Project Gutenberg's Ifigenio En Taurido, by Johann Wolfgang von Goethe

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Ifigenio En Taurido

Author: Johann Wolfgang von Goethe

Translator: L. L. Zamenhof

Release Date: September 13, 2007 [EBook #22592]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK IFIGENIO EN TAURIDO ***




Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net





[Illustrajho: D-RO L. L. ZAMENHOF]

Fot. Pirou
Boul. St. Germain, Paris.

[Illustrajho: EMANUEL REICHER aranghas la unuan prezentadon de
"Ifigenio" en Esperanto por la 4a Internacia Esperantista Kongreso
en Dresden (19a de Augusto 1908) kaj ludas la rolon de TOAS.]

[Illustrajho: HEDWIG REICHER ludas la rolon de IFIGENIO.]

[Illustrajho: BRUNO DECARLI ludas la rolon de ORESTO.]




IFIGENIO EN TAURIDO


Presejo de Moller & Borel G. m. b. H.
Berlin S., Prinzenstrasse 95.



ESPERANTO Verkaro de D-o ZAMENHOF

GOETHE

IFIGENIO EN TAURIDO

Dramo en kvin aktoj

EL GERMANA LINGVO TRADUKIS

D-ro L. L. ZAMENHOF


  FRANCUJO
  HACHETTE ET CIE
  79, Boul. Saint-Germain
  PARIS.

  GERMANUJO
  ESPERANTO VERLAG MOLLER & BOREL
  95, Prinzenstrasse
  BERLIN.


1908.

Tous droits reserves.



PERSONOJ:

  IFIGENIO.
  TOAS, regho de la Tauridanoj.
  ORESTO.
  PILADO.
  ARKAS.


Loko de agado: arbareto antau la templo de Diano.




IFIGENIO EN TAURIDO.




AKTO UNUA.




SCENO UNUA.

IFIGENIO (sola).


Al via ombro, pintoj movighemaj
De l' densa kaj antikva arbareto,
Al la sanktej' kvieta de l' diino
Ankorau nun kun trema sent' mi iras,
Simile kiel la unuan fojon:
Ne povas mi al vi alkutimighi.
Jam multajn jarojn min chi tie kashas
Plej alta volo, kiun mi obeas;
Mi tamen chiam sentas min nur fremda.
Char ve! transmare estas miaj karaj!
Mi longajn tagojn staras sur la bordo,
Serchante per la kor' la Grekan landon;
Al miaj ghemoj nur per surdaj tonoj
Respondas la ondegoj de la maro.
Ho ve al tiu, kiu devas vivi
For de l' gepatroj kaj de la gefratoj!
Malghojo al li rabas la felichon;
Forvagas flanken chiam liaj pensoj
Al la gepatra domo, kie suno
Al li aperis la unuan fojon,
Kaj samdomanoj chiam pli kaj pli
En ludo alligighis reciproke.
La diojn mi ne jughas; tamen vere
Plendinda estas stato de virino.
En domo kaj milit' la viro regas,
En fremda land' li ankau al si helpas;
Li la posedon, li la venkon ghuas,
Ech lia morto estas morto glora.
Sed la virinon chio chirkaubaras!
Ech krudan edzon obeadi estas
Por shi ne sole devo, sed konsolo;
Sed kiel mizerega shi farighas,
Se en fremdlandon pelis shin la sorto!
Chi tie Toas, nobla viro, tenas
Min en katenoj sanktaj, tamen sklavaj.
Kun honto mi konfesas, ke mi servas
Al vi, diino, mia savintino,
Nur kontrauvole! Tamen mian vivon
Al vi dedichi devus mi libere!
Al vi, Diano, chiam mi esperis,
Ankorau nun esperas mi senchese.
Vi min, filinon de plej granda regho,
En vian sanktan aman brakon prenis,
Por savi de la morto. Ho, diino,
Se tiun grandan viron, kiun vi
Turmentis, postulante la filinon,
Kaj li al vi oferis la plej karan,--
Se la Agamemnonon disimilan
Vi de la Trojaj muroj disbatitaj
Venigis glore en patrujon lian,
Se vi al li konservis la edzinon,
Elektron kaj la filon, la trezorojn:
Vi ankau min redonu al la miaj
Kaj min, savinte de la morto, savu
De l' chi-tiea vivo, dua morto!




SCENO DUA.

IFIGENIO. ARKAS.


ARKAS.

Min sendas nia regho, li esprimas
Saluton al pastrino de Diano.
Hodiau por mirindaj novaj venkoj
Taurido dankas sian patroninon.
Mi venas antau regho kaj armeo
Kun la raport', ke ili proksimighas.

IFIGENIO.

Akcepton decan ni al ili faros,
Kaj la diin' atendas kun favoro
La oferdonon el la man' de Toas.

ARKAS.

Se ankau la rigardo de l' pastrino,
De l' respektata sankta virgulino,
Nun estus pli serena kaj pli luma,
Ghi estus bona signo por ni chiuj!
Malghoj' kashita tamen chiam kovras
Mistere vian koron. Jam tre longe
El via brusto vane ni atendas
Vorteton de konfido. De l' momento,
En kiu mi chi tie vin ekkonis,
Rigardo via chiam min tremigas;
Kaj kvazau enforghita per ferajho,
Animo via kashas sin profunde.

IFIGENIO.

Mi estas ja orfino elpelita.

ARKAS.

Chu vi chi tie sentas vin tiele?

IFIGENIO.

Chu povas fremda land' farighi hejmo?

ARKAS.

Por vi la hejmo ja farighis fremda.

IFIGENIO.

Pro tio ghuste sangas mia koro.
En la komenco de l' juneco, kiam
Apenau la animo alligighis
Al la gepatroj kaj al la gefratoj
Kaj harmonie el malnova bazo
Plantidoj novaj charme kreskis supren,
Ha, tiam min malben' ne miakauza
Subite kaptis kaj min apartigis
De la amatoj kaj per fera mano
La charman ligon shiris. Flugis for
La ghojo de l' juneco, la ghuado
De la unuaj jaroj. Ech savita,
Mi estis jam nur ombro; la gajeco
De l' viv' en mi neniam plu refloros.

ARKAS.

Se vi vin nomas tiel malfelicha,
Mi povas ankau nomi vin sendanka.

IFIGENIO.

Vi dankon chiam havas.

ARKAS.

                      Sed ne tiun
Sinceran, kiu logas bonfaradon,
Gajecon, kiu al la mastro montras
Kontentan vivon kaj amantan koron.
Memoru, kiam antau multaj jaroj
Mistera sort' alportis vin chi tien,
Ho, tiam vin, donitan de la dioj,
Renkontis Toas kun respekt' kaj amo;
Amike vin akceptis tiu bordo,
Pri kiu kun teruro chiam pensas
Fremduloj, char neniam antau vi
Fremdul' en nian regnon povis veni,
Se li ne volis lau antikva moro
Sur la shtuparo sankta de Diano
Tuj fali kiel sanga oferdono.

IFIGENIO.

Libere spiri ne signifas vivi.
Chu estas vivo, se sur unu loko,
Kiel spirito chirkau sia tombo,
Mi devas nur funebri? Chu ghi estas
Natura, gaja kaj konscia vivo,
Se chiu tago, vane trasonghita,
Preparas nin al tiuj grizaj tagoj,
El kiuj sur malgaja bord' de Leto
Konsistas la estado de l' mortintoj?
Sencela vivo estas frua morto;
Jen estas mia plej virina sorto.

ARKAS.

Pardonas mi la noblan fierecon,
Pro kiu al vi mem vi ne sufichas;
Mi vin bedauras, char la tutan ghuon
De l' viv' ghi de vi rabas. Chu nenion
De via veno vi chi tie faris?
Sed kiu do la reghon serenigis?
Kaj kiu per bonkora admonado
Forigis la antikvan kruelajhon,
Ke chiu fremda devis sian vivon
Sur la altaro de Diano perdi?
Kaj la kaptitojn kiu tiel ofte
De certa mort' resendis al patrujo?
Kaj chu, anstatau flami per kolero
Pro perdo de antikvaj oferdonoj,
Diano ne auskultis vian preghon?
Kaj chu ne chirkauflugas la armeon
La venko kaj ech antau ghi rapidas?
Chu ne pli bonan sorton chiu sentas
De l' temp' kiam la regho, chiam sagha
Kaj brava, nun sub via efikado
Farighis ankau mola, favorkora,
Al ni faciligante nian devon
De la silenta obeado? Tion
Vi nomas senceleco, se de vi
Sur milojn dolche gutas la balzamo?
Se al popol', al kiu Di' vin donis,
Vi estas nova fonto de felicho
Kaj donas sur la bordo de la morto
Al la fremdulo savon kaj revenon?

IFIGENIO.

Malgranda faritajho malaperas
Che la rigardo, kiom fari restas.

ARKAS.

Chu decas tro malshati siajn farojn?

IFIGENIO.

Malbone estas siajn farojn pesi.

ARKAS.

Fiere veran indon tro malshati
Au pro valor' malvera tro sin laudi--
Egale ambau estas mallaudindaj.
Ho, kredu vi al la parol' de viro
Sindona kaj honesta: se hodiau
La regh' al vi parolos, faciligu
Al li la taskon diri sian penson.

IFIGENIO.

Vi min maltrankviligas. Mi jam ofte
De li proponon timis kaj evitis.

ARKAS.

Pripensu viajn agojn kaj profiton!
De l' tempo, kiam li la filon perdis,
La regho al malmultaj jam konfidas,
Kaj ech al tiuj malpli ol antaue;
Suspekte nun en chiu nobelido
Li vidas heredanton de la regno,
Li timas senkonsolan maljunecon
Kaj eble ech ribelon, fruan morton.
La skitoj ne tre shatas paroladon,
Des pli la regho. Li, kiu kutimis
Nur agi kaj ordoni, li ne scias
La arton aldirekti paroladon
De malproksime lerte ghis la celo.
Al li la taskon ne malfaciligu
Per retenigho au ech per intenca
Nekomprenado. Iru komplezeme
Duonon de la voj' al li renkonte!

IFIGENIO.

Akceli tion, kio min minacas?

ARKAS.

Aspiron lian nomas vi minaco?

IFIGENIO.

Jes, ghi por mi la plej terura estas.

ARKAS.

Por lia amikec' konfidon pagu!

IFIGENIO.

Se li min liberigos de la timo.

ARKAS.

Devenon vian antau li ne kashu.

IFIGENIO.

Pastrino devas esti sekretema.

ARKAS.

Sekreto antau regh' ne devas esti;
Kaj kvankam li ne tuj postulas, tamen
En sia granda koro li ghin sentas,
Ke vi tre zorge antau li vin kashas.

IFIGENIO.

Chu havas li koleron kontrau mi?

ARKAS.

Mi ghin supozas. Kvankam li silentas,
Okazaj vortoj tamen al mi montris,
Ke lia koro forte jam decidis
Posedi vin. Mi petas vin, ne lasu
Lin al si mem, por ke en lia koro
Ne maturighu la koler', portante
Al vi teruron, kiu tro malfrue
Vin memorigus pri konsilo mia!

IFIGENIO.

Ho, chu la regh' intencas fari tion,
Pri kio nobla homo, kiu amas
La propran nomon kaj respektas diojn,
Neniam devas pensi? Chu li volas
Perforte min de la altaro tiri
En sian liton? Tiam mi min turnos
Kun voko al la dioj, kaj precipe
Al shi, Diano energia, kiu
Defendon sian certe ne rifuzos
Kiel diino al pastrino sia
Kaj kiel virgulin' al virgulino.

ARKAS.

Ne timu! Nova sango malkvieta
La reghon ne instigos fari tian
Junulan agon. Sed de li mi timas
Alian nun decidon, kiun li
Plenumos senkompate kaj severe,
Char li neniam shanghas la decidojn.
Mi tial petas, montru al li dankon,
Se pli oferi vi al li ne povas.

IFIGENIO.

Ho, diru, diru, kion plu vi scias!

ARKAS.

Li diros mem. Mi vidas, ke li venas.
Al vi ordonas via propra koro
Akcepti lin amike kaj konfide.
Kaj noblan viron bona vort' virina
Kondukas malproksimen.

IFIGENIO.

                       Mi ne povas
Plenumi la konsilon bondeziran,
La konsciencon tamen mi obeos
Kaj al la regh' por lia bonfarado
Mi donos bonajn vortojn. Mi dezirus,
Ke al la potencul' mi sen mensogo
Esprimi povu, kio al li plachos.




SCENO TRIA.

IFIGENIO. TOAS.


IFIGENIO.

Per la plej belaj donoj kaj trezoroj
Vin benu la diino! Al vi chiam
Shi donu venkon, gloron kaj richecon,
Bonstaton por la viaj kaj plenumon
De chiu via nobla ekdeziro!
Ke vi, kiu tre multajn zorge regas,
Felichon ankau multigitan havu!

TOAS.

Mi ghojus, se min glorus la popolo,
Ke tion, kion mi akiris, ghuas
Aliaj pli ol mi. La plej felicha--
Chu regho, chu simplulo--estas homo,
Se lin ghojigas lia propra domo.
Vi partoprenis en doloro mia
La tagon, kiam glav' de malamiko
De mia flanko rabis mian filon,
La lastan, la plej bonan. Tiel longe,
Dum mia koro estis okupita
De la spirit' de vengho, mi ne sentis
La dezertecon do loghejo mia;
Sed nun kontentigita mi revenas,
La malamikan regnon mi detruis
Kaj mia filo estas jam venghita,--
Nun en la tuta mia domo restas
Nenio, kio povus min ghojigi.
La gajan obeadon, kiu lumis
Por mi ghis nun el la okul' de chiu,
Nun ombras zorgo kaj nekontenteco.
Jam chiu pensas pri la estonteco
Kaj senfilulon sekvas nevolonte.
Mi venas nun en tiun templon, kiun
Mi vizitadis ofte, por elpeti
La venkon, au por danki por la venko.
En mia brusto portas mi deziron
Malnovan, kiu certe por vi ankau
Ne estas nekonata: mi esperas,
Ke por la beno al popolo mia
Kaj al mi mem mi enkondukos vin
En mian domon kiel fianchinon.

IFIGENIO.

Ho regho! Al knabino nekonata
Tro multe vi oferas. Hontigita
Nun staras antau vi la fremdulino,
La elpelita, kiu sur la bordo
Nenion serchis krom rifugho paca,
Kaj tion vi al mi sufiche donis.

TOAS.

Ke la devenon vian antau mi
Vi chiam kashas, reghon ofendante,--
Neniu gento povus ghin toleri.
Timigas nia bordo la fremdulojn:
Postulas tion legh' kaj neceseco;
Sed vi ja ghuas chiujn leghajn rajtojn,
Vi, plej afable akceptita gasto,
Lauplache disponanta sian tagon,--
De vi konfidon mi esperis, kiun
Meritas mastro por la gastameco.

IFIGENIO.

Se kashis mi la nomon de l' gepatroj,
Ho, mia regho, kredu, mi ghin faris
Pro embaraso, ne pro malkonfido.
Char ve! tre povas esti, ke se vi
Ekscius, kiu antau vi trovighas
Kaj kian sorto malbenitan kapon
Vi nutras kaj defendas, terurego
Atakus tiam vian grandan koron;
Anstatau sur la tronon min inviti,
Vi eble min elpelus el la regno,
Kaj antau ol atingus mi revenon
Al mia hejmo, finon de l' vagado,
Vi pushus min al la mizero, kiu
Farighas chie la terura sorto
De chiu elpelito kaj vaganto.

TOAS.

Nu, kiel ajn pri vi la dioj pensas
Kaj kion ajn pri via dom' decidis,--
Mi tamen scias, ke de l' tempo, kiam
Chi tie vi aperis kaj che ni
Vi ghuas plenmezure gastamecon,
Ne mankas al ni beno de l' chielo.
Ne estus tre facile min konvinki,
Ke mi en vi protektas kulpan kapon.

IFIGENIO.

Vin benas la bonfaro, ne la gasto.

TOAS.

Boneco por krimul' ne donas benon;
Chesigu do silenton kaj malfidon!
Ne maljustulo tion chi postulas.
Al mi vin la diino enmanigis,
Kaj kiel shi, mi ankau vin protektas,
Kaj shia volo estu por mi legho:
Se povas vi reveni en la hejmon,
Mi tiam vin de chio liberigas;
Sed se la vojo estas jam barita
Al vi por chiam, au se via gento
El sia lando estas elpelita
Au ech fatale tute estingita,
Vi tiam chiurajte estas mia.
Parolu do malkashe, kaj vi scias,
Ke mi neniam rompas mian vorton.

IFIGENIO.

De la ligil' malnova nevolonte
La lango liberighas, por nun fine
Malkashi, kion kashis mi tre longe;
Char se sekreton oni unu fojon
Al iu elkonfidas, ghi forlasas
Por chiam la gardejon en la koro
Kaj malutilas, au ghi iufoje
Utilas, se la dioj tion volas.
Auskultu! Mi devenas de Tantalo.

TOAS.

Kviete vi eldiris grandan vorton!
Chu tiu estas via gentopatro,
Pri kiu audis ja la tuta mondo,
Ke estis li plej granda favorato
De la diaro? Chu li estas tiu
Tantalo, kiun Jupiter' invitis
Al sia tablo kaj al konsiligho
Kaj kies spertorichajn saghajn vortojn
La dioj mem kun ghuo auskultadis,
Simile al parol' de orakolo?

IFIGENIO.

Li estas tiu sama. Sed la dioj
Ne devas tro kun homoj amikighi:
Char mortemuloj estas tro malfortaj,
Por sen kapturno teni sin tro alte.
Ne estis li malnobla perfidulo,
Sed nur tro granda, por sin senti sklavo,
Kaj tro malgranda por kunul' de dio,
Kaj lia peko estis ja nur homa.
Severa estis la dekret' de l' dioj,
Kaj la poetoj kantas, ke perfido
Kaj granda fiereco lin por chiam
Do l' tablo Jupitera defaligis
Kun granda malhonor' en la Tartaron.
Kaj ve! la tuta gento sur si portas
Eterne la koleron de la dioj.

TOAS.

Chu pro l' prapatro au de propra kulpo?

IFIGENIO.

Ghi estas vero, ke la tuta gento
La malkvietan forton de l' Titanoj
Heredis certe; tamen Jupitero
Per fer' ilian frunton chirkauforghis;
Saghecon, moderecon, paciencon
Ne konis ili; chiu ekdeziro
Che ili tuj farighis furiozo
Sovagha kaj senlima. Jam Pelopso
La viro kun la fera vol', la filo
Amata de Tantal' al si akiris
Per trompo kaj perfido la plej belan
Virinon en la mond', Hipodamion,
Filinon de la regho Ojnomao.
Du filojn shi al sia edzo naskis,
Tieston kaj Atreon. Kun envio
La amon de la patro ili vidis
Al la unua filo, kiu restis
De la edzin' unua. La malamo
La fratojn interligis, kaj sekrete
Mortigis ili kune sian fraton.
La patr' Hipodamion tuj suspektas,
Kaj furioze li de shi postulas
Redonon de la fil', kaj shi mortigas
Sin mem....

TOAS.

            Vi eksilentis? Ho, daurigu!
Ne pentu, ke konfidis vi. Parolu!

IFIGENIO.

Felicha estas, kiu kun plezuro
Parolas pri la patroj, kiu ghoje
Rakontas pri iliaj grandaj agoj
Kaj en la fino de la bela vico
Sin mem fiere vidas. Ne naskighas
En ia dom' subite duondio
Au monstro; sed nur tuta granda vico
Da malbonuloj au bonuloj kreas
Monstrajhon au glorajhon en la mondo.
Post morto de la patro regis kune
Atreo kaj Tiesto en la urbo.
Ne longe tamen povis dauri paco.
Post kelka temp' Tiesto malhonoris
La liton de la frato. Tiam venghe
Atreo lin elpelis el la regno.
Sed jam de longe, krimon preparante,
Tiesto shtelis filon de Atreo
Kaj lin edukis kvazau sian propran.
Nun en la brusto de la kvazaufilo
Li vekas furiozan venghemecon
Kaj lin elsendas al la regha urbo,
Por en la onklo buchi sian patron.
La plano de l' junulo malkovrighas;
Kaj per kruela morto nun la regho
La atencinton punas, supozante,
Ke li mortigas filon de la frato.
Nur tro malfrue li sciighas, kiu
En turmentego antau li pereis.
Por kontentigi brulan deziregon
De vengho, li sekrete primeditas
Teruran faron. Shajne pacigita,
Indiferenta kaj trankvila, logis
Li sian fraton kun du liaj filoj
Returne en la regnon; ambau knabojn
Li kaptas kaj buchigas; che festeno
Regalas li la patron per viando
De liaj propraj filoj. Kiam poste
Tiesto, satighinte, eksopiras
Pri siaj filoj kaj demandon faras
Kaj pensas jam, ke post la pord' li audas
Iliajn pashojn kaj ilian vochon,
Atreo kun sovagha rido jhetas
Nun antau lin la kapojn de l' buchitoj ...
Vi, regho, kun teruro vin deturnas!
La suno ankau tiel sin deturnis
Kaj fordirektis tiam sian charon ...
Jen la prapatroj de l' pastrino via!
Kaj multon el la sorto de la viroj
Kaj el iliaj agoj furiozaj
Ankorau kovras la malluma nokto,
Montrante nur krepuskon tremigantan.

TOAS.

Vi ankau ilin kovru per silento!
Sufiche da teruroj! Vi nur diru,
Per kia do miraklo vi elkreskis
El tiu trunk' sovagha?

IFIGENIO.

                      De Atreo
Unua fil' Agamemnono estis:
Li estas mia patro. Sed en li
Mi chiam vidis--mi kun ghojo diras--
Modelon de la plej perfekta viro.
Al li kiel unuan amofrukton
Min naskis Klitemnestro, kaj post mi
Elektron. Kaj la regho regis pace,
Kaj la ripozon longe ne havitan
Ricevis nun la domo de Tantalo.
Por la felicho de l' gepatroj mankis
Ankorau filo; sed apenau tiu
Deziro plenumighis kaj intere
De la fratinoj kreskis la fileto,
Oresto la amata, jen pretighis
Jam nova malfelicho por la domo.
Vi audis ja pri la milito, kiu,
Por venghi rabon de virin' plej bela,
La tutan forton de la grekaj princoj
Venigis sub la grandan urbon Trojo.
Chu ili Trojon venkis kaj la celon
De sia vengh' atingis,--mi ne audis.
La tutan armearon de la grekoj
Kondukis mia patro. En Aulido
Atendis ili longe tute vane
Favoran venton, char Dian' koleris
Ilian kondukanton, shi retenis
La rapidantajn grekojn kaj postulis
Per Kalhhas la filinon la plej aghan
De l' regho. Tiam ili ruze logis
Min kune kun patrin' en la tendaron,
Al la altar' min tiris kaj oferis
Chi tiun kapon al Diano. Tiam
Shi repacighis: shi ne volis havi
La sangon mian, shi min save kovris
Per nubo. Kaj nur en chi tiu templo
Post shajna morto mi min mem rekonis.
Ghi estas mi, mi mem: Ifigenio,
Nepino de Atreo kaj filino
De l' regh' Agamemnono, la proprajho
De la diino, antau vi nun staras.

TOAS.

Ne pli por mi valoras reghidino,
Ol la ghisnuna nekonatulino.
Senshanghe mi ripetas: vi min sekvu,
Kun mi dividu, kion mi posedas!

IFIGENIO.

Ho, kiel mi kuraghus tion fari?
Chu mi ne apartenas tute plene
Al la diino, kiu mem min savis?
La rifughejon shi por mi elektis,
Kaj por la patro, kiun per la shajno
Shi jam sufiche punis, shi konservas
Min eble kiel la plej belan ghojon
Por lia maljuneco. Eble jam
La tago de l' reveno proksimighas;
Kaj mi, intencon shian malshatante,
Min mem katenus kontrau shia volo?
Shi donu signon, se mi devas resti.

TOAS.

Shi vin retenas, sekve shi konsentas.
Ne serchu tiel zorge la pretekstojn!
Ne kashas multaj vortoj la rifuzon;
La auskultanto audas nur la "ne".

IFIGENIO.

Ne volas mi per vortoj vin blindigi;
La koron mian mi al vi malkovris.
Kaj chu vi mem ne sentas, kiel min
La sopirado devas forte tiri
Al mia patro, al patrino mia,
Al la gefratoj, por ke en la domo,
En kiu la malghojo tiel ofte
Ankorau murmuretas mian nomon,
Eksonu unu fojon ghoja krio
Pri mi kiel pri novenaskitino
Kaj floroj gaje kronu la kolonojn?
Ho, se vi tien shipe min resendus,
Vi al ni chiuj donus novan vivon.

TOAS.

Nu, do reiru! Faru, kion diktas
Al vi la koro, ne obeu vochon
De la prudento kaj konsilo! Estu
Virino tute, donu vin libere
Al la instinkto, kiu vin senbride
Sovaghe pelas tien chi kaj tien!
Se en la brusto de virin' ekflamas
Deziro, tiam ech ligil' plej sankta
Shin ne detenas de l' trompanto, kiu
Ellogas shin el la fidelaj brakoj
De l' patro au de la sindona edzo;
Sed se ne brulas flam' en shia brusto,
Ho, tiam vane kontrau shi laboras
La ora lango de la admonado.

IFIGENIO.

Memoru, regho, vian noblan vorton!
Chu tiel vi repagas por konfido?
Vi shajnis pretigita chion audi.

TOAS.

Mi por surpriz' ne estis pretigita;
Sed ankau tion devis mi atendi:
Mi sciis ja, ke kun virin' mi traktas.

IFIGENIO.

Ho, ne insultu, regho, nian sekson!
La bataliloj de virin' ne estas
Brilantaj kiel viaj, sed malnoblaj
Ne estas ili certe. Kredu, regho,
Ke mi komprenas la felichon vian
Pli bone ol vi mem. Char vi ne konas
Vin mem nek min, vi tial opinias,
Ke ligo pli proksima al ni donus
Felichon. Tute plena de kuragho
Kaj de plej bona volo, vi postulas,
Ke mi nun cedu; tamen plej sincere
La diojn dankas mi, ke ili donis
Al mi la forton, por kontraubatali
La ligon, kiun ili ne aprobas.

TOAS.

Ne dioj, sed nur via kor' parolas.

IFIGENIO.

Per nia kor' parolas al ni ili.

TOAS.

Kaj mi ne havas rajton ilin audi?

IFIGENIO.

Tra la venteg' la vocho ne audighas.

TOAS.

Chu la pastrino sola ghin nur audas?

IFIGENIO.

Ghin regho pli ol chiuj devus audi!

TOAS.

Ofico sankta kaj hereda rajto
De l' Jupitera tablo proksimigas
Vin al la dioj pli ol min, barbaron,
Infanon de la tero.

IFIGENIO.

                    Tiel punas
Vi min por la konfido ellogita!

TOAS.

Mi estas hom'; pli bone do ni finu!
La vorto mia restu: estu plue
Pastrino de l' diin' lau shia volo;
Sed mi pardonon petas de Diano,
Ke mi ghis nun maljuste shin senigis
De la antikvaj decaj oferdonoj.
Neniun fremdan prenas nia lando;
Lau mor' antikva lin atendas morto;
Nur vi per via charma afableco,
En kiu mi per mia koro vidis
Jen amon do filino, jen la senton
De silentanta charma fianchino,--
Nur vi per sorcha ligo min katenis,
Ke mi forgesis tute mian devon.
Vi mian cerbon kvazau endormigis,
Kaj mi ne audis pli la murmuradon
De la popol'. Nun chiuj laute krias,
Ke la frutempa mort' de mia filo
Pro mia kulpo venis. Mi ne volas
Nun plu pro vi reteni la amason,
Kriantan laute pri la oferdonoj.

IFIGENIO.

Pro mi neniam tion mi deziris.
La diojn ne komprenas, kiu pensas,
Ke ili amas sangon; li enmetas
En ilin sian propan kruelecon.
Chu min ne savis la diino mem?
Shi mian servon volis, ne la morton.

TOAS.

Ne decas por facilmovebla sagho
Lau nia propra vol' komentarii
La sanktan tradicion. Vi plenumu
La devon vian, mi plenumos mian.
Du fremdaj viroj, kiujn jhus ni trovis
Kashitajn en surbordaj la kavernoj
Kaj kiuj ne alportas al ni bonon,
En miaj manoj estas nun. En ili
Diino via havu nun denove
La longe jam mankantajn oferdonojn!
Mi ilin sendos; vi la servon konas.




SCENO KVARA.

IFIGENIO (sola).


Vi havas nubojn, ho savantino,
Por kovri senkulpajn persekutatojn
Kaj per la vento ilin forporti
De la fera kruela fatalo,
Trans la maron, trans multajn landojn
Ilin forporti, kien vi volas.
Vi estas sagha, la estontajhon
Kaj la pasintajhon vi konas precize;
Via rigardo gardas la viajn,
Kiel via lumo, la vivo de l' noktoj,
Gardas kaj regas tutan la teron.
Miajn manojn detenu de sango!
Benon kaj pacon neniam ghi donas;
Kaj la fantomo de mortigito
En horoj malghojaj de la mortiginto
Lin atakas kaj lin turmentas.
Char la senmortuloj amas la homojn,
La bonajn gentojn kaj generaciojn,
Kaj ili volonte longigas la vivon
De mortemulo, kaj ili volonte
Al li ebligas ghui kelktempe
Kune kun ili la ghojan vidon
De propra ilia eterna chielo.




AKTO DUA.




SCENO UNUA.

ORESTO. PILADO.


ORESTO.

Ni iras nun la vojon de la morto:
Animo mia grade trankvilighas.
Mi Apolonon petis, li forigu
De mia flanko la teruran bandon
De l' venghfantomoj, kaj en liaj vortoj
Misteraj tiam sentis mi promeson,
Ke trovos mi la helpon kaj la savon
En la sanktejo de fratino lia,
La regantino de la Tauridanoj.
Ghi plenumighas: tuta la mizero
Finighos nun kun mia vivo kune!
Al mi, al kiu dia mano premas
La koron kaj surdigas la spiriton,
Ja estas tiel ghoje kaj facile
Adiau diri al la lum' de l' suno!
Kaj se ne devas nepoj de Atreo
Kun kron' de venko fali en batalo,
Se mi, simile al prapatroj miaj,
Perei devas kiel oferbesto:
Ghi plenumighu! Estas ja pli bone
Chi tie morti antau la altaro,
Ol en angulo malbenita, kie
Mortigus nin parenco-insidanto.
Ho, lasu min almenau nun ripozi,
Vi, subteruloj, tiel avidantaj
La sangon, kiu chiun mian pashon
Gutante signas! Lasu min ripozi,
Jam baldau mi malsupren al vi venos.
Nek min, nek vin la lum' de l' tago vidu,
Kaj la tapisho verda de la tero
Ne estu plu svarmejo por fantomoj.
Mi venos al vi tien sub la teron,
Kaj tie en senviva surda nokto
Egala sorto chiujn unuigos.
Nur vin, Pilad', senkulpa kamarado
De mia nigra sorto kaj malbeno,
Ho, kiel malvolonte mi kunprenas
En la funebran landon antautempe!
Nur via vivo, via morto kauzas
Al mi ankorau timon au esperon.

PILADO.

Ne iras mi ankorau kiel vi
Pasive en la regnon de la ombroj.
Tra la vojetoj konfuzitaj, kiuj
Konduki shajnas al la nigra nokto,
Mi penas nin trashovi al la vivo.
Pri morto mi ne pensas; mi meditas
Chu eble iel helpos nin la dioj
Rimedon ian trovi por forkuro.
La morto--chu vi timas au ne timas--
Ja venos mem. Ech kiam la pastrino
Jam levos sian manon, por detranchi
Al ni oferdediche niajn buklojn,
Ech tiam via savo kaj la mia
Ne chesos esti mia sola penso.
Forjhetu la malghojon, char per dubo
Akcelas ni dangheron. Apolono
Al ni promesis, ke en la sanktejo
De la fratin' atendas nin konsolo
Kaj helpo kaj reveno. Kaj dusencaj
Neniam estas vortoj de la dioj,
Kiel tre ofte pensas la prematoj.

ORESTO.

Al la malghoj' de l' vivo la patrino
En infanec' min jam alkutimigis,
Kaj mi tiele kreskis, viva bildo
De mia patro, kaj la senparola
Rigardo mia chiam estis akra
Riproch' por shi kaj shia adultulo.
Tre ofte, kiam la fratin' Elektro
En la profunda parto de la chambro
Silente sidis antau la kameno,
Mi min al shia brusto time premis
Kaj per okuloj grandaj kaj malghojaj
Rigardis shin, plorantan dolorege!
Kaj tiam shi pri nia granda patro
Parolis multe. Kiel mi deziris
Lin tiam vidi, esti apud li!
Jen mi deziris flugi for al Trojo,
Jen mi deziris, ke al mi li venu ...
La tago venis ...

PILADO.

                  Nu, pri tiu horo
Babilu inferuloj en la nokto!
Nin rememoro pri pli bela tempo
Fortigu freshe per heroaj faroj!
La dioj ja bezonas bonajn homojn
Por siaj planoj sur chi tiu tero;
Sendube vin ankorau task' atendas;
Vin ili ja ne sendis kun la patro
Che lia ir' malvola al la Orko.

ORESTO.

Ho, se mi lian baskon tiam kaptus
Kaj sekvus lin!

PILADO.

                Nu, tiuj, kiuj vin
Konservis, ili zorgis ja pri mi;
Char kio mi sen vi farighus, tion
Mi ech prezenti ja al mi ne povas,
Char de la temp' de mia infaneco
Ja nur kun vi kaj nur por vi mi vivas
Kaj volas vivi.

ORESTO.

                Ne rememorigu
Al mi la belajn tagojn, kiam dolche
En via dom' mi trovis rifughejon
Kaj via nobla patro tiel ame
Pri la duonmortinta floro zorgis,
Kaj vi, senchese gaja, chiutage
Saltadis chirkau mi kun nova vivo,
Simile al la hela papilio
Chirkaue de mallumkolora floro,
Kaj la gajecon vian envershadis
En mian koron, kaj mi ech forgesis
Mizeron mian, kaj en viglaj revoj
Junecon mian mi kun vi pasigis.

PILADO.

Vin ekaminte, mi komencis vivi.

ORESTO.

Ne vivi, sed suferi vi komencis.
Jes, tio estas la esenc' terura
De mia sorto, ke kvazau pestulo
Doloron mi kaj morton en mi portas;
Ke se mi nur ektushas ian lokon.
Ech la plej sanan, baldau chirkau mi
Sur la vizaghoj ech la plej florantaj
Aperas trajtoj de rampanta morto.

PILADO.

Mi certe la unua devus morti,
Se via spir' en si venenon portus.
Kaj tamen diru mem, chu mi ne estas
Ankorau plena de kuragh' kaj ghojo?
Kaj amo kaj kuragho nin kondukas
Al grandaj faroj.

ORESTO.

                  Grandaj faroj? Jes,
Ni ilin iam vidis antau ni!
En tiu tempo, kiam ni, chasante,
Kuradis tra la valoj kaj la montoj,
Kaj similante per la brust' kaj pugno
La grandan nian gentopatron, ni
Esperis, ke ni tiel persekutos
Kun glav' kaj bastonego ian monstron
Au bandon da rabistoj; kiam ni
Vespere sidis che la granda maro,
Nin apogante unu al alia,
Kaj antau ni la ondoj dolche ludis
Kaj vasta staris antau ni la mondo:
Ho, tiam certe ofte ni kaptadis
La glavon, kaj estontaj faroj svarmis
Chirkaue, kiel steloj en la nokto.

PILADO.

Sen lim' estas la faro, kiun volus
Plenumi la animo. Chiun agon
Ni volus fari tuj tiele grande
Lau la amplekso, kiun ghi atingas,
Se multajn jarojn, tra generacioj
Kaj landoj, ghin la busho de l' poetoj
Pligrandigante rulas. Bele sonas
La agoj de l' prapatroj, kiam ilin,
En la vespera ombro ripozante,
Junulo sorbas kun la ton' de harpo;
Sed kiel niaj faroj, tiel ankau
Iliaj ne prezentis perfektajhon.
Ni pelas ion, kio antau ni
Rapide kuras, kaj ni ne atentas
La vojon, kiun iras niaj pashoj.
La pashojn de l' prapatroj kaj la signojn
De la surtera viv' ilia preskau
Ni ne rimarkas, chiam ni nur celas
Ilian ombron, kiu disimile
Tre malproksime sidas kvazau krono
Tre alte sur la pintoj de la montoj.
Mi ne tre shatas tiujn, kiuj celas
Nur gloron inter la popol' akiri;
Sed vi, junulo, vi la diojn danku,
Ke ili tiel frue tiel multe
Per vi jam faris.

ORESTO.

                  Se al iu homo
La dioj donis la ghojigan sorton
Forigi malfelichon de la siaj,
Grandigi sian regnon, fortikigi
La limojn, au malnovajn malamikojn
Faligi au forpeli,--tiam li
La diojn danku, char al li la dioj
Plej grandan ghojon en la vivo donis;
Sed min la dioj faris ja buchisto,
Devigis min mortigi mian propran
Patrinon, kiun tamen mi adoris;
Kaj venghe por la ago malhonora
Min abomene ili ruinigis.
La domon de Tantalo ili jughas,
Kaj mi, la lasta el la dom', ne devas
Ricevi morton pian au honoran.

PILADO.

Neniam pro la krimoj de la patroj
La dioj faras venghon sur la filo;
Chu bona, chu malbona--chiu mem
Por sia far' ricevas rekompencon.
Nur beno heredighas, ne malbeno.

ORESTO.

Ne beno ja kondukis nin chi tien.

PILADO.

Sed la decido de la altaj dioj.

ORESTO.

Ilia do decido nin mortigas.

PILADO.

Plenumu la ordonon kaj atendu!
Se la fratinon vi al Apolono
Alportos kaj se ambau kune loghos
En Delfoj, sub konstanta adorado
De nobla gento, tiam por chi tio
La alta paro certe vin favoros
Kaj savos vin de la inferulinoj.
Jam en chi tiu sankta arbareto
Ja ne kuraghas ili ekaperi.

ORESTO.

Almenau morton havos mi trankvilan.

PILADO.

Sed mi alie pensas. Mi kunligis
La pasintajhon kun la estontajho
Kaj ne mallerte solvis la misteron.
Tre povas esti, ke jam antau longe
La dioj pri la granda far' decidis.
Diano certe volas forsavighi
De la sovagha bordo de l' barbaroj
Kaj de iliaj sangaj homoferoj;
Ni estas elektitaj, por plenumi
La belan faron, kaj jam nun mirinde
Ni estas devigitaj tion fari.

ORESTO.

Vi lerte interplektas la decidojn
De l' dioj kun la propraj viaj voloj.

PILADO.

Nu, kion do valoras homa sagho,
Se ghi ne penas lerte trapenetri
La volon de la dioj? Pezan sharghon
Surmetas dioj sur la noblan homon,
Se li tro multe pekis, kaj por li
Destinas ili taskon, kiu shajnas
Al simplaj homoj tute ne solvebla.
Sed la heroo venkas, kaj pentfare
Li faras tiajn servojn, ke la mondo
Estonte lin adoras.

ORESTO.

                    Se la sorto
Al mi destinis vivi kaj agadi,
Ho, tiam iu dio liberigu
La frunton mian de l' kapturno, kiu
Sur glita, patrinsange makulita
Vojeto min al la mortintoj tiras;
Kompate li sekigu tiun fonton,
Per kiu el la vundoj de l' patrino
Konstante sur min shprucas la malbeno!

PILADO.

Atendu pli trankvile! La malbonon
Vi mem ja pligrandigas kaj vi prenas
Sur vin de la furioj la oficon.
Min lasu primediti, vi silentu!
Nur poste, bezonante por la ago
La fortojn kunigitajn, mi vin vokos,
Kaj kun kuragh' prudenta tiam ambau
Alpashos ni al la efektivigo.

ORESTO.

Parolo de Uliso.

PILADO.

                 Vi ne moku!
Jes, chiu devas mem al si elekti
Heroon imitotan, se li volas
Atingi la Olimpon. Mi konfesas,
Ne pensas mi, ke ruzo kaj prudento
Makulas viron, kiu sin dedichis
Al plenumado de kuraghaj faroj.

ORESTO.

Mi shatas nur kuraghon rektaniman.

PILADO.

Ne petis tial mi de vi konsilon.
Jam unu pashon faris mi. Jam multe
Da scioj mi ellogis de l' gardistoj.
Mi scias jam, ke fremda, disimila
Virin' katenas tiun sangan leghon;
Nur puran koron, preghon, odorfumon
Al dioj shi oferas. Shian koron
Tre multe oni laudas; oni pensas,
Ke shi devenas de amazoninoj,
Ke shi forkuris, por ke shi per tio
Evitu ian grandan malfelichon.

ORESTO.

Videble nun potenco shia luma
La forton perdis pro la proksimeco
De la krimulo, kiun la malbeno
Chirkauas, kiel vasta nigra nokto.
La pia sangavido liberigas
De la katenoj la antikvan moron,
Por nin nun pereigi. La sovagha
Spirito de la regho nin mortigos;
Se li koleras, tiam nin virino
Ne povas savi.

PILADO.

               Bone al ni estas,
Ke de virin' dependas nia sorto!
Char viro, ech plej bona, kutimigas
Spiriton sian al la krueleco,
Kaj fine li ech leghon al si faras
El tio, kion mem li abomenas,
Kaj la kutimo faras lin malmola
Kaj ech nerekonebla. Sed virino
Obstine chiam sekvas sian senton,
Kaj en la bono kaj en la malbono
Shi estas pli fidebla ... Ts! shi venas!
Nin lasu solaj! Mi ne devas tuj
Eldiri niajn nomojn au konfidi
Al shi tro nesingarde nian sorton.
Foriru! Antau ol shi ekdeziros
Kun vi paroli, mi kun vi parolos.




SCENO DUA.

IFIGENIO. PILADO.


IFIGENIO.

Fremdulo, diru, kiu kaj el kie
Vi estas. Mi vin trovas pli simila
Al greko, ol al skito.
  (Shi deprenas liajn chenojn.)
                       Tre danghera
La libereco estas, kiun mi
Nun al vi donas; ho, la bonaj dioj
Deturnu tion, kio vin minacas!

PILADO.

Ho, dolcha vocho! Agrablega sono
De l' hejma lingvo en la fremda lando!
La bluajn montojn de l' haven' patruja
Mi, la kaptito, vidas nun denove
Kun ghojo antau la okuloj miaj.
Ho jes, ho jes, mi ankau estas greko!
Mi por momento tute ja forgesis,
Kiome mi bezonas vin, mi glutis
Per la okul' chielan la aperon.
Ho, se decido de pli alta forto
Ne shlosas vian bushon, diru, diru,
El kiu el la grekaj niaj gentoj
Vi, dia ido, havas la devenon.

IFIGENIO.

Pastrino, kiun la diino mem
Por si elektis kaj al si dedichis,
Parolas nun kun vi; chi tio devas
Al vi sufichi. Diru al mi, kiu
Vi estas, kia sorto malfelicha
Kun la kunul' vin tion chi venigis.

PILADO.

Facile mi rakonti al vi povas
La sorton, kiu pelas nin kruele.
Ho, se kun tia sama facileco
Vi povus nin ghojigi per espero!
El Kret' ni estas, filoj de Adrasto:
Mi, la plej juna, nomas min Kefalo,
Li, la plej agha, estas Laodamas.
Kaj meze inter ni ankorau estis
Alia frato, kruda kaj sovagha,
Kaj tiu jam en la infanaj ludoj
Ne lasis al ni pacon kaj konsenton.
Dum nia patro antau Troj' batalis,
Kviete ni sekvadis la patrinon;
Sed kiam li kun richa hav' revenis
Kaj baldau poste mortis, la disputo
Pri regno kaj heredo tuj disigis
La fratojn. Mi min tenis sur la flanko
De la plej agha. Tiu chi mortigis
La fraton. Kaj pro tiu sanga krimo
Lin la furioj pelas senripoze.
Sed al chi tiu senkultura bordo
Nin sendis Apolono kun espero.
En la sanktejo de l' fratino sia
Ordonis li al ni atendi helpon.
Nin oni kaptis kaj al vi venigis
Por oferfaro. Tion vi jam scias.

IFIGENIO.

Chu Trojo falis? Ho, karul', certigu!

PILADO.

Ghi falis, jes. Kaj vi al ni certigu
La savon! Rapidigu vi la helpon,
De l' dio promesitan! Ekkompatu
Vi mian fraton! Diru al li baldau
Bonkoran vorton! Tamen parolante
Kun li, vi lin indulgu, mi vin petas;
Char ghojo kaj dolor' kaj rememoro
Facile lian tutan internajhon
Ekskuas tro danghere; tiam baldau
Frenezo febroforma lin atakas,
Animo lia bela kaj libera
Farighas tiam havo de l' furioj.

IFIGENIO.

Kiome ajn vi estas malfelicha,
Mi vin petegas, chion vi forgesu,
Ghis vi sopiron mian kontentigos.

PILADO.

La alta urbo, kiu tra dek jaroj
La tutan grekan forton kontraustaris,
Prezentas nun ruinojn, kaj neniam
Ghi relevighos. Tamen multaj tomboj
De la plej bonaj grekoj nin devigas
Memori tiun bordon de l' barbaroj.
Ahhilo falis, kaj amiko lia ...

IFIGENIO.

Ho, diaj bildoj, vi farighis polvo!

PILADO.

Kaj Palamed', Telamonid' Ajakso
Jam la patrujan sunon ne revidis.

IFIGENIO (al si mem).

Pri mia patro li nenion diras
Kaj lin ne nomas inter la falintoj.
Ho jes! li vivas! Jes, mi lin revidos!
Ho, mia kor', esperu, mia koro!

PILADO.

Felichaj tamen estas tiuj miloj,
Kiuj la morton trovis en batalo!
Char por la revenintoj dia mano
Preparis ne triumfon, sed teruron
Kaj tre malghojan finon. Chu la vocho
De l' homoj ne atingas vin? Char kien
Ghi nur atingi povas, ghi disportas
La famon pri l' farighoj plej teruraj.
Chu la mizero do, kiu plenigas
Per ghemoj ne chesantaj la palacon
Mikenan, al vi estas nekonata?
Kun helpo de Egisto tre perfide
Mortigis Klitemnestro sian edzon
Tuj en la tago, kiam li revenis!...
Ha, vi adoras tiun reghan domon!
Mi vidas, via brusto vane penas
Impreson la teruran en si kashi.
Chu estas vi filino de amiko?
Chu vi naskighis en najbara urbo?
Ne kashu, ne koleru, ke l' unua
Teruron tiun mi al vi raportas.

IFIGENIO.

Ho diru, ho rakontu la detalojn
De la terura faro!

PILADO.

                   En la tago
De la reveno, kiam, sin baninte,
La regho volis preni sian veston
Konfide el la manoj de l' edzino,
La krimulino tiam sur lin jhetis
Teksajhon faldorichan kaj implikan;
Kaj dum li vane penis el la reto
Sin liberigi, perfidul' Egisto
Mortigis lin, kaj tiu granda princo
Kovrita iris al la malvivuloj.

IFIGENIO.

Kaj kian pagon la kunul' ricevis?

PILADO.

Kun regno liton, kion li jam havis.

IFIGENIO.

Volupto do shin pelis al la krimo?

PILADO.

Kaj forta sento de malnova vengho.

IFIGENIO.

Per kio do la regho shin ofendis?

PILADO.

Per peza faro, kiu shin pravigus,
Se nur mortigo estus pravigebla.
Li al Aulido logis shin, kaj kiam
Diino per kontraublovantaj ventoj
Malhelpis forveturon de la grekoj,
Li tiam senkompate sian propran
Filinon la plej aghan alkondukis
Al la altaro de Dian', kaj shin
Pro bon' de l' grekoj oni tiam buchis.
Kaj tio en la koron de l' patrino
Enpremis tiel forte la malamon,
Ke shi facile cedis al Egisto
Kaj sian edzon jhetis en pereon.

IFIGENIO (sin kovrante).

Sufiche! Nun vi baldau min revidos.

PILADO (sola).

La sort' de l' regha domo shin videble
Profunde tushas. Kiu ajn shi estas,
Shi tute certe mem la reghon konis.
Feliche do por ni, el alta domo
Chi tien oni vendis shin. Ho koro,
Ne batu tiel forte! Al la stelo,
De la espero, kiu ekbriletis,
Ni remu do kuraghe kaj prudente!




AKTO TRIA.




SCENO UNUA.

IFIGENIO. ORESTO.


IFIGENIO.

Malfelichulo, mi vin senchenigas,
Sed nur, ho ve! por sorto pli kruela.
La liberec', donata de la templo,
Simile al la lasta vivekbrilo
De malfacila malsanul', prezentas
Nur antausignon de la morto. Tamen
Ghis nun ankorau mi ne povas diri
Kaj diri al mi mem mi ne kuraghas,
Ke vi pereis! Kiel do mi povus
Per krima man' dedichi vin al morto?
Kaj tamen tiel longe, dum mi restas
Pastrino de Dian', neniu havas
La rajton iel tushi vian kapon.
Sed se mi ne plenumos mian devon
Lau la postulo de l' kolera regho,
Li tiam inter miaj helpantinoj
Alian virgulinon pastrinigos,
Kaj tiam krom deziro plej varmega
Mi jam nenion povos al vi doni.
Ho, kara samlandan'! ech simpla sklavo,
Sur kiun lumis nia hejma suno,
En fremda land' tre kara al ni estas:
Kun kia do senlima ghoj' kaj beno
Mi devas vin akcepti, kiuj dolche
Al mi alportis bildon de herooj,
De mi en infaneco adorataj,
Kaj kiuj mian plej internan koron
Konsolis per espero la plej bela.

ORESTO.

Chu vian nomon kaj devenon vian
Vi kashas kun intenco? au chu eble
Mi povas scii, kiu disimile
Nun staras antau mi?

IFIGENIO.

                     Vi min ekkonos.
Sed nun rakontu, kion via frato
Al mi ghis nun sciigis nur duone,--
La pluan sorton de l' personoj, kiuj,
De Trojo reveninte, sur la sojlo
De sia propra dom' neatenditan
Fatalon trovis. Kvankam mi tre juna
Alvenis sur chi tiun fremdan bordon,
Sed mi ankorau bone rememoras
La grandan timon kaj la grandan miron,
Kun kiu mi rigardis siatempe
Tiujn heroojn. Ili elveturis,
Kaj tiam shajnis, kvazau la Olimpo
Subite malfermighis kaj la bildojn
De l' glora kaj mirinda mond' antikva
Malsupren sendis por la pereigo
De Iliono. Sed la plej majesta
El chiuj estis regh' Agamemnono!
Ho diru, chu li efektive falis
Per la perfido de edzino sia
Kaj de Egisto?

ORESTO.

               Jes, vi diris veron!

IFIGENIO.

Ho, ve al vi, Mikeno malfelicha!
Tiele semis nepoj de Tantalo
Per plena man' malbenon post malbeno!
Simile al kreskajho senvalora,
Miloblan semon chirkau si jhetante,
Por nepoj kaj pranepoj ili kreis
Parencajn mortigantojn por eterna
Sovagha reciproka venghemeco!
Malkovru chion, kion en la vortoj
De via frat' por mi ankorau kovris
La ombro de l' teruro. Diru, kiel
La lasta filo de la granda gento,
La charma knabo, certe destinita
Por iam fari venghon por la patro,--
Kiele li, Oresto, trovis savon
En tiu sanga tago? Chu li ankau
Pereis en la reto? Chu li vivas?
Chu li savighis? Chu Elektro vivas?

ORESTO.

Jes, ambau vivas.

IFIGENIO.

                  Ho vi, ora suno,
Radiojn la plej belajn al mi pruntu
Kaj metu ilin kiel mian dankon
Al Jupitero antau lian tronon!
Char mi nur estas muta kaj malricha.

ORESTO.

Se vin kun tiu regha domo ligas
Intima ia ligo au rilatoj,
Kiel kredigas via bela ghojo,
Ho, tiam tenu forte vian koron!
Char tre dolora estas por ghojanto
Refalo tro subita en malghojon.
Vi scias, mi ghin vidas, nur la morton
De l' regh' Agamemnono.

IFIGENIO.

                       Kaj chu tio
Ne estas por mi scio tro suficha?

ORESTO.

Vi scias nur duonon de l' mizero.

IFIGENIO.

Kaj kio plu? Orest', Elektro vivas?

ORESTO.

Pri Klitemnestro vi nenion timas?

IFIGENIO.

Shin ja nek timo, nek espero savos.

ORESTO.

Shi el la lando de l' esper' foriris.

IFIGENIO.

Chu do pentante shi sin mem mortigis?

ORESTO.

Ne! sed la propra sango shin mortigis.

IFIGENIO.

Parolu klare, ke mi plu ne serchu!
La necerteco per flugil' malluma
Milfoje batas chirkau mia kapo.

ORESTO.

La dioj do destinas, ke mi estu
La sciiganto de la faro, kiun
Mi tiel volus kashi por eterne
En la sensona regno de la nokto!
Al tio kontrau mia propra volo
Min nun devigas via charma busho;
Ghi tamen havas rajton, por postuli
Doloron ankau; bone, ghi ricevos.
En tiu tag', kiam la patro falis,
Elektro save kashis sian fraton;
Strofio, la bofrato de la patro,
Volonte lin akceptis kaj edukis
Lin kune kun la propra sia filo,
Pilado, kiu sin tre baldau ligis
Kun la veninto per plej bela ligo
De la plej forta kora amikeco.
Kaj ju pli ili kreskis, des pli forte
En ili kreskis la deziro venghi
La morton de la regho. Kaj sekrete,
En vestoj de fremduloj, ili venis
Mikenon, kvazau por alporti tien
Sciigon pri la morto de Oresto
Kaj ankau lian cindron. Ilin bone
Akceptis la reghino, ili venis
Internen de la domo. Al Elektro
Orest' sin rekonigas; shi reblovas
En li la fajron de l' venghemo, kiu
En la alesto sankta de l' patrino
Jam preskau estingighis. En silento
Shi lin kondukas al la loko, kie
La patro falis, kie tre malforta
Malnova postesigno de la sango,
Jam preskau tute plu ne rimarkebla,
La plankon, multefoje jam lavitan,
Ankorau kolorigis. Tiam shi
Per sia fajra lango nun priskribis
Chiun detalon de la krima faro
Kaj sian sklavan kaj mizeran vivon,
La fierecon de la perfiduloj
Kaj la dangherojn, kiuj la gefratojn
Ankorau nun minacas de la flanko
De la patrin' duonpatrinighinta.
Kaj tie al Oresto shi altrudis
Malnovan la ponardon, kiu tiom
En la Tantala dom' jam furiozis ...
Kaj propra fil' mortigis Klitemnestron ...

IFIGENIO.

Ho senmortuloj, vi, kiuj pasigas
Felichajn tagojn super puraj nuboj,
Chu nur por tio dum tre multaj jaroj
Vi min de chiuj homoj apartigis
Kaj tenis min en via proksimeco
Kaj sur min metis la oficon virgan
La sanktan fajron chiam subtenadi
Kaj la animon mian vi, simile
Al flamo, chiam direktadis supren,
Ke la terurojn de la domo mia
Eksentu mi nur iam pli malfrue,
Sed tiom pli profunde?--Ho, parolu
Al mi pri la junulo malfelicha!
Parolu pri Oresto!

ORESTO.

Ho, se jam oni povus nun rakonti
Pri lia morto! Kvazau fermentante,
Levighis el la sang' de l' buchitino
La ombro de l' patrino.
Al la filinoj de l' eterna nokto
Ghi krias: "tenu firme, ne forlasu
La mortiginton de l' patrino! Pelu
Kaj persekutu la krimulon! Pelu!
Al vi li apartenas!"--Ili audas,
Iliaj okulachoj ekrigardas
Chirkaue kun la agla avideco.
Kaj ili ekmovighas en la nigraj
Kavernoj, kaj el la anguloj venas
Senbrue tuj ilia sekvantaro,
La dubo kaj la pento. Antau ili
Vapor' levighas el la Ahherono;
El ghiaj nebulringoj ekrulighas
Chirkaue de la kapo de l' kulpulo
Senchesa freneziga meditado
Pri l' faritajho. Tiam, rajtigitaj
Pereon porti, la inferulinoj
Elpashas sur la belan dian teron,
De kiu ilin antau longa tempo
Forpelis la malbeno de la dioj.
Pied' ilia pelas la kuranton,
Ripozon ili donas nur momente,
Por tuj ataki kun teruro nova.

IFIGENIO.

Ho malfelicha, en la sama stato
Vi estas mem, kaj tial vi komprenas
Kiome li, malfelichul', suferas!

ORESTO.

Kion vi diras? Kia sama stato?

IFIGENIO.

Vin, kiel lin, ja premas fratmortigo;
Al mi jam tion diris via frato.

ORESTO.

Sufiche! La animo via granda
Per falsa vort' ne estu plu trompata!
Fremdulo por fremdulo povas teksi
Mensogon kaj ruzajhon, por faligi
Lin en la reton; inter ni ekzistu
Nur vero!
Mi estas mem Oresto! Kaj chi tiu
Krimula kap' klinighas al la tombo
Kaj serchas morton. Kaj en chia formo
Mi estas preta vole ghin akcepti!
Ho, kiu ajn vi estas, mi al vi
Kaj al amiko mia malfelicha
Deziras savon; sed al mi la savon
Mi ne deziras. Se mi ne eraras,
Chi tie vi nur kontrauvole restas;
Eltrovu do rimedon, por forkuri,
Sed min chi tie lasu. Mia korpo
Malsupren falu de la alta roko,
Ghis maro fluu mia sang', portante
Malbenon al la bordo de l' barbaroj!
Vi iru, en la hejma greka lando
Komencu novan, pli felichan vivon!
  (Li foriras.)

IFIGENIO.

Tiele do vi fine al mi venas,
Vi, Plenumigh', filino plej ravanta
De la plej granda patro! Ho, gigante
Nun antau mi levighas via bildo!
Per la rigardo mia mi apenau
Atingas viajn manojn, kiuj plenaj
De fruktoj kaj de benaj kronoj, portas
Trezorojn de Olimpo. Kiel oni
Ekkonas reghon lau la grandmezuro
De l' donoj--char la kvanto, kiun multaj
Jam nomus richo, al li devas shajni
Malgranda--tiel oni vin, ho dioj,
Rekonas lau la donoj tre shparataj,
Sed longe kaj saghege preparataj.
Char nur vi solaj scias, kio estas
Por ni utila, nur vi solaj vidas
La vastan regnon de la estonteco,
Dum antau ni la steloj kaj nebuloj
Chiuvespere kovras la rigardon.
Trankvile vi auskultas nian preghon,
Petantan pri sensagha rapideco,
Sed via man' neniam malmature
Deshiras la chielajn orajn fruktojn;
Kaj ve al tiu, kiu ilin prenas
Perforte tro frutempe: la acida
Manghajh' al li alportas nur la morton.
Ne lasu, ke la longe atendita
Felich', apenau iam esperita,
Simile al la ombro de amiko
Nun preterpasu vane, restigante
Trioblan suferadon kaj doloron!

ORESTO (denove aliras al shi).

Se vi pri vi kaj pri Pilado preghas,
Ne citu mian nomon kun la viaj!
Ne savos vi krimulon, sed kun li
Dividos vi malbenon kaj mizeron.

IFIGENIO.

De via sort' dependas mia sorto.

ORESTO.

Neniel! Sola kaj sen akompano
Mi iru en la regnon de la morto.
Se ech per via propra kovrotuko
Vi kovros la kulpulon, vi ne kashos
Lin antau la eterne-maldormantoj;
Alesto via, ho chielulino,
Flankigos ilin, sed ne fortimigos.
La teron de la sankta arbareto
Ne rajtas ili tushi arogante
Per la piedoj, sed de malproksime
De temp' al tempo audas mi ilian
Teruran ridon. Tiel blekas lupoj
Chirkaue de la arb', sur kiun savis
Sin vojaghanto. Ekster la arbaro
Ripozas ili, kvazau sieghante;
Sed se mi nur forlasos la arbaron,
Tuj ili eklevighos, balancante
Serpentajn siajn kapojn, aperigos
Chirkaue polvajn nubojn kaj pelados
Akiron sian pluen, sen ripozo.

IFIGENIO.

Chu povas vi auskulti bonan vorton?

ORESTO.

Ghin shparu por amato de la dioj!

IFIGENIO.

Espero nova nun por vi eklumis.

ORESTO.

Tra fumo nur briletas antau mi
La mortriver', vokante al infero.

IFIGENIO.

Chu vi fratinon havas nur Elektron?

ORESTO.

Nur shin mi konis; char la pli maljunan
Frutempe prenis for el la mizero
De nia domo shia bona sorto,
En kiu ni nur terurajhon vidis.
Ho, ne demandu plu kaj ne aligu
Vin al la Erinioj. Kun kruela
Plezuro ili de l' animo mia
La cindron blovas for kaj ne permesas,
Ke la plej lastaj karboj, kiuj restis
De la terura brul' de nia domo,
En mia kor' kviete estingighu.
Chu tiu fajr', intence incitata,
Nutrata per sulfuro de l' infero
Eterne en animo mia brulos?

IFIGENIO.

Mi dolchan odorajhon nun enportas
En tiun fajron. Pura spir' de amo
Per delikata blov' malvarmetigos
La ardon, kiu bakas vian bruston!
Oresto, mia kara! Chu ne povas
Vi min kompreni? Chu de l' akompano
De la teruraj diaj punantinoj
La sang' en viaj vejnoj elsekighis?
Chu el la kapo de Gorgon' penetris
Shtoniga sorcho chiujn viajn membrojn?
Se elvershita sango de patrino
Per surda vocho vokas al infero,--
Chu pura bena vorto de fratino
Ne vokos dian helpon de Olimpo?

ORESTO.

Ghi vokas! Ha, chu tiel vi deziras
Pereon mian? Chu en vi sin kashas
Diin' de vengho? Kiu do vi estas,
Vi, kies vocho kruelege turnas
La plej profundan mian internajhon?

IFIGENIO.

Eksentu do la vochon de la koro:
Orest'! ghi estas mi, Ifigenio!
Mi vivas!

ORESTO.

        Vi!

IFIGENIO.

            Ho, frato!

ORESTO.

                       For! ho, for!
Ne tushu miajn buklojn! Char, simile
Al la edzigha vesto de Kreuzo,
Per nevenkebla fajro mi infektas.
Foriru! Kiel iam Herkuleso,
Mi devas preni morton izolite.

IFIGENIO.

Vi ne pereos! Ho, se mi nur povus
Trankvilan unu vorton de vi audi!
Forigu mian dubon, ho, certigu,
Certigu al mi tute la felichon,
Pri kiu tiel longe mi petegis.
Char rado de doloro kaj de ghojo
En mia kor' rulighas. De l' fremdulo
Forpushas min la timo; sed plej forte
Min la interno tiras al la frato.

ORESTO.

Chu staras mi en templo de Lieo?
Chu furioza pusho de pasio
Atakis nun subite la pastrinon?

IFIGENIO.

Ho, audu min! Ho, vidu, kiel fine
Post longa, longa tempo mia koro
Nun malfermighis por la granda ghojo,
Ke al la sola kaj al la plej kara
El chio, kio en la tuta mondo
Por mi ankorau restis, mi nun povas
La kapon kisi; ke per miaj brakoj,
Ghis nun nur al la vento etenditaj,
Mi fine vin nun povas chirkaupreni!
Ho, lasu! lasu! Char ech de l' Parnaso
La fonto, kiu saltas en la valon,
Ne fluas tiel pure, tiel hele,
Kiel nun fluas senmezura ghojo
El mia koro, fluas kaj chirkauas
Min kiel granda ondoplena maro.
Oresto! Ho, Oresto! Mia frato!

ORESTO.

Ne, bela nimfo, ne, mi ne konfidas
Al vi kaj viaj flatoj. Ne forgesu,
Dian' postulas servon la plej chastan;
Shi venghas malsanktigon de la templo.
De mia brust' forigu vian brakon!
Kaj se vi volas doni al junulo
Savantan amon kaj lin felichigi,
Vin tiam turnu al amiko mia,
La viro pli valora. Jen li vagas
Sur la vojeto tie sur la roko;
Al li vi iru kaj al li vi donu
Konsilon bonan, sed min lasu for!

IFIGENIO.

Rekonsciighu, frato, kaj rekonu
La trovitinon! La chielan ghojon,
La puran, chastan ghojon de fratino
Ne nomu senprudenta volupteco!
Ho, dioj, prenu la manian kovron
For de okulo lia la rigida,
Ke la momento de l' plej alta ghojo
Ne faru nin trioble malfelichaj!
Jen antau vi shi staras, la fratino
De longe jam perdita. De l' altaro
Min la diino tiris for kaj savis
Chi tien min en sian propran templon.
Kaj vi, kaptita kaj oferbuchota,
En la pastrino trovas la fratinon.

ORESTO.

Ho, malfelicha! Nun la suno vidu
De nia dom' la lastan terurajhon!
Chu ne trovighas tie chi Elektro?
Shi ankau nun kun ni pereu kune,
Por ne daurigi sian vivon sole
Por sorto kaj suferoj pli turmentaj!
Pastrin', al la altaro min konduku:
La fratmortigo estas tradicio
Hereda en malnova nia gento;
Vin, dioj, dankas mi, ke vi decidis
Min pereigi fraule, sen infanoj.
Kaj vi de mi akceptu la konsilon,
Ne amu tro la sunon kaj la stelojn;
Ho, sekvu min en la malluman regnon!
Simile kiel drakoj sulfurmarchaj
Sin en batal' englutas reciproke,
La furioza gento de Tantalo
Sin mem ekstermas; iru do kun mi
Malsupren seninfane kaj senkulpe!
Vi min rigardas kun kompato? Chesu!
Sammaniere serchis Klitemnestro
Resonon en la kor' de sia filo;
Sed lia brako trafis shian bruston,
Kaj la patrino falis. Ho, aperu,
Spirito indignanta! Vi, furioj,
Alproksimighu per fermita rondo,
Rigardu la al vi agrablan dramon,
La plej teruran, kiun vi preparis!
Ne vengho au malamo nun akrigas
Ponardon sian: la fratin' amanta
Nun estas devigata doni morton.
Ne ploru! Ghi ne estas via kulpo.
De mia infaneco mi nenion
Tiele amis, kiel vin mi povus
Nun ami, ho, fratino mia kara.
Jes, levu la ponardon, ne indulgu,
Disshiru tiun bruston, donu vojon
Al la torentoj, kiuj en ghi bolas!
  (Li falas svene.)

IFIGENIO.

Elporti sola tiom da felicho
Kaj tiom da suferoj mi ne povas.
Pilado, kie estas vi, Pilado?
Alportu vian helpon, kara viro!
  (Shi foriras serchante.)




SCENO DUA.

ORESTO (vekighante el la sveno kaj levighante).


Ankorau unu! Donu do al mi
El Leta akvo lastan refreshigan
Kalikon! Baldau el la brust' elnaghos
La lasta konvulsio de la vivo.
Tre baldau la spirito mia fluos
Trankvile al la fonto de forgeso,
Al vi, fantomoj, al nebul' eterna.
Permesu, ke en via mezo trovu
Ripozon la pelita fil' de l' tero!
Mi audas murmureton en la branchoj,
El la krepusko venas ia bruo ...
La novan gaston vidi ili venas!
Ha, kia estas la anaro, kiu
Majeste iras, kvazau princa domo?
Maljunaj, junaj, viroj kaj virinoj
Kviete marshas. Disimilaj shajnas
Pasantaj la fantomoj. Jes, mi vidas,
Jen la prapatroj de la domo mia.
Atreo marshas pace kun Tiesto;
La knaboj gaje ludas chirkau ili.
Chu vin jam plu malpaco ne disigas?
Chu kune kun la lumo de la suno
La vengho estingighis? Tiam min
Vi ankau ja akceptos kaj mi povos
Alighi al solena via marsho.
Bonvenon, patroj! Vin salutas Oresto,
La lasta viro de via gento;
Kion vi semis, li ghin rikoltis:
Kun shargh' de malbeno li iras malsupren.
Sed malpli chi tie pezas la sharghoj.
Prenu lin, prenu en vian anaron!
Mi estimas Atreon, mi estimas Tieston:
Chi tie ni chiuj perdis malamon.--
Al mi montru la patron, kiun mi vidis
Nur unu fojon en mia vivo!
Chu vi ghi estas, la patro mia?
Kaj la patrinon vi ame kondukas?
Se donas la manon al vi Klitemnestro,
Tiam ankau Oresto povas alpashi
Kaj diri al shi: vian filon rigardu!--
Vidu ambau la filon! Akceptu lin bone!
Sur tero ja estis salut' de mortigo
La vorto signala en nia domo,
Kaj siajn ghojojn la gento Tantala
Trovis nur transe de l' nokto eterna.
Vi vokas: Bonvenon! vi min akceptas!
Min konduku, mi petas, al la maljunulo,
Al la patro de l' gento! Kie li estas?
Mi volas lin vidi, la kapon la karan,
La adoratan, kiu sidadis
En konsiligh' kun la dioj senmortaj.
Shajnas, vi tremas, vi vin deturnas?
Chu li suferas, la diosimila?
Ho ve! la plej altaj la potenculoj
Per feraj chenoj la bruston heroan
Por teruraj turmentoj alforghis!




SCENO TRIA.

ORESTO. IFIGENIO. PILADO.


ORESTO.

Chu ankau vi jam venis malsupren?
Bonvenon, fratino! Sed mankas Elektro!
Shin ankau sendu al ni plej baldau
Ia bona dio per sago kompata!
Nur vin mi bedauras, malfelicha amiko!
Ho, venu, venu al la tron' de Plutono,
Kiel novaj gastoj ni salutu la mastron!

IFIGENIO.

Ho, vi, gefratoj, kiuj de l' chielo
En tag' kaj nokto al la homoj donas
La belan lumon, sed ne rajtas lumi
Al la mortintoj,--savu nin, gefratojn!
Ho, vi Diano, kiu vian fraton
Amegas pli ol chion en la mondo
Kaj la vizaghon virgan kun sopiro
Direktas al eterna lia lumo,--
Ne lasu do, ke mia sola frato,
Malfrue retrovita, furiozu
En la mallumo de la frenezeco!
Se via vol', pro kiu vi chi tie
Min kashis, nun jam estas plenumita,
Se min per li kaj lin per mi vi volas
Mirakle savi, tiam liberigu
Lin de l' katenoj de l' malbeno lia,
Ke la tre kara tempo de la savo
Por chiam ne forflugu!

PILADO.

Chu vi rekonas nin? Chu vi rekonas
La sanktan arbareton kaj la lumon?
Ghi ja ne povus lumi por mortintoj!
Chu sentas vi la brakojn de l' amiko
Kaj de l' fratino, kiuj vin ankorau
En plena vivo tenas? Palpu forte!
Ne estas ni fantomoj. Konvinkighu!
Rekonsciighu! Chiu minuteto
Nun estas kara; nia savo pendas
Nun sur faden' malforta, kiun shpinas
Por ni, videble, ia bona Parko.

ORESTO (al Ifigenio).

Ho, lasu min je la unua fojo
En viaj brakoj ghui puran ghojon!
Vi, dioj, kiuj kun potenco flama
La sharghon de l' nubegoj liberigas
Kaj la sopire petegitan pluvon
Kun bruo de ventego kaj de tondro
Sovaghtorente vershas sur la teron,
Sed baldau la teruron de la homoj
Vi faras beno kaj la timon shanghas
En ghojon kaj en lautan dankon, kiam
En gutoj de folioj freshegitaj
La nova sun' miloble spegulighas
Kaj per afabla man' Iriso shiras
La grizan kovron de la lastaj nuboj:
Ho, lasu ankau min nun en la brakoj
De la fratino, che l' fidela brusto
De la amik' kun plena danko ghui
Kaj teni, kion vi al mi donacis!
Forfalas la malbeno, tion diras
Al mi la koro; jam la Eumenidoj
Returne kuras nun al la Tartaro
Kaj tondre fermas feran la pordegon.
La ter' elspiras freshon bonodoran
Kaj min invitas nove aspiradi
Al ghoj' de l' vivo kaj al grandaj faroj.

PILADO.

Rapidu, char la tempo baldau pasos!
La vento, kiu blovos niajn velojn,
Nur ghi forportu nian plenan ghojon
Al la Olimpo. Nun ni devas nepre
Rapide konsilighi kaj decidi.




AKTO KVARA.




SCENO UNUA.

IFIGENIO (sola).


  Se por mortemulo
  La dioj destinas
  Tre multajn konfuzojn
  Kaj por li preparas
  Skuantan transiron
  De ghoj' al doloro,
  De suferoj al ghojo:
  Tiam apud la urbo
  Au sur bord' malproksima
  Ili por li edukas
  Amikon trankvilan,
  Ke en hor' de mizero
  Estu preta la helpo.
Ho, benu, dioj, benu vi Piladon
Kaj benu chiun lian entreprenon!
Li estas forta brako en batalo,
Li estas luma sagho en kunveno,
Char tre trankvilan havas li animon
Kaj al la suferantoj li alportas
Konsilon kaj en ghusta tempo helpon.
Min li forshiris de la frato, kiun
Mi kun ador' senfine rigardadis,
Mi ghojis kaj mi ghuis, mi ne povis
Satighi de l' felicho mia propra,
Mi lin el miaj brakoj ne ellasis,
Kaj mi ne sentis la dangheron, kiu
Chirkauis nin kaj estis tre proksima.
Nun ili, por plenumi la intencon,
Jam iras al la mara bordo, kie,
Kashite en la golf', ilia shipo
Atendas nur la signon. Kaj al mi
Prudentajn vortojn ili en la bushon
Enmetis kaj instruis min, kiele
Mi al la regh' respondu, se li sendos
Insiste ekpostuli la oferon.
Mi vidas, mi min devas lasi gvidi
Simile al infano; mi ne lernis
Inside au per ruz' ion akiri.
Ho ve al mensogantoj! La mensogo
Neniam liberigas nian bruston
Simile al la vortoj de la vero;
Ghi ne konsolas nin, ghi nur turmentas
La homon, kiu ghin sekrete forghas,
Kaj kiel sago, kiun en la flugo
Potenca dio kaptas kaj rebatas,
Ghi celon ne atingas, sed resaltas
Kaj trafas tiun, kiu ghin elpafis.
Ho, pezaj zorgoj premas mian bruston.
Chu eble sur la ter' nesanktigita
De l' bordo nun denove la furio
Atakis plej kruele mian fraton?
Chu eble ili estas malkashitaj?
Ha, shajnas, ke armitoj proksimighas!
Ha, jen! Jen kuriero de la regho
Chi tien venas per rapidaj pashoj.
La koro en mi batas, la animo
Kovrighas per nebulo, kiam mi
Nun devas ekrigardi la vizaghon
De l' vir', al kiu devas mi mensogi.




SCENO DUA.

IFIGENIO. ARKAS.


ARKAS.

Rapidu, ho pastrin', kun la ofero!
La regh' atendas, la popol' postulas.

IFIGENIO.

Mi volus tuj plenumi mian devon,
Sed ve, malhelpo neantauvidita
Starighis inter mi kaj la plenumo.

ARKAS.

Ha, kio baras reghan la ordonon?

IFIGENIO.

Okazo, kiu ne de ni dependas.

ARKAS.

Rakontu, ke mi tuj al li raportu,
Char li decidis jam, ke ambau mortu.

IFIGENIO.

La dioj ghin ankorau ne decidis.
El tiuj viroj la plej agha portas
Sur si la kulpon de parencmortigo.
Lin la furioj venghe persekutas,
Kaj ech en la interno de la templo
Atakis lin malsano la kruela
Kaj malsanktigis la plej puran lokon.
Mi nun kun virgulinoj miaj iras,
Por per lavado en la pura maro
Lau la misteraj leghoj de la pastroj
La bildon de l' diino resanktigi.
Neniu nin malhelpu en la iro.

ARKAS.

Mi iros tuj raporti al la regho
Pri la malhelpo; la ceremonion
Vi ne komencu, ghis li ghin permesos.

IFIGENIO.

Ghi estas nur afero de l' pastrino.

ARKAS.

La gravan fakton regho devas scii.

IFIGENIO.

Sed lia vol' nenion povas shanghi.

ARKAS.

Pro formo potenculon ni demandas.

IFIGENIO.

Ne trudu, kion devus mi rifuzi.

ARKAS.

Konsentu tion, kio estas bona.

IFIGENIO.

Mi cedos, se ne tro vi malrapidos.

ARKAS.

Mi post momento estos che la regho
Kaj tuj returne kun la vortoj liaj.
Ho, se mi ankau povus al li porti
Sciigon, kiu chion klare solvus!
Ho ve, ke vi ne sekvis la konsilon
De fidelulo!

IFIGENIO.

Volonte ja mi faris, kion povis.

ARKAS.

Ankorau nun vi povas chion shanghi.

IFIGENIO.

De mia volo tio ne dependas.

ARKAS.

Neplachantajhon trovas vi ne ebla.

IFIGENIO.

Vi trovas ebla, kion vi deziras.

ARKAS.

Chu chion tiel pesas vi trankvile?

IFIGENIO.

Mi lasis la decidon al la dioj.

ARKAS.

Sed ili ja la homojn savas home.

IFIGENIO.

Mi faros chion, kion ili diros.

ARKAS.

Ho, kredu, chio nur de vi dependas.
Nur la kolera stato de la regho
Al ambau la fremduloj donas morton.
Jam de tre longe la militistaro
Dekutimighis de l' oferoj sangaj.
Ech multaj, kiujn malamika sorto
Al fremda bordo pelis, sentis mem
La tutan charmon, tutan la diecon,
Se la vaganton en la fremda lando
Renkontas bondezira kaj afabla
Vizagho homa. Ho, ne tiru for
De ni la bonon, kiu por ni chiuj
De vi dependas! Kion vi komencis,
Vi povas ja facile alfinigi;
Char la mildeco, kiu de l' chielo
En homa formo venas sur la teron,
Nenie pli rapide al si regnon
Konstruas, ol en tiu loko, kie
Sovaghe kaj konfuze nova gento,
Plenega de kuragho kaj de forto,
Gvidata per la propraj antausentoj,
La sharghojn de la homa vivo portas.

IFIGENIO.

Ne skuu la animon mian, kiun
Lau via vol' direkti vi ne povas.

ARKAS.

Dum temp' ankorau estas, oni shparas
Nek penon, nek admonon ripetatan.

IFIGENIO.

Al vi klopodojn kaj al mi suferojn
Vi kauzas, tamen ambau estas vanaj.

ARKAS.

De la suferoj mi nun petas helpon,
Char plej amike ili ja konsilas.

IFIGENIO.

Kruele ili shiras mian koron,
Sed la malvolon ili ne ekstermas.

ARKAS.

Chu povas nobla kor' malvolon havi
Por bono, kiun nobla hom' proponas?

IFIGENIO.

Jes, se la nobla hom' anstatau danko
Min mem akiri malkonvene volas.

ARKAS.

Se iu ne deziras, tre facile
Li chiam trovas vortojn de pravigho.
Mi pri l' oferoj al la regh' raportos.
Ho, se vi en la kor' al vi ripetus,
Kiele noble li kun vi agadis
De via veno ghis la nuna tago!




SCENO TRIA.

IFIGENIO (sola).


De la parol' de tiu viro nun
En plej malghusta tempo mia koro
Subite returnighis. Mi ektimas!
Char kiel ondoj en potenca kresko
La rokojn supervershas, kiuj staras
Che l' bordo en la sablo, tiel fluo
De ghojo mian koron tute kovris.
Mi en la brakoj tenis neeblajhon.
Nun al mi shajnis, ke denove nubo
Kviete min chirkauas, de la tero
Min levas kaj min dolche endormigas,
Simile kiel tiam, kiam min
La brako de l' diin' savante kaptis.
La fraton mian kaptis mia koro
Per sia tuta forto; mi auskultis
Nur la konsilon de l' amiko lia;
Nur ilin savi estis la enhavo
De miaj pensoj. Kiel la shipano
Volonte sin deturnas de la rifoj
De negastama kaj dezerta lando,
Mi tiel de Taurido min deturnis.
Sed nun la vocho de l' fidela viro
Min ree vekis, min rememorigis,
Ke ankau chi mi ja forlasas homojn.
Duoble abomena nun farighas
Por mi la trompo. Ho, animo mia,
Retrankvilighu! Chu vi nun komencas
Dubeme shancelighi? Ne! la teron
De la soleco devas vi forlasi!
Enshipigitan kaptos vin la ondoj
Per sia balancado,--nun pro timo
Vi nek la mondon, nek vin mem rekonas.




SCENO KVARA.

IFIGENIO. PILADO.


PILADO.

Ha, kie estas shi, ke mi rapidu
Al shi alporti ghojan la sciigon
Pri nia savo!

IFIGENIO.

              Vidu, jen mi estas,
De zorgoj premegata, mi atendas
Nun la konsolon, kiun vi promesas.

PILADO.

La frato resanighis! La shtonecan
Ekstersanktejan teron kaj la bordon
Atingis ni en gaja parolado.
Ni ne rimarkis, kiam ni forlasis
La arbareton. Chiam pli ravante
La bela flamo de junec' chirkauis
La buklan lian kapon. Hele brilis
Kuraghe kaj espere la okuloj,
Kaj lia kor' libere sin fordonis
Plenege al la ghojo kaj plezuro.
Ke vin kaj min li baldau povos savi.

IFIGENIO.

Benata estu! De la lipo, kiu
Eldiris tiajn felichigajn vortojn,
Neniam sonu tono de suferoj!

PILADO.

Auskultu plu; felicho kiel princo
Kun bela sekvantaro chiam marshas.
La kamaradojn ankau ni retrovis;
En roka golf' la shipon ili kashis
Kaj sidis atendante kaj malghoje.
Apenau ekvidinte vian fraton,
Ekkriis ili ghoje, kaj insiste
La shipanaro petis rapidigi
La forveturon. Chiu man' sopiras
Remilon, kaj ech vento, de ni chiuj
Tuj rimarkita, charmajn la flugilojn
Etendis kaj ekblovis de la bordo.
Ni do rapidu, kaj vi tuj konduku
Min al la templo, lasu min eniri
Kaj kapti respektege la objekton
De nia celo! Mi sufichos sola,
Por porti for sur miaj fortaj shultroj
La bildon de l' diino; kiel forte
Mi sopiregas la celitan sharghon!
  (Che la lastaj vortoj li sin direktas al la
  templo, ne rimarkante, ke Ifigenio lin ne
  sekvas; sed baldau li sin returnas.)
Vi staras sendecide! Vi silentas!
Vi shajnas konfuzita! Chu aperis
Barante ia nova malfelicho?
Ho, diru, chu vi al la regh' raportis
La vortojn, kiujn ni interkonsentis?

IFIGENIO.

Jes, kara viro; sed vi min insultos.
Mi sentas jam silentan la riprochon!
Sendito de la regho al mi venis,
Kaj kion vi al mi instruis, tion
Mi al li diris. Shajnas, ke li estis
Tre mirigita, kaj li tre insistis,
Ke pri l' malofta la ceremonio
Raporton oni faru al la regho
Kaj audu lian volon; kaj mi nun
Atendas la revenon de l' sendito.

PILADO.

Ho, ve al ni! Renovigita flugas
Nun la danghero chirkau niaj kapoj!
Nu, kial do vi vin ne kovris saghe
Per rajtoj de pastrino?

IFIGENIO.

                        Mi neniam
Kovrilon faris el la pastra rajto.

PILADO.

Ho, tiam vin kaj nin, animo pura,
Vi pereigos. Kial mi ne pensis
Pri ghi antaue kaj vin ne instruis
Eviti ankau tiun chi postulon!

IFIGENIO.

Nur min insultu! Mi nur estas kulpa,
Mi tion sentas; tamen mi ne povis
Rifuzi al la vir', kiu postulis
Prudente tion, kion mia koro
Ne povis ja ne trovi tute prava.

PILADO.

La stato nun farighis pli danghera;
Sed ankau tiel ni ne devas perdi
Kuraghon, au per agoj neprudentaj
Au tro rapidaj mem nin elperfidi.
Trankvile nun atendu la revenon
De la sendito, kaj post liaj vortoj
Vi staru forte, kion ajn li diros!
Char la arangho de sanktigaj faroj
Ja estas ne afero de la regho,
Sed de l' pastrino. Kaj se li deziros
Ekvidi la fremdulon, kiun peze
Atakis konvulsioj de frenezo,
Rifuzu sub preteksto, ke vi tenas
Nin ambau nun kashitaj en la templo.
Tiele vi al ni la eblon donos,
Ke, forportante sanktan la trezoron
For de l' popolo kruda kaj barbara,
Rapide ni forkuru kaj savighu.
Plej bonajn signojn sendas Apolono,
Kaj antau ol ni pie la kondichon
Plenumis, li al ni jam aperigis
Favoron sian, kiun li promesis.
Oresto liberighis kaj sanighis!
Kun li, kun nia kara liberulo,
Konduku nin, ho vi, favoraj ventoj,
Al la insulo roka, kie loghas
La dio! Kaj tuj poste al Mikeno,
Ke ghi revivu, ke nun el la cindro
De ghiaj estingitaj fajrolokoj
La patraj dioj ghoje relevighu
Kaj bela fajro lumu nun denove
Por ili. Via mano la unua
Por ili shutos el la oraj vazoj
Incenson. Trans la sojlon vi enportos
Denove savon, ghojon, novan vivon,
Kaj la malbenon vi malaperigos,
Kaj vian familion vi ornamos
Per novaj, freshaj floroj de la vivo.

IFIGENIO.

Ho, kiam mi vin audas, mia kara,
Tuj mia kor', trafita de l' radio
De viaj vortoj, turnas sin feliche
Al dolcha la konsolo, kiel floro
Sin turnas al la suno. Kian ghojon
Alportas firmaj vortoj de amiko
Apudestanta! tiuj vortoj havas
Chielan forton, dum solulo falas
Sub shargh' de sia propra meditado!
Shlositaj en la brusto, maturighas
Nur malfacile kaj tre malrapide
La pensoj kaj decidoj, sed alesto
De kara homo ilin tre facile
Disvolvas.

PILADO.

           Nun adiau! Mi rapidos
Nun trankviligi la amikojn, kiuj
Atendas sopirante. Poste baldau
Chi tien mi revenos kaj, kashita
En arbetajh' de roko, mi atendos
De vi signalon.--Tamen diru, kial
Vi nun meditas? Vian frunton kovris
Subite ia ombro de malghojo.

IFIGENIO.

Pardonu! Kiel la senpezaj nuboj
Antaue de la suno, tiel flugas
Malgranda zorgo antau mia koro.

PILADO.

Ne timu! Nur por trompi la danghero
Sin ligis kun la timo. Ambau estas
Kunuloj.

IFIGENIO.

         Tamen ne malnobla estas
La zorgo, kiu penas min averti,
Ke mi ne trompu mian reghon, kiu
Por mi farighis kvazau dua patro.

PILADO.

La homon, kiu buchas vian fraton!

IFIGENIO.

La homon, kiu faris al mi bonon.

PILADO.

Se la neces' ordonas, ghi ne estas
Maldanko.

IFIGENIO.

          Tamen restas ghi maldanko;
Nur la neces' ghin senkulpigas.

PILADO.

                               Prava
Vi estas antau dioj, antau homoj.

IFIGENIO.

Sed mia propra koro ne silentas.

PILADO.

Tro-severeco estas fiereco.

IFIGENIO.

Mi tion ne esploras, mi nur sentas.

PILADO.

Kun ghusta sent' vi devas vin adori.

IFIGENIO.

Felicha estas kor' nur tute pura.

PILADO.

Vi tia vin konservis en la templo;
La vivo nin instruas esti malpli
Severa kontrau ni kaj la aliaj;
Vi ankau tion lernos. Tiel strange
La homa gento estas konstruita,
Tiele chio estas reciproke
Interplektita kaj interligita,
Ke en si mem au kun aliaj homoj
Neniu povas resti tute pura
Au senkonfuza. Ni ne devas esti
Jughantoj pri ni mem. La homo devas
Nur marshi kaj observi sian vojon;
Char tre malofte homo ghuste taksas
Faritajn siajn farojn, sed li preskau
Neniam scias taksi la faratajn.

IFIGENIO.

Vi preskau min konvinkis.

PILADO.

                          Sed por kio
Konvinki, se elekto ne ekzistas?
Por savi fraton, vin kaj la amikon,
Nur unu voj' ekzistas; tial restas
Nur la demand', chu ni la vojon iras?

IFIGENIO.

Ho, lasu min heziti! char vi mem
Ne farus kun anima trankvileco
Tielan maljustajhon kontrau homo,
De kiu vi ricevis nur bonfarojn.

PILADO.

Se ni pereos, tiam vin atendas
Riprocho pli severa, kondukanta
Al malesper'. Vi certe ne kutimis
Suferi perdojn, se nun, por eviti
Grandegan malfelichon, vi ne volas
Oferi ech vorteton de malvero.

IFIGENIO.

Ho, se mi en mi portus viran koron,
Por kiu, se ghi ion jam decidis,
Aliaj chiuj vochoj restas mutaj!

PILADO.

Vi vane shancelighas. Nun ordonas
La fera mano de la neceseco,
Kaj ghia serioza signo estas
Plej alta legho, kiun ech la dioj
Obei devas. La nekonsilebla
Fratino de l' eterna sorto regas
Silente. Se sur vin ghi ion metis,
Vi tion portu! kaj se ghi ordonis,
Plenumu sendispute. La ceteran
Vi chion scias. Baldau mi revenos,
Por preni el la sankta via mano
De nia sav' la belan sigelilon.




SCENO KVINA.

IFIGENIO (sola).


Mi sekvu lin; char mi la miajn vidas
Urghante en danghero. Tamen ve!
La propra mia sorto min timigas.
Chu mi ne savu la esperon, kiun
Mi en soleco tiel bele nutris?
Chu la malbeno dauru do eterne?
Chu tiu gent' neniam sin relevu
Kun nova beno? Chio ja forpasas!
Felicho la plej bona kaj de l' vivo
Plej belaj fortoj fine malaperas!
Pro kio do malben' ne malaperus?
Chu tie chi kashita, deshirita
De la kuranta sort' de mia domo,
Mi vane do esperis, ke mi iam
Per pura mano kaj per pura koro
La makulitan domon senpekigos?
Apenau mia frat' en miaj brakoj
De sufereg' mirakle resanighas,
Apenau longe sopirita shipo
Alproksimighas, por min forkonduki
Al la haveno de la hejma lando,--
La surda neceseco sur min metas
Per fera mano jam duoblan krimon:
Forrabi sanktan, al mi konfiditan
Kaj adoratan bildon kaj samtempe
Fripone trompi viron, kiu zorgis
Pri mia vivo kaj pri mia sorto.
Ho, mi jam timas, ke en mia koro
Ekghermi iam povas abomeno,
Ke la malam' profunda de l' titanoj
Rilate al la dioj de Olimpo
Jam ankau mian delikatan bruston
Ekkaptus per ungegoj de vulturo!
Ho, bonaj dioj, savu min kaj savu
En la animo mia vian bildon!
En la oreloj la malnova kanto,
Jam forgesita, nun al mi resonas,
La kanto, kiun kantis kun teruro
La Parkoj, kiam de la ora segho
Tantalo falis. Ili mem suferis
Kun la amiko. En ilia brusto
Ventego bruis, kaj terura estis
Ilia kanto. En la infaneco
Mi audis ghin de mia vartistino;
Mi bone ghin memoras.

  Ho, gento de homoj,
Vi timu la diojn,
Char ili regadon
Eterne posedas
Kaj povas ghin uzi
Lau sia bontrovo.

  Plej timu la homo,
Se dioj lin levis!
Sur rifoj kaj nuboj
Jen staras la seghoj
Che tabloj el oro.

  Aperas malpaco,
Kaj falas la gastoj
Kun hont' kaj ofendoj
En noktajn profundojn
Kaj tie ligitaj
Atendas nur vane
Justecon kaj jughon.

  Sed restas la mastroj
En festoj eternaj
Che l' tabloj el oro.
Kaj el la abismoj
La spir' de l' titanoj
Ofere falintaj
Per fumaj nubetoj
Al ili levighas.

  Kaj ili deturnas
Benantan okulon
De tuta la gento,
Kaj ech en la nepo
La iam amitaj
La trajtoj de l' avo
Jam ilin incitas.

  Tiel kantis la Parkoj;
Kaj la ekzilito
En noktaj kavernoj
Auskultas la kanton
Kaj, pri la infanoj
Kaj nepoj pensante,
Balancas la kapon.




AKTO KVINA.




SCENO UNUA.

TOAS. ARKAS.


ARKAS.

Mi devas kun konfuz' al vi konfesi,
Ke mi ne scias, kien la suspekton
Mi devas nun direkti. Chu ghi estas
Ruzajho de l' kaptitoj, kiuj penas
Sekrete kuri for? Chu la pastrino
Al ili donas helpon? Pli kaj pli
La famo kreskas, ke la shipo, kiu
Al ni alportis ambau la fremdulojn,
Ankorau ie staras en la golfo;
Kaj tiu frenezeco de la viro,
Kaj tiu resanktigo, la preteksto
De la prokrasto, vekas chiam pli
Suspekton kaj postulas singardecon.

TOAS.

Rapide al ni venu la pastrino!
Kaj poste iru, akre kaj rapide
Esploru, serchu sur la tuta bordo,
De l' promontoro ghis la arbareto
De la diin'. Sed sanktan la profundon
Respektu; nur embuskon saghe faru,
Ataku la fremdulojn kaj, trovinte,
Lau la kutimo via ilin kaptu.




SCENO DUA.

TOAS (sola).


Terure nun alternas la kolero
En mia kor': jen kontrau shi, en kiu
Mi vidis tiel puran sanktulinon,
Jen kontrau mi, char per malsevereco
Kaj per boneco mi shin mem edukis
Por la perfido. Homo tre facile
Alkutimighas al la sklava stato
Kaj baldau lernas plenan obeadon,
Se oni lian tutan liberecon
Forprenas. Jes, se en la krudan manon
De la prapatroj miaj shi enfalus,
Shi estus ghoja, se shi mem savighus,
Shi danke alte shatus sian sorton
Kaj antau la altaro fremdan sangon
Volonte vershus, kaj la necesajhon
Shi nomus sankta devo. Dume nun
En shia brust' boneco mia naskas
Deziron arogantan. Vane mi
Esperis, ke mi shin al mi alligos;
Shi mem por si preparas sian sorton.
Per flatoj shi akiris mian koron;
Se al la flatoj nun mi kontraustaros,
Shi per ruzajho kaj per trompo serchos
Al si la vojon, kaj boneco mia
Al shi aperas kiel posedajho,
De longe jam al shi apartenanta.




SCENO TRIA.

IFIGENIO. TOAS.


IFIGENIO.

Vi vokas! Kio vin al ni venigas?

TOAS.

Oferon vi prokrastis; diru, kial?

IFIGENIO.

Al Arkas chion klare mi rakontis.

TOAS.

De vi mi volus tion audi.

IFIGENIO.

                          Tempon
Al vi Diano donas, por pripensi.

TOAS.

Mi pensas, ke chi tiu tempo estas
Tre tauga por vi mem.

IFIGENIO.

                      Se via koro
En la decid' kruela rigidighis,
Por kio do vi venis? Regho, kiu
Postulas kruelajhon, povas trovi
Sufiche da servantoj, kiuj ghoje
Por rekompenco prenos sur sin mem
Duonon de l' malbeno, kaj la regho
Almenau shajne restus senmakula.
En peza nubo faras Jupitero
Decidojn, kaj sendatoj liaj portas
Pereon al la kapoj malfelichaj;
Sed li trankvile marshas en la altoj,
Neatingebla dio en ventego.

TOAS.

La sankta lipo kantas nun sovaghe.

IFIGENIO.

Ne la pastrino nun al vi parolas,
Sed la filino de Agamemnono.
De nekonata virgulin' la vorto
Sanktecon por vi havis; nun subite
Al la princino volas vi ordoni?
Ho, ne! De la plej fruaj miaj jaroj
Mi lernis obeadon, en komenco
Al la gepatroj, poste al diino,
Kaj plej libera mi min chiam sentis
En obeado; tamen submetighi
Al kruda vorto kaj ordon' kruela
De viro--tion mi neniam lernis.

TOAS.

Ne mi--malnova legh' al vi ordonas.

IFIGENIO.

Avide ni alligas nin al legho,
Se la pasion nian ghi favoras.
Al mi alia, pli malnova legho
Parolas kaj ordonas kontraustari:
La legho, kiu diras, ke fremdulo
Por chiu homo devas esti sankta.

TOAS.

Videble la kaptitoj por vi estas
Tre karaj; char de granda ekscitigho
Vi la plej chefan vorton de l' sagheco
Forgesas, kiu diras: ne incitu
La potenculon!

IFIGENIO.

               Sed chu mi parolas,
Chu mi silentas, vi ja scias, kio
En mia koro estas nun kaj chiam.
Chu rememoro pri egala sorto
Ne naskas la kompaton en la koro?
Kaj tiom pli en mia kor'! En ili
Min mem mi vidas. Antau la altaro
Mi mem ja tremis, kaj la frua morto
Solene min chirkauis genuantan;
Jam la tranchil' ekbrilis, por trabori
La bruston, plenan de bolanta vivo,
Teruro trapenetris mian koron,
Mi fermis la okulojn, kaj--mirakle
Mi trovis savon. Se al ni la dioj
Favore sendis savon kontrau morto,
Chu ghi ne estas nia sankta devo
Repagi tion al malfelichuloj?
Vi tion scias, vi min konas, tamen
Vi volas nun perforte min devigi!

TOAS.

Obeu la oficon, ne la reghon!

IFIGENIO.

Ha, chesu! ne beligu la perforton,
Ghojantan de virina malforteco!
Libera mi naskighis, kiel viro.
Se nun la filo de Agamemnono
Trovighus antau vi kaj vi altrudus
Al li postulon, kiun vi ne devas:
Li ankau havas glavon, havas brakon,
Por siajn rajtojn antau vi defendi.
Sed mi nenion havas krom la vortoj,
Kaj nobla viro devas dece shati
La vorton de virino.

TOAS.

                     Mi ghin shatas
Pli, ol mi shatus glavon de la frato.

IFIGENIO.

Shanghighas la sukces' en la batalo;
Ne taksu malamikon tro malforta.
Ech malfortulon la natur' ne lasis
Sen helpo kontrau pugno de fortulo.
Ghi al li donis ruzon, artifikojn;
Li cedas, li prokrastas, chirkauiras.
Jes, la fortul' meritas la ruzajhojn.

TOAS.

Ruzajhon neniigas singardeco.

IFIGENIO.

Animo pura ruzon ne bezonas.

TOAS.

Vin mem vi nesingarde ja kondamnas!

IFIGENIO.

Ho, se vi vidus, kiel la animo
En mi batalas forte, por rebati
Malbonan tenton tuj en la komenco!
Do sendefenda antau vi mi staras?
La belan peton, tiun charman branchon,
En mano de virino pli potencan
Ol glavo kaj ol lanco, vi forpushas?
Per kio do mi povas min defendi?
Chu mi miraklon petu de l' diino?
Chu en mi mem jam forto ne ekzistas?

TOAS.

Mi vidas, ke la sorto de l' fremduloj
Vin tre maltrankviligas. Kiuj estas
La viroj, kiuj tiom vin zorgigas?

IFIGENIO.

La viroj--ili estas--mi supozas,
Ke ili estas grekoj.

TOAS.

                     Samlandanoj?
Kaj certe ja en vi ili revekis
La belan bildon de reveno hejmen?

IFIGENIO (post mallonga silento).

Chu por kuragha, ne audita faro
La rajton havas sole nur la viro?
Chu neeblajhon sole li alpremas
Al sia forta kaj heroa brusto?
Sed kion oni nomas granda? Kio
Kun ekscitado levas la animon
De chiam ripetanta rakontanto,
Se ne la faro, kiu preskau tute
Sukceson ne promesas, kiun tamen
Kuragha homo brave entreprenas?
Chu tiu, kiu sola en la nokto
Penetras en tendaron malamikan
Kaj kiel flamo ne antauvidita
Atakas furioze la dormantojn
Kaj vekighantojn, fine, atakita
De l' levighintoj, tamen forrapidas
Kun multo da akiro,--chu li sola
Meritas gloron? Chu nur tiu, kiu
La vojon sendangheran malshatante,
Kuraghe pasas montojn kaj arbarojn,
Por landon liberigi de rabistoj?
Por ni nenio restas? Chu virino
Naturan sian rajton devas perdi?
Sovagha esti kontrau sovaghuloj,
La rajton de la glav' de vi forrabi
Lau maniero de amazoninoj
Kaj la premadon venghi nur per sango?
En mia brusto ondas malkviete
Kuragha entrepreno: mi konscias,
Ke mi riprochon grandan ne evitos,
Nek malfelichon, se ghi ne sukcesos;
Sed mi al vi transdonas mian sorton,
Ho, dioj! Se vi amas la justecon,
Kiel pri vi glorante oni diras,
Ho, tiam montru ghin per via helpo
Kaj nun per mi la veron vi honoru!
Jes, sciu, regho, estas preparata
Sekreta trompo. Vane vi demandos
Pri la kaptitoj; ili estas for
Kaj jam atingas la amikojn, kiuj
Che l' bordo ilin kun la ship' atendas.
La pli maljuna, kiun la malsano
Chi tie kaptis kaj nun jam forlasis,--
Li estas--jes--Oresto, mia frato;
La dua estas lia konfidato,
Amiko lia de l' plej junaj jaroj,
Pilado. Ilin sendis Apolono
El Delfoj al chi tiu nia bordo,
Kun la ordon' la bildon de Diano
Forrabi kaj venigi la fratinon
Al li, kaj rekompence por chi tio
Al la persekutato de l' furioj,
Al la kulpulo pri patrina sango
La liberighon li promesis doni.
Nin ambau, kiuj tute solaj restas
El la Tantala domo, mi nun metis
En viajn manojn: pereigu nin,
Se via konscienco ghin permesas!

TOAS.

Vi pensas, ke la skito la barbara
Auskultos tiun vochon de la vero
Kaj de l' homeco, kiun ne auskultis
La grek' Atreo?

IFIGENIO.

                Ghin auskultas chiu,
Sub kiu ajn chielo li naskighis,
Se nur la fonto de la vivo pure
Tra lia brusto fluas.--Kion, regho,
Vi nun por ni silente en la koro
Preparas? Se ghi estas pereigo,
Ho, tiam min mortigu la unuan!
Char nune, kiam plu nenia savo
Por ni jam restas, nun mi plene sentas
La tutan terurecon de l' danghero,
En kiun mi per miaj propraj manoj
Nun jhetis miajn karajn. Ve, ho ve!
Mi vidos ilin antau mi ligitajn!
Kun kia koro diros mi adiau
Al mia frato, kiun mi mortigas?
Neniam en okulojn la amatajn
Mi povos plu rigardi!

TOAS.

                     Do tiele
Per arta elpensado la trompistoj
Elteksis reton chirkau via kapo
Al vi, la longatempe izolita!
El tio, kion via kor' deziris,
Facile ili faris por vi kredon!

IFIGENIO.

Ne, regho, ne! Min trompi oni povus,
Sed tiuj estas veraj kaj fidelaj.
Se la esplor' alie al vi montros,
Vi tiam povas ilin pereigi,
Vi tiam min forpushu kaj pro puno
Por mia malsagheco min forpelu
Al la malgaja kaj senhoma bordo
De rifa kaj sovagha insuleto!
Sed se montrighos, ke la viro estas
La kara kaj amata mia frato,
Ho, tiam lasu nin libere iri,
Kaj kiel antau nun por la fratino,
Vi nun por la gefratoj estu bona!
La patro mia mortis de l' edzino,
Kaj shi de l' filo. Lasta la espero
De la Atrea gent' sur li tenighas.
Permesu do, ke mi kun pura koro
Kaj pura mano iru al la hejmo,
Por tie nian domon senpekigi!
Plenumu vian vorton! Vi promesis,
Ke se mi iam havos la eblecon
Reiri al la miaj, vi min lasos:
Nun la ebleco venis. Regha vorto
Ne estas kiel vorto de simpluloj:
Li ne promesas nur por embarase
Momente liberighi de l' petanto,
Li ankau ne promesas, se li kredas,
Ke la plenum' neniam povas veni.
Nur tiam li eksentas la altecon
De la valoro sia, se li povas
Felichon doni al la atendanto.

TOAS.

Simile kiel fajro kontrau akvo
Batale sin defendas kaj mughante
Ekstermi penas sian malamikon,
Tiele nun batalas la kolero
En mia brusto kontrau viaj vortoj.

IFIGENIO.

Ho, lasu do, ke via favorkoro,
Simila al la sankta oferflamo,
Por mi ekbrilu, dolche chirkauata
De danko kaj de beno kaj de ghojo!

TOAS.

Ho, dioj, kiel ofte tiu vocho
Min kvietigis!

IFIGENIO.

               Donu vian manon,
Ghi estu por mi signo de la paco!

TOAS.

Tro multe vi postulas tro rapide.

IFIGENIO.

Bonfaroj ne bezonas pripensadon.

TOAS.

Tre multe! char tre ofte post la bono
Ja sekvas la malbono.

IFIGENIO.

                      Nur la dubo
Malbonon povas fari el la bono.
Ne dubu, sed plenumu mian peton
Libere, kiel diktas via sento!




SCENO KVARA.

ORESTO (armita). LA SAMAJ.


ORESTO (turnita al la scenejo).

Duoble strechu chiujn viajn fortojn,
Rebatu ilin, restas nur momento!
Ne cedu, kovru vojon al la shipo
Por mi kaj la fratino! Venu tuj!
  (Al Ifigenio, ne vidante la reghon.)
Ni estas perfiditaj. Tre malmulte
Da tempo ni disponas por la kuro.
Rapidu!
  (Li ekvidas la reghon.)

TOAS (kaptante la glavon).

        Tie, kie mi alestas,
Neniu povas teni nepunate
La glavon nudigitan!

IFIGENIO.

                     Ne profanu
Per furiozo kaj per mortigado
La templon de l' diin'. Al la amaso
Ordonu stari pace kaj auskultu
Pastrinon kaj fratinon!

ORESTO.

                        Diru, kiu
Li estas, tiu, kiu nin minacas?

IFIGENIO.

Respektu en li reghon, kiu estis
Por mi la dua patro! Ne koleru
Min, frato! La infana mia koro
Konfide metis nian tutan sorton
En lian manon. Vian entreprenon
Konfesis mi al li kaj mi tiele
Animon mian savis de perfido.

ORESTO.

Chu pace li permesas forveturon?

IFIGENIO.

Min silentigas via nuda glavo.

ORESTO (enigante la glavon en la ingon).

Parolu! mi obeas viajn vortojn.




SCENO KVINA.

LA SAMAJ. PILADO kaj tuj post li ARKAS (ambau kun nudigitaj glavoj).


PILADO.

Ne perdu tempon! Jam la lastajn fortojn
La niaj nun kolektis; repashante,
Cedante malrapide, ili estas
Premataj en direkto al la maro.
Sed kian paroladon inter princoj
Mi vidas! Tio estas ja sendube
La respektata kapo de la regho!

ARKAS.

Kviete, kiel ghi al vi konvenas,
Vi, regho, staras kontrau malamikoj.
La aroganta entrepreno estos
Punita baldau. La anar' ilia
Falante cedas; jam la shipo estas
En niaj manoj. Vi nur vorton diru,
Kaj tuta ghi en fajro staros.

TOAS.

                             Iru,
Al la popol' ordonu trankvilighi!
Neniu tushu nun la malamikojn,
Dum ni parolas!
  (Arkas foriras.)

ORESTO.

                Mi akceptas. Iru,
Amiko mia kara, kaj kolektu
La reston de l' anaro! kaj silente
Atendu, ghis ni vidos, kian finon
Al niaj faroj la chiel' preparis!
  (Pilado foriras.)




SCENO SESA.

IFIGENIO. TOAS. ORESTO.

IFIGENIO.

Mi tremas. Antau ol komencas vi paroli,
Mi petas, liberigu min de zorgoj!
Mi timas malfelichon, se vi, regho,
La vochon de l' justeco ne auskultos,
Au vi, ho mia frato, ne retenos
La rapideman flamon de l' juneco.

TOAS.

Mi, kiel pli maljuna, estas preta
Reteni la koleron. Diru, kiel
Vi pruvos, ke vi vere estas filo
De l' regh' Agamemnono kaj la frato
De shi?

ORESTO.

       Jen, vidu, estas tiu glavo,
Per kiu li batalis kun Trojanoj.
De lia mortiginto mi ghin prenis
Kaj mi la diojn petis, ili donu
Al mi la kuraghecon kaj la brakon
Kaj la felichon de la granda regho,
Sed nur pli belan morton. Nun elektu
El viaj militistoj la plej noblan
Kaj lin batale kontrau mi starigu!
Nenie sur la tero al fremdulo
Tiela peto estas rifuzata.

TOAS.

Che ni antikva moro al fremdulo
Neniam donis tiun rajton.

ORESTO.

                          Sekve
De vi kaj mi la moro komencighu!
Per imitado tuta la popolo
La noblan agon de l' reganto baldau
Sanktigos kiel leghon. Mi batalu
Ne sole por ni mem,--sed mi, fremdulo,
Batalu por la rajtoj de fremduloj!
Se mi pereos, tiam decidighos
Kun mia sorto ankau sort' ilia;
Sed se mi havos la felichon venki,
Neniam pashu sur chi tiun bordon
Fremdulo, kiun ne renkontos tuj
Rigardo de la plej helpema amo,
Kaj chiu forshipighu konsolita!

TOAS.

Vi al mi shajnas inda, ho, junulo,
La patrojn, kiujn vi la viaj nomas.
Tre multe da kuraghaj, noblaj viroj
Min akompanas; sed en mia agho
Mi mem ankorau kontrau malamiko
Volonte staras, kaj mi estas preta
Kun vi la sorton provi de l' batalo.

IFIGENIO.

Ho ne, ho ne! Tielan sangan pruvon
La dioj ne permesos! Prenu for
De l' glavo vian manon! Pensu, regho,
Pri mi kaj mia sorto! La batalo
Rapide decidita eternigas
La viron; se ech falas li, la kanto
Lin gloras. Tamen la senfinaj larmoj
De la restintoj, do virin' amata,
Ne estas kalkulataj; la poeto
Silentas pri la miloj de la tagoj
Kaj de la noktoj, kiam orfigita
Animo vane vokas la perditon,
Silente konsumighas, sopirante.
Min mem avertis tuj en la komenco
La zorgo, ke min trompo de rabisto
Ne shtelu for el mia rifughejo
Kaj ne fordonu min al la sklaveco.
Kaj diligente faris mi demandojn,
Pri chio plej detale informighis
Postulis signojn, kaj nun mia koro
Jam estas tute certa. Vidu tie
Sur lia dekstra mano la makulon
Tristelan, kiu tuj post la naskigho
Che li aperis kaj pri kiu diris
La pastro, ke ghi estas antausigno
De peza faro, kiun por la mano
Rezervis la destino. Kaj duoble
Konvinka por mi estas la cikatro
Chi tie, ghuste super lia brovo.
Ankorau kiam estis li infano,
Elektro iam per nesingardeco
Faligis lin; li trafis tripiedon
Kaj vundis brovon.--Jes, ghi estas li!
Kaj chu la simileco al la patro,
Chu la interna ghoj' de mia koro
Ne estas certigantaj atestantoj?

TOAS.

Kaj se ech viaj vortoj chiun dubon
En mi forigus, kaj ech se mi bridus
En mia brusto tutan la koleron,
Ni tamen devus inter ni decidi
Per bataliloj: pacon mi ne vidas.
Char ili venis,--vi ghin mem konfesas,
Por rabi for la bildon de l' diino;
Chu mi trankvile tion chi toleru?
La greko ofte jhetas avidege
Okulon al trezoroj malproksimaj
De la barbaroj, al la ora felo,
Au al chevaloj, al filinoj belaj;
Ne chiam tamen ruzo kaj perforto
Kun malhoneste akirita havo
Feliche ilin hejmen revenigis.

ORESTO.

La bild', ho regho, nin ne malpacigu!
Nun jam klarighis la eraro, kiun
La dio metis chirkau nian kapon,
Simile al vualo, kiam li
Deziris, ke chi tien ni vojaghu.
Mi petis, ke li donu al mi helpon,
Por liberighi de l' furioj; tiam
La dio diris: "Kiam la fratinon,
Restantan kontrauvole en la templo
De l' malproksima bordo de Taurido,
Vi revenigos en la grekan landon,
Vi tiam liberighos de l' malbeno."
Ni pensis, ke la vortoj de la dio
Koncernas la fratinon de li mem,
Li tamen pensis vin! La fortaj chenoj
Nun falis; vi, senkulpa virgulino,
Denove apartenas al la viaj.
Vi min ektushis, kaj mi resanighis;
En viaj brakoj min la lastan fojon
Atakis la malsano plej kruele
Kaj plej terure skuis mian cerbon;
Sed tuj, kiel serpento en kavernon,
Ghi fulme malaperis. Kaj per vi
Mi ghuas nun denove plej libere
La lumon de la tago. La decido
De la diino nun al mi montrighas
En plena brilo. Kiel sanktan bildon,
Al kiu per mistera dia vorto
La sorto de la urbo alligighis,
Shi vin forprenis, la protektantinon
De nia domo, kaj shi vin konservis
En sia sankta kaj silenta loko,
Ke vi farighu beno por la frato
Kaj por la viaj. Kiam chia savo
Jam shajnis senespere forperdita,
Vi chion nun al ni redonas. Regho!
Direktu vian koron al la paco!
Vi ne malhelpu, ke shi resanktigu
La patran domon, ke shi min redonu
Al la palaco pente purigita
Kaj kronu min per la antikva krono!
Redonu por la beno, kiun shi
Al vi alportis; rajton pli proksiman
Al shia frato nun permesu ghui!
La forton kaj la ruzon, de la viroj
Plej grandan gloron, kovras nun per honto
La vero de chi tiu alta koro,
Kaj pura kaj infana konfideco
Al nobla vir' ricevas rekompencon.

IFIGENIO.

Memoru vian vorton! La parolo
El la sincera kaj fidela busho
Vin tushu! Nin rigardu! La okazo
Por tia nobla far' ne ofte venas.
Vi ne rifuzos; cedu!

TOAS.

                     Bone, iru!

IFIGENIO.

Ne tiel, mia regh'! Sen via beno
Kaj kontrau via volo mi ne iros.
Nin ne forpelu! Charma kora rajto
De reciproka gastameco ligu
Nin ambau: kaj tiele ne por chiam
Ni estos disigitaj. Tiel same
Profunde, kiel mian propran patron,
Mi amas vin per mia tuta koro,
Kaj tiu sento restos por eterne.
Se iam ech la plej malgrava homo
El via gento al orelo mia
Alportos sonon de la lingvo, kiun
El via busho audi mi kutimis,
Kaj sur la plej malricha mi rimarkos
La karan formon de la vesto via:
Mi tiam lin akceptos kiel dion,
Mi mem al li pretigos la kushejon,
Sidigos lin sur segho che la fajro,
Demandos nur pri vi kaj via sorto.
La dioj al vi donu rekompencon
Por viaj faroj, via bonkoreco!
Adiau! Turnu vin al ni kaj donu
Al mi elkoran vorton de disigho!
Ho, tiam pli kviete al la veloj
La vento blovos, kaj pli trankvilige
El la okuloj de la foriranto
Silentaj larmoj fluos. Ho, adiau!
Por signo de antaua amikeco
La dekstran manon vi al mi etendu!

TOAS.

Adiau!


Fino.




Verkaro de D-ro L. L. ZAMENHOF

Chiu Esperantisto devas nepre posedi la verkojn de nia Majstro!


INSTRUA FAKO

  Fundamento de Esperanto:
    Eldono Franca, Angla, Germana, Rusa, Pola (bindita)          Fr. 3 >
    (La sama, broshurita)                                        --  2 >
  Oni vendas aparte {Ekzercaro (kvinlingva), broshurita          --  > 75
                    {Universala Vortaro (kvinlingva), broshurita --  1 >
    Eldono Hispana                                               --  1 >
      --    Itala, tradukita de S-ino Rosa Junck                 --  1 >
      --    Greka, -- S-o Konstantino Kuluri                     --  1 >
      --    Slovaka, -- D-o A. Shkarvan kaj S-o Evstifeieff      Kr. 1 >
      --    Hungara, tradukata de S-ro Bno Ladislao d'Orczy          > >
      --    Rumana, tradukata de la >Societatea Esperantista
             Rumana                                               >  > >
  Worterbuch Deutsch-Esperanto. Dua eldono, revidita, korektita,
   pliigita! Ghi estas la vera komplemento de Universala Vortaro.
    Unu volumo, in-16, 178-pagha (broshurita)                   { M. 2 >
                                                                {Fr. 2,50
  Taschenworterbuch Deutsch-Esperanto und Esperanto-Deutsch.
   Tre utila posha vortaro.
    Unu volumo in-16, 137-pagha (broshurita)                     {M. 1 >
                                                                {Fr. 1,50



LITERATURA FAKO

  Fundamenta Krestomatio, plej grava verko, kiun chiu devas legi por
   akiri perfektan stilon.
    Unu volumo, in-16, 460-pagha (broshurita)                    Fr. 3,50
  Hamleto, tragedio en kvin aktoj, trad. el SHAKESPEARE.
    Unu volumo, in-16, 170-pagha (broshurita)                    Fr. 2 >
  La Revizoro, komedio en kvin aktoj, trad. el N. V. GOGOL.
    Unu volumo, in-8, 100-pagha (broshurita)                     Fr. 1,50
  La Predikanto, trad. el "La Biblio".
    Unu volumo in-8. 28-pagha (broshurita)                       Fr. 0,75
  La Psalmaro, libre trad. el "La Biblio".
    Unu volumo in-8 (en preparo)                                 --  > >
  La Rabistoj, dramo en kvin aktoj, trad. el SCHILLER.
    Unu volumo in-8, 144-pagha (broshurita).                     Fr. 2 >
  La virineto de maro, fabelo, trad. el ANDERSEN, kun ilustrajhoj
   de Hilda May BRODIE, (Eltirita el la Fundamenta Krestomatio.)
    Unu volumo in-8, 42-pagha (broshurita)                       Fr. 1,50




LA REVUO

Internacia monata literatura gazeto

EN ESPERANTO

La sola, kiu estas honorata per la konstanta kunlaborado

DE

D-ro L. L. ZAMENHOF

Autoro de la lingvo Esperanto


Plej bonstila, zorge revidita, bele presita, akurate eldonata,
La Revuo publikigas novelojn, teatrajhojn, romanojn, poeziojn,
seriozajn studojn pri popolmoroj, historio, geografio, k. c.
Chiu numero enhavas bibliografian parton, tutmondan kronikon
kaj tre interesan felietonon.

Chiu numero havas 48 paghojn da plej bona teksto!

Specimenoj estas senpage senditaj. Konkursoj estas organizitaj.


ONI ABONAS:

  Francujo.--Librejo HACHETTE KAJ Ko, 79, boulevard Saint-Germain
    PARIS, unu numero 50 cent., jara abono                     Fr. 6
  Danujo.--ANDR.-FRED. HOST & SON, Bredgade, 35, KJOBENHAVN,
    unu numero 50 ore, jara abono                           Kr. 4,50
  Germanujo kaj Austrujo-Hungarujo.--ESPERANTO-VERLAG MOLLER &
    BOREL, Prinzenstr. 95, BERLIN, unu numero 45 pfen.,
    jara abono                                                  M. 5
  Granda Britujo kaj Kolonioj.--THE BRITISH ESPERANTO ASOCIO,
    Museum station Building, 133-6, High Holborn, LONDON W. C.,
    unu numero 6 penc., jara abono                              S. 6
  Hispanujo.--J. ESPASA, 579, calle de las Cortes, BARCELONA,
    jara abono                                                  P. 8
  Italujo.--R. GIUSTI, 53, Via Vittorio Emanuele, LIVORNO, unu
    numero 50 cent., jara abono                                 L. 7
  Rumanujo.--Libraria noua CAROL P. SEGAL, Calea Victoriei, 77,
    BUCURESTI, unu numero 60 banoj, jara abono               Leoj. 7
  Polujo.--M. ARCT, 53, Nowy Swiat, WARSZAWA, unu numero 25
    kopekoj, jara abono                                      R. 2,80
  Unuigitaj Shtatoj.--FLEMING H. REVELL COMPANY, 158, Fifth
    Avenue, NEW-YORK, unu numero 10 cend, jara abono         D. 1,40
  Svedujo kaj Finnlando.--P. AHLBERG, 27, Surbrunnsgatan,
    STOCKHOLM, unu numero 50 ore, jara abono                Kr. 4,50
  Por la landoj, kie ne estas abonejo, sin turni al la firmo
    HACHETTE & Ko en PARIS; jara abono (por tiuj landoj)       Fr. 7


Oni akceptas pagon de l' abono nur per poshtmandato au cheko.




Kolekto de "La Revuo"


INSTRUA FAKO

  Grammaire complete d'Esperanto, de Camille AYMONIER, profesoro
   che la liceo "Charlemagne".
     La sola vere plena gramatiko, lau plej scienca kaj logika
     plano. Ghi estas kaj estos la _modelo_ de l' gramatikoj.
     Speciale taugas por _superaj kursoj_. Ech nefrancoj havos
     grandan utilon de ghia lernado.
    Unu volumo in-16, 166-pagha (broshurita)                   Fr. 1,50
  Esperanta Sintakso, lau verkoj de D-o ZAMENHOF kaj aliaj autoroj.
   En Esperanto verkita de Paul FRUICTIER.
    Unu volumo in-16, 75-pagha (broshurita)                    Fr. 1,50
  Konkordanco de la vortoj de Ekzercaro. Ellaborita de Alfred
   E. WACKRILL.
    Unu volumo in-16, 95-pagha (broshurita)                    Fr. 1 >
  Frazaro, en Esperanto, de H. de COPPET.
    Unu volumo in-16 (en preparo)                              --  > >

LITERATURA FAKO

  Angla lingvo sen profesoro, unuakta komedio de TRISTAN BERNARD,
   tradukita de Gaston MOCH.
    Unu volumo in-8, 44-pagha (broshurita)                     Fr. 1 >
  Bukedo, artikoloj pri literaturaj kaj beletristikaj demandoj,
   de Ch. LAMBERT.
    Unu volumo in-8, 157-pagha                                 --  > >
  Imenlago, novelo de Theodor STORM, tradukita el la germana
   lingvo de Alfred BADER.
    Unu volumo in-8, 33-pagha (broshurita)                     Fr. > 75
  La libro de l' Humorajho, originale verkita de Paul de LENGYEL.
    Unu volumo in-8, 194-pagha                                 Fr. 2,50
  La Faraono, romano de PRUS, tradukita el la pola lingvo de
   D-o BEIN.
    Unua volumo, in-8, 194-pagha (broshurita)                  Fr. 2 >
    Dua volumo, in-8, 238-pagha (broshurita)                   --  2 >
    Tria volumo, in-8, 197-pagha (broshurita)                  --  2 >
  La Rompantoj, kvin monologoj kun ilustrajhoj. Originale verkitaj
   de Frederiko PUJHULA-VALJES.
    Unu volumo in-8, 40-pagha (broshurita)                     Fr. 1 >
  Makbeto, dramo en 5 aktoj de SHAKESPEARE, tradukita de
   Dr H. LAMBERT.
    Unu volumo in-8, 125-pagha                                 --  > >




Teknika Kolekto


  Anatomia vortaro (en latina, franca, angla kaj esperanta lingvoj)
   verkita de la MEDICINA ESPERANTISTA GRUPO.
    Unu volumo in-8                                            Fr. 1,50
  Komercaj leteroj, en Esperanto, kun vortareto kvarlingva, de
   P. BERTHELOT kaj CH. LAMBERT.
    Unu volumo in-16                                           Fr. > 50
  La Komerca Sekretario, de Ros. SUDRIA.
    Unu volumo in-16                                           Fr. > 50
  Matematika terminaro kaj krestomatio, de R. BRICARD.
    Unu volumo in-16                                           Fr. > 75
  Monadologio, de Leibniz, tradukis E. BOIRAC.
    Unu volumo in-16                                           Fr. > 60
  Muzika Terminaro, de F. de Menil.
    Unu volumo in-16 (en preparo)                              --  > >
  Praktikaj komercaj leteroj (en esperanta kaj franca lingvoj)
   de J. C. O'CONNOR, PH. DR. M. A., kaj D. P. HUGON.
    Unu volumo in-16                                           Fr. > 90
  Provo de Marista Terminaro, verkita sub la direkto de M. ROLLET
   de L'ISLE.
    Unu volumo in-8 (bindita)                                  Fr. 1,50
  Vocabulaire des mots speciaux a la philatelie avec modeles de
   lettres (en Francais et Esperanto), par R. LEMAIRE.
    Unu volumo in-8                                            Fr. > 40
  Vocabulaire technique et technologique Francais-Esperanto,
   par Charles VERAX.
    Unu volumo in-8 (bindita)                                  Fr. 2,50




1907 Tutmonda Jarlibro Esperantista

ENHAVANTA LA

Adresaron de D-ro ZAMENHOF


Tiu chi jarlibro aperis dum la Kongreso. Ghi entenas: pli ol 20.000
adresojn de Esperantistoj de l' tuta mondo, plenan sciigon pri la
propagandaj societoj, la gazetoj en Esperanto, k. t. p.

  Unu volumo, in-16, broshurita                                3 Fr. 50


La aldono 1908 aperos en Julio.






End of Project Gutenberg's Ifigenio En Taurido, by Johann Wolfgang von Goethe

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK IFIGENIO EN TAURIDO ***

***** This file should be named 22592.txt or 22592.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/2/5/9/22592/

Produced by Andrew Sly, David Starner, and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.