko? STENSG[*A]RD Proprietulo Monsen plej bonvole malfermis sian domon por mi -- FJELDBO Li vane malfermas sian domon por la honestuloj chi tie. STENSG[*A]RD Ho, kiujn nomas vi la honestuloj? Kelkaj arogantaj publikaj oficistoj! Mi ja scias. Sed rilate al mi, oni akceptis min en Storli per komplezemo kaj rekono, kiu -- FJELDBO Rekono; jes bedaurinde, -- jen la kerna punkto. STENSG[*A]RD Tute ne! Mi estas homo por vidi senpartie. Proprietulo Monsen havas talentojn; li estas erudita; li havas komprenon por la publikaj aferoj. FJELDBO Talentojn? Nu jes, siamaniere. Li ankau legas; li abonas la gazetojn kaj el ili notis kiujn paroladojn vi faris, kaj kiujn artikolojn vi skribis. Kaj ke li komprenas la publikajn aferojn, li kompreneble montris samopiniante pri viaj paroladoj kaj viaj artikoloj en la gazetoj. STENSG[*A]RD Auskultu, Fjeldbo, nun denove elmergighas la fecho en vi. Chu vi neniam povas liberigi vin de tiu koto en la pensoj? Kial chiam supozi fiajn au ridindajn motivojn? Ho, vi vere ne opinias tion! Nun vi denove havas fidindan aspekton. Mi nun diru al vi la plej bonan, la kernan punkton. Chu vi konas Ragna? FJELDBO Ragna Monsen? Jes; tiel de mencio. STENSG[*A]RD Jes, shi foje venas al la familio de la chambelano. FJELDBO En tuta silento. Shi kaj fraulino Bratsberg estas amikinoj ekde la tempo de konfirmacio. STENSG[*A]RD Kaj kion vi diras pri shi? FJELDBO Jes, post chio kion mi audis, shi certe estas ege shatinda knabino. STENSG[*A]RD Ho, vi devus esti vidanta shin en la hejmo. Shi ne havas penson krom pri la du etaj gefratoj. Kaj kiel estas shi ja fleginta sian patrinon! Vi scias ke la patrino estis mense malsana la lastajn jarojn de sia vivo. FJELDBO Jes, efektive; mi mem estis kuracisto tie dum tempo. Sed diru al mi, kara amiko, chu mi kredus, ke --? STENSG[*A]RD Jes, Fjeldbo, mi vere amas shin; al vi mi povas tion diri. Jes, mi bone komprenas, kio mirigas vin. Vi trovas strange, ke mi tiel rapide post --. Jes, vi ja scias, ke mi estis fianchighinta en Kristianio? FJELDBO Jes, oni rakontis tion. STENSG[*A]RD La tuta rilato estis seniluzio. Mi _devis_ rompi; estis la plej bona por ambau partoj. Kredu, mi sufiche suferis sub tiu afero; mi sentis min turmentata kaj premegata --. Nu, bona Dio, nun mi estas ekster tio; tio estis ja mia kialo por forloghighi. FJELDBO Kaj rilate al Ragna Monsen vi estas certa pri vi mem? STENSG[*A]RD Jes, mi estas, vi kredu! En tio ne eblas erari. FJELDBO Sed do je Dio, fine decidu vin! Estas granda felicho! Ho, mi povus tiom diri -- STENSG[*A]RD Chu vi povus? Chu shi ion diris? Eble al fraulino Bratsberg? FJELDBO Vi ne komprenas min. Sed kiel eblas, ke vi meze dum tio chi, povas iradi chi tie dibochante en politikaj orgioj? Imagu ke la vilaghara babilado povas penetri en animon, kiu -- STENSG[*A]RD Kaj kial ne? La homo tamen ne estas tute simpla mashino. Almenau mi ne. Krome, ghuste tra tiuj luktoj kaj konfliktoj la vojo kondukas al shi. FJELDBO Damnite banala vojo. STENSG[*A]RD Fjeldbo, mi estas ambicia; tion vi bone scias. Mi volas antauen en la mondo. Pripensante ke mi havas tridek jarojn, kaj ankorau staras che la komenco, mi sentas la dentojn de la konscienco mordi. FJELDBO Jes, sed ne estas ghiaj saghodentoj. STENSG[*A]RD Ne utilas paroli kun vi. Vi neniam sentis tiun pelantan, instigantan deziron. Vi vagadis pigre chiujn viajn tagojn, -- jen kiel studento, jen antau la ekzameno, jen eksterlande kaj nun chi tie -- FJELDBO Nu jes, eble; sed tamen estis ghuinde. Kaj ne sekvas iu lacigho poste, kiel tiu, kiun oni sentas, kiam oni estas malsuprentretinta de la tablo post kiam -- STENSG[*A]RD Kiun ajn aludon; sed tiun chi mi damninde ne toleras! Vi malbonfaras per tiajho. Vi forprenas de mi la spiritan levighon -- FJELDBO Jes, sed sciu do; kiam la levigho estas tiel malfiksa -- STENSG[*A]RD Ne faru, mi diras! Chu vi rajtas enrompi en mian felichon? Chu vi eble kredas, ke mi ne estas honesta? FJELDBO Ho jes, je la chielo, mi kredas! STENSG[*A]RD Nu, kial do fari min senenhava kaj abomena kaj malfidema al mi mem? (bruo kaj kriado en la tendo) Auskultu, auskultu! Ili trinkas je mia sano! Tio, kio povas kapti tiom multajn, -- je la eterna Dio, en ghi _estas_ vero! (_Fraulino Bratsberg, fraulino Monsen_ kaj _kandidato Helle_ de maldekstre transpashas la ejon mezfone.) KANDIDATO HELLE (al _fraulino Bratsberg_) Jen vidu, fraulino; jen staras ja ghuste advokato Stensg[*a]rd. TORA Jes, do mi ne pluen akompanos vin. Bonan nokton, Ragna! Bonan nokton; bonan nokton! HELLE kaj FRAULINO MONSEN Bonan nokton; bonan nokton! (Ili eliras dekstren.) TORA (pli proksima) Mi estas la filino de la posedanto de la ferfarejo, sinjoro Bratsberg. Mi havas leteron por vi de patro. STENSG[*A]RD Por mi --? TORA Bonvolu; jen ghi estas. (volas foriri) FJELDBO Chu vi permesas ke mi akompanu? TORA Ne, dankon; ne akompanu. Bonan nokton. (eliras maldekstre) STENSG[*A]RD (legas pere de paperlanterno) Jen kio? FJELDBO Sed kara, -- kion skribas la chambelano? STENSG[*A]RD (ekridas) Tion mi do ne atendis! FJELDBO Sed diru do --? STENSG[*A]RD Chambelano Bratsberg estas kompatinda ulo. FJELDBO Kaj tion vi kuraghas -- STENSG[*A]RD Kompatinda; kompatinda! Diru al kiu ajn. Nu, tamen ne faru. (kashas la leteron) Lasu tion inter ni! (La kunvenantoj elvenas de la tendo.) PROPRIETULO MONSEN Sinjoro kunvenestro! Kie estas sinjoro Stensg[*a]rd? LA AMASO Jen li staras! Hura! LUNDESTAD La sinjoro advokato forgesis sian chapelon. (donas ghin al li) PRESISTO ASLAKSEN Bonvolu; jen puncho! Tuta bovlo! STENSG[*A]RD Dankon; ne pli. MONSEN Kaj la membroj eble memoras, ke morgau ni kunvenos en Storli che mi por -- STENSG[*A]RD Morgau? Ne, ja ne estus morgau --? MONSEN Ja certe; por decidi pri la cirkulero, kiu -- STENSG[*A]RD Ne, morgau mi vere ne povas -- Mi vidos postmorgau au la tagon sekvantan. Nun, bonan nokton, sinjoroj; koran dankon pro hodiau, kaj hura por la estonteco! LA AMASO Hura! Ni akompanu lin hejmen! STENSG[*A]RD Dankon; dankon! Vi do ne devas -- ASLAKSEN Ni chiuj akompanos vin. STENSG[*A]RD Do faru. Bonan nokton Fjeldbo; char vi ja ne akompanos? FJELDBO Ne. Sed tion mi volas diri al vi, ke tio kion vi diris pri chambelano Bratsberg -- STENSG[*A]RD Tsh, tsh; estis troigita en la esprimo. Forstreku tion! -- Nu ja, miaj estimataj amikoj, se vi volas akompani, do venu; mi antauas. MONSEN Vian brakon, Stensg[*a]rd. BASTIAN Kantistoj! Ekkantu! Ion vere nacian! LA AMASO Kanton! Kanton! Muzikon! (Popoleca kanto estas ludata kaj kantata. La procesio elmarshas dekstren en la fono.) FJELDBO (al _Lundestad_ kiu postrestas) Grandioza sekvantaro. LUNDESTAD Nu jes. Tamen ankau elstara estro. FJELDBO Kaj kien vi nun do iros, sinjoro Lundestad? LUNDESTAD Mi? Mi iros hejmen por kushigi min. (Li salutas kaj foriras. _Doktoro Fjeldbo_ postrestas sola.) Kurteno DUA AKTO (Ghardeno-chambro che la chambelano. Elegantaj mebloj, piano, floroj kaj raraj plantoj. Enirpordo en la fono. Maldekstre estas pordo al la manghochambro; dekstre pluraj vitraj pordoj al la ghardeno.) (_Presisto Aslaksen_ staras che la enirpordo. _Servistino_ estas enportanta kelkajn fruktobovlojn maldekstre.) SERVISTINO Jes, sed vi ja audas, ke la gastoj ankorau sidas chetable. Vi devas reveni poste. ASLAKSEN Ne. Chu mi do ne povas atendi? SERVISTINO Jes, se vi tion preferas; vi povas sidi _jen_ dume. (_Shi_ iras en la manghochambron. _Aslaksen_ eksidas che la pordo. Pauzo. _Doktoro Fjeldbo_ envenas de la fono.) FJELDBO Nu, bonan tagon, Aslaksen; chu vi _tie chi_? SERVISTINO (revenas) Ho, kiel malfrue la doktoro venas! FJELDBO Mi vokighis al malsanulo. SERVISTINO Kaj la chambelano kaj la fraulino postdemandis vin. FJELDBO Chu ili faris? SERVISTINO Jes, la doktoro absolute envenu. Au chu mi eble sciigu ke -- FJELDBO Ne, ne; ne faru. Mi certe ekhavos pecon da manghajho poste; nun mi dume atendas chi tie. SERVISTINO Jes, ili certe baldau estos finintaj. (Shi eliras en la fono.) ASLAKSEN (iom poste) Kaj vi povas preterlasi tian gastig-regalon, -- kun kukoj kaj bona vino kaj chiaj bonajhoj? FJELDBO Jes, je diablo, oni pleje ricevas tro ol malmulte el bonajhoj chi tie en la regiono. ASLAKSEN Pri tio mi ne povas samopinii. FJELDBO Hm. Sed diru, -- chu vi iun atendas? ASLAKSEN Mi iun atendas, jes! FJELDBO Kaj hejme estas tolereble bone? Via edzino --? ASLAKSEN Kushas lite kiel ordinare; tusas kaj marasmighas. FJELDBO Kaj la dua plej agha? ASLAKSEN Ho, li estas kaj restas invalida; tion vi ja scias. Tiel ja estu por ni; -- kion diable utilas paroli pri tiajho! FJELDBO Ke mi rigardu vin, Aslaksen! ASLAKSEN Nu; kion vi volas vidi? FJELDBO Hodiau vi trinkis. ASLAKSEN Mi ankau faris hierau. FJELDBO Hierau; jes, nu lasu tion; sed hodiau kaj -- ASLAKSEN Sed tiuj tie interne? Shajnas al mi, ke ankau ili trinkas. FJELDBO Jes, kara Aslaksen, vi iamaniere pravas; sed la kondichoj tamen estas malsamaj en nia mondo. ASLAKSEN Mi ne elektis miajn kondichojn. FJELDBO Ne, Dio elektis por vi. ASLAKSEN Ne, li ne faris. Estas homoj kiuj elektis. Daniel Hejre elektis, kiam li prenis min el la presejo kaj igis min studi. Kaj chambelano Bratsberg elektis, kiam li ruinigis Daniel Hejre, tiel ke mi devis reiri al la presejo. FJELDBO Nun vi parolas kontrau propra scio. Chambelano Bratsberg neniam ruinigis Daniel Hejre; Daniel Hejre ruinigis sin mem. ASLAKSEN Nu do! Sed kiel kuraghis Daniel Hejre ruinigi sin mem, kiam li tiel respondecis por mi? Dio ankau kulpas, kompreneble. Kial li donus al mi talentojn kaj kapablon? Nu, tiujn mi ja estus povinta uzi kiel honesta metiisto; sed jen venis la maljuna babilachulo -- FJELDBO Jeno estas fia, kion vi diras. Daniel Hejre efektive atentis pri vi en la plej bona intenco. ASLAKSEN Nu, lia bona intenco, je Dio, malmulte helpas al mi. -- Tie ene, kie ili nun sidas tostante kaj je-la-via-sanighante, tie ankau mi sidis; estis kiel unu el ili; estis bele vestita --! Tio do estus io por mi; por mi, kiu tiom legis, kaj kiu tiom longe soifis por partopreni en chio tio, kio estas glora en la mondo. Ho jes! Kiom longe estis Jeppe en paradizo? Knalo kaj falo, elen denove; -- la tuta gloro litermiksighis, kiel ni diras en la presejo. FJELDBO Nu ja; pri vi tamen ne tiel malbone statis; vi ja havis por vivteno vian metion. ASLAKSEN Jeno estas bona babilado. Post tiajho la rango ne plu estas ies rango. Ili forprenis de mi mian starejon kaj metis min sur glaci-glitajhon, -- kaj aldone mi devas audi mokvortojn char mi stumblas. FJELDBO Nu; mi efektive ne volas severe riprochi vin -- ASLAKSEN Ja, tiel vi ja faras ghuste. -- Estas stranga konfuzo! Daniel Hejre kaj la providenco kaj la chambelano kaj la sorto kaj la cirkonstancoj -- kaj ankau mi mem! Mi foje intencis klarigi chion tion, kaj verki libron pri ghi; sed chio estas tiel damnite kompleksa ke -- (ekrigardas al la pordo maldekstre) Jen jen; nun ili ekstaras de la tablo. (La festenantoj, _sinjorinoj kaj sinjoroj_, dum gaja interparolo iras el la manghosalono elen en la ghardenon. Inter la gastoj estas _advokato Stensg[*a]rd_ kun _Tora_ che la maldekstra kaj _Selma_ che la dekstra brako. _Doktoro Fjeldbo_ kaj _presisto Aslaksen_ staras supre apud la pordo en la fono.) STENSG[*A]RD Jes, mi ja estas fremdulo chi tie; la sinjorinoj do diru, kien mi ilin konduku. SELMA Elen en la libero; vi devas vidi la ghardenon. STENSG[*A]RD Ho jes, estus ghuinde! (eliras tra la antaua vitra pordo dekstre) FJELDBO Sed je Dio, tie estas ja Stensg[*a]rd! ASLAKSEN Jes, estas li, kiun mi serchas. Mi sufiche longe postkuris lin; feliche mi do renkontis Daniel Hejre -- (_Daniel Hejre_ kaj _Erik Bratsberg_ venas de la manghosalono.) DANIEL HEJRE He-he; je mia savo la shereo estis bonega! Mi ne gustumis similajhon post kiam mi estis en Londono. ERIK BRATSBERG Jes, chu ne? Ghi povas tute vivigi homon! DANIEL HEJRE Ahh, ahh; estas vera ghojego vidi sian monon tiel bone elspezita. ERIK BRATSBERG Kiel? (ridetante) Nu; jes, jes do! (Ili eliras en la ghardenon.) FJELDBO Vi parolos kun Stensg[*a]rd, vi diras? ASLAKSEN Mi faros. FJELDBO Pri komercajhoj? ASLAKSEN Kompreneble; la festoraporto en la gazeto -- FJELDBO Jes, sciu, -- tial vi devas dume atendi tie ekstere -- ASLAKSEN En la koridoro? FJELDBO En la antauchambro, jes! Chi tie estas nek tempo nek loko --; mi atentos kiam Stensg[*a]rd momenton estas sola; audu --! ASLAKSEN Ho jes; mi atendas ghis mia tempo venos. (eliras en la fono) (_Chambelano Bratsberg, bienposedanto Lundestad, ferfareja administranto Ringdal_ kaj kelkaj aliaj sinjoroj elvenas de la manghosalono.) CHAMBELANO (en konversacio; al _Lundestad_) Senrespekte, vi diras? Nu, pri la formo mi ne multe atentas; sed estis oraj eroj en tiu parolado; pri tio mi povas certigi al vi. LUNDESTAD Nu jes; char la chambelano estas kontenta; tial ankau mi povas tia esti. CHAMBELANO Tion ankau mi opinias. Nu, jen la doktoro! Kaj vershajne kun malplena stomako? FJELDBO Ne gravas, sinjoro chambelano; chi tie ne estas longa distanco al la manghajhejo; -- mi rigardas min duone kvazau hejmano en la domo. CHAMBELANO Jen, jen; chu tiel? Tion vi do ne devus fari antautempe. FJELDBO Kiel? Vi do ne ofendighas? Vi ja mem permesis al mi -- CHAMBELANO Kion mi permesis al vi, estas permesita. -- Nu, nu; konsideru vin hejmano, kaj vidu chu vi trovos la vojon al la manghajhejo. (frapetas lin sur la shultron kaj turnas sin al _Lundestad_) Jen _jen_ estas iu; lin vi povas nomi aventuristo kaj -- kaj tio alia, kion mi ne memoras. FJELDBO Sed sinjoro chambelano! LUNDESTAD Ne, mi asertas -- CHAMBELANO Neniuj disputoj post la mangho; ne estas komforte. Nun baldau ni ricevos kafon tie ekstere. (eliras kun la gastoj en la ghardenon.) LUNDESTAD (al _Fjeldbo_) Chu audighus kiel strange ke la chambelano kondutas hodiau? FJELDBO Tion mi rimarkis jam hierau vespere. LUNDESTAD Imagu; li absolute insistas pri tio ke mi estus nominta sinjoron Stensg[*a]rd aventuristo au io tia! FJELDBO Ho, pa, sinjoro Lundestad; se nun tiel estus? Sed pardonu; mi devas malsupreniri por saluti la sinjorinojn de la domo. (eliras dekstre) LUNDESTAD (al _Ringdal_, kiu pretigas ludtablon) Kiel klarighas tio, ke advokato Stensg[*a]rd venas chi tien? RINGDAL Nu, diru al mi, vi. Unue li ne estis en la listo. LUNDESTAD Do poste? Post la supershutado, kiun la chambelano ricevis hierau --? RINGDAL Jes, chu vi komprenas tiajhon? LUNDESTAD Kompreni tion? Ho jes, ho jes. RINGDAL (pli mallaute) Chu vi opinias, ke la chambelano timas lin? LUNDESTAD Mi opinias, ke li estas singardema, -- mi opinias. (Interparolante ili iras al la fono kaj poste elen en la ghardenon; samtempe _Selma_ kaj _Stensg[*a]rd_ aperas en la antaua ghardena pordo.) SELMA Jes, nun rigardu; tie super la arbopintoj vidighas kaj la pregheja turo kaj tuta la supra parto de la urbo. STENSG[*A]RD Jes, vere; tion mi ne estus kredanta. SELMA Chu ne shajnas al vi ke la vidajho de chi tie estas rava? STENSG[*A]RD Chio estas rava chi tie; la ghardeno, elvidajho kaj la sunlumo kaj la homoj! Ho bona Dio, kiel chio estas rava! Kaj chi tie vi loghas la tutan someron? SELMA Ne, ne mi kaj mia edzo; ni venas kaj foriras. Ni havas belegan domon ene en la urbo, multe pli bela ol chi tie; jes, vi certe vidos ghin. STENSG[*A]RD Kaj via familio eble ankau loghas en la urbo? SELMA Familio? Kiu tiu familio estus? STENSG[*A]RD Nu, mi ne sciis -- SELMA Ni fabelprincinoj ne havas familiojn. STENSG[*A]RD Fabelprincinoj? SELMA El tio ni maksimume havas tian malican bopatrinon -- STENSG[*A]RD Sorchistinon, nu! Kaj vi do estas princino? SELMA De chiuj la sinkintaj kasteloj, kie oni ludas jhaud-nokte. Doktoro Fjeldbo opinias, ke tio devus esti agrabla vivofico; sed -- do nun vi auskultu -- ERIK BRATSBERG (de la ghardeno) Do, fine oni trovas la sinjorineton! SELMA Jes, la sinjorino rakontas al sinjoro Stensg[*a]rd pri la paso de sia vivo. ERIK BRATSBERG Jen, jen; kaj kiun rolon aktoras la edzo en la vivdauro de la sinjorino? SELMA Princo, kompreneble. (al _Stensg[*a]rd_) Vi scias, ke chiam venas princo, kiu liberigas la princinon de la sorchajho, kaj jen chio estas ege bona, kaj estas ghojo kaj gratulado en la mondo, kaj -- finite pri la fabelo. STENSG[*A]RD Ho; jeno estis tro mallonga. SELMA Jes, eble, -- iamaniere. ERIK BRATSBERG (chirkaubrakas shin) Sed el tiu fabelo shpinighis iu nova, kaj en ghi la princino farighis reghino! SELMA Samkondiche kiel la veraj princinoj, chu? ERIK BRATSBERG Kiaj kondichoj? SELMA Ili iru eksterlanden; foren al fremda regno. ERIK BRATSBERG Cigaron, sinjoro Stensg[*a]rd? STENSG[*A]RD Dankon; ne nun. (_Doktoro Fjeldbo_ kaj _Tora_ venas el la ghardeno.) SELMA (al ili) Kara Tora, jen vi estas! Vi do ne estas malsana? TORA Mi? Ne. SELMA Ho jes; vi certe estas; shajnas al mi, ke vi tiel fervore konsultas la doktoron la lastajn tagojn. TORA Ne, mi certigas vin -- SELMA Babilajho; ke mi palpu! Vi brulas. Kara doktoro, chu vi ne opinias, ke tiu varmo mildighos? FJELDBO Chio havu sian tempon. TORA Frosto ja ne estas pli bona -- SELMA Ne, sed la neshanghighanta meza varmo, -- tiel diras ankau mia edzo. LA CHAMBELANO (venas de la ghardeno) La tuta familio kunveninta en intima aro? Tio ne estas tre bonkonduta al la gastoj. TORA Kara patro, nun mi tuj -- LA CHAMBELANO Aha, chu estas vi al kiu la sinjorinoj amindumas, sinjoro Stensg[*a]rd. Pri tio mi zorgu. TORA (mallaute al Fjeldbo) Restu! (Shi iras en la ghardenon.) ERIK BRATSBERG (proponas al _Selma_ la brakon) Chu la sinjorino akceptas --? SELMA Venu! (ambau elen dekstre) LA CHAMBELANO (postrigardas ilin) Kapabli disigi tiujn du, ne estas pripensinde. FJELDBO Estus ankau pekinda penso. LA CHAMBELANO Jes, kiel tamen Dio estas la kuratoro de la malsaghuloj! (ekkrias) Tora, Tora, do zorgu iom pri Selma! Serchu shalon por shi; kaj ne lasu shin tiel chirkaukuri; shi malvarmumighas! Ja, ni homoj estas malsaghaj, doktoro! Chu vi havas kuracilon kontrau tiajho? FJELDBO Jes; la spertopagoj. Tiujn oni prefere metu malantau la orelo, kaj tiam oni kondutos pli saghe alian fojon. LA CHAMBELANO Ej-ej! Dankon pro tiu konsilo. Sed vi, kiu konsideras vin kiel hejme chi tie, vi efektive zorgu iom pri viaj fremduloj. FJELDBO Nu bone; Stensg[*a]rd, eble ni du --? LA CHAMBELANO Ho ne, kara, -- jen iras mia malnova amiko, Hejre -- FJELDBO Jes, ankau li konsideras sin kiel hejme chi tie. LA CHAMBELANO Ha, ha, ha! Li tiel faras, jes! FJELDBO Nu, ni du kunighu kaj provu nian plej bonan. (iras en la ghardenon) STENSG[*A]RD Sinjoro chambelano menciis Daniel Hejre. Mi devas diri, ke mi surprizighis vidi lin chi tie. LA CHAMBELANO Chu vere? Sinjoro Hejre kaj mi estas lernejaj kamaradoj kaj amikoj de la juneco. Ni krome kuntushighis en multaj niaj vivrilatoj -- STENSG[*A]RD Jes, pri tiuj kuntushighoj sinjoro Hejre nin distris hierau vespere. LA CHAMBELANO Hm! STENSG[*A]RD Se ne estus pro li, mi do certe ne en mia animstato superbolighus, kiel mi faris. Sed li havas manieron priparoli homojn kaj okazajhojn, kiuj --; entute, sidas malica busho sur li. LA CHAMBELANO Mia kara juna amiko, -- sinjoro Hejre estas mia gasto; tion vi ne rajtas forgesi. Plena libereco en mia domo; sed sub tiu kondicho ke nenio nekavalireca dirighas pri personoj en mia socio. STENSG[*A]RD Mi petas pardonon --! LA CHAMBELANO Nu, nu, nu; vi apartenas al la juna generacio, kiu ne estas tiom skrupula. Rilate al sinjoro Hejre, mi dubas chu vi lin ghisfunde konas. Sinjoro Hejre tamen estas viro al kiu mi multe shuldas. STENSG[*A]RD Jes, tion li efektive pretendis; sed mi ne kredis, ke -- LA CHAMBELANO Mi shuldas al li la plej bonan en nia familia felicho, sinjoro Stensg[*a]rd! Mi shuldas al li mian bofilinon. Jes, tiel vere estas. Daniel Hejre zorgis pri shi en shia infaneco: shi estis eta mirindajho; donis koncertojn jam je la agho de dek; jes, vi certe audis shin menciata? Selma Sj[/o]blom --? STENSG[*A]RD Sj[/o]blom? Jes, ghuste; shia patro estis svedo. LA CHAMBELANO Muzikinstruisto, jes. Li venis chi tien antau multaj jaroj. La ekonomia stato de muzikisto estas, kiel vi scias, ordinare ne el la plej bonaj; kaj liaj vivmanieroj do ankau ne favoras --; nu, sinjoro Hejre chiam estis talent-chasisto; li zorgis pri la infano, sendis shin al Berlino; kaj post la morto de shia patro, kaj la shangho en la ekonomia stato de Hejre, shi revenis al Kristiania, kie shi kompreneble akceptighis en la plej bonajn rondojn. Tiel, vidu, farighis ebleco ke shi kaj mia filo renkontighus. STENSG[*A]RD Jes, tiel maljuna Hejre efektive estis ilo -- LA CHAMBELANO Tiel unu afero miksighas enen en aliajhoj en la vivo. Iloj, tiaj ni chiuj estas; ankau vi; tio signifas, malkonstruenda -- STENSG[*A]RD Ho, sinjoro chambelano, mi petas vin; mi estas tute hontema -- LA CHAMBELANO Hontema? STENSG[*A]RD Jes, estis ja ekstreme nekonvene -- LA CHAMBELANO Kontrau la formo estus eble io au alia direnda, sed la intenco estis bona. Kaj pri tio mi vin petas: Parolu malkashe kun mi, honeste kaj senceremonie. Vidu, ni chiuj deziras ja la plej bonan; estas ja mia devo -- STENSG[*A]RD Kaj vi permesas, ke mi parolu malkashe kun vi? LA CHAMBELANO Jes, Dio scias, ke mi faras. Chu vi ne kredas, ke mi longe vidis, ke la vivo chi tie iel prenis direkton, kiu estas iu alia ol dezirinde? Sed kion mi farus? En la tempo de karmemora regho Karlo Johano mi plejparte vivis en Stockholmo. Nun mi estas maljuna; cetere estas kontrau mia naturo antauentrudi reformojn, au persone miksighi en tiun chi publikan tumulton. Vi kontraue, sinjoro Stensg[*a]rd, vi havas chiujn eblecojn; tial ni kuntenu. STENSG[*A]RD Dankon, sinjoro chambelano! Dankon, dankon! (_Ferfareja administranto Ringdal_ kaj _Daniel Hejre_ venas de la ghardeno.) RINGDAL Kaj mi diras al vi, ke devas esti miskompreno. DANIEL HEJRE Chu do? Estus strange! Chu mi miskomprenus miajn proprajn orelojn? LA CHAMBELANO Io nova, Hejre? DANIEL HEJRE Nenio alia ol ke Anders Lundestad estas survoje transiri al la Storli-partio. LA CHAMBELANO Ho, vi shercas! DANIEL HEJRE Mi petas pardonon, altestimata; sed mi havas tion el lia propra busho. Bienposedanto Lundestad intencas kauze de malbonigita sanstato retiri sin al la privata vivo; kaj jen oni povas konkludi pri la sekvo. STENSG[*A]RD Kaj tion vi havas el lia propra busho? DANIEL HEJRE Jes, efektive; li publikigis la gravan okazajhon meze en auskultanta aro tie malsupre; he-he! LA CHAMBELANO Sed, mia bona Ringdal, kiel tio chi klarighas? DANIEL HEJRE Ho, tio ne estas malfacile diveninda. LA CHAMBELANO Jes, efektive. Sed tio estas ja granda afero por la distrikto. Kunvenu, Ringdal; ni devas vere paroli kun la viro. (Li kaj _Ringdal_ iras en la ghardenon.) DOKTORO FJELDBO (de la malantaua ghardenpordo) Chu la chambelano eliris? DANIEL HEJRE Tsh; la saghuloj havos konsilion! Granda novajho, doktoro! Lundestad rezignos pri la segho en la parlamento. FJELDBO Ho, ne estas probable? STENSG[*A]RD Jes, chu vi komprenas? DANIEL HEJRE Ja, nun farighos tumulto kaj bruo. Estas la asocio de la junuloj, kiu komencis aktivighi, sinjoro Stensg[*a]rd! Chu vi scias, kion vi devus nomi tiun asocion? Nu, mi diros al vi poste. STENSG[*A]RD Chu vi vere kredas, ke estas nia asocio --? DANIEL HEJRE Pri tio estas, je mia savo, neniu dubo. Nu, do ni havos la ghojon sendi la proprietulon kiel parlamentanon. Ho, ke li jam estis for! -- mi volonte veturigus lin --; sufiche; he-he! (eliras en la ghardenon) STENSG[*A]RD Sed diru al mi, Fjeldbo, -- kiel vi komprenas tion chi? FJELDBO Estas aliaj aferoj, kiuj estas pli malfacile kompreneblaj. Kiel vi venas chi tien? STENSG[*A]RD Mi? Kiel la ceteraj, kompreneble; mi estas invitita. FJELDBO Jes, vi farighis hierau vespere, mi audas; -- post via parolado -- STENSG[*A]RD Nu jes? FJELDBO Sed ke vi akceptis tiun inviton --! STENSG[*A]RD Jes, kion mi diable farus? Mi ne povis do ofendi tiujn bonajn homojn. FJELDBO Chu! Vi ne povis? En via parolado vi tamen povis. STENSG[*A]RD Babilajho! En mia parolado mi atakis principojn, ne personojn. FJELDBO Kaj kiel vi nun klarigas la inviton de la chambelano? STENSG[*A]RD Nu, kara amiko, estas ja nur unu klarigo pri tio. FJELDBO Nome, ke la chambelano timas vin? STENSG[*A]RD Je Dio, li ne havu kauzon por tio! Li estas honestulo. FJELDBO Li estas. STENSG[*A]RD Kaj chu ne estas io kortusha en tio, ke la maljunulo rilatighas al la afero tiamaniere? Kaj kiel rava estis fraulino Bratsberg, kiam shi alportis la leteron! FJELDBO Sed diru, -- la sceno de hierau do ne farighis priparolata chi tie? STENSG[*A]RD Ho fore de tio; ili estas tro bonkondutaj homoj por tushi tiajhon. Sed mordighas mia konscienco; poste mi petos pardonon -- FJELDBO Ho ne, tion mi devas firme malkonsili! Vi ne konas la chambelanon -- STENSG[*A]RD Nu ja; do miaj agoj parolu por mi. FJELDBO Vi do ne volas rompi kun la Storli-grupo? STENSG[*A]RD Mi okazigos repacighon; mi havas ja mian asocion; ghi jam estas potenca, kiel vi vidas. FJELDBO Jes, sed unu afero dum mi memoras; -- via amo al fraulino Monsen --; hierau mi konsilis al vi fari ghin serioza -- STENSG[*A]RD Nu ja, ni chiam povas -- FJELDBO Nun, auskultu; mi pli bone pripensis tion. Vi forjhetu tiun planon el la pensoj. STENSG[*A]RD Jes, pri tio mi pensas ke vi pravas. Se oni edzigas sin en nekulturita familio, oni kvazau edzigas sin al la tuta familio. FJELDBO Nu jes; kaj el tiu kaj el aliaj kialoj -- STENSG[*A]RD Monsen _estas_ nekulturita persono, tion mi nun vidas. FJELDBO Jes, li ja ne ghuste estas bontona viro. STENSG[*A]RD Ne, tio efektive estas certa! Li paroladas malice pri homoj kiujn li akceptas en sian domon; tio ne estas kavalireca. En Storli odoras de malbona tabako en chiuj chambroj -- FJELDBO Sed, kara, -- ke vi ne sentis tiun tabakodoron antau nun --? STENSG[*A]RD Estas la komparo, kiu tion kauzas. Mi venis en falsajn rilatojn chi tie en la distrikto ek de la unua renkonto. Mi falis inter la ungegoj de parti-trotadantoj, kiuj plenhurligis miajn orelojn. Finite pri tio! Mi ne volas penegadi kiel ilo por egoismo au por krudeco kaj stulteco. FJELDBO Sed por kio vi do uzu vian asocion? STENSG[*A]RD La asocio restos neshanghita; ghi estas fondita sur sufiche vasta bazo; -- nu, tio signifas, ke ghi estas fondita por kontraubatali malbonan influon; -- nur nun mi vidas de kiu flanko tiu influo venos. FJELDBO Sed chu vi opinias, ke la "junuloj" vidos la samon? STENSG[*A]RD Ili _vidu_. Mi do kuraghas postuli, ke tiaj uloj akomodu sin al mia pli bona sperto. FJELDBO Sed se ili tamen ne volas? STENSG[*A]RD Ili do iru sian propran vojon. Mi ne plu bezonas ilin. Kaj cetere, chu vi opinias, ke mi en obstina blindeco, kaj pro mizera konsekvencado, lasus mian estontecon gliti en eraran spuron kaj neniam atingi la celon? FJELDBO Kion vi pensas per celo? STENSG[*A]RD Vivo kiu korespondas al miaj talentoj, kaj kiu plenumigas chiujn miajn interesojn. FJELDBO For la shvebantaj parolturnighoj! Kion vi pensas per celo? STENSG[*A]RD Nu, al vi mi eble povas tion diri. Per la celo mi pensas: Iam en la tempo farighi parlamentano au ministro, kaj feliche edzighita en richan kaj respektatan familion. FJELDBO Jen, jen; kaj do vi eble pensas pere de la rilatoj de la chambelano --? STENSG[*A]RD Pere de mi mem mi intencas tion atingi! Tio venos kaj tio venu; sed tute de si mem. Nu, tio tamen estas fora perspektivo; -- ke tio restu! Ghis tiam mi volas vivi kaj ghui chi tie la belecon kaj la sunlumon -- FJELDBO Chi tie? STENSG[*A]RD Jes, chi tie! Estas chi tie belaj moroj; chi tie estas gracio en la ekzisto; chi tie la planko estas metita kvazau nur por esti tretata de lakshuoj; chi tie la apogseghoj estas profunde molaj, kaj la sinjorinoj sidas bele en ili; chi tie la konversacio fluas facile kaj elegante, kiel jhetludo; chi tie neniu krudeco enrompighas farante la kunvenon silenta. Ho, Fjeldbo, -- nur chi tie mi sentas kio estas nobleco. Jes, ni tamen havas nian nobelecon; etan rondon; nobelecon en kulturo; kaj al tiu mi volas aparteni. Chu vi ne mem sentas, ke oni purighas chi tie? Ke la richeco chi tie estas el alia speco? Kiam mi pensas pri la richeco de Monsen, mi imagas ghin kiel grandajn stakojn de grasigitaj monbiletoj, de bierbanitaj obligacioj; -- sed chi tie, jen ghi estas metalo, brilanta arghento! Kaj pri la homoj estas sammaniere. La chambelano, -- kia bonega, estiminda maljuna multjarulo! FJELDBO Li estas. STENSG[*A]RD Kaj la filo, -- kuragha, senceremonia, kapabla! FJELDBO Jes, certe. STENSG[*A]RD Kaj la bofilino, vi sciu! Shi estas perlo! -- bona Dio, kia richa kaj karakterfrapanta naturo -- FJELDBO Tion havas Tora -- tion havas ankau fraulino Bratsberg. STENSG[*A]RD Nu ja; sed vidu, shi tamen estas malpli eminenta. FJELDBO Ho, vi ne konas shin. Vi ne scias kiom profunda kaj silenta kaj fidela shi estas. STENSG[*A]RD Sed la bofilino do! Tiel senceremonia, preskau senkonsidera; kaj tiel aprobanta, tiel konkeranta --! FJELDBO Mi vere kredas, ke vi enamighis en shi. STENSG[*A]RD En edzinighinta virino? Chu vi estas freneza, homo! Al kio tio kondukus! Ne, sed mi farighos enamighinta; tion mi bone sentas. Jes, shi efektive estas profunda, silenta kaj fidela! FJELDBO Kiu? STENSG[*A]RD Fraulino Bratsberg kompreneble. FJELDBO Chu kio? Vi do neniam pensas --? STENSG[*A]RD Jes, je Dio, mi pensas! FJELDBO Ne, sed mi tion asertas al vi, ke tio tute ne eblas! STENSG[*A]RD Ho-ho! La volo estas universa potenco, ghi! Ni vidos, tio eblos! FJELDBO Sed tio chi estas ja la pura, purega facilanimeco! Hierau estis pri fraulino Monsen -- STENSG[*A]RD Jes, sed _tio_ estis tro rapida; sed tion vi ja mem malkonsilis al mi -- FJELDBO Mi precize malkonsilas al vi pensi pri kiu ajn el la du. STENSG[*A]RD Nu? Vi eble mem intencas deklari vin por unu el ili? FJELDBO Mi? Ne, mi asertas al vi -- STENSG[*A]RD Nu, tio tamen ne retenus min, se tiel estus. Se oni volas kontraustari al mi sur mia vojo, bari al mi la estontecon, tiam mi konas neniun indulgon. FJELDBO Gardu vin, ke mi ne diru la samon! STENSG[*A]RD Vi! Kiun rajton havas vi por fari vin kuratoro de la familio de chambelano Bratsberg? FJELDBO Mi almenau havas la rajton de amiko. STENSG[*A]RD Pa; per tia babilajho vi ne kaptas min. La rajton de egoismo, ghin vi havas! Tio kontentigas vian etaniman vantecon esti chi tie la chioordiganto en la domo; tial mi tenighus for. FJELDBO Jes, estus la plej bona, kio okazus al vi. Vi staras chi tie sur subkava grundo. STENSG[*A]RD Chu vere ke mi faras? Mil dankojn! Sub tiu grundo mi scios konstrui kolonojn. FJELDBO Provu; sed mi auguras, ke ili falos dum starigho. STENSG[*A]RD Ho-ho! Vi pripensas intrigadon? Bone ke tio eklumighis. Mi nun konas vin; vi estas mia malamiko; la sola, kiun mi havas chi tie. FJELDBO Mi ne estas! STENSG[*A]RD Vi estas! Vi chiam estis; jam ekde la lernejaj jaroj. Chirkaurigardu chi tie, kaj vidu kiel chiuj rekonas min, kvankam mi estas fremdulo por ili. Vi, kontraue, vi kiu konas min, vi neniam rekonis min. Tio estas chefe la malindajho che vi, ke vi neniam povas rekoni iun; vi vagadis tie en Kristiania kaj vizitadis teakvajn kunvenojn kaj plenigis la ekziston dirante etajn spritajhojn. Tiajho venghas sin! La sento por tio, kio estas pli valora en la vivo, -- tio en kio estas levigho kaj flugo, -- farighas apatia, kaj jen oni staras tauganta al nenio. FJELDBO Chu mi taugas al nenio! STENSG[*A]RD Chu vi iam taugis por rekoni min? FJELDBO _Kion_ mi do rekonu? STENSG[*A]RD Mian volon, se nenion alian. Ghi rekonighas de chiuj la aliaj; -- de la ordinaraj homoj che la festo hierau, de chambelano Bratsberg kaj lia familio -- FJELDBO De proprietulo Monsen kaj lia aro, de --; jen, morto kaj plago, atentu, -- ekstere staras iu vin atendante -- STENSG[*A]RD Kiu tiu estas? FJELDBO (iras al la fono) Iu kiu rekonas vin. (malfermas la pordon kaj vokas) Aslaksen, envenu! STENSG[*A]RD Aslaksen? ASLAKSEN (venas) Nun do fine! FJELDBO Ghis revido; mi ne ghenu la amikojn. (eliras en la ghardenon) STENSG[*A]RD Sed pro diablo, kion vi volas chi tie? ASLAKSEN Mi absolute devas paroli kun vi. Vi promesis al mi hierau doni raporton pri la fondigo de la asocio kaj -- STENSG[*A]RD Ne eblas --; pri ghi ni devas atendi ghis alia fojo. ASLAKSEN Neeble, sinjoro Stensg[*a]rd; la gazeto estos eldonata morgau frue -- STENSG[*A]RD Babilajho! Chio estu shanghota. La afero estas nun en nova stadio; aliaj motivoj aperis. Kion mi diris pri chambelano Bratsberg, estu tute refarata, antau ol ghi estos uzebla. ASLAKSEN Ne, tio pri la chambelano estas jam presita. STENSG[*A]RD Nu, do eligu tion ree! ASLAKSEN Eligu tion? STENSG[*A]RD Jes, mi ne volas havi tion tiamaniere. Vi rigardas min? Chu vi eble kredas, ke mi ne kapablas estri la aferojn de la asocio? ASLAKSEN Jes, kompreneble; sed mi nur devas diri al vi -- STENSG[*A]RD Neniuj kontraudirajhoj, Aslaksen; tiajhojn mi efektive ne toleras! ASLAKSEN Sinjoro advokato Stensg[*a]rd, chu vi scias, ke la eron de seka pano kiun mi havas, vi metas en la ludon? Chu vi tion scias? STENSG[*A]RD Ne, tion mi tute ne scias. ASLAKSEN Nu, tiel estas. Chi tiun vintron, antau ol vi venis chi tien, mia gazeto estis en progreso. Mi mem redaktis ghin, mi diru; kaj mi redaktis ghin lau principo. STENSG[*A]RD Vi? ASLAKSEN Jes, mi! Mi diris al mi mem: estas la granda publiko, kiu portu gazeton; sed la granda publiko estas la fia publiko, -- tio sekvas de la lokaj kondichoj; kaj la fia publiko volas havi fian gazeton. Jen, tiel mi redaktis la gazeton -- STENSG[*A]RD Fia! Jes, ne kontraudireble. ASLAKSEN Jes, kaj per tio mi sukcesis. Sed jen vi venis kun ideoj en la distrikton; kaj jen la gazeto ricevis koloron, kaj tial chiuj amikoj de Anders Lundestad retiris sin; tiuj, kiuj restas, ili ne bone pagas -- STENSG[*A]RD Sed la gazeto farighis bona. ASLAKSEN Mi ne povas vivi de bona gazeto. Nun vekighus tumulto; farighus fino, kiel vi promesis hierau; la granduloj metighus al la pilorio; enprenighus tiajhoj, kiujn chiuj devus legi, -- kaj jen vi perfidas -- STENSG[*A]RD Ho-ho! Vi opinias, ke mi servus vin kaj la skandalon? Ne, multan dankon, mia brava ulo! ASLAKSEN Sinjoro advokato Stensg[*a]rd, vi ne pelu min al la ekstremo, char tiam plifiighos la gazeto. STENSG[*A]RD Pri kio vi pensas? ASLAKSEN Mi pensas, ke mi devas fari la gazeton profitodona en alia maniero. Dio sciu, ke tion mi ne faros laudezire. Antau ol vi venis, mi vivtenis min honeste per malfelichaj okazajhoj kaj memmortigoj kaj tiaj senkulpecaj aferoj, kiuj ofte ech ne estis okazintaj. Sed nun vi turnis chion supren malsupren; nun estos bezonata alia regalo -- STENSG[*A]RD Nu, tion mi nur diru al vi: se vi mem sendepende iros pashon ekster mia ordono, kaj faras la movadon al ilo por via fia egoismo, jen mi iros al presisto Alm kaj fondos novan gazeton. Ni havas monon, ni, vidu! Kaj jen via gazetflikajho estos detruita post du semajnoj. ASLAKSEN (pala) Tion vi ne faros! STENSG[*A]RD Jes, mi faros; kaj mi estos viro por redakti la gazeton, tiel ke ghi ekhavos la grandan publikon por si. ASLAKSEN Do mi tujmomente iros al la chambelano Bratsberg -- STENSG[*A]RD Vi? Kion vi volas tie? ASLAKSEN Kion vi volas chi tie? Chu vi kredas, ke mi ne komprenas, kial la chambelano estas vin invitinta? Estas pro tio, ke li timas vin kaj tion kion vi volas fari; kaj el tio vi tiras avantaghon. Sed se li timas, kion vi volas fari, li certe ankau timas, kion mi volas presi; kaj el tio _mi_ volas tiri avantaghon! STENSG[*A]RD Tion vi kuraghus? Vi! tia fushulo --! ASLAKSEN Jes, tion mi montru al vi. Se via tostparolado estu forprenata el la gazeto, do la chambelano pagu min por elpreni ghin. STENSG[*A]RD Kuraghu; kuraghu nur! Vi estas ebria, homo --! ASLAKSEN Ne pli ol modere. Sed mi farighos leono, se oni volas forpreni de mi la povran pankruston. Vi ne povas imagi kiel estas por mi hejme; kushanta edzino, kaj kripla infano -- STENSG[*A]RD Foriru! Chu vi volas kotshmiri min per via vulgaro? Kiel viaj reumatismaj edzinoj kaj kriplaj infanoj rilatas al mi? Se vi kuraghas bari al mi la vojon, se vi nur permesas al vi mem bari unu solan shancon por mi, vi kushu en la malrichulejo antau ol estos finighinta tiu chi jaro! ASLAKSEN Mi atendos tagon -- STENSG[*A]RD Nu; vi komencas regajni vian prudenton. ASLAKSEN Mi informos al la abonantoj en kromnumero, ke la redaktoro, pro iu nekonvena konduto okazinta dum la festo -- STENSG[*A]RD Jes, jes; faru; poste eblos, ke ni akordighos. ASLAKSEN Je Dio ke tiel estus. -- Sinjoro advokato Stensg[*a]rd, -- memoru: tiu gazeto estas mia sola shafido. (elen en la fono) BIENPOSEDANTO LUNDESTAD (che la antaua ghardena pordo) Nu, sinjoro advokato Stensg[*a]rd? STENSG[*A]RD Nu, sinjoro bienposedanto Lundestad? LUNDESTAD Vi chirkauiras tiel solece? Se estus konvene por vi, mi shatus iomete interparoli kun vi. STENSG[*A]RD Plezure. LUNDESTAD Unue mi devas diri al vi, ke se vi estus audinta, ke mi estus dirinta ion nefavoran pri vi, tion vi ne devas fidi. STENSG[*A]RD Pri mi? Kion vi estus dirinta? LUNDESTAD Nenion; pri tio mi certigas vin. Sed trovighas multaj sencelaj uloj, kiuj nur chirkauiras kunkudrante homojn. STENSG[*A]RD Jes, entute, -- ni du estas bedaurinde venintaj en iom malekvilibran pozicion unu al la alia. LUNDESTAD Tio estas tute natura pozicio, sinjoro Stensg[*a]rd. Estas la rilato de la malnova al la nova; chiam okazas tiel. STENSG[*A]RD Oho, sinjoro Lundestad. Vi do ne estas tiel maljuna. LUNDESTAD Ho jes, ho jes, nun mi farighis maljuna. Mi sidis en la Parlamento de post 1839. Nun shajnas al mi ke estas tempo por anstatauigho. STENSG[*A]RD Anstatauigho? LUNDESTAD La tempoj shanghighas, vidu. Novaj taskoj elkreskas; kaj por porti ilin antauen novaj fortoj estas bezonataj. STENSG[*A]RD Honeste kaj sincere, sinjoro Lundestad, -- chu vi do volas cedi por Monsen? LUNDESTAD Por Monsen? Ne, por Monsen mi ne volas cedi. STENSG[*A]RD Sed tiuokaze mi ne komprenas --? LUNDESTAD Imagu se mi cedus por Monsen; chu vi pensas ke li havus shancon por esti elektata? STENSG[*A]RD Nu, estas malfacile tion diri. La elekto de la elektuloj ja okazos jam postmorgau, kaj la publika opinio lauscie ankorau ne estas sufiche prilaborata; sed -- LUNDESTAD Mi ne kredas ke oni sukcesus. La partio mia kaj de la chambelano ne volas vochdoni por li. Jes, "mia partio", tio ja estas ia parolmaniero; mi pensas pri la bienuloj, la malnovaj parencaroj, kiuj sidas firme sur siaj kampoj kaj havas hejmon chi tie. Ili ne volas rekoni Monsen. Monsen estas novloghanto; estas neniu, kiu ion vere scias pri Monsen kaj liaj aferoj. Kaj li ja devis forhaki multe chirkau si por gajni lokon; forhaki kaj arbarojn kaj familiojn, oni povas diri. STENSG[*A]RD Jes, sed se vi do opinias, ke ne estas shanco -- LUNDESTAD Hm! Estas aprecindaj talentoj, kiujn vi entute havas, sinjoro Stensg[*a]rd. La Sinjoro ekipis vin abunde. Sed estas eta afero, kiun li estus doninta al vi samtempe. STENSG[*A]RD Kio tio estus? LUNDESTAD Diru al mi, -- kial vi neniam pensas pri vi mem? Kial vi tute ne estas ambicia? STENSG[*A]RD Ambicia? Mi? LUNDESTAD Kial vi chi tie foruzas viajn fortojn sur aliuloj? Do mallonge, -- kial vi ne mem volas elektighi al la parlamento? STENSG[*A]RD Mi? Vi ne estas serioza! LUNDESTAD Vi ja akiris al vi vochdonrajton, mi audas. Sed se vi ne utiligas la shancon nun, aliulo envenos, kaj li eble sidighos firme en la selo, kaj tiam ne estos facile forpeli lin. STENSG[*A]RD Sed pro Dio, chu vi opinias, kion vi diras, sinjoro Lundestad? LUNDESTAD Tio ja kondukas al nenio; char vi ja ne volas, do -- STENSG[*A]RD Volas? Volas? Mi devas sincere konfesi al vi, ke mi ne estas tute sen ambicio, kiel vi kredas. Sed chu vi vere opinias, ke tiel povas okazi? LUNDESTAD Okazi ja eblus. Mi estus faronta mian plej bonan. La chambelano lauscie volus ankau fari la sian; li konas ja viajn parolkapablojn. Vi havas la junulojn por vi, kaj -- STENSG[*A]RD Sinjoro Lundestad, vi estas, je Dio, mia vera amiko! LUNDESTAD Ho, tion vi ne vere pensas. Se mi estus via amiko, vi prenus la sharghon de mi; vi havas junajn shultrojn; vi povus facile porti ghin. STENSG[*A]RD Mastru super mi en tiu rilato; mi ne perfidos. LUNDESTAD Do vi ne estas senvola --? STENSG[*A]RD Jen mia mano! LUNDESTAD Dankon! Fidu min, sinjoro Stensg[*a]rd, vi tion ne pentos. Sed nun ni devas progresi singardeme. Elektuloj ni devas ambau farighi, -- mi por proponi vin kiel mian sekvanton, kaj ekzameni vin iomete en la kunveno, kaj vi por klarigi viajn opiniojn -- STENSG[*A]RD Ho, se ni unue tien estus atingintaj, ni superus. En la kunveno de elektuloj vi ja estas chiopova. LUNDESTAD Estas limo por tiu chiopoveco; vi devos ja kompreneble uzi viajn parolkapablojn; vi devas forklarigi tion, kio estas tro malglata kaj ofende -- STENSG[*A]RD Vi do ne opinias, ke mi rompu kun mia partio? LUNDESTAD Rigardu nun la aferon pripensanime. Kion tio signifas, ke estas du partioj chi tie? Tio signifas, ke unuflanke trovighas homoj au parencaroj, kiuj posedas la gheneralajn civitanajn avantaghojn, -- mi pensas pri bienoj, sendependeco kaj partopreno en la estrado. Al tiu partio mi apartenas. Kaj aliflanke trovighas multaj pli junaj kuncivitanoj, kiuj volonte akirus tiujn komunumajn avantaghojn. Jen via partio. Sed el tiu partio vi ja tute nature kaj senceremonie eltretos, kiam vi nun _akiros_ parton en la potenco, kaj aldone akiros pozicion chi tie kiel vera establita proprietulo; -- jes, char _tio_ estas necesa, sinjoro Stensg[*a]rd! STENSG[*A]RD Jes, tion kredas ankau mi. Sed la tempo estas mallonga; tian pozicion oni ne akiras nur per mansvingo. LUNDESTAD Ho ne, ghi ja ne faras; sed vi povus eble kontentigi vin per la nura espero -- STENSG[*A]RD La espero? LUNDESTAD Chu estus multe kontrau via emo pensi pri bona edzigho, sinjoro Stensg[*a]rd? Estas richaj heredulinoj en la vilagharo. Viro kiel vi, kun la estonteco por si, -- viro kiu povas kalkuli je eniro en la plej altajn poziciojn, -- kredu min, vin neniu volas rifuzi, se vi ludas viajn kartojn bone. STENSG[*A]RD Do helpu min pri la ludo! Pro Dio --! Vi malfermas al mi vastejojn; grandajn viziojn! Chio kion mi esperis kaj aspiris; iri kiel liberiganto plej antaue en la popolo; chio fora, kion mi prirevis, proksimighas nun al mi tiel vive proksima! LUNDESTAD Jes, ni estu vekitaj, sinjoro Stensg[*a]rd! Via ambicio jam estas surpieda, mi vidas. Bone. La resto iros de si mem. -- Nu, dankon por tio ghis nun! Mi neniam forgesos vin, char vi volis preni de miaj maljunaj shultroj la sharghon de la potenco! (Gastoj kaj la apartenantoj al la domo venas laue enen de la ghardeno. Du servistinoj alportas lumon kaj ofertas freshigajhojn dum la sekvanta sceno.) SELMA (iras al la piano maldekstre en la fono) Sinjoro Stensg[*a]rd, vi devas partopreni; ni ludos "_Doni garantiajhe_". STENSG[*A]RD Kun plezuro; mi estas en humoro por tio! (Ankau li iras al la fono, interkonsentas kun shi, lokigas seghojn k.t.p.) ERIK BRATSBERG (mallaute) Kio diable estas tio, kion patro rakontas, sinjoro Hejre? Kia parolado estus, kian advokato Stensg[*a]rd prezentis chi-supre hierau? DANIEL HEJRE He-he; oni ne scias, chu? ERIK BRATSBERG Ne, ni urbanoj cheestis ja tagmanghon kaj balon ene en la klubo. Sed patro diras, ke sinjoro Stensg[*a]rd tute rompis kun la homoj de Storli, kaj ke li estis terure kruda kontrau Monsen -- DANIEL HEJRE Kontrau Monsen? Ne, en tio vi certe misaudis, estimata -- ERIK BRATSBERG Jes, vere staris tiom da homoj chirkaue, tiel ke mi ne ghuste komprenis; sed efektive mi audis ke -- DANIEL HEJRE Sufichas; atendu ghis morgau, tiam vi ricevos la historion por matenmangho en la gazeto de Aslaksen. (foriras de li) LA CHAMBELANO Nun, mia kara Lundestad, chu vi daure tenas vin al tiuj strangajhoj --? LUNDESTAD Ne estas strangajhoj, sinjoro chambelano; kiam viro riskas esti forpushata, li devas cedi libervole. LA CHAMBELANO Parolturnighoj! Kiu do intencas forpushi vin? LUNDESTAD Hm; mi estas maljuna veterprofeto. Estas shangho en la aero. Nu, mi jam havas la anstatauanton. Advokato Stensg[*a]rd estas volema -- LA CHAMBELANO Advokato Stensg[*a]rd? LUNDESTAD Jes, chu tio ne estis la intenco? Mi prenis tion por indiko, kiam la chambelano diris, ke tiun viron oni devus subteni, kaj ke oni alighu al li. LA CHAMBELANO Jes, mi pensis lau lia eliro kontrau tiu fatala charlatanajho praktikata en Storli. LUNDESTAD Sed kiel povis la chambelano esti tiel certa, ke Stensg[*a]rd volus rompi kun tiuj homoj? LA CHAMBELANO Kara, tio ja montrighis hierau vespere. LUNDESTAD Hierau vespere? LA CHAMBELANO Jes, kiam li parolis pri la ruiniga influo de Monsen en la parohho. LUNDESTAD (kun busho fauka) Pri Monsen --? LA CHAMBELANO Jes, certe; sur la tablo -- LUNDESTAD Sur la tablo; Jes? LA CHAMBELANO Li estis terure kruda; nomis lin monosakon, kaj baziliskon, au drakon, au ion similan. Ha, ha, estis vere amuze auskulti. LUNDESTAD Chu tio estis amuze auskulti? LA CHAMBELANO Jes, mi ne neas, Lundestad, ke mi deziras al tiuj homoj, kion ili ricevas el tiajho. Sed nun ni devas subteni lin; char post tia sangavida atako -- LUNDESTAD Kiel tiu hierau, jes? LA CHAMBELANO Nu ja. LUNDESTAD Tiu sur la tablo? LA CHAMBELANO Jes, tiu sur la tablo. LUNDESTAD Pri Monsen? LA CHAMBELANO Jes, pri Monsen kaj lia kanajlaro. Nun ili certe provos venghi sin; kaj pri tio oni do ne povas dubi -- LUNDESTAD (decide) Advokato Stensg[*a]rd estu subtenenda, -- jeno estas klara! TORA Kara patro, vi partoprenu en la ludo. LA CHAMBELANO Babilajho, infano -- TORA Jes, jes; venu; Selma instige volas. LA CHAMBELANO Jes, jes, do mi devas cedi. (mallaute; elirante) Estas domagho pri Lundestad; li vere komencas farighi senila; imagu, li tute ne komprenis kion Stensg[*a]rd -- TORA Ho, venu, venu; nun ni ludu! (Shi tiras lin kun si en la rondon, kie la ludo estas jam vigla inter la junuloj.) ERIK BRATSBERG (vokas de sia loko) Sinjoro Hejre, vi estas nomita garantiajh-jughanto! DANIEL HEJRE He-he; jen efektive mia unua nomigho en la mondo. STENSG[*A]RD (ankau en la rondo) Kauze de via konateco kun la justico, sinjoro Hejre! DANIEL HEJRE Ho miaj shatindaj junaj amikoj, estus por mi ghojego kondamni vin chiujn --; nu sufiche! STENSG[*A]RD (glitiras al Lundestad, kiu staras antaue maldekstre) Vi parolis kun la chambelano. Pri kio temis? Chu estis io pri mi? LUNDESTAD Bedaurinde; estis pri tio de hierau vespere -- STENSG[*A]RD (tordas sin) Morto kaj plago! LUNDESTAD Li opiniis ke vi estis estinta terure kruda, li diris. STENSG[*A]RD Jes, chu vi ne komprenas, ke tio turmentas min --. LUNDESTAD Vi povus tamen bonigi tion. ERIK BRATSBERG (vokas malsupren) Sinjoro Stensg[*a]rd, la vico estas al vi! STENSG[*A]RD Mi venos! (rapide al _Lundestad_) Kiel tion bonigi? LUNDESTAD Se vi trovos okazon, petu ekskuzon. STENSG[*A]RD Je Dio, jenon mi faros! SELMA Rapidu; rapidu! STENSG[*A]RD Mi venas, sinjorino! Jen mi estas! (La ludo dauras kun rido kaj gajeco. Kelkaj maljunaj sinjoroj ludas kartojn dekstre. _Lundestad_ eksidas maldekstre; _Daniel Hejre_ proksime.) DANIEL HEJRE Tiu idulo diras ke mi havis konatecon kun la justico! LUNDESTAD Li estas iom senrespekta bushe; tion ni ne povas nei. DANIEL HEJRE Tial la tuta familio svingadas la voston por li. He-he; estas hontinde vidi kiel ili timas. LUNDESTAD Ne, en tio vi eraras, sinjoro Hejre. La chambelano ne timas. DANIEL HEJRE Chu ne? Chu vi opinias, ke mi estas blinda, estimato? LUNDESTAD Ne, sed --; jes, vi certe povas silenti? Bone; mi diru al vi la konekson. La chambelano kredas, ke estas Monsen pri kiu temis hierau. DANIEL HEJRE Monsen? Ho, babilacho! LUNDESTAD Efektive, sinjoro Hejre! Ringdal au la fraulino tion eble kredigis al li -- DANIEL HEJRE Kaj jen li elpensas inviti lin al granda tagmanghfesteno! Ho, tio estas je Dio sublima! Ho sciu, pri _tio_ mi ne povas silenti. LUNDESTAD Tshsh, tshsh! Memoru kion vi promesis al mi. La chambelano estas ja via malnova lerneja amiko; kaj ech se li iom krude traktis vin -- DANIEL HEJRE He-he; mi pagos al li kun rentoj -- LUNDESTAD Atentu bone; la chambelano estas potenca. Ne ludu kun leonoj. DANIEL HEJRE Bratsberg leono? Pa; li estas stulta, sciu; tia mi ne estas. Ho, kiajn brilajn chikanajhojn, kiajn sarkasmajhojn, kian pikparolon mi bakos el tio chi, kiam mi iun fojon lanchos nian grandan proceson! SELMA (vokas el la rondo) Sinjoro jughanto, kion tiu faru, kiu posedas chi tiun garantiajhon? ERIK BRATSBERG (nerimarkate, al _Daniel Hejre_) Estas tiu de Stensg[*a]rd! Elpensu ion amuzan. DANIEL HEJRE Estas garantiajho, chu? He-he, mi pripensu; li povus ja ekzemple, -- sufichas. Li faru paroladon! SELMA Estas la garantiajho de sinjoro Stensg[*a]rd. ERIK BRATSBERG Sinjoro Stensg[*a]rd faru paroladon! STENSG[*A]RD Ho ne; ke mi rezignu; mi sufiche malbone sukcesis hierau. LA CHAMBELANO Bonege, sinjoro Stensg[*a]rd; ankau mi komprenas ion pri oratoreco. LUNDESTAD (al _Daniel Hejre_) Je Dio; ke li nun ne konfuzighas. DANIEL HEJRE Konfuzighas? He-he. Vi estas trafa! Benita elpensajho! (duonlaute al _Stensg[*a]rd_) Se vi hierau konfuzighis, vi povas ja hodiau frapi vin mem bushe. STENSG[*A]RD (ekhavas ideon) Lundestad, jen la shanco! LUNDESTAD (eviteme) Ludu viajn kartojn saghe. (serchas sian chapelon kaj shteliras laue al la pordo) STENSG[*A]RD Jes, mi faros paroladon! LA JUNAJ SINJORINOJ Bravo! Bravo! STENSG[*A]RD Prenu viajn glasojn, miaj gesinjoroj! Mi nun faros paroladon, kiu komencas per fabelo; char mi sentas la fabela fluo de vervo viglighi tra mi en chi tiu rondo. ERIK BRATSBERG (al la sinjorinoj) Audu! Audu! (_La chambelano_ prenas sian glason de la ludotablo dekstre, kaj restas tie staranta. _Ringdal, doktoro Fjeldbo_ kaj kelkaj aliaj sinjoroj envenas de la ghardeno.) STENSG[*A]RD Okazis dum la printempaj tagoj. Juna kukolo flugis en la deklivon. La kukolo estas felichobirdo; kaj estis granda birdofesteno malsupre de li sur la plata tereno, kaj sovaghaj kaj malsovaghaj kreajhoj arighis tie. El la kokinejoj ili pashetis; el la anserlagetoj ili venis balancire; malsupren de Storlien peza urogalo shvebis malalte frapegante la flugilojn, kaj sin farante kvazau pli largha ol ghi estis; kaj foje kaj foje ghi krakadis: Krak, krak, krak, kio signifas tiom ke: mi estas la bienegulo de "Storli", mi! LA CHAMBELANO Bonege! Auskultu! STENSG[*A]RD Kaj jen estis maljuna pego. Lau la trunkoj ghi vagadis supren kaj malsupren, boris per sia pinta beko, glutis vermojn, kaj chion kio eligas galon, kaj dekstre kaj maldekstre oni audis: prik, prik, prik; -- estis la pego -- ERIK BRATSBERG Ne, pardonon, chu ne estis cikonio au iu --? DANIEL HEJRE Sufichas! STENSG[*A]RD Estis la maljuna pego. Sed tiam viglighis en la rondo; char ili trovis iun pri kiu kluki malicon; kaj jen ili arighis kaj klukis hhore, tiom longe, ghis la juna kukolo komencis kluki ankau ghi -- FJELDBO (nerimarkite) Pro Dio, homo, silentu! STENSG[*A]RD Sed tiu al kiu rilatis, estis aglo, kiu sidis en soleca trankvilo sur abrupta monto. Pri li ili chiuj samopiniis. "Li estas timigilo por la vilagharo," diris rauka korvo. Sed la aglo jhetflugis transverse, kaptis la kukolon kaj portis ghin supren. -- Estis kororabo! Kaj de tie supre la felichobirdo vidis vaste kaj ghuige super la malalteco; supre estis silento kaj sunlumo; de tie ghi lernis prijughi la aron de la kokinejo kaj de la nekulturitaj deklivoj -- FJELDBO (laute) Haltu; haltu! Muziko! LA CHAMBELANO Tshsh; ne interrompu lin. STENSG[*A]RD Sinjoro chambelano Bratsberg, -- jen la fino de mia fabelo, kaj mi pashas antau vi en la cheesto de multaj homoj, kaj petas vian pardonon pro hierau. LA CHAMBELANO (duonan pashon malantauen) Mi --? STENSG[*A]RD Dankon pro la maniero per kiu vi venghis vin pro miaj senpripensaj dirajhoj. En mi vi havas de nun armitan batalanton. Kaj lau tio, gesinjoroj, toston por la aglo sur la montopinto; toston por sinjoro chambelano Bratsberg! LA CHAMBELANO (palpe apogas sin al la tablo) Dankon, sinjoro advokato! LA GASTOJ (la plimultaj en ghenita embaraso) Sinjoro chambelano! Sinjoro chambelano Bratsberg! LA CHAMBELANO Miaj sinjorinoj! Miaj sinjoroj! (mallaute) Tora! TORA Patro! LA CHAMBELANO Ahh, doktoro, doktoro, kion vi estas farinta! STENSG[*A]RD (kun la glaso en la mano, brile kontenta) Kaj nun retrovu viajn lokojn! Hoj, Fjeldbo, kunvenu, -- en la asocion de la junuloj! Jen la ludo en evoluo! DANIEL HEJRE (antaue maldekstre) Jes efektive la ludo estas en evoluo! (_Lundestad_ malaperas en la fono.) Kurteno TRIA AKTO (Eleganta antauchambro kun enirejo en la fono. Maldekstre estas pordo al la oficejo de la chambelano; pli malantaue estas pordo al la sidchambro. Dekstre estas pordo al la oficejoj de la ferfareja administranto; antaue de tiu estas fenestro.) (_Tora_ sidas ploranta sur la sofo maldekstre. _La chambelano_ iras impete tien kaj reen.) LA CHAMBELANO Kaj nun ni havas la postludon. Ploron kaj ghemon -- TORA Ho, Dio donu ke ni neniam estus vidintaj tiun homon! LA CHAMBELANO Kiun homon? TORA Tiun abomenindan advokaton Stensg[*a]rd, kompreneble. LA CHAMBELANO Vi devus prefere diri: ke ni neniam estus vidintaj tiun abomenan doktoron! TORA Fjeldbo? LA CHAMBELANO Jes, Fjeldbo; Fjeldbo, jes! Chu ne estis li, kiu tutplene mensogis al mi --? TORA Ne, kara benata patro, estis mi. LA CHAMBELANO Vi? Do ambau! Kunaj en komploto; malantau mia dorso! Jen delikate! TORA Ho, patro, se vi scius -- LA CHAMBELANO Ho, mi certe scias; pli ol sufichas; multe pli! (_Doktoro Fjeldbo_ venas de la fono.) FJELDBO Bonan tagon, sinjoro chambelano! Bonan tagon, fraulino. LA CHAMBELANO (daure pashadas tien kaj reen) Nu, chu tie vi estas, -- vi fatalulo -- FJELDBO Jes, estis ege malagrabla okazajho. LA CHAMBELANO (rigardas tra la fenestro) Chu vi tamen tiel pensas? FJELDBO Mi kredas, ke vi estas rimarkinta, kiel mi la tutan tempon tenis la okulon sur Stensg[*a]rd. Malfeliche, kiam mi audis ke oni ludus garantiajhojn, mi pensis ke ne estis iu danghero -- LA CHAMBELANO (stampfas la plankon) Ridindighi de tia afektulo! Kaj kion do miaj gastoj estas imagintaj pri mi? Ke mi estus sufiche fia por voli acheti tiun personon, tiun -- tiun --, kiel Lundestad nomas lin! FJELDBO Jes, sed -- TORA (nerimarkite de la patro) Ne parolu! LA CHAMBELANO (post mallonga pauzo li turnas sin al _Fjeldbo_) Diru al mi sincere, doktoro, -- chu mi estas pli stulta ol la plimulto de aliaj homoj? FJELDBO Kiel vi povas demandi tiel, sinjoro chambelano? LA CHAMBELANO Sed kiel povis do okazi, ke mi vershajne estis la sola, kiu ne komprenis, ke la damnita parolado estis adresata al mi? FJELDBO Chu mi diru al vi? LA CHAMBELANO Jes, kompreneble vi faru. FJELDBO Estas pro tio, ke vi mem vidas vian pozicion chi tie en la vilagharo per aliaj okuloj, ol la cetera popolo faras. LA CHAMBELANO Mi konsideras mian pozicion, kiel mia beata patro konsideris sian pozicion chi tie. Al mia beata patro oni neniam estus kuraghinta regali tiajhon. FJELDBO Via beata patro ja mortis proksimume je la jaro 1830. LA CHAMBELANO Nu ja; Multo dissolvighis post tiu tempo. Tamen mi mem kulpas. Mi miksis min tro multe kun tiuj ordinaruloj. Tial mi devas rezigne akcepti esti metata flanke de bienulo Lundestad! FJELDBO Nu, honeste dirite, mi ne vidas iun malaltighon en tio. LA CHAMBELANO Ho, vi bone komprenas min. Kompreneble mi ne insistas pri ia nobleco, au pri titoloj au tiajhoj. Sed tio kion mi honoras, kaj tio kion mi postulas ke aliuloj honoru, tio estas tiu en nia familio heredita honesteco tra la tuta parencaro. Estas _tio_ pri kio mi pensas, ke kiam oni, kiel Lundestad, intervenas en la publikan vivon, tiam oni ne povas konservi sian karakteron kaj sian konduton tute senmakula. Tial Lundestad ja devas akcepti, ke oni makuligas lin. Sed oni lasu min en paco; mi staras ekstere de la partioj. FJELDBO Ne tute, sinjoro chambelano. Vi tamen ghojighis tiom longe, kiam vi kredis, ke la atako direktighis al Monsen. LA CHAMBELANO Ne menciu tiun homon! Estas li, kiu frivoligis la moralan senton chi tie en la vilagharo. Bedaurinde li ankau kapturnigis mian sinjoron filon. TORA Erik? FJELDBO Vian filon? LA CHAMBELANO Jes; kial li enirus en tiujn marchandajhojn? Tio ja kondukas al nenio. FJELDBO Sed kara sinjoro chambelano, li tamen devas vivi, kaj -- LA CHAMBELANO Ho, per shparemo li efektive povus vivi bone per la patrina heredajho. FJELDBO Jes, eble li povus vivi pere de ghi; sed _por_ kio li vivus? LA CHAMBELANO Por kio? Nu, se li absolute bezonus ion _por_ kio vivi, li ja estas jura kandidato; li povus vivi por sia scienco. FJELDBO Ne, tion li ne povus; char tio estas kontrau lia naturo. Li ankau ne povis esperi baldau ekhavi oficon; la estradon de viaj bienoj vi ja rezervis por vi mem; via filo ne havas infanojn por eduki. Kaj kiam li sub tiaj cirkonstancoj vidas tentajn ekzemplojn antau si, -- vidas homojn, kiuj el nenio estas kreadantaj duonan milionon -- LA CHAMBELANO Duonan milionon? Ho, haltu jen, ke ni restu je cent mil. Sed nek la duona miliono nek la cent mil kunrastighas per tute puraj manoj; -- mi aludas ne rilate al la mondo; je Dio; lau la leghoj oni ja povas teni sin observema; sed lau sia propra konscienco. Al tiajho mia filo kompreneble ne povas persvadighi. Vi do povas esti tute trankvila: la komerco de grandkomercisto Bratsberg certe ne alportos profiton de duona miliono. (_Selma_, en promena vesto, venas de la fono.) SELMA Bonan matenon! Chu mia edzo ne cheestas? LA CHAMBELANO Bonan matenon, infano. Chu vi serchas vian edzon? SELMA Jes, li diris, ke li intencus chi tien. La proprietulo Monsen vizitis lin frumatene, kaj jen -- LA CHAMBELANO Monsen? Chu Monsen vizitas vin? SELMA Foje li faras; pleje en komercaj aferoj. Sed kara Tora, kio estas? Chu vi ploris? TORA Ho, estas nenio. SELMA Jes, estas! Hejme Erik estis malbonhumora, kaj chi tie --; aspektighas el vi chiuj; io okazis. Kio estas? LA CHAMBELANO Nu, nu; almenau ne estas io por vi. Vi estas tro delikata por porti sharghojn, mia eta Selma. Eniru la sidchambron, vi du, dume. Se Erik diris, ke li venos, li certe venos. SELMA Ni eniru; -- kaj precipe gardu min kontrau la trablovo! (chirkaubrakas shin) Ho, mi povus premegi vin, dolcha Tora! (Ambau virinoj eliras maldekstre.) LA CHAMBELANO Ili do kune engaghighis, la du spekulantoj. Ili devus kunligighi en kompanion. Monsen kaj Bratsberg, -- sonus bele! (frapighas al la pordo) Envenu! (_Advokato Stensg[*a]rd_ entretas tra la pordo.) LA CHAMBELANO (retiras sin pashon) Chu kio! STENSG[*A]RD Jes, jen mi estas denove, sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO Jenon mi vidas. FJELDBO Sed chu vi frenezighis, homo? STENSG[*A]RD Vi retirighis frue hierau vespere. Kiam Fjeldbo estis klariginta al mi la koheron, vi jam estis -- LA CHAMBELANO Mi petas vin, -- chiu klarigo estos superflua -- STENSG[*A]RD Jes, certe; tamen ne kredu, ke estas pro tio, ke mi estas veninta. LA CHAMBELANO Chu ne, do? STENSG[*A]RD Mi scias, ke mi malhonorigis vin. LA CHAMBELANO Tion ankau mi scias; kaj antau ol mi forpelos vin el la pordo, vi eble bonvolu diri, kial vi venas chi tien. STENSG[*A]RD Char mi amas vian filinon, sinjoro chambelano! FJELDBO Kio --? LA CHAMBELANO Kion li diras, doktoro? STENSG[*A]RD Jes, vi ne povas kapti la sencon de tio, sinjoro chambelano. Vi estas maljuna homo; vi havas nenion por kio lukti -- LA CHAMBELANO Kaj vi arogas al vi --! STENSG[*A]RD Mi venas por peti la manon de via filino, sinjoro chambelano. LA CHAMBELANO Vi --, Vi --! Chu vi ne eksidu? STENSG[*A]RD Dankon; mi staras. LA CHAMBELANO Kion vi diras al tio chi, doktoro? STENSG[*A]RD Ho, Fjeldbo diras chion bonan; li estas mia amiko; la sola, vera amiko, kiun mi havas. FJELDBO Ne, ne, homo; eterne neniam se vi -- LA CHAMBELANO Chu estas tial, ke la ferfareja doktoro enkondukigis lin en nian domon? STENSG[*A]RD Vi nur konas min de la konduto antauhierau kaj hierau. Kaj tio ne sufichas. Mi ankau ne estas la sama hodiau ol kiel antaue. La kunestado kun vi kaj kun la viaj falis kiel printempa pluvo sur min. Dum unu sola nokto ghermoj kreskis! Vi ne devas forpushi min reen en la abomenindajhon. Mi neniam posedis la belajhojn en la vivo antau nun; estis kvazau birdoj sur la tegmento por mi -- LA CHAMBELANO Sed mia filino --? STENSG[*A]RD Ho, shin mi gajnos. LA CHAMBELANO Nu? Hm! STENSG[*A]RD Jes, char mi tion volas. Memoru kion vi rakontis al mi hierau. Vi ankau estis malkontenta pri la edzigho de via filo; -- jen vidu, tio shanghighis al bono. Vi skribu la spertopagon malantau la orelon, kiel Fjeldbo diris -- LA CHAMBELANO Nu, do tia estis la penso? FJELDBO Tute ne! Kara sinjoro chambelano, ke mi parolu sola kun li -- STENSG[*A]RD Babilajho; mi ne havas ion priparolindan kun vi. Auskultu nun, sinjoro chambelano! Estu nun ghentila kaj sagha. Familio, kia la via, bezonas novajn kunligojn; se ne, la parencaro stultighas -- LA CHAMBELANO Ne, nun troighe! STENSG[*A]RD Tsh, tsh; ne ekkolerighu! Forigu chiujn tiujn tedajn noblecajn ideachojn; -- je diablo, estas ja funde nenio alia ol stultajhoj. Vi vidos kiel vi shatos min, kiam vi nur konatighos kun mi. Jes, jes; vi _devas_ shati min, -- kaj vi kaj via filino! Shin mi devigos -- LA CHAMBELANO Kion vi opinias, doktoro? FJELDBO Mi opinias, ke estas frenezajho! STENSG[*A]RD Jes, por vi estus frenezajho; sed mi, vidu, mi havas taskon farendan chi tie sur la ghuinda tero de Dio; -- mi ne lasos min timighi de babilajho kaj antaujughoj! LA CHAMBELANO Sinjoro advokato; jen la pordo. STENSG[*A]RD Vi montras al mi --? LA CHAMBELANO La pordon. STENSG[*A]RD Ne faru! LA CHAMBELANO Eliru! Vi estas ambiciulo, iu -- iu; chu ne estas damnite! Vi estas -- STENSG[*A]RD Kio mi estas? LA CHAMBELANO Tio alia; tio, kion mi havas sur la lango, vi estas! STENSG[*A]RD Se vi baros al mi mian vivovojon, vi gardu vin! LA CHAMBELANO Kial? STENSG[*A]RD Jes, char tiam mi persekutos vin, skribos kontrau vi en la gazetoj, kalumnios vin, subfosos vian honoron, se mi atingos al tio. Vi kriu sub la skurghobatoj, vi kredu, ke vi videtas fantomojn en la nubo, kiuj jhetas sin sur vin. Vi kurbu vin en timo, tenu viajn brakojn kurbe super la kapo por vin shirmi, -- rampu, serchu shirmejon kontrau mi -- LA CHAMBELANO Vi mem rampu en shirmejon -- en la frenezulejon; tie vi apartenas! STENSG[*A]RD Haha; jen vendista oferto; sed vi ne pli bone komprenas, sinjoro Bratsberg! Mi diru al vi: La kolero de Dio estas en mi. Estas lia volo, kontrau kiu vi staras. Li celis la plej helan pri mi. Ne ombrigu! -- Nu, mi ja vidas, ke mi nenien atingos kun vi hodiau; sed tio ne gravas. Mi postulas nenion alian ol ke vi parolu al via filino. Pretigu shin; tamen donu al shi la shancon elekti! Pripensu, kaj chirkaurigardu. Kie povas vi atendi trovi bofilon inter tiuj chi malsaghuloj kaj stratvaguloj? Fjeldbo diras, ke shi estas profunda, silenta kaj fidela. Jes, nun vi scias chion. Adiau, sinjoro chambelano; -- vi povas havi min kiel vi deziras, kiel amiko au kiel malamiko. Adiau! (Li eliras en la fono.) LA CHAMBELANO Tien do estas veninta! Tiajhon oni kuraghas servi al mi en mia propra domo! FJELDBO Stensg[*a]rd tion kuraghas; neniu alia. LA CHAMBELANO Li hodiau; aliuloj morgau. FJELDBO Ke ili venu; mi shirmos kontrau la frapo; mi iros tra fajro kaj akvo por vi -- LA CHAMBELANO Jes, vi, kiu kulpas pri la tuto! -- Hm; tiu Stensg[*a]rd, li estas efektive la plej impertinenta fripono, kiun mi konis! Kaj tamen, -- kio damninde estas? Li havas ion en si, kion mi shatas. FJELDBO Estas eblecoj en li -- LA CHAMBELANO Estas sincereco en li, sinjoro ferfareja doktoro! Li ne chirkauiras ludante malantau ies dorso, kiel tiom da aliuloj; li -- li! FJELDBO Pri tio ne estas luktenda. Nur firme, sinjoro chambelano; ne kaj denove ne al Stensg[*a]rd -- LA CHAMBELANO Ho, tenu viajn konsilojn por vi mem! Vi povas fidi ke nek li, nek iu alia -- FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL (de la pordo dekstre) Kun via permeso, sinjoro chambelano; unu vorto -- (flustras) LA CHAMBELANO Kio? Ene che _vi_? RINGDAL Li envenis per la malantaua pordo, kaj petegas paroli kun vi. LA CHAMBELANO Hm. -- Ho, doktoro, eniru momenton al la sinjorinoj; estas iu, kiu -- sed diru nenion al Selma pri sinjoro Stensg[*a]rd kaj lia vizito. Shin ni tenu ekstere de chi tiu afero. Rilate al mia filino, estus ankau lau mia deziro, se vi povus teni puran bushon; sed -- --. Ho, mi ne emas --! Nu, bonvolu eniri. (_Fjeldbo_ iras en la sidchambron. Dume _Ringdal_ estas reirinta en sian oficejon. Post mallonga pauzo envenas de tie proprietulo _Monsen._) MONSEN (che la pordo) Mi petas sinjoron chambelano pri pardono -- LA CHAMBELANO Nu, envenu; envenu! MONSEN Mi do esperas, ke bone statas pri la familio? LA CHAMBELANO Dankon. Chu vi ion deziras? MONSEN Ne povas _tion_ diri. Mi estas, dank' al Dio, homo kiu _havas_ preskau chion, kion li deziras. LA CHAMBELANO Jen, jen; tio estas multe dirite. MONSEN Sed mi ja ankau laboris, sinjoro chambelano. Jes, mi scias, ke vi ne rigardas mian aktivecon per afabla okulo. LA CHAMBELANO Aspekte ne havas iun influon sur via aktiveco per kia okulo mi rigardas ghin. MONSEN Nu, kiu scias? Mi almenau nun pensas tiri min el la aferoj. LA CHAMBELANO Chu vere? MONSEN La sukceso sekvis min, mi diru al vi. Mi nun estas tiel longe antauen atinginta, kiel mi shatas atingi, kaj tial mi pensas, ke estus tempo iom post iom likvidi, kaj -- LA CHAMBELANO Nu, pri tio mi gratulas kaj vin kaj multajn aliajn. MONSEN Kaj se mi samtempe povus fari al la chambelano servon -- LA CHAMBELANO Al mi? MONSEN Kiam la arbaroj de Langerud antau kvin jaroj metighis al aukcio, vi ofertis -- LA CHAMBELANO Jes, sed post la aukcio vi superproponis kaj falis al vi la aljugho. MONSEN Vi povus nun ricevi ilin kun segejo kaj chiuj apartenajhoj -- LA CHAMBELANO Post tiu senkonsidera forhakado tie farita --? MONSEN Ho, ili ankorau multe valoras; kaj per via ekspluatmaniero post kelkaj jaroj ili -- LA CHAMBELANO Dankon; bedaurinde mi ne povas partopreni en tiu afero. MONSEN Sed estas multe enspezebla, sinjoro chambelano. Kaj rilate al mi --; mi diru al vi, ke mi havas intence grandan spekulon; multo estas metita en la ludon; mi pensas ke estas multo gajnebla; eble cent mil au tiom. LA CHAMBELANO Cent mil? Tio efektive ne estas nekonsiderinda sumo. MONSEN Ha-ha-ha! Ghuste bela por kunpreni kaj meti cheflanke de la ceteraj. Sed se oni faru tiajn grandajn batalojn, oni bezonas helpan tachmenton, kiel dirite. Enkasa mono ne multas; la taugaj nomoj estas jam uzitaj -- LA CHAMBELANO Jes, por tio certaj homoj jam estas aranghintaj. MONSEN Unu mano lavas la alian. Nu, sinjoro chambelano, chu ni do faru negocon? Vi ricevos la arbarojn por absurde malalta prezo -- LA CHAMBELANO Mi ne volas havi ilin por iu ajn prezo, sinjoro Monsen. MONSEN Sed bona oferto tamen valoras alian. Sinjoro chambelano, chu vi volas helpi min? LA CHAMBELANO Al kio vi celas? MONSEN Kompreneble ke mi deponas garantiajhon. Mi havas ja sufiche da bienposedajhoj. Jen vidu. Chi tiuj paperoj --; chu vi permesas ke mi orientigu vin pri mia stato? LA CHAMBELANO (forpushas la dokumentojn) Chu estas mona subteno, ke vi bezonas --? MONSEN Ne kontanta mono; tute ne. Sed la subteno de la chambelano --. Kontrau kompenso kompreneble; -- kaj kontrau garantiajho, kaj -- LA CHAMBELANO Kaj kun tia demando vi venas al mi? MONSEN Jes, ghuste al vi. Mi scias, ke vi multfoje forgesis vian antipation, kiam iu vere venis en malfacilajhon. LA CHAMBELANO Nu, iamaniere mi devas danki vin pro via bona opinio, -- precipe en tempo kia chi tia; sed tamen -- MONSEN Sinjoro chambelano, chu vi ne volas diri al mi, kion vi malestimas pri mi? LA CHAMBELANO Ho, por kio tio utilus? MONSEN Povus utili por ghustigi la rilaton. Mi ne scias, ke mi iam ion baris por vi. LA CHAMBELANO Chu ne? Do mi tamen menciu al vi okazajhon, kiam vi kontraustaris min. Mi starigis la ferfarejan pruntejon por la avantagho de miaj subuloj kaj por aliuloj. Sed jen vi komencis fari bankkomercon; la homoj iras al vi kun sia shparmono -- MONSEN Kompreneble, sinjoro chambelano; char mi donas pli altan interezon je deponajho. LA CHAMBELANO Jes, sed vi ankau prenas pli altan pruntedonan interezon. MONSEN Sed mi ne faras tiom da malfacilajhoj pri kaucio kaj tiajhoj. LA CHAMBELANO Bedaurinde; tial oni ankau vidas, ke farighas komercoj je dek-dekdu mil spesoj, sen ke nek achetanto nek vendanto posedas du danajn shilingojn. Jen, tion, sinjoro Monsen, mi malestimas en vi. Kaj krome io, kio estas pli proksima ankorau. Chu vi kredas, ke estis lau mia bona volo, ke mia filo kapjhetis sin en tiujn senbridajn entreprenojn? MONSEN Sed por tio mi do ne kulpas! LA CHAMBELANO Estis via ekzemplo, kiu infektis lin, kiel la aliajn. Kial vi ne restis en via komenca okupo? MONSEN Trunkflosisto, kiel mia patro? LA CHAMBELANO Estis eble honto stari en mia servo? Via patro nutris sin honeste kaj estis estimata en sia profesio. MONSEN Jes, ghis li estis sin laborinta sensana kaj fine tirighis en la akvofalon kun la trunkfloso. Chu vi konas ion pri la vivo en tiu profesio, sinjoro chambelano? Chu vi unu solan fojon provis, kion tiuj homoj devas elteni, kiuj penegas por vi ene en la arbaroj kaj malsupren lau la riverejoj, dum vi sidas en via agrabla chambro kaj rikoltas la fruktojn? Chu vi povas mallaudi tian homon, ke li volas laborigi sin supren? Mi ja estis ricevinta iom pli bonan instruon, ol mia patro; eble ankau havis pli bonajn talentojn -- LA CHAMBELANO Jen bone. Sed per kiaj metodoj estas vi suprenveninta? Vi komencis per vendado de brando. Poste vi achetis nesekurajn shuldatestojn; enkasigis ilin senindulge; tiel vi iris pluen kaj pluen. Kiom multajn estas vi ruinigintaj por antauenighi! MONSEN Tia estas la komerca vivo; supren por iu kaj malsupren por aliulo. LA CHAMBELANO Sed la maniero kaj la iloj? Estas estimindaj familioj, kiuj elcherpas la almozulkeston kulpe de vi. MONSEN Ankau Daniel Hejre ne estas tre fora de la almozulkesto. LA CHAMBELANO Mi komprenas vin. Sed mian konduton mi povas defendi antau Dio kaj homoj! Kiam la lando, post la disigho de Danlando, estis en mizero, mia benata patro helpis trans eblecoj. Tial kelkaj el niaj bienoj transvenis al la familio Hejre. Al kio tio kondukis? Sidis vivaj estajhoj sur tiuj bienoj; kaj ili suferis sub la malsagha traktado de Daniel Hejre. Li forhakis la arbarojn je damagho, jes mi povas ech diri, je malfelicho al la distrikto. Chu ne estis mia simpla devo malhelpi tiajhon, kiam mi povis? Kaj mi povis; mi havis la leghon por mi; mi estis en mia bona rajto, kiam mi reprenis miajn bienojn alode. MONSEN Ankau mi ne miskondutis kontrau la legho. LA CHAMBELANO Sed kontrau via propra konscio, kontrau via konscienco, el kiu vi espereble havas ion. Kaj kiel vi estas detruinta la bonan ordon chi tie? Kiel vi malfortigis la respekton, kiun devus doni la richeco? Oni ne plu demandas kiel kapitalo estas akirita, au kiom longe ghi estas estinta en la posedo de iu familio; oni nur demandas: kiom valoras tiu au tiu alia? Kaj lau tio li prijughighas. Sub chio tio ankau mi suferas; ni du farighis kvazau iuj kamaradoj; oni mencias nin kune, char ni estas la plej grandaj bienposedantoj chi tie. Tion mi ne toleras! Mi diras al vi unu fojon por chiuj: pro tio mi malestimas vin. MONSEN Tio havu finon, sinjoro chambelano; mi chesos mian agadon, cedas por vi en chiuj flankoj; sed mi petas vin, mi petegas vin, nur helpu min! LA CHAMBELANO Mi ne faros. MONSEN Mi volonte pagos kion ajn -- LA CHAMBELANO Pagi! Kaj tion vi kuraghas -- MONSEN Se ne pro mi, do pro via filo! LA CHAMBELANO Mia filo? MONSEN Jes, li partoprenas; mi pensas, ke povos veni 20 000 taleroj kiel lia porcio. LA CHAMBELANO Kiujn li gajnos? MONSEN Jes! LA CHAMBELANO Sed, bona Dio, kiu do perdos tiun monon? MONSEN Kiel --? LA CHAMBELANO Kiam mia filo gajnos ghin, do devas esti iu kiu perdos ghin? MONSEN Avantagha komerco; mi ne rajtas ion pli diri. Sed mi bezonas respektoplenan nomon; nur subskribo per via nomo -- LA CHAMBELANO Subskribo! Sur dokumentoj -- MONSEN Nur por 10 -- 15 000 taleroj. LA CHAMBELANO Kaj vi unu solan momenton povis kredi, ke --? _Mia_ nomo! En tia afero! Mia nomo? Kiel kaucianto do? MONSEN Nur pro la formo -- LA CHAMBELANO Trompo! Mia nomo! Ne por kiu ajn prezo. Mi neniam subskribis per mia nomo sur fremdaj paperoj. MONSEN Neniam? Tio do estas troigo, sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO Efektive; kiel mi diras al vi. MONSEN Ne; efektive. Tion mi mem vidis. LA CHAMBELANO Kion vi vidis? MONSEN La nomon de la chambelano, almenau sur kambio. LA CHAMBELANO Malvero, mi diras al vi! Tion vi neniam vidis. MONSEN Mi vidis! Sub kambio de 2000 taleroj. Pripensu! LA CHAMBELANO Nek de du mil nek de dek mil! Je mia honoro kaj mia plej alta vorto, neniam! MONSEN Do ghi estas falsa. LA CHAMBELANO Falsa? MONSEN Jes, falsa; kopiita; -- char mi _estas_ ghin vidinta. LA CHAMBELANO Falsa? Falsa! Kie vi tion vidis? Che kiu? MONSEN Tion mi ne diras. LA CHAMBELANO Ha-ha; tion ni tamen malkashigos! MONSEN Auskultu min --! LA CHAMBELANO Silentu! Tien oni do kondukis la aferojn! Falsa! Miksigis min en la fiajhojn! Jes, do ne estas strange, ke mi metighas range inter la aliuloj. Sed nun mi ludu kun ili! MONSEN Sinjoro chambelano, -- pro vi mem kaj pro multaj aliaj -- LA CHAMBELANO Tenu vin for de mi! Foriru! Estas vi, kiu estas la instiganto --! Jes, estas! Veo al tiu de kiu venas la falilo.[4] Estas peka vivado, kondutita en via domo. Kaj kia estas la frekventajho kiun vi serchas? Personoj de Kristiania kaj de aliaj lokoj, kiuj nur aspiras manghadon kaj trinkegadon, kaj kiuj ne bone valorigas la socion en kiu tio okazas. Silentu! Mi mem vidis viajn noblajn julgastojn chasi lau la vojo, kiel aro de hurlantaj lupoj! Kaj estas io, kio pli malbona estas. Vi havis skandalojn kun viaj propraj servistinoj. Via edzino frenezighis pro viaj dibochoj kaj via kruda traktado. [4] ve al tiu homo, per kiu la falilo venas (mateo 18:7). MONSEN Ne; nun estas tro! Vi estos pentanta tiujn vortojn! LA CHAMBELANO Ho, je diablo pri viaj minacoj. Kion vi povos fari kontrau mi? Mi? Vi demandis kial mi malestimas vin. Nun vi ricevis informon. Nun vi scias, kial mi tenis vin ekstere de la bona socio. MONSEN Jes, sed nun mi tiros la bonan socion malsupren -- LA CHAMBELANO Tiun vojon! MONSEN Mi konas la vojon, sinjoro chambelano! (elen en la fono) LA CHAMBELANO (aliras, malfermas la pordon dekstre kaj vokas) Ringdal; -- envenu! RINGDAL Sinjoro chambelano? LA CHAMBELANO (vokas enen en la sidchambron) Sinjoro doktoro; bonvenu --! Nun, Ringdal, miaj antaudiroj plenumighas. FJELDBO Pri kio mi servu, sinjoro chambelano? RINGDAL Chu la chambelano faris antaudirojn? LA CHAMBELANO Kion vi nun diros, doktoro? Vi chiam pensis, ke mi troigis, kiam mi diris, ke Monsen koruptis la homojn chi tie. FJELDBO Nu jes; kaj sekve kio? LA CHAMBELANO Oni faras belan progreson, mi povas rakonti al vi. Kiel shajnas al vi? Jen estas falsaj paperoj en cirkulo. RINGDAL Falsaj paperoj? LA CHAMBELANO Falsaj paperoj, jes! Kaj kun kies nomo vi opinias? Kun la mia! FJELDBO Sed pro dio, kiu faris tion? LA CHAMBELANO Kiel povas mi scii? Chu mi konas chiujn friponojn? Sed tio estu malkashigata. -- Doktoro, faru al mi servon. La paperoj devas esti lokigitaj au en la shparbanko au en la ferfareja pruntejo. Veturu supren al Lundestad; li estas tiu el la bankestroj, kiu plej bone scias pri chio. Eksciighu chu ekzistas tia papero -- FJELDBO Tuj; tuj! RINGDAL Lundestad estas hodiau chi tie en la ferfarejo; li partoprenas renkontighon de la lerneja komisiono. LA CHAMBELANO Tiom pli bone. Trovu lin; sendu lin chi tien. FJELDBO Senprokraste; estos baldau prizorgata. (elen en la fono) LA CHAMBELANO Kaj vi, Ringdal, devas informighi en la pruntejo. Tuj post kiam ni estos sciighintaj pri la afero, ni sendos denuncon al la vokto. Neniu bonkoreco pri tiuj frauduloj! RINGDAL Bone, sinjoro chambelano. Je Dio; tiajhon mi neniam kredus. (eliras dekstre) (_La chambelano_ kelkajn fojojn iras supren kaj malsupren sur la planko, poste li volas eniri sian oficejon. Samtempe venas _Erik Bratsberg_ de la fono.) ERIK BRATSBERG Kara patro --! LA CHAMBELANO Nu, chu estas vi? ERIK BRATSBERG Mi devas absolute paroli kun vi. LA CHAMBELANO Hm; mi vere ne estas en humoro por paroli al iu. Kion vi volas? ERIK BRATSBERG Vi scias, patro, ke mi neniam antaue miksis vin en miajn komercaferojn. LA CHAMBELANO Ne, tion mi ankau severe rifuzus. ERIK BRATSBERG Sed hodiau mi devas -- LA CHAMBELANO Kion vi devas? ERIK BRATSBERG Patro, vi devas helpi min! LA CHAMBELANO Mono! Jes vi povos fidi, ke --! ERIK BRATSBERG Nur unu solan fojon! Mi jhuras, ke mi neniam plu --; mi diru al vi, ke mi havas ioman kontakton kun Monsen en Storli -- LA CHAMBELANO Mi scias. Vi ja planas belan spekuladon. ERIK BRATSBERG Spekuladon? Ni? Ne. Kiu diris tion? LA CHAMBELANO Monsen mem. ERIK BRATSBERG Chu Monsen cheestis? LA CHAMBELANO Jes, ghuste nun; kaj mi montris al li la pordon. ERIK BRATSBERG Patro, se vi ne helpas min, mi estos ruinigita. LA CHAMBELANO Vi? ERIK BRATSBERG Jes; Monsen apogis min per mono. Ili montrighis ege multekostaj; kaj nun cetere estas la pagdato -- LA CHAMBELANO Jen ni vidas! Kion mi estas dirinta --? ERIK BRATSBERG Jes, jes; estas tro malfrue paroli pri -- LA CHAMBELANO Ruinigita? Post paso de du jaroj! Jes, kiel povus vi ion alian atendi? Kion vi volis inter tiuj friponoj, kiuj blindigas la vidon de homoj per kapitaloj, kiuj neniam ekzistis? Tio ja ne estis socio por vi; -- inter tiuj uloj oni devas esti ruza, alie oni malsukcesas; tion vi nun vidas. ERIK BRATSBERG Chu vi volas savi min au ne? LA CHAMBELANO Ne; lastan fojon: ne; mi ne volas. ERIK BRATSBERG Mia honoro estas en risko -- LA CHAMBELANO Ho, neniujn altflugajn parolmanierojn! Tute ne estas afero pri honoro esti sukcesa komercisto chi tie; kontraue, mi dirus. Iru hejmen kaj ordigu por vi; donu al chiu la sian, kaj finu pri tio plej eble plej frue. ERIK BRATSBERG Ho, vi ne scias --! (_Selma_ kaj _Tora_ venas de la sidchambro.) SELMA Chu estas Erik, kiu parolas? -- Dio, kio okazis? LA CHAMBELANO Nenio. Eniru reen. SELMA Ne, mi ne iros. Mi volas scii. Erik, kio estas? ERIK BRATSBERG Estas tio, ke mi estas ruinigita. TORA Ruinigita! LA CHAMBELANO Jen, jen! SELMA Kio estas ruinigita? ERIK BRATSBERG Chio. SELMA Chu vi pensas pri via mono? ERIK BRATSBERG Mono, domo, heredo, -- chio! SELMA Jes, tio estas chio por vi. ERIK BRATSBERG Selma, venu, ni ekiros. Nun vi estas la sola, kion mi havas. Ni portu la malfelichon kune. SELMA La malfelichon? Porti ghin kune? (kun krio) Chu nun mi estas sufiche bona! LA CHAMBELANO Je nomo de Dio --! ERIK BRATSBERG Pri kio vi pensas? TORA Ho, sed regu vin! SELMA Ne! Mi ne volas! Mi ne povas plu silenti kaj hipokriti kaj mensogi! Nun vi sciu. Nenion volas mi porti! ERIK BRATSBERG Selma! LA CHAMBELANO Infano, kion vi diras? SELMA Kaj, kiel vi mistraktis min! Senhonte de chiuj! Chiam mi akceptus; neniam mi rajtus doni. Mi estis la malrichulino inter vi. Neniam vi venis postulante iun oferon de mi; por nenio mi estis sufiche bona porti. Mi malamas vin! Mi abomenas vin! ERIK BRATSBERG Kio do estas tio chi? LA CHAMBELANO Shi estas malsana; shi estas freneza! SELMA Kiel mi ne soifis por guto de viaj chagrenoj! Sed se mi petis, vi havis nenion alian ol belan shercon por forpushi min. Vi vestis min kiel pupon; vi ludis kun mi, kiel oni ludas kun infano. Ho mi havis en mi ghojegon por porti pezajhon; mi havis seriozecon kaj sopiron al chio, kio sturmas kaj suprenlevas kaj altigas. Nun mi estas sufiche bona; nun kiam Erik nenion alian havas. Sed mi ne volas esti tiu, al kiu oni fine sin turnu. Nun mi nenion volas havi el viaj chagrenoj. Mi volas for de vi! Prefere mi ludu kaj kantu sur la strato --! Lasu min; lasu min! (Shi rapidas elen en la fono.) LA CHAMBELANO Tora; chu estas senco en chio tio, au --? TORA Ho, jes; nun unue mi vidas; estas senco en tio. (elen en la fono) ERIK BRATSBERG Ne! Chion alian; sed ne shin! Selma! (elen tra la fona pordo) RINGDAL (venas de dekstre) Sinjoro chambelano -- LA CHAMBELANO Kion vi volas? RINGDAL Mi venas de la pruntejo -- LA CHAMBELANO De la pruntejo? Nu jes, la kambio -- RINGDAL Chio estas en ordo; neniam estis kambio kun via nomo. (_Doktoro Fjeldbo_ kaj _bienulo Lundestad_ venas de la fono.) FJELDBO Blinda alarmo, sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO Nu do? ech ne en la shparbanko? LUNDESTAD Tute ne. En chiuj jaroj, kiam mi estris la bankon, mi ne vidis vian nomon; -- nu, tio do kompreneble: krom la kambio de via filo. LA CHAMBELANO Kambio de mia filo? LUNDESTAD Jes, sur tiu kambio frue en la printempo, kiun vi akceptis por li. LA CHAMBELANO Mia filo? Mia filo! Kion vi permesas al vi -- LUNDESTAD Sed, je Dio, pripensu do; la kambio de via filo por 2000 taleroj -- LA CHAMBELANO (palpas por segho) Ho vi kompatanta --! FJELDBO Je nomo de Jesuo! RINGDAL Do ne estas eble --! LA CHAMBELANO (falglitis sur la seghon) Trankvile; trankvile! Kambio de mia filo? Akceptita de mi? De 2000 taleroj? FJELDBO (al Lundestad) Kaj tiu kambio, ghi estas en la shparbanko? LUNDESTAD Ne plu nun; pasintan semajnon ghi estis pagata de Monsen -- LA CHAMBELANO De Monsen! RINGDAL Eble Monsen ankorau estas en la farejo; mi volas tuj -- LA CHAMBELANO Restu chi tie! DANIEL HEJRE (venas de la fono) Bonan matenon, miaj sinjoroj! Bonan matenon, altestimataj; estiman dankon pro la agrabla vespero hierau. Nun vi audu historiojn -- RINGDAL Pardonu; ni estas okupataj -- DANIEL HEJRE Estas aliuloj, kiuj ankau estas okupataj; la proprietulo en Storli, ekzemple -- LA CHAMBELANO Monsen? DANIEL HEJRE He-he; estas sublima historio! La balotkabaloj estas en plena evoluo. Chu vi scias kion oni intencas? Oni volas subacheti vin, altestimata! LUNDESTAD Subacheti, vi diras? LA CHAMBELANO Oni jughas de la pomo al la trunko. DANIEL HEJRE Jes estas, je Dio, la plej kruda, kion mi audis. Mi venas enen che sinjorino Rundholmen por ekhavi gluton. Tie sidas proprietulo Monsen kaj advokato Stensg[*a]rd trinkante portvinon; iu achajho; tvi[5] je diablo, mi ne volus preni tiajhon en mian bushon; nu ja, efektive ili ja nenion ofertis al mi, ne, ne. Sed jen diras Monsen: Kiom vi vetas, li diras, ke chambelano Bratsberg alighos al nia partio je la elekto morgau por elektuloj? Jen mi diras, kiel tio okazus? Ho, li diras, helpe de tiu kambio -- [5] Norvega interjekcio, kiu signifas "spitmoko". FJELDBO kaj RINGDAL Kambio? LUNDESTAD Je la elekto por elektuloj? LA CHAMBELANO Nu! Kaj sekve? DANIEL HEJRE Nu, mi ne scias ion pli. Estis kambio, mi audis, -- de 2000 taleroj. Tiel alte oni taksas altrangulojn. Ho, estas hontinda jeno! LA CHAMBELANO Kambio de 2000 taleroj? RINGDAL Kaj ghin havas Monsen? DANIEL HEJRE Ne, li transdonis ghin al advokato Stensg[*a]rd. LUNDESTAD Nu tiel. LA CHAMBELANO Chu vi estas certa pri tio? DANIEL HEJRE Je Dio ke mi estas certa pri tio. Vi povas uzi ghin, kiel vi plej bone scias kaj volas, li diris. Sed mi ne komprenas -- LUNDESTAD Auskultu nun, sinjoro Hejre; -- kaj ankau vi, Ringdal -- (Chiuj tri parolas mallaute kune en la fono.) FJELDBO Sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO Jes. FJELDBO La kambio de via filo kompreneble estas autentika -- LA CHAMBELANO Oni kredus tion. FJELDBO Kompreneble. Sed se la falsa kambio aperos --? LA CHAMBELANO Mi ne faros iun denuncon al la vokto. FJELDBO Kompreneble; -- sed vi devas fari ion pli. LA CHAMBELANO (ekstaras) Mi ne povas fari ion pli. FJELDBO Jes, jes, pro Dio; vi povas kaj vi devas. Vi devas savi la malfelichulon -- LA CHAMBELANO Kiamaniere? FJELDBO Simple; rekonu vian subskribon. LA CHAMBELANO Vi opinias, sinjoro ferfareja doktoro, ke en nia familio oni povas fari kion ajn? FJELDBO Mi opinias la plej bonan, sinjoro chambelano. LA CHAMBELANO Kaj vi solan momenton povis kredi min kapabla por mensogo? Por ludi sub mantelo kun frauduloj? FJELDBO Kaj chu vi scias kion tio chi tiras post si? LA CHAMBELANO Tio farighos afero inter la krimulo kaj la punlegho. (Li eliras maldekstre.) Kurteno KVARA AKTO (Gastigchambro che _sinjorino Rundholmen_. Enirpordo en la fono; pli malgrandaj pordoj ambauflanke. Dekstre estas fenestro; antau tiu estas tablo kun skribiloj; alia tablo, iom retirita, meze en la chambro.) SINJORINO RUNDHOLMEN (lautvoche interne maldekstre) Jes, tion mi tute ne atentas! Vi povas diri, ke ili estas venintaj chi tien por vochdoni, ne por trinki. Se ili ne volas atendi, ili faru lau propra volo. STENSG[*A]RD (venas de la fono) Bonan matenon! Hm; hm! Sinjorino Rundholmen! (iras al la pordo maldekstre kaj frapas) Bonan matenon, sinjorino Rundholmen! SINJORINO RUNDHOLMEN (de interne) Ush, kiu estas? STENSG[*A]RD Estas mi, -- Stensg[*a]rd! Chu mi povas enveni? SINJORINO RUNDHOLMEN Ne, je Dio; Vi ne devas! Mi ne estas metinta la vestajhojn. STENSG[*A]RD Ho kio? Chu vi ellitighis tiel malfrue hodiau? SINJORINO RUNDHOLMEN Ho, mi efektive estis piede antau ol la diablo surshuigis sin; sed tamen oni devas aspekti kiel homo, mi scias. (Kun tuko jhetita sur la kapon; shi elrigardas.) Nu, kio do estas? Ne, vere vi ne devas rigardi min, sinjoro Stensg[*a]rd. -- Ush, -- jen iu denove! (jhetfermas la pordon) PRESISTO ASLAKSEN (kun pako da gazetoj; de la fono) Bonan matenon, sinjoro Stensg[*a]rd! STENSG[*A]RD Nu, tie enprenita? ASLAKSEN Jes, tie ghi estas. Jen vidu: "La Solenado de la Eidsvolltago", -- "de nia speciala korespondanto". Jen, sur la dua pagho, staras pri la fondigo de la asocio; jen supre via parolado; mi kompostis chion krudan interspacigite. STENSG[*A]RD Shajnas al mi, ke chio estas interspacigita. ASLAKSEN Nu jes, farighis preskau chio. STENSG[*A]RD Kaj la kroma numero kompreneble distribuighis hierau. ASLAKSEN Kompreneble; al la tuta parohho, kaj al abonantoj kaj al la aliuloj. Chu vi volas vidi? (donas al li ekzempleron) STENSG[*A]RD (trakuras la gazeton) -- -- "La honestulo Anders Lundestad intencas rezigni pri la parlamenta elekto" -- "longa kaj fidela servo" -- "kiel la verkisto diras: nun ripozu, civitano; estas merite!" Hm; -- "tiu dum la nacia tago starigita asocio: La asocio de la junuloj" -- "advokato Stensg[*a]rd, la gvidanta ideo de la asocio" -- "lautempaj reformoj, pli facila akiro de prunto" -- Nu ja, estas efektive bone verkita. Chu la elektado komencighis? ASLAKSEN Ghi estas diligente funkcianta. Nia tuta asocio kunvenis; kaj tiuj kun rajto vochdoni kaj la aliuloj. STENSG[*A]RD Ho, je diablo pri la aliuloj, -- jes, inter ni dirite do. Nu, eliru nun kaj parolu kun tiuj, kiujn vi tenas por dubindaj -- ASLAKSEN Nu jes; jes bone! STENSG[*A]RD Vi povas diri al ili, ke mi kaj Lundestad estas preskau samopiniaj -- ASLAKSEN Fidu min; mi konas la lokajn rilatojn. STENSG[*A]RD Kaj jen io kroma. Bonvolu, Aslaksen; ne trinku hodiau -- ASLAKSEN Ho, kiel tio --! STENSG[*A]RD Poste ni havu gajan vesperon; sed memoru kiom estas ankau por vi mem; via gazeto --; jes, kara, ke mi nun vidu, ke vi tenos vin -- ASLAKSEN Ho, je dichjo mi ne volas pli audi; mi opinias, ke chiu ajn gardu sin mem. (eliras dekstre) SINJORINO RUNDHOLMEN (bele vestita; venas de maldekstre) Nun vidu, sinjoro Stensg[*a]rd; jen vi havas min. Chu estus io grava --? STENSG[*A]RD Ne, nenio alia ol tio ke vi atentigu min, kiam proprietulo Monsen venas. SINJORINO RUNDHOLMEN Efektive li ne venos chi tien hodiau. STENSG[*A]RD Chu li ne venos? SINJORINO RUNDHOLMEN Ne, li forveturis hodiau matene je la kvara; li ja chiam estas survoje. Kaj li envenis kaj prenis min sur la lito, kiel oni diras. Li volis pruntepreni monon, vi sciu. STENSG[*A]RD Chu Monsen? SINJORINO RUNDHOLMEN Jes. li estas vera ulo por elspezi monon. Ke li nur sukcesu. Kaj tion mi ankau esperas por vi; jes, char estas iuj, kiuj diras, ke vi estos elektata por la parlamento. STENSG[*A]RD Mi? Babilajho. Kiu diras tion? SINJORINO RUNDHOLMEN Ho, estis iuj el la aro de Anders Lundestad. DANIEL HEJRE (de la fono) Jen, jen! Bonan matenon! Mi do ne interrompas? SINJORINO RUNDHOLMEN Ho, tamen ne. DANIEL HEJRE Je Dio, kiel glora! Do chu ne estas por mi, ke vi beligis vin? SINJORINO RUNDHOLMEN Jes, certe. Estas ja por la frauloj, ke oni beligas sin, mi scias. DANIEL HEJRE Por la svatantoj, sinjorino Rundholmen; por la svatantoj! Bedaurinde ke miaj multaj procesoj okupas mian tempon -- SINJORINO RUNDHOLMEN Ho, diable; por sin geedzigi oni havas sufiche da tempo. DANIEL HEJRE Ne; je Dio ne! Sin edzigi estas ghuste io, kio postulas sian viron. Nu, kion oni diru? Se vi ne povas havi min, vi do povas havi aliulon. Jes, char edzinighi vi devus. SINJORINO RUNDHOLMEN Nu, sciu; mi foje pensas pri tio. DANIEL HEJRE Kompreneble; kiam oni unu fojon provis la felichon de geedzeco -- karmemora Rundholmen estis ja bonega ekzemplero -- SINJORINO RUNDHOLMEN Ho, tion mi ne dirus; kruda li estis, kaj trinki li ankau faris; sed viro tamen estas viro. DANIEL HEJRE Jen vera vorto, sinjorino Rundholmen; viro estas viro, kaj vidvino estas vidvino -- SINJORINO RUNDHOLMEN Kaj komerco estas komerco. Ho, preskau konfuzighas en mi pro chio, kion mi devas pripensi. Acheti volas ili chiuj; sed kiam venas la tago por pago, mi devas apliki kaj alvokon kaj ekzekucion kaj havi malfacilajhojn. Mi pensas ke mi baldau devas dungi firman advokaton. DANIEL HEJRE Jes, sed audu, sinjorino Rundholmen, -- tiaokaze vi devus efektive celi advokaton Stensg[*a]rd; li estas libera kaj ne ligita -- SINJORINO RUNDHOLMEN Ush, via bushacho; mi ne volas auskulti vin plu. (elen dekstre) DANIEL HEJRE Solida virino, tiu! Tauga kaj vigla; ghis nun neniujn infanojn; monon rentodonan. Klera shi ankau estas; vastan legadon, sciu! STENSG[*A]RD Vastan legadon; chu? DANIEL HEJRE He-he; jenon mi pensus; shi servis dum du jaroj en la pruntobiblioteko de presisto Alm. Nu, tamen hodiau vi havas aliajn aferojn por pripensi, mi opinias. STENSG[*A]RD Tute ne; mi eble ech ne donos mian vochon. Sed por kiu vi vochdonos, sinjoro Hejre? DANIEL HEJRE Mi ne havas vochdonrajton, altestimata! Restis ja nur unu matrikulita hundujo por vendo, kaj tiun vi ricevis. STENSG[*A]RD Se vi farighus sendoma, mi translasu ghin. DANIEL HEJRE He-he; vi estas shercema; -- ahh jes, tiu kara juneco, ghi havas benitan humoron. Sed nun mi almenau eliru por vidi la menagherion. Via tuta asocio alvenis, mi audas. (vidas doktoron Fjeldbo, kiu venas de la fono.) Jen ankau la doktoro! Jes, certe estas nome de la scienco ke vi prezentas vin? FJELDBO Nome de la scienco? DANIEL HEJRE Jes, pro la epidemio; erupciis ja chi tie _maligna rabies agitatoria_. Nia Sinjoro estu kun vi, miaj karaj junaj amikoj! (elen dekstre) STENSG[*A]RD Auskultu; diru rapide, chu vi vidis la chambelanon hodiau? FJELDBO Jes. STENSG[*A]RD Kaj kion li diris? FJELDBO Kion li diris? STENSG[*A]RD Nu jes; mi jhus skribis al li. FJELDBO Chu vi tion faris? Kion vi skribis? STENSG[*A]RD Ke mi tenas min al la espero pri lia filino; ke mi volas paroli kun li pri tiu afero, kaj ke mi tial venos al li morgau. FJELDBO Vi devus almenau prokrasti la viziton. Estas la datreveno de la sinjoro chambelano morgau; venos tien multaj homoj -- STENSG[*A]RD Ghuste tial; ju pli, des pli bone. Mi havas bonajn kartojn en la mano, vi sciu. FJELDBO Kaj al tiuj kartoj vi eble aludis? STENSG[*A]RD Kiel? FJELDBO Mi pensas, ke vi eble beligis vian amdeklaron per tiaj etaj minacoj au tiajhoj? STENSG[*A]RD Fjeldbo, vi vidis la leteron! FJELDBO Ne, mi certigas al vi -- STENSG[*A]RD Nu ja, efektive, -- mi minacis lin. FJELDBO Jes, kaj tial mi kvazau havas respondon al vi. STENSG[*A]RD Respondon? Eldiru, homo! FJELDBO (montras al li sigelitan paperon) Jen vidu. La vochdonslipo de la sinjoro chambelano. STENSG[*A]RD Kaj por kiu li vochdonos? FJELDBO Li almenau ne vochdonos por vi. STENSG[*A]RD Por kiu do? Por kiu, mi demandas? FJELDBO Por la guberniestro kaj la pastoro. STENSG[*A]RD Kio do? Ech ne por Lundestad? FJELDBO Ne. Kaj chu vi scias kial? Char Lundestad volas nomi vin kiel sian posteulon. STENSG[*A]RD Ghis tiom li kuraghas daurigi! FJELDBO Jes, li kuraghas. Kaj li aldonis: Se vi renkontas Stensg[*a]rd, diru al li, kiel mi vochdonos; li sciu sur kiu piedo li havas min. STENSG[*A]RD Bone; li ricevu, kion li deziras. FJELDBO Pripensu; estas danghere malkonstrui malnovan turon, -- oni riskas mem kuntirighi. STENSG[*A]RD Ho, mi farighis lerta post kelkaj tagoj. FJELDBO Chu? Vi almenau ne farighis pli sagha, ol daure lasi maljuna Lundestad kuntiri vin. STENSG[*A]RD Vi ne kredas, ke mi travidis Lundestad? Vi ne kredas, ke mi komprenas, ke li turnis sin al mi, char li opiniis ke mi persvadis la chambelanon, kaj char li volis spliti nian asocion kaj teni Monsen ekstere. FJELDBO Sed nun, kiam li scias, ke vi ne persvadis la chambelanon, -- STENSG[*A]RD Li tro foren iris por retiri sin; mi utiligis la tempon, distribuis pamfletojn; la plimulto de liaj sekvantoj ne alvenos; chiuj la miaj cheestas -- FJELDBO Estas granda salto de elektulo al parlamentano. STENSG[*A]RD Lundestad bone scias, ke se li perfidas min en la elektulkunveno, mi estos kapablulo por agiti lin el la komunuma reprezentantaro. FJELDBO Ne malbone kalkulite. Sed por ke chio tio farighu sukceso, chu vi mem sentas ke vi estu pli forte enradikighinta chi tie ol nun? STENSG[*A]RD Jes, tiuj chi homoj postulas ja chiam materialan sekurecon, egalecon en interesoj -- FJELDBO Ghuste; kaj tial fraulino Bratsberg estu oferata. STENSG[*A]RD Oferata? Tiel mi estus fripono, tute simple. Sed mi sentas profunde, ke farighos shia felicho. Kio nun? Fjeldbo, kio do estas? Ankau vi kovas ruzajhon -- FJELDBO Mi? STENSG[*A]RD Jes, vi faras! Silente vi kontraulaboras min. Kial vi faras tion? Estu sincera --! Chu vi volas? FJELDBO Sincere dirite, ne. Vi estas tro danghera, tro senskrupula, -- nu-nu-nu, almenau tro senkonsidera, por ke oni kuraghu esti sincera rilate al vi. Tion kion vi ekscias, vi uzas senkonsidere. Je mia amikeco mi konsilas al vi: forigu fraulinon Bratsberg el viaj pensoj. STENSG[*A]RD Mi ne povas. Mi devas savi min el tiu acha malnobleco en kiu mi staras chi tie. Mi ne povas plu vivi en tiu chi konfuza miksajho. Jen mi devas akcepti esti brake subtenata de Ole Persen kaj Per Olsen, devas flustri kun ili en la anguloj, trinki kune kun ili, ekridi pri iliaj bavarbieraj spritajhoj, cidiri al seminarianoj kaj tiaj duone studintaj rabistoj. Kiel povas mi konservi fresha mian amon al la popolo meze en tio chi? Estas kvazau la fulma vorto perfidas min. Mi ne havas eblecon por kubutadi, ne puran aeron por spiri. Ho, foje kreskas en mi sopiro al noblaj virinoj. Mi volas ion en kio estas beleco! Mi kushas chi tie kiel en fecha golfo, kaj tie fore ondas la klara, blua fluo preterpase; -- ho, kiel do vi povas kompreni tiajhon! LUNDESTAD (el la fono) Jen oni renkontas bonulojn. Bonan matenon! STENSG[*A]RD Nun vi audu novajhon, sinjoro Lundestad! Chu vi scias por kiu vochdonos la chambelano? FJELDBO Silentu; ne estas honeste de vi! STENSG[*A]RD Pri tio mi ne atentas. Li vochdonos por la guberniestro kaj la pastoro. LUNDESTAD Nu jes, tion ni devis atendi. Vi ja tute detruis la aferon rilate al li; -- mi ja petis vin saghe ekludi viajn kartojn. STENSG[*A]RD Mi ludos saghe -- de nun. FJELDBO Gardu vin, chu aliuloj ne faru la samon. (eksteren dekstre) STENSG[*A]RD Estas io insida en tiu homo. Chu vi komprenas kio tio estas? LUNDESTAD Ne, mi ne povas. Sed jen audu, -- mi vidas ke vi aperigis ion en la gazeto. STENSG[*A]RD Mi? LUNDESTAD Jes, kun tia belega nekrologo pri mi. STENSG[*A]RD Kompreneble estas Aslaksen, tiu besto -- LUNDESTAD Ankau via atako kontrau la chambelano staras tie. STENSG[*A]RD Tio estas nekonata por mi. Se mi volas ataki la chambelanon, mi havas pli akrajn armilojn. LUNDESTAD Chu? STENSG[*A]RD Chu vi scias pri tiu kambio? Rigardu ghin. Chu ghi estas valida? LUNDESTAD Chu ghi validas? Jena kambio? STENSG[*A]RD Jes, certe; rigardu ghin proksime. DANIEL HEJRE (de dekstre) Sed pro diablo kio do estas --? Aha, jen vidu! Ho ne, mi petas vin, sinjoroj, restu starantaj! Chu vi scias pri kio vi vive memorigis min? Vi memorigis min pri somernokto en alta Nordio. LUNDESTAD Stranga parabolo. DANIEL HEJRE Tre simpla parabolo. La kushanta kaj kreskanta suno en kortusha kunligo. Ho, vere bonege! Sed jen, pro diablo, kio okazas tie ekstere? La shtatanoj chirkaukuras kiel konfuzitaj kokinoj klukantaj kaj kokerikantaj kaj ne scias sur kiun stangon eksidi. STENSG[*A]RD Jes, char estas ja ankau grava tago. DANIEL HEJRE Ho, vi kun via graveco. Ne, estas io tute alia, miaj karaj amikoj! Oni flustras pri granda ruino; bankroto, -- ja, ne politika, sinjoro Lundestad; je Dio! STENSG[*A]RD Bankroto? DANIEL HEJRE He-he, nun vivighis la advokato. Jes, bankroto; estas iuj kiuj staras antau falo; la hakilo kushas che la radiko de la arbo; -- sufiche; laudire du fremdaj sinjoroj preterveturis; sed kien? Kiujn tio koncernas? Chu vi ion scias, sinjoro Lundestad? LUNDESTAD Mi scias pri la arto silenti, sinjoro Hejre. DANIEL HEJRE Kompreneble; vi estas ja politika estajho, politikisto, he-he! Sed je mia sano, mi devighas foren por trovi lumon en la afero. Estas ege amuze pri tiuj kruckambiuloj; ili estas kiel perloj sur shnuro: se unue unu elrulas, chiuj elrulas. (elen en la fono) STENSG[*A]RD Chu estas iu vero en tiu babilado? LUNDESTAD Vi montris al mi kambion. Shajnis al mi ke mi vidis la nomon de grandkomercisto Bratsberg sur ghi. STENSG[*A]RD Ankau tiun de la chambelano. LUNDESTAD Kaj vi tamen demandis al mi chu ghi validas. STENSG[*A]RD Jes, certe; nur rigardu ghin. LUNDESTAD Je Dio, ghi ne estas sufiche bona. STENSG[*A]RD Vi do vidas? LUNDESTAD Kion? STENSG[*A]RD Ke ghi estas falsa. LUNDESTAD Falsa? Falsaj kambioj ordinare estas la plej sekuraj; ilin oni pagas unue. STENSG[*A]RD Sed kion vi pensas? Chu ghi ne estas falsa? LUNDESTAD Tiel bone ne estas. STENSG[*A]RD Kiel do? LUNDESTAD Mi timas ke estas tro multaj el tiajhoj, sinjoro Stensg[*a]rd. STENSG[*A]RD Chu? Tamen do ne eblas ke --? LUNDESTAD Se grandkomercisto Bratsberg elrulas de la shnuro, do eble sekvos tiuj, kiuj estas plej proksimaj. STENSG[*A]RD (kaptas lian brakon) Kiujn vi aludas per plej proksimaj? LUNDESTAD Chu estas iuj pli proksimaj ol patro kaj filo? STENSG[*A]RD Sed bona Dio --! LUNDESTAD Ne venas de mi! Memoru ke estas Daniel Hejre, kiu parolis pri bankroto kaj ruino kaj -- STENSG[*A]RD Tio chi estas kvazau fulmofrapo sur min. LUNDESTAD Ho, multaj bonstatuloj falos de la stango. Iu estas tro bonvolema, li garantias; enkasa mono ne estas havebla; kaj se bienoj metighas al aukcio, ili vendighos por nen-- -- -- STENSG[*A]RD Kaj chio jeno kompreneble trafos, -- trafos ankau la infanojn! LUNDESTAD Jes; por la fraulino mi vere bedauras. El patrina heredajho ne multe restas; kaj Dio scias chu estas sekura la malmulton kiun shi havas. STENSG[*A]RD Ho, nun mi komprenas la konsilon de Fjeldbo; li tamen estas la chiam fidela! LUNDESTAD Kion doktoro Fjeldbo diris? STENSG[*A]RD Li estas tro fidela por ion diri; sed mi tamen komprenas lin. Kaj mi ech komprenas vin nun, sinjoro Lundestad. LUNDESTAD Chu vi ghis nun ne komprenis min? STENSG[*A]RD Ne funde; mi forgesis la rakonton pri la ratoj kaj la brulanta domo. LUNDESTAD Ne estis precipe bele dirite. Sed kio estas al vi? Vi aspektas konfuzite. Je Dio, mi do ne estas farinta iun malbonon? STENSG[*A]RD Kian malbonon? LUNDESTAD Jes ja; mi vidas. Ho mi maljuna bruto! Kara sinjoro Stensg[*a]rd, se vi vere amas la knabinon, kiom gravas chu shi estas richa au senhava? STENSG[*A]RD Kiom tio gravas? Ne, vere certe -- LUNDESTAD Je Dio, felicha geedzeco tamen ne bazighas sur mono, mi scias. STENSG[*A]RD Kompreneble. LUNDESTAD Kaj per laboremo kaj diligenteco vi fine prosperos. Ne timigu vin mizera ekonomia stato. Mi scias kio estas amo; mi multe legis pri tiu chapitro en mia juneco. Felicho en la domo; fidela virino --; kara, kara, aliru tiel ke vi ne vivos en pento poste. STENSG[*A]RD Sed kiel vi sekve statos? LUNDESTAD Statos kiel eblos. Chu vi opinias ke mi postulus tian koroferon de vi? STENSG[*A]RD Sed mi faros la oferon. Jes, mi montros al vi, ke mi havas forton por tio. Tie ekstere staras popolo en sopiro; ili postulas min kvazau en senvorta plendo. Ho, kiel mi povus kuraghi rifuzi! LUNDESTAD Jes, sed la bienposedanto --? STENSG[*A]RD Mi scios plenumi la postulojn de miaj kuncivitanoj tiurilate, sinjoro Lundestad! Mi vidas la vojon, novan vojon; kaj ghin mi prenos. Mi malakceptas la felichon labori en rezigno por shi kiun mi amas. Mi diras al mia popolo: Jen mi, -- prenu min! LUNDESTAD (rigardas lin en silenta admiro kaj premas lian manon.) Vere, vi dotighis per grandaj kapabloj, sinjoro Stensg[*a]rd! (elen dekstre) (_Stensg[*a]rd_ faras kelkajn pashojn tien kaj reen sur la planko; foje li haltas apud la fenestro, foje li tiras siajn harojn. Iom poste envenas _Bastian Monsen_ de la fono.) BASTIAN Jen vi vidas _min_! STENSG[*A]RD De kie vi venas? BASTIAN De la nacio. STENSG[*A]RD Nacio? Kion tio signifas? BASTIAN Chu vi ne scias kion signifas la nacio? Tio signifas la popolon; la simplan popolon; tiujn kiuj nenion havas kaj nenio estas; tiuj kiuj kushas ligitaj -- STENSG[*A]RD Pro diablo, kiaj simio-petolajhoj estas tio? BASTIAN Kio? STENSG[*A]RD Mi lastatempe rimarkis, ke vi imitadas min; ech mian vestajhon kaj mian manskribon vi kopias. Vi chesu pri tio. BASTIAN Kio nun? Chu ni du ne apartenas al la sama partio? STENSG[*A]RD Jes, sed mi ne toleras tiajhon; -- vi ridindigas vin mem -- BASTIAN Chu mi ridindigas min mem similante vin? STENSG[*A]RD Jes, simiante min. Estu nun ghentila, Monsen, kaj chesu pri tiajho; estas malagrable rigardi tiajhon. Sed auskultu, diru -- kiam revenos via patro? BASTIAN Pri tio mi nenion scias. Li vojaghis al Kristiania, mi opinias; eble li ne revenos antau ok tagoj. STENSG[*A]RD Chu ne? Estus maloportune. Sed li ja estas faranta grandan negocon, oni diras? BASTIAN Ankau mi estas faronta negocon. Auskultu nun, Stensg[*a]rd, vi devas fari al mi servon. STENSG[*A]RD Volonte; kio tio do estus? BASTIAN Mi sentas min tiel forta. Por tio mi povas danki vin; vi vekis min. Mi devas ion fari, -- mi volas edzighi. STENSG[*A]RD Edzighi? kun kiu? BASTIAN Tshsh! En chi tiu domo. STENSG[*A]RD Sinjorino Rundholmen? BASTIAN Tshsh! Jes, estas shi. Vi parolu favore por mi! Mi devas engaghi en ion tian. Shi apartenas al granda movado; estas en bona rilato kun la familio de la chambelano de post la tempo kiam shia fratino tie servis kiel mastrumistino. Se mi ricevos shin, mi eble ankau ricevos kun mi la laboristoj de la komunumo. Nu jes, entute, -- mi amas shin, morto kaj plago! STENSG[*A]RD Ho, ami, ami! Forigu tiun abomenindan hipokritecon. BASTIAN Hipokritecon! STENSG[*A]RD Jes; vi almenau mensogas por vi mem. Jen vi parolas en la sama spiro pri vojlaboroj kaj amo. Nomu do chiun aferon per sia ghusta nomo. Estas io malpura en tio chi; mi ne volas engaghi en tio -- BASTIAN Sed auskultu do --! STENSG[*A]RD Lasu min stari ekstere, mi diras! (al _doktoro Fjeldbo_, kiu envenas de dekstre) Nu, kiel progresas la baloto? FJELDBO Por vi certe bonege. Mi jhus parolis kun Lundestad; li diris, ke vi ricevos preskau chiujn vochojn. STENSG[*A]RD Nu, chu tiel! FJELDBO Sed diable, kiel tio utilas? Char vi ja ne estas bienulo, vi -- STENSG[*A]RD (stampfante) Chu ne estas diable! FJELDBO Nu, oni ja ne povas prizorgi du aferojn samtempe. Se oni volas venki je unu flanko, oni devas akcepti perdon je la alia. Adiau! (elen en la fono) BASTIAN Kion li pensis pri venki kaj perdi? STENSG[*A]RD Tion mi diros al vi poste. Sed auskultu, kara Monsen, -- por reveni al tio kion ni priparolis; mi promesis paroli favore pri vi -- BASTIAN Chu vi promesis? Shajnis al mi ke vi diris tute kontraue --? STENSG[*A]RD Babilajho; vi ja ne permesis al mi paroli. Mi volus diri, ke estas io malpura en tio chi, miksi sian amon kune kun vojlaboroj kaj tiajhoj; estas peko kontrau la plej nobla kion oni havas en sia brusto; -- kaj tial, kara amiko, se vi do vere amas la knabinon -- BASTIAN Vidvinon. STENSG[*A]RD Ho, jes-jes; tio estas ja la samo. Mi pensas, ke kiam oni vere amas virinon, tio do estas io kio en si mem devas esti decida -- BASTIAN Jes, tiel pensas ankau mi. Kaj tial vi do volas paroli por mi? STENSG[*A]RD Jes, tion mi faros kun granda ghojo. Sed estas unu kondicho. BASTIAN Nu? STENSG[*A]RD Pago por pago, kara Bastian; -- vi parolu por mi rekompence. BASTIAN Mi? Al kiu? STENSG[*A]RD Chu vi vere nenion rimarkis? Estas ja tamen tiel proksime. BASTIAN Chu do ne estas --? STENSG[*A]RD Ragna, via fratino, ja! Jes, estas shi. Ho, vi ne scias, kiel tio kaptis min vidi shin iri tie en silenta, senpretenda mastrumado -- BASTIAN Ho, chu tio eblus? STENSG[*A]RD Tamen ke vi, kun via akra observemo tion ne rimarkis? BASTIAN Jes, iom pli frue eble shajnis al mi ke --; sed nun oni multe parolas pri via vizitado che la familio de la chambelano -- STENSG[*A]RD Ho, chu? Che la chambelano? Jes, Monsen, mi sincere diru al vi, ke estis momento kiam mi kvazau staris necerta; sed je Dio, tio preterpasis; nun mi klare vidas min mem kaj la vojon, kiun mi devas iri. BASTIAN Jen mia mano. Mi parolos, fidu tion. Kaj rilate al Ragna, shi nur kuraghas fari kion mi kaj patro deziras. STENSG[*A]RD Sed via patro, -- ghuste tion mi dirus -- BASTIAN Tshsh; morto kaj plago, jen mi audas sinjorinon Rundholmen; parolu nun por mi, -- se shi ne estas tro implikita en aferoj; char en tiaj okazoj shi estas tre severa. Jes, kara, faru nun la plej bonan; la reston mi prenos sur min. Chu vi ne vidis presiston Aslaksen chi tie? STENSG[*A]RD Li certe estas che la administrado de la elekto. (_Bastian_ eliras en la fono; samtempe _sinjorino Rundholmen_ envenas de dekstre.) SINJORINO RUNDHOLMEN Nun iras glate, sinjoro Stensg[*a]rd; chiuj vochdonas por vi. STENSG[*A]RD Tio estas do stranga. MADAM RUNDHOLMEN Jes; Dio scias kion Monsen sur Storli diros. STENSG[*A]RD Auskultu vorton, sinjorino Rundholmen! SINJORINO RUNDHOLMEN Nu, kio estas? STENSG[*A]RD Chu vi volas auskulti min? SINJORINO RUNDHOLMEN Ho jes ja, volonte. STENSG[*A]RD Nu bone. Vi jhus parolis pri via soleca stato -- SINJORINO RUNDHOLMEN Ho, estis ja tiu terura, maljuna Hejre -- STENSG[*A]RD Vi plendis pri tio kiel probleme estas sidi kiel vidvino -- SINJORINO RUNDHOLMEN Jes, je Dio, vi provus tion, sinjoro Stensg[*a]rd! STENSG[*A]RD Sed se nun venus lerta, juna viro -- SINJORINO RUNDHOLMEN Lerta, juna viro? STENSG[*A]RD Iu kiu longe silente amis vin -- SINJORINO RUNDHOLMEN Ne, sciu do, nun mi ne volas plu auskulti vin. STENSG[*A]RD Vi devas! Juna viro kiu ankau trovas probleme stari sola -- SINJORINO RUNDHOLMEN Jes, kaj kio do? Mi tute ne komprenas vin. STENSG[*A]RD Char vi nun povus krei felichon por du homoj, sinjorino Rundholmen, -- por vi mem kaj -- SINJORINO RUNDHOLMEN -- kaj por lerta, juna viro? STENSG[*A]RD Nu bone; respondu al mi pri tio -- SINJORINO RUNDHOLMEN Ho ne, Stensg[*a]rd, chu vi parolas serioze? STENSG[*A]RD Kiel vi kredus ke mi volus trompi vin! Chu vi do ne volus --? SINJORINO RUNDHOLMEN Jes, Dio scias ke mi volus! Kara dolcha -- STENSG[*A]RD (pashon malantauen) Kion? SINJORINO RUNDHOLMEN Ush, jen iuj! (_Fraulino Monsen_ rapide kaj maltrankvila venas de la fono.) RAGNA Permesu, -- chu mia patro estas chi tie? SINJORINO RUNDHOLMEN Via patro? Jes; ne; -- mi ne scias; -- pardonu -- RAGNA Kie li estas? SINJORINO RUNDHOLMEN Via patro? Nu; ne li preterveturis -- STENSG[*A]RD Orienten al Kristiania. RAGNA Ne, tio ne eblas -- SINJORINO RUNDHOLMEN Jes, pretere li veturis, tion mi scias. Ho, tamen, fraulino Monsen, vi ne povas kredi kiel ghoja mi estas! Atendu iomete, dum mi kuras malsupren en la kelon por serchi botelon de la pura. (elen maldekstre) STENSG[*A]RD Diru, fraulino, -- chu vere estas via patro kiun vi serchas? RAGNA Jes, vi ja audas. STENSG[*A]RD Kaj vi ne sciis ke li estas forveturinta dehejme? RAGNA Ho, kion mi scias? Oni diras nenion al mi. Tamen al Kristiania? Ne eblas; ili estus lin renkontanta. Adiau. STENSG[*A]RD (baras al shi la vojon) Ragna! Auskultu! Kial vi tiel shanghighis rilate al mi? RAGNA Mi? Permesu al mi preteriri! Lasu min iri! STENSG[*A]RD Ne, vi ne iru! Mi tenas tion chi kiel providencon, ke vi venis en tiu chi momento. Ho, ne tiun evitemon; antaue vi kondutis alimaniere. RAGNA Jes, tio estas, je Dio, pasinta! STENSG[*A]RD Sed kial --! RAGNA Mi pli bone lernis koni vin; -- bone ke mi tion lernis ghustatempe. STENSG[*A]RD Nu tiel? Oni mensogis pri mi? Jes, mi eble mem kulpas, mi estis kvazau teksita en erarigho. Tio estas pasinta! Ho, kiam mi vidas vin, mi farighas pli bona homo. Estas vi, kiun mi vere kaj intime shatas; estas vi, kiun mi amas, Ragna, -- vin kaj neniun alian! RAGNA Lasu min preterpasi! Mi timas vin -- STENSG[*A]RD Ho, sed morgau, Ragna, -- chu mi tiam povas veni kaj paroli kun vi? RAGNA Jes, jes, je Dio; nur ne hodiau. STENSG[*A]RD Nur ne hodiau? Hura! Mi estas supre; mi estas felicha! SINJORINO RUNDHOLMEN (kun vino kaj kukoj de maldekstre) Jen, nun ni je chio trinku glason por sukceso kaj bonfarto. STENSG[*A]RD Por felicho en amo! Je la amo kaj la felicho! Hura por la tago morgau! (li trinkas) KANDIDATO HELLE (de dekstre al _Ragna_) Chu vi trovis lin? RAGNA Ne, li ne cheestas. Venu. Venu! SINJORINO RUNDHOLMEN Sed, je Dio, kio estas? KANDIDATO HELLE Nenio; estas nur ke venis fremduloj al Storli, kaj -- RAGNA Dankon pro via bonvoleco, sinjorino Rundholmen -- SINJORINO RUNDHOLMEN Ho; chu vi jam denove ricevis fremdulojn sur la nukon? RAGNA Jes, jes; pardonu; mi devas iri hejmen. Adiau! STENSG[*A]RD Adiau, -- ghis morgau! (_Kandidato Helle_ kaj _fraulino Monsen_ eliras en la fono.) DANIEL HEJRE (de dekstre) Ha, ha; nun rulighas kiel bastonoj en rado! Stensg[*a]rd, Stensg[*a]rd, Stensg[*a]rd, ili kokerikas; chiuj vochdonas por li. Nun ankau vi devus elekti lin sinjorino Rundholmen! SINJORINO RUNDHOLMEN Hi; vi ion diras. Sed chu ili chiuj vochdonas por li? DANIEL HEJRE Jes, fakte ili faras; Stensg[*a]rd ghuas la fidon de la popolo, kiel estas la diro. Maljuna Lundestad chirkauiras kun vizagho kiel konfitita kukumo. Ho, estas vera ghojo vidi tiajhon. SINJORINO RUNDHOLMEN Vi ne estu lin elektinta por nenio. Se mi ne povas vochdoni, mi tamen povas regali. (eliras maldekstre) DANIEL HEJRE Aspekte vi estas vidvina favorito, vi sinjoro Stensg[*a]rd! Jes, sciu do, -- shin vi devus kapti, kaj vi estus bonhava, sinjoro! STENSG[*A]RD Sinjorino Rundholmen? DANIEL HEJRE Jes ghuste; shi estas virino solida en chiuj direktoj; shi farighos la unua en la kokinejo kiam la splitajhoj en Storli estos renversighintaj. STENSG[*A]RD Chu do ne estas io en malordo en Storli? DANIEL HEJRE Chu ne? Vi havas malfortan memorkapablon, altestimata. Chu oni ne parolas pri ruino kaj bankroto kaj --? STENSG[*A]RD Jes, jes, kaj kio plu? DANIEL HEJRE Kio plu? Jes, tion vi diru al mi. Jen oni serchis Monsen; du sinjoroj estas venintaj al Storli -- STENSG[*A]RD Paro da gastoj; jes, tion mi scias -- DANIEL HEJRE Neinvititaj gastoj, mia kara juna amiko; oni flustras pri polico kaj pri avidaj kreditoroj; -- estas malordo en la paperoj, vi sciu! Sed jen, -- kia papero estis tiu, kiun vi ricevis de Monsen hierau? STENSG[*A]RD Ho, estis iu papero. Malordo en la paperoj, vi diras? Auskultu; vi ja konas la subskribon de chambelano Bratsberg? DANIEL HEJRE He-he; certe mi konas. STENSG[*A]RD (elprenas la kambion) Nu, do rigardu tiun chi. DANIEL HEJRE Donu; mi vere estas iom miopa, sed -- (post esti rigardinta) Jeno, estimata? Tio neniam estis de la mano de la chambelano. STENSG[*A]RD Neniam? Do efektive --! DANIEL HEJRE Kaj ghi estas skribita de proprietulo Monsen? STENSG[*A]RD Ne, de grandkomercisto Bratsberg. DANIEL HEJRE Babilajho! Montru. (rigardas kaj redonas ghin) Tiun vi povas uzi por ekbruligi vian cigaron. STENSG[*A]RD Kio do? Ankau la nomo de la skribinto --? DANIEL HEJRE Falsa, juna sinjoro; falsigita, tiel certe kiel mi nomighas Daniel. Oni bezonas ja nur rigardi ghin per la akra rigardo de malfido -- STENSG[*A]RD Sed kiel do eblis --? Monsen devus ja ne esti sciinta -- DANIEL HEJRE Monsen? Ne, tiu ulo havas scion nek pri siaj propraj paperoj nek pri tiuj de aliuloj. Sed bone estas, ke tio chi havu finon, sinjoro Stensg[*a]rd! Estas kontentigo al la morala sento. Ho, mi ofte sentis min ekfajrigita de honesta kolero, se mi mem kuraghas tion diri, irante chi tie kiel atestanto al --; nu sufichas. Sed la ridindajho pri chio estas _tio_, ke kiam nun Monsen falas, li unue kuntiras grandkomerciston Bratsberg; la grandkomercisto kuntiras la chambelanon -- STENSG[*A]RD Jes, tion diris ankau Lundestad. DANIEL HEJRE Sed kompreneble estas metodo en la bankroto. Atentu; mi estas maljuna auguristo: Monsen metighos en la punejon, la grandkomercisto ricevos pagkompromison kaj la chambelano metighos sub administrado; tio signifas ke liaj kreditoroj donacas al li kelkajn mil talerojn jare kiel vivdauran pension. Tiel tiajho farighas, sinjoro Stensg[*a]rd! Mi scikonas tion; mi scikonas tion. Kion do diras la klasikulo? _Fiat justitia, pereat mundus_; tio signifas: Fi, kia justico estas en chi tiu putra mondo, sinjoro! STENSG[*A]RD (pashante sur la planko) La unua kaj la alia! Ambau vojoj baritaj! DANIEL HEJRE Kio diable --? STENSG[*A]RD Kaj tio ghuste nun! Nun, -- nun! LIBROPRESISTO ASLAKSEN (venas de dekstre) Gratulon; gratulon, sinjoro elektulo! STENSG[*A]RD Elektita? ASLAKSEN Per 117 vochoj, -- kaj Lundestad 53. La aliuloj disventighis. DANIEL HEJRE Do, via unua pasho sur la kariero de la honoro, sinjoro Stensg[*a]rd! ASLAKSEN Tio aldone kostos bovlon da puncho -- DANIEL HEJRE Jes, estas ja la unua pasho kiu kostas, oni diras. ASLAKSEN (dekstren, vokante) Puncho sur la tablon, sinjorino Rundholmen! La nova elektulo regalas! (_Bienulo Lundestad_ kaj _pluraj vochdonintoj_ laue venas de dekstre.) DANIEL HEJRE (kompate al _Lundestad_) 53! Jen la rekompenco al la griza civitano! LUNDESTAD (flustre al _Stensg[*a]rd_) Chu vi nun staras fikse en tio kion --? STENSG[*A]RD Kiel utilas stari fikse, kie chio falas? LUNDESTAD Chu vi pensas, ke la ludo estus perdita? ASLAKSEN (returnen de maldekstre) Sinjorino Rundholmen mem elspezos por la puncho; -- shi estas la plej proksima al tio, shi diras. STENSG[*A]RD (frapita de penso) Sinjorino Rundholmen! La plej proksima al --! LUNDESTAD Kio? STENSG[*A]RD La ludo ne estas perdita, sinjoro Lundestad! (eksidas che la tablo dekstre kaj skribas) LUNDESTAD (mallaute) Audu, Aslaksen; chu vi akceptos ion en la gazeton por postmorgau? ASLAKSEN Jes, je Dio, certe. Chu ghi estas kruda? LUNDESTAD Certe ne kruda. ASLAKSEN Nu, sensignife; mi tamen akceptos ghin. LUNDESTAD Estas mia politika testamento; mi skribos ghin chi-vespere (transiras la plankon) SERVISTINO (de maldekstre) Jen puncho de la sinjorino. ASLAKSEN Hura; nun vivighas la lokaj rilatoj! (Li metas la bovlon sur la mezan tablon, vershas por chiuj, kaj dum la sekvo li ripetade trinkas. _Bastian Monsen_ intertempe envenis de dekstre.) BASTIAN (mallaute) Nu, vi certe memoras mian leteron? ASLAKSEN Fidu; (frapas sian brustposhon) Jen mi havas ghin. BASTIAN Kaj do vi prizorgos ghin plej eble tuje; -- kiam vi vidas ke shi estas libera, vi komprenas. ASLAKSEN Komprenas; komprenas! (krias) Venu! Jen la glasoj estas plenigitaj! BASTIAN Je la diablo, vi ne faros tion por nenio. ASLAKSEN Bone; bone. (al la servistino) Citronon, Karen; -- ventrapide! (Bastian malproksimighas.) STENSG[*A]RD Audu vorton, Aslaksen; chu vi preterpasos chi tie morgau vespere? ASLAKSEN Morgau vespere? Jes, volonte. STENSG[*A]RD Bone; eniru kaj donu chi tiun leteron al sinjorino Rundholmen. ASLAKSEN De vi? STENSG[*A]RD Jes. Metu ghin en la poshon. Jen, jen. Do morgau vespere. ASLAKSEN Ghuste; estu trankvila. (_La servistino_ alportas la menditajhojn. _Stensg[*a]rd_ iras al la fenestro.) BASTIAN Nun, vi, -- chu vi parolis al sinjorino Rundholmen? STENSG[*A]RD Parolis? Nu jes, mi iomete parolis -- BASTIAN Kaj kion vi opinias? STENSG[*A]RD Jes, -- ja, ni interrompighis; mi ne povas diri al vi ion certan. BASTIAN Mi tamen provos; shi multe bedauras la vidvinan staton. Post horo mi deziras decidigi tion. STENSG[*A]RD Post horo? BASTIAN (vidas _sinjorinon Rundholmen_, kiu envenas de maldekstre) Tshsh; nenion atentigu! (iras trans la planko) STENSG[*A]RD (al _Aslaksen_, mallaute) Redonu al mi la leteron. ASLAKSEN Vi volas rehavi ghin? STENSG[*A]RD Jes, tuj; mi prizorgos ghin mem. ASLAKSEN Bonvolu; jen ghi estas. (_Stensg[*a]rd_ metas la leteron en la poshon kaj eniras inter la aliulojn.) SINJORINO RUNDHOLMEN (al _Bastian_) Kion do vi diras pri la baloto, Monsen? BASTIAN Chion bonan; mi kaj Stensg[*a]rd estas bonaj amikoj, vi sciu. Mi ne mirus chu li trovus lokon en la parlamento. SINJORINO RUNDHOLMEN Sed tion via patro certe ne shatus. BASTIAN Ho patro, li havas tiom da feroj en la fajro. Cetere, se ili sendas Stensg[*a]rd, la honoro tamen restos en la familio, mi pensas. SINJORINO RUNDHOLMEN Kiel tio? BASTIAN Li iras svatante -- SINJORINO RUNDHOLMEN Dio do; chu li ion diris? BASTIAN Jes; kaj mi promesis paroli por li; tio iros; mi certe opinias ke Ragna shatas lin. SINJORINO RUNDHOLMEN Ragna? LUNDESTAD (proksimighas) Nu; pri kio vi parolas tiel vigle, sinjorino Rundholmen? SINJORINO RUNDHOLMEN Imagu, li diras ke Stensg[*a]rd iras svatante -- LUNDESTAD Nu jes; sed la chambelano ne estas facile fleksebla -- BASTIAN La chambelano? LUNDESTAD Li eble konsideras shin iom tro supera por ordinara advokato -- SINJORINO RUNDHOLMEN Kiu; kiu? LUNDESTAD La fraulino; la filino, kompreneble. BASTIAN Li do ne svatas fraulinon Bratsberg, mi scias? LUNDESTAD Je mia savo, li faras. SINJORINO RUNDHOLMEN Kaj pri tio vi sakras? BASTIAN Kaj al mi li diris --! Audu; mi parolu kun vi! (_Lundestad_ kaj _Bastian_ al la fono) SINJORINO RUNDHOLMEN (proksimighas al Stensg[*a]rd) Vi devas stari garde, Stensg[*a]rd! STENSG[*A]RD Kontrau kiu? SINJORINO RUNDHOLMEN Kontrau malbonaj homoj; trovighas personoj kiuj incidas kontrau vi. STENSG[*A]RD Ke ili faru, -- se ili nur ne incidas je iu certa. SINJORINO RUNDHOLMEN Kiu estas tiu? STENSG[*A]RD (sekrete donas la leteron al shi) Jen; legu tion kiam vi estas sola. SINJORINO RUNDHOLMEN Ahh, tion mi ja sciis! (eniras dekstre) FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL (de dekstre) Nu, mi audas ke vi venkis, sinjoro advokato. STENSG[*A]RD Jes, mi faris, sinjoro administranto; kaj tion malgrau la klopodadoj de via altestimata chefo. RINGDAL Pri kio li klopodadis? STENSG[*A]RD Por min forvochdoni. RINGDAL Li uzas sian vochdonrajton kiel chiu ajn. STENSG[*A]RD Domaghe ke li vershajne ne pli ofte uzos ghin. RINGDAL Kion tio signifas? STENSG[*A]RD Mi pensas, char estas diverse pri la paperoj -- RINGDAL Pri la paperoj! Kiaj paperoj? Kion vi entreprenis? STENSG[*A]RD Ho, vi ne bezonas konduti kvazau vi nenion komprenis. Chu ne estas ventego atendinda? Bankroto en granda skalo? RINGDAL Nu, tion mi audas de chiuj flankoj. STENSG[*A]RD Kaj chu ne kaj la chambelano kaj la grandkomercisto estas enmiksitaj? RINGDAL Permeso, chu vi estas freneza? STENSG[*A]RD Nu, estas ja nature, ke vi provas kashi tion. RINGDAL Kion tio utilus? Chu tiajho povas esti kashata? STENSG[*A]RD Chu tio do ne estas vero? RINGDAL Ech ne silabo rilate al la chambelano. Sed kial vi povus kredi tiajhon? Kiu kredigis tion al vi? STENSG[*A]RD Je la momento mi ne diras. RINGDAL Indiferente. Sed en kiu ajn kiu tion faris, sube kushas iu intenco. STENSG[*A]RD Intenco --! RINGDAL Jes, pripensu; chu ne estas iu, kiu konsiderus avantaghon teni vin for de la chambelano --? STENSG[*A]RD Je mia savo; jes, jes; estas! RINGDAL La chambelano funde alte taksas vin -- STENSG[*A]RD Chu li faras? RINGDAL Jes, kaj tion oni volas interrompi; -- oni bazigas sin sur tio, ke vi ne konas la rilatojn chi tie, kaj ke vi estas ekflamighema kaj kredema; ke -- STENSG[*A]RD Ho, tiuj sauroj! Kaj sinjorino Rundholmen kiu havas mian leteron! RINGDAL Kiun leteron? STENSG[*A]RD Ho, nenion. Sed ankorau ne estas tro malfrue! Kara sinjoro Ringdal, chu vi renkontos la chambelanon chi-vespere? RINGDAL Certe. STENSG[*A]RD Diru al li, ke estas nur frazajho, tiuj minacoj pri kiuj li certe scias; diru al li, ke morgau mi venos mem por chion klarigi. RINGDAL Chu vi venos? STENSG[*A]RD Jes, por pruvi al li; -- ahh, pruvi! Jen, sinjoro Ringdal; donu al la chambelano chi tiun kambion de mi. RINGDAL La kambion --! STENSG[*A]RD Jes, jes; estas io kion vi ne komprenas; sed nur donu ghin al li -- RINGDAL Vere, sinjoro Stensg[*a]rd -- STENSG[*A]RD Kaj vi nur aldonu chi tiujn simplajn vortojn de mi: estas tiel ke mi agas kontrau tiuj homoj, kiuj volas forvochdoni min el la elektul-baloto. RINGDAL Vi povas fidi tion. (eliras fone) STENSG[*A]RD Jen audu, sinjoro Hejre, -- kiel vi povis imagigi al mi tiun historion pri la chambelano? DANIEL HEJRE Kiel mi povis imagigi al vi --? STENSG[*A]RD Jes, efektive; tio estas ja la plej nigra mensogo -- DANIEL HEJRE Ej; jen vidu; ghojigas min kore! Imagu, sinjoro Lundestad, ke estas mensogo, tio pri la chambelano. LUNDESTAD Tshsh; malghusta spuro; efektive ghi estas pli proksima. STENSG[*A]RD Kiel pli proksima? LUNDESTAD Mi nenion scias! sed oni parolas pri sinjorino Rundholmen -- STENSG[*A]RD Chu! DANIEL HEJRE Nu, chu mi ne antaudiris tion! Tiuj rilatoj kun la proprietulo en Storli -- LUNDESTAD Li forveturis chimatene, antau ol tagighis -- DANIEL HEJRE Kaj la familio eliris por serchi lin -- LUNDESTAD kaj la filo aferadas por prizorgi sian fratinon -- STENSG[*A]RD Prizorgi! "Morgau", shi diris; kaj shia maltrankvilo por la patro --! DANIEL HEJRE He-he; vidu ke li eble iris por pendigi sin! ASLAKSEN Chu iu pendigis sin? LUNDESTAD Sinjoro Hejre diras ke Monsen en Storli -- PROPRIETULO MONSEN (de la fono) Champanon sur la tablon! ASLAKSEN kaj PLURAJ Monsen! MONSEN Jes, Monsen, jes! Champanomonsen! Monomonsen! Vino, pro diabla hauto kaj osto! DANIEL HEJRE Sed, altestimata --! STENSG[*A]RD Vi! De kie vi venas? MONSEN De komercado! Enspezis cent mil! Hej; morgau mi faros resonan tagmanghon en Storli. Chiuj estas invitataj. Champanon, mi diras! Gratulon al vi, Stensg[*a]rd, Vi ja farighis elektulo. STENSG[*A]RD Jes, mi klarigos al vi -- MONSEN Pa; chu tio koncernas min? Vino? Kie estas sinjorino Rundholmen? (volas eniri maldekstre) LA SERVISTINO (kiu jhus elvenis) Neniu envenu; la sinjorino sidas legante leteron -- BASTIAN Ho, morto kaj plago! (al la fono) STENSG[*A]RD Chu shi legas leteron? LA SERVISTINO Jes, kaj krome shi estas tute konfuzita. STENSG[*A]RD Adiau, sinjoro Monsen; morgau tagmanghon en Storli -- MONSEN Adiau; morgau! STENSG[*A]RD (mallaute) Sinjoro Hejre, bonvolu fari al mi servon. DANIEL HEJRE Certe, certe. STENSG[*A]RD Kolorigu min iom nigra por sinjorino Rundholmen; parolu iom dubesence pri mi; -- vi faras tion tiel elegante. DANIEL HEJRE Kio diable estas tio? STENSG[*A]RD Mi havas miajn kialojn; estas sherco, mi diru, -- veto kun -- kun iu al kiu vi havas neamikajn sentojn. DANIEL HEJRE Aha, mi komprenas --; sufiche dirite! STENSG[*A]RD Do, nenion koruptigu; nur igu shin iom dubema en sia estimo pri mi; iomete necerta ghis plue, vi komprenas. DANIEL HEJRE Fidu min; estos por mi kora plezuro -- STENSG[*A]RD Dankon, dankon, ghis plue! (transen al la tablo) Sinjoro Lundestad, ni du interparolos morgau antautagmeze che la chambelano. LUNDESTAD Chu vi havas esperon? STENSG[*A]RD Trioblan! LUNDESTAD Trioblan? Sed mi ne komprenas -- STENSG[*A]RD Ne bezonighas; de nun mi helpos min mem. (elen en la fono) MONSEN (apud la punchujo) Ankorau glasplenon, Aslaksen! Kie estas Bastian? ASLAKSEN Li elkuris. Sed mi havas leteron prizorgendan por li. MONSEN Chu vi havas? ASLAKSEN Al sinjorino Rundholmen. MONSEN Nu, fine! ASLAKSEN Sed ne antau morgau vespere, li diris; nek pli frue nek pli malfrue; ghustatempe! Je via sano! DANIEL HEJRE (al _Lundestad_) Kia diabla sekretado estas tio inter tiu sinjoro Stensg[*a]rd kaj sinjorino Rundholmen. LUNDESTAD (pli mallaute) Li svatas shin. DANIEL HEJRE Chu mi ne imagis? Sed li petis min nigrigi sin, suspektigi sin --; sufiche dirite -- LUNDESTAD Kaj tion vi promesis? DANIEL HEJRE Jes, kompreneble. LUNDESTAD Laudire li estas dirinta pri vi, ke kion vi promesas oriente, vi plenumas okcidente. DANIEL HEJRE He-he; la kara animo, -- efektive chi tiun fojon li estos miskalkulinta. SINJORINO RUNDHOLMEN (kun malfermita letero; che la pordo maldekstre) Kie estas advokato Stensg[*a]rd? DANIEL HEJRE Li kisis vian servistinon kaj foriris, sinjorino Rundholmen! Kurteno KVINA AKTO (Granda akceptejo che la chambelano. Enirejo en la fono; pordoj dekstre kaj maldekstre.) (_Ferfareja administranto Ringdal_ staras apud tablo foliumante paperojn. Iu frapas.) RINGDAL Envenu! DOKTORO FJELDBO (de la fono) Bonan matenon! RINGDAL Bonan matenon, sinjoro doktoro! FJELDBO Nu, chio bone statas? RINGDAL Jes, dankon; sufiche bone; sed -- FJELDBO Sed? RINGDAL Jes, vi ja certe audis la grandan novajhon? FJELDBO Ne! Kio estas tio? RINGDAL Chu? Vi ne audis pri tio, kio okazis en Storli? FJELDBO Ne! RINGDAL Monsen forkuris chinokte. FJELDBO Forkuris? Monsen? RINGDAL Forkuris. FJELDBO Sed bona Dio --? RINGDAL Strangaj onidiroj cirkulis jam hierau; sed jen Monsen revenis; li estas sciinta simuli -- FJELDBO Sed la kialo? La kauzo? RINGDAL Nemezurebla perdo en charpentajha komerco, dirighas; paro da firmaoj en Kristianio chesis kaj jen -- FJELDBO Kaj li forkuris! RINGDAL Foren al Svedlando, vershajne. Chimatene venis la autoritatoj al Storli; oni registras kaj sigelas -- FJELDBO Kaj la malfelicha familio --? RINGDAL La filo vere chiam tenis sin ekstere; almenau nun li shajnigas kvazau nenio okazis mi audas. FJELDBO Jes, sed la filino? RINGDAL Tshsh; la filino estas chi tie. FJELDBO Chi tie? RINGDAL La familia instruisto kondukis shin kaj la etulojn chi tien chimatene; la fraulino zorgis pri ili en silento. FJELDBO Kaj kiel shi eltenas tion chi? RINGDAL Ho, mi pensas, sufiche tolere. Vi povas kompreni, ke post la traktado kiun shi spertis hejme --; kaj krome mi povas rakonti al vi, ke shi -- Tshsh; jen la chambelano. LA CHAMBELANO (de maldekstre) Jen vi estas, kara doktoro! FJELDBO Jes, mi venis sufiche frue. Chu mi rajtas felichigi vin pri la datreveno de via naskigho, sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO Ho, Dio zorgu pri la felicho kiun tiu portos; sed dankon al vi; mi scias ke vi deziras al mi chion bonan. FJELDBO Kaj chu mi kuraghas demandi al vi, sinjoro chambelano -- LA CHAMBELANO Unue vorton; de nun vi delasu tiun titolon. FJELDBO Kion tio signifas? LA CHAMBELANO Mi estas ferfareja posedanto, ghuste kaj rekte. FJELDBO Ho, sed kia absurdajho do estas tio chi? LA CHAMBELANO Mi rezignis titolon kaj oficon. Mia humila letero sendighos jam hodiau. FJELDBO Pri tio vi tamen devus iomete dormi. LA CHAMBELANO Kiam mia regho montris al mi la gracon akcepti min en sian plej proksiman medion, tio okazis pro la reputacio, kiun mia familio dum longa parencaro estis sciinta konservi. FJELDBO Jes, kaj kio krome? LA CHAMBELANO Mia familio estas malhonorigita, same multe kiel proprietulo Monsen. Jes, vi do audis pri Monsen? FJELDBO Jes, mi audis. LA CHAMBELANO (al _Ringdal_) Chu oni nenion pli scias? RINGDAL Nenion alian ol ke li tiras kun si vicon da junaj bienuloj. LA CHAMBELANO Kaj mia filo? RINGDAL Via filo sendis al mi kvitigon. Li povas pagi al chiu ajn la shuldon; sed nenio restos. LA CHAMBELANO Hm. Do bonvolu pretskribi mian petskribon. RINGDAL Estos farata. (elen tra la antaua pordo dekstre) FJELDBO Sed chu vi pripensis? Chio povas ja esti aranghata en silento. LA CHAMBELANO Chu? Chu mi povas fari min mem nescia pri kio okazis? FJELDBO Ho, kio estas do okazinta? Li ja skribis al vi, kaj konfesis sian malkonsiderecon, petegis pri pardono; tio chi estas ja la sola fojo kiam li faris sin kulpa pri tiajho; kio do estas, mi demandas? LA CHAMBELANO Chu vi volis agi kiel mia filo agis? FJELDBO Li ne volas tion refari; tio estas la chefa afero. LA CHAMBELANO Kaj el kio scias vi ke li ne volas refari tion? FJELDBO Se ne el io alia, mi scias tion el la sceno, kiun vi mem rakontis al mi; tiun pri via bofilino. Kio ajn kio rezultos el tio, li tamen skuighas al sincereco. LA CHAMBELANO (pashadante) Mia bedaurinda Selma! Nia trankvila paco kaj felicho forjhetita! FJELDBO Estas io kio rangas pli alte. Tiu felicho estis shajno. Jes, mi diru al vi: Sur tio, kiel sur multo alia vi konstruis sur kava fundo; vi estis blindigita kaj fiera, sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO (haltas) Mi? FJELDBO Jes, vi! Vi insistis pri la honesteco de via familio; sed kiam estis tiu honesteco metita sur provo? Chu vi scias, ke ghi tolerus la tenton? LA CHAMBELANO Vi povas shpari al vi chian predikon, sinjoro doktoro; la eventoj de la lastaj tagoj ne pasis sur mi senspure. FJELDBO Tion ankau mi kredas; sed permesu ke tio montru sin en iom pli milda jugho kaj en pli klara konscio. Vi riprochas vian filon; sed kion vi faris por tiu filo? Vi zorgis por eduki liajn talentojn, sed ne por fondi en li karakteron. Vi faris prelegojn pri kio li shuldas al sia honesta familio; sed vi ne kondukis, fleksigis kaj formis lin tiel, ke farighis subkonscia neceso konduti honeste. LA CHAMBELANO Chu tion vi opinias? FJELDBO Mi kaj kredas kaj tion scias. Sed estas ja tiel ordinare chi tie; oni akceptas la taskon _lerni_ anstatau _esti_. Ni vidas al kio tio kondukas; ni vidas tion en la centoj da talentaj homoj, kiuj nur duone evoluis, kaj estas io en sentoj kaj animstatoj kaj io tute alia en ago kaj kondutmaniero. Jen vidu Stensg[*a]rd -- LA CHAMBELANO Stensg[*a]rd, jes! Kion vi diras pri Stensg[*a]rd? FJELDBO Flikajho. Mi konas lin ekde la infaneco. Lia patro estis velka sentaugulo, mizerulo, iu neniu; li komercis etan detalejon kaj flanke pruntedonadis; au pli ghuste, estis la edzino kiu komercis. Shi estis krudeca virino, la plej nevirina kiun mi iam konis. La edzon shi sukcesis meti sub kuratorecon; neniu kora penso ekzistis en shi. En tiu hejmo Stensg[*a]rd elkreskis. Krome li vizitis la gimnazion. "Li studu," diris la patrino; "li farighu lerta enkasisto." Malbeleco en la hejmo; altigho en la lernejo; la animo, la karaktero, la volo, la talentoj, -- chio disen tirita. Al kio alia povis tio konduki, krom al disigho en la personeco? LA CHAMBELANO Mi ne scias al kio tio povus konduki. Sed mi shatus scii kio estas sufiche bona por vi. El Stensg[*a]rd oni povas nenion atendi; ech ne el mia filo; sed el vi kompreneble; el vi --! FJELDBO Jes, el mi; ghuste el mi. Ho, vi ne devas rideti; mi ne fanfaronas; sed mi ricevis tion kio fondas la ekvilibron, kaj faras onin certa. Mi elkreskis en simpla mezklasa familio. Mia patrino estas virino tute kaj fide; hejme che ni neniam estis deziroj transen de la talentoj; neniu postulo pereis sur la shero de la rilatoj, neniu morto perturbis postlasante malplenecon kaj senecon en la rondo. Tie estis amo al beleco; sed ghi kushis intime en la vivkoncepto, ne flanke de ghi; tie estis nek la ekscesoj de la intelekto nek de la animstato -- LA CHAMBELANO Jen, jen; do tial vi farighis tiel senmezure perfekta? FJELDBO Fore de tio mi min imagas. Mi nur diras, ke la vivkondichoj prezentis sin tiel senfine favoraj por mi; kaj tion mi sentas kiel respondecon. LA CHAMBELANO Ke tiel estu; sed char Stensg[*a]rd neniun tian respondecon havas, tiam estas des pli bele, ke li tamen -- FJELDBO Kion? Kiajhon? LA CHAMBELANO Vi prijughas lin false, mia bona doktoro! Jen vidu. Kion vi diras pri tio chi? FJELDBO La kambio de via filo? LA CHAMBELANO Jes, ghin li sendis min reen. FJELDBO Libervole? LA CHAMBELANO Libervole kaj sen kondichoj. Bele; noble; -- kaj tial de hodiau mia domo staros malferma por li. FJELDBO Pripensu! Pro vi mem kaj pro via filino -- LA CHAMBELANO Ho preterlasu min! Lau ecoj li multe antauas vin; almenau li malferme aliras; sed vi, vi aliras kashe. FJELDBO Mi? LA CHAMBELANO Jes, vi! Farighis la estranto en chi tiu domo; Vi eliras kaj envenas; mi petas vian konsilon en chio ajn, -- kaj tamen -- FJELDBO Nu ja, tamen? LA CHAMBELANO Tamen estas io kashe che vi; io damnita; io -- io distingita kiun mi tute ne shatas! FJELDBO Sed pliklarigu do! LA CHAMBELANO Mi? Estas vi kiu priklarigus, nepre! Sed nun estu por vi kiel estas. FJELDBO Sinjoro chambelano, ni du ne komprenas unu la alian. Mi ne havas kambion por resendi; sed povus okazi, ke mi alportus ech pli grandan oferon. LA CHAMBELANO Chu? Per kio? FJELDBO Per silento. LA CHAMBELANO Per silento. Chu mi diru al vi kion mi dezirus? Farighi kruda, sakri, eniri la asocion de la junuloj! Vi estas distingita rigidnukulo, sinjoro farejkuracisto; -- kaj tio ne konvenas en nia libereca asocio. Jen Stensg[*a]rd; li ne estas tia; kaj tial li povos veni en chi tiun domon; li devos --; li devos --! Ho, mi ne emas, je mia benata felicho --! Nun estu por vi kiel estas; kiel oni sternas, oni dormas. LUNDESTAD (de la fono) Felicho pri la tago, sinjoro chambelano! Permesu ke mi deziras al vi honoron kaj chion bonan -- LA CHAMBELANO Ho, je diablo, -- mi preskau diris. Chio estas flikajho, mia kara Lundestad. Nenio funde toleras provon en chi tiu mondo. LUNDESTAD Jes, tiel ankau diras la kreditoroj de proprietulo Monsen. LA CHAMBELANO Jes, tio chi pri Monsen! Chu tio ne frapis vin kiel fulmo? LUNDESTAD Ho, vi jam longe antaudiris tion, vi, sinjoro chambelano. LA CHAMBELANO Hm, hm; -- jes, certe mi faris; ne estas pli longe ol de antauhierau ke li venis pete -- FJELDBO Eble por savighi. LUNDESTAD Neeblus; li sinkis tro profunden; -- kaj tio kio okazas, efektive estas la plej bona. LA CHAMBELANO Bone efiku! Chu vi ankau trovas tion la plej bona ke vi venkighis en la elekto hierau? LUNDESTAD Mi ja ne venkighis; chio iris ja lau mia propra volo. Kun Stensg[*a]rd oni ne kornobatu; li havas tion, por kio ni aliuloj devas mordi niajn fingrojn. LA CHAMBELANO Nu, tiun esprimon mi ne tute komprenas --? LUNDESTAD Li havas la kapablon kuntiri la homamason. Kaj char li estas tiel bonshanca, ke li nek malhelpighas de karaktero au de konvinko au de socia stato, estas tre facile por li esti liberala. LA CHAMBELANO Mi vere opinius, ke ankau ni estas liberalaj. LUNDESTAD Je Dio, ni estas liberalaj, sinjoro chambelano; neniu dubo pri tio. Sed pri tio estas direnda, ke ni estas nur liberalaj en la nomo de ni mem; sed nun Stensg[*a]rd venas kaj estas liberala en la nomo ankau de aliuloj. Tio estas la nova en la afero. LA CHAMBELANO Kaj tiun renversadon vi volas subteni? LUNDESTAD Mi legis en malnovaj libroj pri historio, ke en pli fruaj tempoj estis homoj kiuj povis elsorchi fantomojn; sed ili ne povis ilin reen forsorchi. LA CHAMBELANO Sed kara Lundestad, kiel povas vi, kiel erudita viro --? LUNDESTAD Mi ja scias ke tio estas papista supersticho, sinjoro chambelano; sed estas pri novaj ideoj kiel pri fantomoj; oni ne povas reen forsorchi ilin; kaj tial oni devas aranghi sin kun ili plej eble bone. LA CHAMBELANO Jes, tamen nun kiam Monsen estas falinta, kaj vershajne la tuta sekvantaro de perturbuloj kun li -- LUNDESTAD Se Monsen estus falinta du au tri tagojn pli frue, multo estus alia. LA CHAMBELANO Bedaurinde; vi estis tro rapida -- LUNDESTAD Mi havis ankau konsiderojn rilate al vi, sinjoro chambelano. LA CHAMBELANO Rilate al mi? LUNDESTAD Nia partio devas konservi sian honestecon en la okuloj de la homoj. Ni reprezentas la malnovan, fundamente fiksan norvegan honestecon. Se mi estus perfidinta Stensg[*a]rd, -- vi ja scias ke li havas certan paperon -- LA CHAMBELANO Nun ne plu. LUNDESTAD Kio? LA CHAMBELANO Jen ghi estas. LUNDESTAD Chu li sendis ghin reen al vi? LA CHAMBELANO Jes. Persone li estas honestulo; tiun ateston mi devas doni al li. LUNDESTAD (pripensante) Advokato Stensg[*a]rd havas bonajn talentojn. STENSG[*A]RD (de la fono; haltas apud la pordo) Chu vi permesas ke mi proksimighu? LA CHAMBELANO (al li) Vi sekure povas. STENSG[*A]RD Kaj vi volas akcepti gratulon de mi? LA CHAMBELANO Mi volas. STENSG[*A]RD Do akceptu ghin varme kaj korege! Kaj kruce forstreku chiujn skribajn stultajhojn -- LA CHAMBELANO Mi tenas min al agoj, sinjoro Stensg[*a]rd. STENSG[*A]RD Ho Dio benu vin! LA CHAMBELANO Kaj ekde hodiau -- char vi tiel deziras -- ekde hodiau vi estos kiel hejme chi tie. STENSG[*A]RD Chu permesighas? Chu permesighas? (oni frapas) LA CHAMBELANO Envenu! (Pluraj viroj el la komunumo, membroj de la urba konsilantaro k.t.p. _La chambelano_ iras al ili renkonte, akceptas gratulojn kaj parolas kun ili.) TORA (kiu dume estas enveninta per la plej malantaua pordo maldekstre) Sinjoro Stensg[*a]rd, permesu ke mi dankas vin silente. STENSG[*A]RD Vi sinjorino! TORA Patro diris al mi kiel bele vi kondutis. STENSG[*A]RD Sed --? TORA Ahh, kiom ni misjughis vin! STENSG[*A]RD Chu vi --? TORA Vi ja mem kulpis; -- ne, ne; la kulpo estis nia. Ho, kiel kore mi dezirus rebonigi tion. STENSG[*A]RD Vi volis? Vi volis mem? Chu vere ke vi volis --? TORA Chiuj; se ni vere povus -- LA CHAMBELANO Refreshigajhoj al la sinjoroj, mia infano! TORA Jen ili baldau. (Shi reiras al la pordo, de kie baldau poste envenas la servistino kun vino kaj bakajhoj, kiujn shi ofertas chirkaue dum la sekvanta sceno.) STENSG[*A]RD Kara, lerta Lundestad; mi sentas min kiel venkinta dio! LUNDESTAD Tia vi certe sentis vin ankau hierau. STENSG[*A]RD Pa; hodiau estas io alia; la plej bona, la kulmino! La gloro, la brilo super la vivo! LUNDESTAD Oho; pensoj pri amo? STENSG[*A]RD Ne pensoj! Felicho, felicho; amofelicho! LUNDESTAD Do bofrato Bastian portis al vi la respondon? STENSG[*A]RD Bastian --? LUNDESTAD Jes, li sugestis pri io hierau; li estis ja promesinta paroli por vi al knabineto. STENSG[*A]RD Ho, babilajho -- LUNDESTAD Ne timu min. Se vi tion ankorau ne scias, mi povas tion diri al vi; vi venkis, sinjoro Stensg[*a]rd; Mi tion scias de Ringdal. STENSG[*A]RD Kion vi havas de Ringdal? LUNDESTAD Fraulino Monsen donis sian "Jes". STENSG[*A]RD Kion vi diras? LUNDESTAD Sian "Jes", mi diras. STENSG[*A]RD Jes? Jes? Kaj la patro forkurinta! LUNDESTAD Sed ne la filino. STENSG[*A]RD Sian "Jes"! Meze en tia familia skandalo! Kiel nevirinece! Tiajho ja forpushus chiun ajn senteman viron. Sed estas miskompreno la tuta afero. Mi neniam petis al Bastian --; kiel do povis tiu bruto --? Nu sensignife, ne rilatas al mi; por kio li faris li devas mem respondeci. DANIEL HEJRE (de la fono) He-he; granda kunveno; jes, kompreneble; oni prezentas sin, oni flatas, kiel oni diras. Eble ankau mi permesighas -- LA CHAMBELANO Dankon, dankon, malnova amiko! DANIEL HEJRE Je Dio, vi altestimata; ne tro sobighu. (novaj gastoj venas) Jen ni havas la asistantojn de la justeco; -- la ekzekucia potenco --; nu sufiche! (al _Stensg[*a]rd_) Aha, mia kara, felicha juna sinjoro; chu jen vi estas? Vian manon! Akceptu la aserton de neshajnigita ghojo de maljunulo. STENSG[*A]RD Pri kio? DANIEL HEJRE Hierau vi petis min paroli iom dubesence pri vi al shi, kiun vi ja scias -- STENSG[*A]RD Nu jes, jes; kio sekve? DANIEL HEJRE Estis por mi korega ghojo plenumi vian deziron -- STENSG[*A]RD Kio sekve; kio sekve, mi demandas? Kiel shi reagis? DANIEL HEJRE Kiel amanta virino, kompreneble! ekploris; frapshlosis la pordon; volis nek respondi nek montri sin -- STENSG[*A]RD Ho, dankon al Dio! DANIEL HEJRE Vi estas barbara! Meti vidvinan koron al tia kruela provo; konduti tiel en ghuo de la suferoj de la jhaluzo --! Sed la amo havas okulojn kiel kato; sufiche dirite; char hodiau kiam mi preteriris, staris sinjorino Rundholmen fresha kaj floranta en la malferma fenestro kombante siajn harojn; laushajne iu marvirino, se permesighas tion diri; -- ho, jen tauga virino! STENSG[*A]RD Nu? Kaj kio plue? DANIEL HEJRE Nu, shi ridis kvazau obsedita; kaj streche shi suprenlevis leteron kaj kriis: Svatpropona letero, sinjoro Hejre; mi fianchinighis hierau! STENSG[*A]RD Kio? Fianchinighis? DANIEL HEJRE Koran gratulon, juna sinjoro; ghojigas min nepriskribeble, ke mi estas la unua, kiu povus anonci al vi -- STENSG[*A]RD Stultajho! Estas nur babilajho! DANIEL HEJRE Kio estas nur babilajho? STENSG[*A]RD Vi ne komprenis shin; au shi ne komprenis --! Chu vi estas freneza? Nun kiam Monsen falis, vershajne ankau shi -- DANIEL HEJRE Ne, je mia savo shi ne, sinjoro! Sinjorino Rundholmen staras sur solidaj piedoj. STENSG[*A]RD Egale. Miaj pensoj iras en tute alia direkto. Tio pri la letero estis nur sherco, veto, tion vi ja audis. Kara sinjoro Hejre, faru al mi la servon ne paroli al iu ajn pri tiu stulta historio. DANIEL HEJRE Komprenas; komprenas! Estu tenata sekrete; jen kion oni nomas romantiko. Ahh ja; la junuloj volas chiam esti poeziemaj! STENSG[*A]RD Jes, jes; silentu nur; mi rekompencos vin por tio, -- procesi por vi --; Tshsh; mi fidas vin. (foriras) LA CHAMBELANO (kiu dume parolis kun _Lundestad_) Ne, Lundestad, -- _tion_ mi vere ne povas kredi. LUNDESTAD Nun mi sakris, sinjoro chambelano! Mi havas tion de la busho de Daniel Hejre mem. DANIEL HEJRE Kion vi havas de mia busho, se mi rajtas demandi? LA CHAMBELANO Diru al mi, -- chu advokato Stensg[*a]rd montris al vi kambion hierau? DANIEL HEJRE Jes, morto kaj plago, tio estas vero! Kiel tio rilatas al la afero? LA CHAMBELANO Mi diros al vi poste. Sed vi ja diris al li -- LUNDESTAD Vi kredigis lin ke ghi estas falsa? DANIEL HEJRE Pa; nekulpa sherco, por igi lin iom konfuza en la ebrio de sia venko -- LUNDESTAD Sed vi ja diris, ke ambau subskriboj estas falsaj? DANIEL HEJRE Jes, pro diablo, kial ne same bone ambau kiel nur unu? LA CHAMBELANO Do tiel! LUNDESTAD (al _la chambelano_) Kaj kiam li _tion_ audis -- LA CHAMBELANO -- kaj jen li donis la kambion al Ringdal! LUNDESTAD La kambion kiun li ne plu povis uzi por minaco. LA CHAMBELANO Aktoras grandanima; trompas min denove; -- malfermigas aliron en mian domon; devigas min esti dankema, -- tiu, tiu --! Kaj tiu persono --! DANIEL HEJRE Sed kion do signifas tiu ridindiga gestado, altestimata? LA CHAMBELANO Poste; poste, kara amiko! (tiras _Lundestad_ flanken) Kaj tiun personon vi protektas, pushas antauen, helpas supren! LUNDESTAD Kaj chu vi mem do? LA CHAMBELANO Ho, mi shatus --! LUNDESTAD (montras al _Stensg[*a]rd_, kiu parolas kun _Tora_) Vidu jen. Kiun penson kredas vi, ke homoj nun sekrete faras --? LA CHAMBELANO El tiuj pensoj mi ilin elpelos. LUNDESTAD Tro malfrue, sinjoro chambelano; li helpas sin antauen per perspektivoj kaj shajnoj kaj vershajneco -- LA CHAMBELANO Ankau mi povas manovri, sinjoro bienulo Lundestad! LUNDESTAD Kion vi volas fari? LA CHAMBELANO Atentu (iras al _Fjeldbo_) Sinjoro fareja kuracisto Fjeldbo, -- bonvolu fari al mi servon. FJELDBO Kun ghojo! LA CHAMBELANO Do forpelu la ulon tie. FJELDBO Stensg[*a]rd? LA CHAMBELANO Jes, la charlatanon; mi ne toleras audi lian nomon; forpelu lin! FJELDBO Sed kiel povas mi --? LA CHAMBELANO Tio estas via propra afero; mi permesas al vi liberajn manojn -- FJELDBO Liberajn manojn! Vi tion faras? En chio ajn? LA CHAMBELANO Jes, pro diablo; jes! FJELDBO Vian manon por tio, sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO Jen ghi. FJELDBO Je Dio do; nun au neniam! (laute) Permesu ke mi chimomente okupas la atenton de la cheestantoj? LA CHAMBELANO Doktoro Fjeldbo parolas! FJELDBO Mi havas la ghojon kun la kunsento de chambelano Bratsberg informi al vi pri mia fianchigho kun lia filino. (Ekkrioj de surprizo. _Tora_ eligas etan krion; _la chambelano_ estas ion ekdironta, sed ekhaltas. Bruo kaj gratuloj.) STENSG[*A]RD Fianchigho! _Via_ fianchigho --! DANIEL HEJRE Kun de la chambelano perm-- --? Kun via --? Kun -- kun --? LUNDESTAD Chu la doktoro perdis la prudenton? STENSG[*A]RD Sed, sinjoro chambelano --? LA CHAMBELANO Kion povas mi fari? Mi estas liberalulo. Mi alighas al la asocio de la junuloj! FJELDBO Dankon, dankon, -- kaj pardonon! LA CHAMBELANO Ni trovighas nun en la tempo de asocioj, sinjoro advokato; la libera konkuro vivu! TORA Ho, mia benata patro! LUNDESTAD Jes, ni ankau trovighas en la tempo de gefianchighoj; mi povas anonci kroman gefianchighon -- STENSG[*A]RD Estas elpensajho! LUNDESTAD Certe ne; la fianchinigho de fraulino Monsen -- STENSG[*A]RD Mensogo; mensogo mi diras! TORA Ne, patro; estas vero; ambau cheestas. LA CHAMBELANO Kiuj? Kie? TORA Ragna kaj kandidato Helle. Jen interne -- (al la plej supera pordo dekstre) LUNDESTAD Kandidato Helle? Li do --! LA CHAMBELANO Kaj chi tie; che mi! (al la pordo) Elvenu, karaj infanoj! RAGNA (timema retiras sin) Ho, ne, ne; cheestas tiom da homoj! LA CHAMBELANO Neniun timemon; vi ne havas shuldon por la okazintajhoj? KANDIDATO HELLE Sinjoro chambelano, shi estas nun senhejma. RAGNA Ho, zorgu pri ni! LA CHAMBELANO Mi faros. Koregan dankon, ke vi rifughis al mi! DANIEL HEJRE Jes, je mia savo, ni vivas en la tempo de la gefianchighoj; mi povas ech kompletigi la liston -- LA CHAMBELANO Kio? Vi? Je via agho; -- kia nepripensemo! DANIEL HEJRE Ho --! Sufiche dirite. LUNDESTAD La ludo estas perdita, sinjoro Stensg[*a]rd. STENSG[*A]RD Chu? (laute) Ne, nun _mi_ kompletigu la liston, sinjoro Daniel Hejre! Informon, sinjoroj; ankau mi atingis al havenon. LA CHAMBELANO Kiel? STENSG[*A]RD Oni ludas duoblan ludon; oni kashas siajn verajn intencojn, kiam tio bezonighas. Mi konsideras tion permesebla, kiam tio farighas en la servo de la komuna bono. Mia vivtasko kushas destinita antau mi, kaj por mi tiu antauas kion ajn. Mia agado estas dedichita al tiu chi distrikto; klareco estu portata en la fermentadon de la ideoj. Sed tiun faron ne kapablas aventuristo. La civitanoj devas alighi chirkau unu el siaj propraj. Tial mi ligis min fikse kaj neniam mallige al la interesoj chi tie, -- ligis min per la ligiloj de la koro. Se mi kauzis miskomprenon che kelkiuj, vi devas pardoni min. Ankau mi estas fianchigita. LA CHAMBELANO Vi? FJELDBO Fianchigita! DANIEL HEJRE Atestighas. LA CHAMBELANO Sed kiel --? FJELDBO Fianchigita? Kun kiu? LUNDESTAD Chu do ne estas? STENSG[*A]RD Frukto de konsideroj de koro kaj prudento. Jes, miaj elektuloj, mi estas fianchigita al vidvino sinjorino Rundholmen. FJELDBO Kun sinjorino Rundholmen! LA CHAMBELANO La vidvino de la kampara komercisto? LUNDESTAD Hm. Nu tiel! LA CHAMBELANO Sed mi konfuzighas en chio tio. Kiel povis vi do --? STENSG[*A]RD Manovro, sinjoro ferfareja posedanto! LUNDESTAD Li havas bonajn talentojn. LIBROPRESISTO ASLAKSEN (enrigardas che la pordo en la fono) Mi petas multfojan pardonon -- LA CHAMBELANO Nu, envenu, Aslaksen! Chu ankau vi volas gratuli? ASLAKSEN Ne, je Dio, tiel kruda mi ne estas. Sed mi devas nepre paroli kun sinjoro Stensg[*a]rd. STENSG[*A]RD Poste; vi povas atendi ekstere. ASLAKSEN Ne, morto kaj plago, mi devas diri al vi -- STENSG[*A]RD Fermu vian bushon! Kia altrudemo estas tio chi? -- Jes, sinjoroj, tiel strangaj estas la vojoj de la sorto. La distrikto kaj mi bezonis firman kaj dauran ligon inter ni; mi renkontis maturan virinon, kiu povus krei hejmon por mi. Nun mi estas forjhetinta la veston de aventuristo, kaj jen vi havas min meze inter vi, kiel la simpla homo el la popolo. Prenu min. Mi estas preta stari au fali sur kiu ajn posteno, kie via fido postenigus min. LUNDESTAD Li venkis. LA CHAMBELANO Vere, mi devas diri -- (al la servistino, kiu proksimighis al li de la pordo en la fono) Nu, nu; kio estas? Kial vi subridas? LA SERVISTINO Sinjorino Rundholmen -- LA CHIRKAUSTARANTOJ Sinjorino Rundholmen? LA CHAMBELANO Chu shi? LA SERVISTINO Sinjorino Rundholmen staras ekstere kun sia fiancho -- LA PLIMULTO (parolante samtempe) Fiancho? Sinjorino Rundholmen? Sed kiel --? STENSG[*A]RD Kia babilajho! ASLAKSEN Jes, mi ja diris al vi -- LA CHAMBELANO (al la pordo) Envenu; envenu! (_Bastian Monsen_ kun _sinjorino Rundholmen_ che la brako venas de la fono; ghenerala konfuzo.) SINJORINO RUNDHOLMEN Jes, sinjoro chambelano, vi do ne farighu kolera -- LA CHAMBELANO Kompreneble ne! SINJORINO RUNDHOLMEN Sed mi vere devis suprenveni por prezenti al vi kaj al la fraulino mian fianchon. LA CHAMBELANO Jes, jes, -- vi ja estas fianchinigita; sed -- TORA Sed ni ne sciis -- STENSG[*A]RD (al _Aslaksen_) Sed kiel tio chi do estas --? ASLAKSEN Mi havis tiom en la kapo hierau; tiom pri kio pensi, mi diras -- STENSG[*A]RD Sed shi tamen ricevis mian leteron, kaj -- ASLAKSEN Ne, shi ricevis tiun de Bastian Monsen; jen la via. STENSG[*A]RD Tiun de Bastian? Kaj jen --? (jhetas okulon sur la leteron, kunchifas la leteron kaj metas ghin en la poshon) Ho, vi damnita fatalulo! SINJORINO RUNDHOLMEN Jes, vere mi akceptis! Oni gardu sin antau la falsaj viroj; sed kiam oni havas nigre sur blanke ke certa viro estas sincera, tiam --. Ho vidu, jen ankau advokato Stensg[*a]rd! Nu, vi, sinjoro Stensg[*a]rd, vi do certe volas gratuli min? DANIEL HEJRE (al _Lundestad_) Kiel mordeme shi rigardas lin, chu ne? LA CHAMBELANO Li certe volas, sinjorino Rundholmen; sed chu vi ne volas gratuli vian ontan bofratinon! SINJORINO RUNDHOLMEN Kiu? TORA Ragna; ankau shi estas fianchinigita. BASTIAN Vi, Ragna? SINJORINO RUNDHOLMEN Nu tiel? Jes, mia fiancho ja diris, ke certa viro iris svate. Felicho al vi ambau; kaj bonvenon en la familio, sinjoro Stensg[*a]rd! FJELDBO Ne, ne; ne li! LA CHAMBELANO Ne, kandidato Helle; bonega elekto. Kaj mian filinon vi ja ankau devas gratuli. SINJORINO RUNDHOLMEN La fraulinon! Nu, do Lundestad tamen pravis! Gratulon, fraulino; gratulon sinjoro advokato! FJELDBO Doktoro, vi devas diri. SINJORINO RUNDHOLMEN Kion? FJELDBO Doktoro; estas mi. SINJORINO RUNDHOLMEN Ne, nun mi ne scias nek elen kaj enen! LA CHAMBELANO Sed nun mi scias kaj elen kaj enen! STENSG[*A]RD Pardonu; necesa afero -- LA CHAMBELANO (mallaute) Lundestad, kio estis la alia -- LUNDESTAD Kio alia? LA CHAMBELANO Ne ambiciulacho; sed la alia -- LUNDESTAD Radikhakisto. STENSG[*A]RD Mi rekomendas min! LA CHAMBELANO Jen vorto same bona kiel dek, sinjoro advokato Stensg[*a]rd! Vorto, -- vorto kiu longe kushis sur mia koro -- STENSG[*A]RD (al la elirejo) Pardonu; urghas afero. LA CHAMBELANO (post li) Radikhakisto! STENSG[*A]RD Adiau; adiau! (elen en la fono) LA CHAMBELANO (revenas antauen) Nun la aero estas pura, miaj amikoj! BASTIAN Kaj la chambelano ne imputas al mi tion, kio okazis hejme? LA CHAMBELANO Chiu ajn devas balai antau sia propra pordo. BASTIAN Cetere mi ne prenis parton en tio. SELMA (kiu dum la pasinta estis auskultinta che la plej supra pordo dekstre) Patro! Nun vi estas ghoja; -- chu li povas veni nun? LA CHAMBELANO Selma! Vi! Vi petas por li? Vi, kiu antauhierau -- SELMA Pa, estas longa tempo de post antauhierau. Chio estas bona. Nun mi scias ke li povas fari stultajhojn -- LA CHAMBELANO Kaj pri tio vi ghojas? SELMA Jes, pri tio ke li _povas_; sed li ne permesighos al tio. LA CHAMBELANO Li envenu. (_Selma_ eliras dekstre) FERFAREJA ADMINISTRANTO RINGDAL (de la antaua pordo dekstre) Jen la peto pri eksigho. LA CHAMBELANO Dankon; sed shiru ghin. RINGDAL Shiri? LA CHAMBELANO Jes, Ringdal; ne okazu tiel. Mi tamen povas pentofari; seriozeco kaj ago -- ERIK BRATSBERG (kun _Selma_ de dekstre) Chu vi havas pardonon por mi? LA CHAMBELANO (donas al li la kambion) Mi ne rajtas esti pli severa ol la sorto. ERIK BRATSBERG Patro! Jam hodiau mi finos tiun mian komercon, kontrau kiu vi tiom reagas. LA CHAMBELANO Ne, dankon; nun vi restos staranta. Neniu malkuragho! Neniu fugho de la tentado! Sed _mi_ staras apude. (laute) Nu, chu vi scias novajhon, sinjoroj? Mi eniris en la firmaon de mia filo. PLURAJ EL LA GASTOJ Kio? Vi, sinjoro chambelano? DANIEL HEJRE Vi, altestimata? LA CHAMBELANO Jes; estas honesta kaj benoplena entrepreno. Au ghi _povas_ tia esti. Kaj nun mi ne plu havas iun kauzon por teni min ekstere. LUNDESTAD Jes, sciu do, sinjoro chambelano Bratsberg, -- se vi volas entrepreni por la avantagho de la distrikto, estus moko kaj honto se mi, maljuna laborsklavo, perfidus mian devigan "militservon". ERIK BRATSBERG Vi! Vere? LUNDESTAD Mi ja devas. Post la amchagreno kiu frapis advokaton Stensg[*a]rd hodiau --; Dio gardu min, ke mi ne devigu tiun homon en shtataferojn nun. Li devas refreshigi sin; fari vojaghon li devas, kaj mi atentu por helpi. Kaj tial, miaj elektantoj, se vi bezonos min, prenu min. LA ELEKTANTOJ (kun manpremoj kaj emocio) Dankon, Lundestad! Vi estas chiam la sama! Vi ne perfidas! LA CHAMBELANO Jen jen, estas kiel devas esti; nun chio iras en kutima maniero. Sed kiu do estas la kialo de chio chi? FJELDBO Nu, vi, Aslaksen, vi estus povinta klarigi --! ASLAKSEN (timigita) Mi, sinjoro doktoro! Mi estas senkulpa kiel infano en la sino de patrino! FJELDBO Sed tiu letero, kiu --? ASLAKSEN Ne estis mi, mi diras! Estis la elekto de elektuloj kaj Bastian Monsen kaj la sorto kaj hazardo kaj la puncho de sinjorino Rundholmen; -- ne estis citrono en ghi, kaj jen mi staras kun la "presitajho" en la mano -- LA CHAMBELANO (pli proksimen) Kio? Chu; chu? ASLAKSEN La gazetaro, sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO La gazetaro! Jen ni tion havas! Chu ne estas tio, kion mi chiam diris, ke la gazetaro havas eksterordinaran potencon en niaj tagoj? ASLAKSEN Tamen, sinjoro chambelano -- LA CHAMBELANO Neniun nekonvenan modestecon, sinjoro libropresisto Aslaksen. Ghis nun mi neniam legis vian gazeton; de nun mi legos ghin. Bonvole, mi petas dek ekzemplerojn. ASLAKSEN Vi bonvole ricevu dudek, sinjoro chambelano! LA CHAMBELANO Nu jes, dankon; ke mi ricevu dudek. Kaj se vi cetere bezonas monon, venu al mi; mi volas subteni la gazetaron; sed tion mi diras al vi antaue, -- mi ne volas skribi ion en ghi. RINGDAL Ho, sed kion mi audas! Via filino fianchinighinta! LA CHAMBELANO Jes, kion vi diras pri tio? RINGDAL Benate, mi diras! Sed kiam tio okazis? FJELDBO (rapide) Ho, tion mi poste -- LA CHAMBELANO Vere okazis pasintan 17-an de Majo. FJELDBO Kiel --? LA CHAMBELANO La saman tagon kiam eta fraulino Ragna -- TORA Patro, patro; chu vi sciis --? LA CHAMBELANO Jes, miaj karaj; mi estas sciinta la tutan tempon. FJELDBO Ho, sinjoro chambelano --! TORA Sed kiu dir --? LA CHAMBELANO Alian fojon vi knabinetoj parolu iom malpli laute, kiam mi sidas dormetante en la fenestra balkono. TORA Ho, Dio; chu vi sidis malantau la kurtenoj? FJELDBO Nun mi komprenas vian konduton -- LA CHAMBELANO Jes, vi kiu povis iri chi tie kaj silenti. FJELDBO Chu utilus se mi parolus antau hodiau? LA CHAMBELANO Vi pravas, Fjeldbo; la intertempaj okazajhoj necesighis. TORA (mallaute al _Fjeldbo_) Jes, silenti, tion vi povas. Chio tio pri Stensg[*a]rd; -- kial mi ne ricevis informojn? FJELDBO Kiam akcipitro ronde flugas super la kolombejo, oni gardas kaj defendas sian kolombeton, -- sed oni ne timigas. (Ili interrompighas de _sinjorino Rundholmen_.) DANIEL HEJRE (al _la chambelano_) Audu; vi vere devas pardoni; sed ni prokrastu niajn procedaferojn ghis nedefinita tempo. LA CHAMBELANO Chu ni faru? Nu, jes, jes! DANIEL HEJRE Mi diras al vi ke mi prenis sur min oficon kiel referanto de novajhoj en la gazeto de Aslaksen. LA CHAMBELANO Ghojige. DANIEL HEJRE Kaj vi mem komprenas, -- la multaj kurantaj aferoj -- LA CHAMBELANO Bone, bone, malnova amiko; mi povas atendi. SINJORINO RUNDHOLMEN (al _Tora_) Jes, mi fakte ploris miajn sincerajn larmojn por tiu malbona homo. Sed nun mi dankas Dion por Bastian. La aliulo, li estas falsa, kiel shaumo sur akvo; kaj li ankau estas malzorgema pri tabako, fraulino; kaj li volas havi chion tiel delikata chiutage; li estas vera manghajhchevalo. LA SERVISTINO (de maldekstre) La tablo estas pretigita. LA CHAMBELANO Nu, do certe vi chiuj danke akceptas. Sinjoro bienulo Lundestad, vi sidu apud mi; kaj ankau vi, sinjoro tipografo Aslaksen. RINGDAL Jes, chi tie estos suficha okazo por tostoj! DANIEL HEJRE Jes; kaj eble ne estas senmodeste, se oldulo rezervas al si la toston por la karaj necheestantoj. LUNDESTAD Unu necheestanto revenos, sinjoro Hejre. DANIEL HEJRE La advokato? LUNDESTAD Jes; atentu, miaj sinjoroj! Post dek-dek kvin jaroj Stensg[*a]rd sidos en la konsilantaro de la popolo au de la regho, eble en ambau samtempe. FJELDBO Post dek-dek kvin jaroj? Jes, sed tiam li ne povos iri fronte por la asocio de la junuloj. DANIEL HEJRE Kial ne? FJELDBO Ne, char tiam li havos sufiche dubindan aghon. DANIEL HEJRE Sed tiam li povos marshi fronte de la asocio de la dubinduloj! Jeno estas ja ghuste kion Lundestad opinias. Li diras kiel Napoleono: la dubinduloj, li diras, estas la materialo el kiu oni faras politikistojn; he-he! FJELDBO Jes, sed kiel pri chio estas, -- _nia_ asocio staru kaj tra novaj kaj dubindaj tagoj. Kaj daure ghi estu la asocio de la _junuloj_. Kiam Stensg[*a]rd fondis sian asocion kaj levighis sur la shultrojn de la popolo dum la ghojego kaj ebrio de la tago de libereco, tiam li diris: kun la asocio de la junuloj providenco estas en pakto! Rilate nin mi pensas ke ech la teologo tie staranta kuraghas valorigi tiun vorton. LA CHAMBELANO Ankau mi tiel pensas, miaj amikoj, char efektive, -- ni stumblis kaj palpis en malsagheco; sed bonaj angheloj staris malantaue. LUNDESTAD Ho, je Dio; la angheloj, ili tamen estis nur mezvaloraj. ASLAKSEN Jes, tio shuldighas de la lokaj rilatoj, sinjoro Lundestad! Kurteno End of the Project Gutenberg EBook of La Asocio de la Junuloj, by Henrik Ibsen *** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA ASOCIO DE LA JUNULOJ *** ***** This file should be named 23774.txt or 23774.zip ***** This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/2/3/7/7/23774/ Produced by Andrew Sly Updated editions will replace the previous one--the old editions will be renamed. Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. They may be modified and printed and given away--you may do practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution. *** START: FULL LICENSE *** THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase "Project Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg-tm License (available with this file or online at http://gutenberg.org/license). Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm electronic works 1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. 1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic works. See paragraph 1.E below. 1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. 1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States. 1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: 1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed: This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org 1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work. 1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. 1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg-tm License. 1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. 1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided that - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm works. - You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work. - You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg-tm works. 1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. 1.F. 1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment. 1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE. 1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem. 1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. 1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions. 1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life. Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws. The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://pglaf.org For additional contact information: Dr. Gregory B. Newby Chief Executive and Director gbnewby@pglaf.org Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS. The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://pglaf.org While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate. International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition. Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.