The Project Gutenberg EBook of La Karavano, by Wilhelm Hauff

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La Karavano

Author: Wilhelm Hauff

Translator: J. W. Eggleton

Release Date: July 14, 2007 [EBook #22070]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KARAVANO ***




Produced by David G. Simpson









TRANSCRIBER'S NOTE:

The Esperanto alphabet consists of 28 letters:  the 26 letters of
the English alphabet, but with "q", "w", "x" and "y" removed, and
six accented letters added.  The accented letters are "c", "g",
"h", "j", and "s" (each with a circumflex accent), and "u" (with
a breve accent).  Since these accented letters are not included
in the ASCII character set, some other means must be used to
represent them.

The rules of Esperanto grammar allow for alternative spellings if
the accented letters are not available:  the accented letters may
be replaced by "ch", "gh", "hh", "jh", "sh", and "u"
(respectively). However, this system presents some difficulties
for electronic applications, since it cannot be reliably
converted automatically into other formats in which the accented
characters can be displayed properly.  Many electronic Esperanto
texts therefore write the accented letters as "cx", "gx", "hx",
"jx", "sx", and "ux".  Since "x" does not appear in the Esperanto
alphabet, this system allows the accented letters to be
represented without ambiguity so that the text can be more
reliably converted to other formats.

It is this "h" system that is used in this Project Gutenberg
eBook.








LA KARAVANO




WILHELM HAUFF


EL GERMANA LINGVO TRADUKIS
J. W. EGGLETON


Dua eldono

1921




TABELO DE ENHAVO.

Antauparolo
La Karavano
  La Historio pri Kalifo Cikonio
  La Historio pri la Fantomshipo
  La Historio pri la Dehakita Mano
  La Savo de Fatme
  La Historio pri Malgranda Muk
  La Fabelo pri la Falsa Princo




ANTAUPAROLO.


Wilhelm Hauff naskighis en Stuttgart en 1802.  La famaj germanaj
poetoj Uhland, Kerner, Morike kaj Holderlin, al kiuj,
pro ilia komuna patrujo, oni donis la nomon "_Schwabischer
Dichterkreis_" (Svabuja poetaro), estis liaj samtempuloj kaj
samlandanoj.  Kvankam Hauff mem, kiel literatura geniulo, staras
eble malpli alte, ol la jhus nomitaj, liajn verkojn oni ankorau
hodiau legas kun plej granda ghuo, kaj chi tiun popularecon la
autoro de la mondkonataj _Fabeloj_ certe shuldas precipe al sia
charma arto rakontista.  Kelkaj liaj fabeloj rememorigas forte
pri _Mil kaj unu Noktoj_; aliaj estas lau stilo pure germanaj.
Brilantan talenton de satiristo li ofte montras en siaj noveloj,
k.e. en _Der Mann im Mond_ (la viro en la luno), verko, kiu unua
alportis al li famon.  Alia lia chefverko estas lia
_Lichtenstein_, rimarkinda kiel la unua grava historia romano en
germana literaturo; ghi estas grandparte imitajho lau Scott kaj
bazighas sur romantika legendo de la Hauff'a hejmlando
(Wurttemberg).

Ankau bonegajn versajhojn Hauff postlasis al ni: veraj
"Volkslieder" (popolaj kantoj) farighis kelkaj liaj militistaj
lirikoj, k.e. _Morgenrot_ (matenrugho).  Frutempa morto trafis la
poeton en lia naskurbo en la jaro 1827.

Por konigi ankau al la esperantista mondo gravan germanan
verkiston, kaj por prezenti al chiuj karaj samideanoj novan
amuzan legajhon, espereble taugan por montri la absolutan
sufichecon, ja la mirindajn kapablojn de la _sola_ Lingvo
Internacia, mi entreprenis tiun chi tradukon de ses el la
Hauff'aj fabeloj.  Neniel mi miros nek malghojos, se la lingva
stilo de tiu chi libreto ne plachos; sed mia laboro ne estos
vana, se bonvolaj kritikantoj konsentos pri ghia fideleco al la
fundamento de la amata Lingvo, kaj se germanaj amikoj ghin jughos
sufiche fidela al la originalo.  Mi plenumas agrablan devon, kiam
mi esprimas chi tie mian plej koregan dankon al la Redaktoroj de
_The British Esperantist_ -- kie, sub la titolo "_Fabeloj_,"
_La Karavano_ jam aperis -- pro la multaj kaj grandvaloraj
konsiloj, per kiuj ili afable kunlaboradis en la verkado de la
sekvantaj paghoj.

J. W. Eggleton.

Haubinda (Germanujo),
  la 28an de Aprilo, 1910.




LA KARAVANO.


Trapasis foje la dezerton granda karavano.  Sur la vastega
ebenajho, kie nenio vidighas krom sablo kaj chielo, jam audighis
malproksime sonoriletoj de kameloj kaj arghentaj tintiletoj de
chevaloj.  Densa polva nubo, ghin antauiranta, anoncis ghian
proksimecon; kaj chiam, kiam vento dispelis la nubon, blindigis
la okulojn brilegaj armiloj kaj vestoj lumradiantaj.

Tiel montrighis la karavano al homo, kiu de l' flanko alrajdis al
ghi.  Li sidis sur bela araba chevalo, kovrita per tigra felo; de
la helrugha rimenajho pendis arghentaj sonoriletoj; kaj sur la
kapo de l' chevalo flirtadis bela ardea plumfasko.  La rajdanto
havis noblan aspekton, kaj liaj vestoj estis konformaj al la
belegeco de lia chevalo.  Blanka turbano, riche brodita per oro,
kovris lian kapon; la jako kaj la ampleksa pantalono estis fajre
rughaj; kaj je lia flanko pendis kurba richtenila glavo.  Lia
turbano, malsuprentirita survizaghen; liaj nigraj okuloj,
fulmebrilantaj el sub tufaj brovoj; lia longa barbo dependanta
sub hoka nazo, -- chio chi tio donis al la rajdanto aspekton
sovaghan kaj maltimegan.  Kiam li trovighis proksimume kvindek
pashojn de la fronto de l' karavano, li pikis la chevalon, kaj
post kelke da momentoj atingis la antaugvardion.  Tiel
eksterordinare estis vidi rajdanton, kiu sola trapasas la
dezerton, ke la karavanaj gardistoj eketendis kontrau li siajn
lancojn, pro timo pri ia atako.

"Kion vi volas fari?" ekkriis la rajdanto, vidante ke oni tiel
bataleme akceptas lin.  "Chu vi kredas, ke unu sola homo atakos
vian karavanon?"

La gardistoj, konfuzighinte, relevis la lancojn; ilia estro
alrajdis al la fremdulo kaj demandis, kion li deziras.

"Kiu estas la posedanto de chi tiu karavano?" demandis la
rajdanto.

"Al _unu_ sinjoro ghi ne apartenas," respondis la alia, "sed
al kelkaj komercistoj, kiuj el Mekka vojiras hejmlanden, kaj
kiujn ni kondukas tra la dezerto, char ofte atakadas la
vojaghantojn chiuspeca kanajlaro."

"Konduku min do al la komercistoj," petis la fremdulo.

"Tio ne povas ankorau farighi," respondis la oficiro, "char
ni devas antaueniri senhalte, kaj la komercistoj trovighas
malantaue, je interspaco de almenau kvaronhora vojo.  Sed se vi
volas rajdi kun mi, ghis ni haltos por preni la tagmezan ripozon,
mi plenumos vian deziron."

La fremdulo respondis nenion; li deligis de la selo sian longan
pipon kaj komencis forte fumi, rajdante apud la gardistestro.
Tiu chi lasta tute ne sciis, kion li devas pensi pri la
nekonatulo; li ne kuraghis rekte demandi lin pri lia nomo; kaj
kiam, ruze rimarkigante, "Jen bonan tabakon vi fumas," au,
"Belege pashadas via chevalo," li tiel provis iniciati
interparoladon, "Jes, jes!" respondis chiam la fremdulo,
mallonge.  Fine ili alvenis al la loko, kie oni volis tagmeze
ripozi.  Stariginte garde sian tachmenton, la chefgardisto faris
halton kaj atendis, kune kun la fremdulo, la alvenon de la
karavano.  Preterpasis tridek peze sharghitaj kameloj, kiujn
kondukis armitaj homoj.  Poste venis, sur belaj chevaloj, la kvin
komercistoj, al kiuj apartenas la karavano, -- plejparte
grandaghuloj, kun mieno tre serioza; unu el ili shajnis tamen
multe pli juna, pli gaja kaj pli vigla, ol la aliaj.  La
procesion fermis arego da kameloj kaj sharghochevaloj.

Oni starigis tendojn, chirkau kiuj oni ronde lokis la kamelojn
kaj chevalojn.  En la mezo staris granda tendo el blua silko.
Tien la gardistestro alkondukis la fremdulon.  Enirinte tra la
kurteno de l' tendo, ili ekvidis la kvin komercistojn, kiuj sidis
sur orbroditaj kusenoj; nigraj sklavoj prezentis al ili
manghajhojn kaj trinkajhojn.

"Kiun vi enirigas chi tien?" alparolis la plej juna komercisto
la chefgardiston.

Antau ol tiu chi povis respondi, la fremdulo diris; "Mia nomo
estas Selim Baruhh, kaj mi venas el Bagdado.  Vojaghante
Mekka'on, mi estis kaptita de rabista bando, sed antau tri tagoj
mi sekrete liberigis min.  La granda Profeto audigis al mi, de
malproksime, la sonorilojn de via karavano; tiel farighis, ke jen
mi estas che vi.  Permesu, ke mi vojaghu kun vi.  Vian protekton
vi ne donos al malindulo; kaj kiam vi atingos Bagdadon, mi riche
rekompencos vin, char mi estas nevo de la grandveziro."

La plej maljuna komercisto prenis la parolon.  "Selim Baruhh,"
diris li, "estu bonvena en nia ombro!  Ghoje ni helpos vin.  Sed
antau chio sidighu, kaj manghu kaj trinku kun ni."

Selim Baruhh sidighis che la komercistoj kaj manghis kaj trinkis
kun ili.  Post la manghado, la sklavoj forigis la vazaron kaj
alportis longajn pipojn kaj turkan sorbedon.  Longatempe la
komercistoj sidis silentaj, elspirante la bluajn tabaknubetojn
kaj rigardante, kiel ili ringighas kaj malvolvighas kaj fine
malaperas en la aero.  Fine la juna komercisto rompis la
trankvilon.

"Jam de tri tagoj ni tiel sidadas," diris li, "jen che tablo,
jen sur chevalo, kaj neniam ni forpelis la tempon per ia amuza
distrajho.  Mi sentas grandan enuon, char mi estas kutiminta vidi
post manghado dancistojn au audi kantojn kaj muzikon.  Chu vi
scias pri nenia rimedo, amikoj miaj, por amuze pasigi la
tempon?"

La kvar pli maljunaj komercistoj daurigis fumi kaj shajnis
profunde mediti, sed la fremdulo parolis: "Permesu, ke mi faru
al vi jenan proponon.  Mi opinias ke, che chiu restadejo, unu el
ni povas ion rakonti al la aliaj.  Tiamaniere ni agrable pasigus
la tempon."

"Selim Baruhh, vi diris la veron," ekkriis Ahhmet, la plej
maljuna el la komercistoj.  "Ni akceptu la proponon."

"Mi ghojas, ke la propono plachas al vi," diris Selim; "kaj
por ke vi sciu, ke mi deziras nenion maljustan, mi mem faros la
komencon."

La kvin komercistoj, tre kontentaj, pliproksimighis unu al alia
kaj igis la fremdulon sidighi en la mezo.  La sklavoj replenigis
la pokalojn, denove plenshtopis la pipojn de siaj sinjoroj kaj
alportis ardantajn karbojn por ekbruligi la tabakon.  Dume
refreshigis Selim sian vochon per plengorgho da sorbedo,
forpushis de la busho sian longan barbon, kaj ekparolis: "Audu
do la historion pri Kalifo Cikonio."




La Historio pri Kalifo Cikonio.


I.


Foje, en bela posttagmezo, sidis komforte sur sia kanapo Kalifo
Hhasid de Bagdado.  Li estis iom dorminta, char varmege estis
tiutage, kaj nun, post la dormeto, li havis tre bonhumoran
mienon.  Li fumis per longa palisandra pipo, trinkis de tempo al
tempo iom da kafo, kiun vershis al li lia sklavo, kaj chiufoje,
kiam plachis al li la gusto de l' trinkajho, li kontente karesis
al si la barbon.  Unuvorte, la kalifo fartis videble tre bone.
En chi tiu horo estis tre agrable interparoladi kun li, char li
estis tiam plej malsevera kaj afabla.  Ghuste tial vizitis lin
chiutage chirkau tiu horo lia grandveziro Mansor.  Ankau en chi
tiu tago li venis; sed li havis, tute kontrau sia kutimo, tre
enpensighan mienon.  La kalifo eligis iom la pipon el la busho
kaj diris: "Pro kio vi faras tiel mediteman vizaghon,
grandveziro?"

La grandveziro, kruciginte la brakojn sur la brusto, sin klinis
antau sia sinjoro kaj respondis: "Sinjoro, chu mi faras
mediteman vizaghon, mi ne scias: sed malsupre, antau la palaco,
staras kolportisto, kaj li havas tiel belajn vendotajhojn ke mi
chagrenighas pro tio, ke mi ne havas provizon da superfluaj
moneroj."

La kalifo, kiu jam de longe volis fari al sia grandveziro ian
amikajhon, sendis malsupren sian nigran sklavon, por alvenigi la
kolportiston.  Post momento revenis la sklavo, kune kun la
kolportisto.  Chi tiu estis dika malaltkreskulo, nigrebrunvizagha
kaj chifone vestita.  Li portis keston, en kiu trovighis
chiuspecaj vendotajhoj: perloj kaj ringoj, riche ornamitaj
pistoloj, pokaloj kaj kombiloj.  La kalifo kaj lia veziro
esploris chion; fine, la kalifo achetis por si mem kaj por Mansor
belajn pistolojn; por la edzino de l' veziro, kombilon.  Kiam la
kolportisto komencis refermi sian kofron, la kalifo ekvidis
malgrandan tirkeston kaj demandis, chu ankau tie trovighas
komercajhoj.  La kolportisto malfermis la tirkeston, kaj oni
vidis en ghi skatoleton plenan de nigreta pulvoro kaj paperfolion
kun stranga skribajho kiun nek la kalifo nek Mansor povis legi.

"Mi ricevis chi tiujn ambau objektojn de komercisto, kiu trovis
ilin sur la strato en Mekka," diris la kolportisto.  "Mi ne
scias, kion ili enhavas.  Por malalta prezo mi metas ilin je via
dispono; al mi ili utilas nenion."

La kalifo, kiu amis havi en sia biblioteko antikvajn
manuskriptojn, ech se li ne povis legi ilin, achetis la
skribajhon kaj la skatolon kaj forpermesis la kolportiston.  Sed
la kalifo pensis, ke li plezurege sciighus, kion la skribajho
enhavas.  Tial li demandis la veziron, chu li ne konas iun, kiu
povas ghin dechifri.

"Favora mia estro!" respondis chi tiu; "apud la granda moskeo
loghas homo, kiun oni nomas Selim la Sagha; tiu komprenas chiujn
lingvojn; venigu lin; eble li konas la misterajn figurajhojn."

Baldau aperis la sagha Selim.

"Selim," parolis al li la kalifo, "vi estas, laudire, tre
sagha; rigardu do chi tiun skribajhon kaj sciigu min, chu vi
povas ghin legi.  Se vi sukcesos ghin legi, vi ricevos de mi
novan festenan veston; sed se ne, vi ricevos dek-du survangojn
kaj dudek-kvin plandobatojn, char en tiu okazo oni malprave nomas
vin Selim la Sagha."

Selim sin klinis kaj diris: "Efektivighu via volo, sinjoro!"

Dum longa tempo li atente rigardis la skribajhon, poste ekkriis
subite: "Tio estas latinajho, sinjoro; oni pendigu min, se ghi
ne estas latinajho."

"Diru, kion ghi enhavas," ordonis la kalifo, "se latinajho ghi
estas."

Selim tradukis: "Ho vi, kiu ajn trovos chi tion, laudu Allah'on
pro lia favorkoreco!  Kiu enflaros la pulvoron en chi tiu
skatoleto kaj diros: _Mutabor_, tiu povos sin aliformigi en kiun
ajn beston kaj komprenos la lingvon de la bestoj.  Por reveni en
sian homan figuron, li klinu sin trifoje orienten kaj rediru tiun
saman vorton.  Sed, post la aliformigho, gardu vin, ke vi ne
ridu; alie la sorchvorto tute malaperos el via memoro, kaj vi
restos besto."

Kiam Selim la Sagha finis legi, plenighis de ghojo la koro de l'
kalifo.  Li ordonis al la saghulo jhure promesi, ke li al neniu
malkovros la sekreton, donacis al li belan veston kaj foririgis
lin.  Kaj al sia grandveziro li diris: "Jen bonegan acheton ni
faris, Mansor.  Kiel ghoje mi atendas la momenton, kiam mi farighos
besto!  Morgau matene vi venu al mi.  Poste ni iros kune sur la
kamparon, enflaros iomete el mia skatoleto, kaj auskultos, kion
oni paroladas en aero kaj sub akvo, en arbaro kaj sur kampo."


II.


En la sekvinta tago, Kalifo Hhasid apenau matenmanghis kaj sin
vestis, jam venis la grandveziro, por akompani lin, lau ordono,
dum la promeno.  La kalifo metis en sian zonon la skatoleton kun
la magia pulvoro; kaj ordoninte al sia sekvantaro resti hejme, li
ekvojiris kun la sola grandveziro.  Ili iris en la komenco tra la
vastaj ghardenoj de l' kalifo; sed vane ili chirkauspionadis je
io vivanta, por ekprovi la grandfarajhon.  Fine la veziro
proponis, ke oni iru ghis lageto, kie li ofte vidis multe da
bestoj, precipe cikonioj, kiuj chiam kaptis lian atenton per sia
blekado kaj grava sintenado.

La kalifo aprobis la proponon de sia veziro, kaj ili ambau iris
al la lageto.  Alveninte, ili ekvidis cikonion, kiu gravmiene
pashadis tien kaj chi tien, serchante ranojn kaj iom blekante de
tempo al tempo.  Sammomente ili ekvidis, tre alte en la aero,
duan cikonion, alflugantan tiuregionen.

"Mi vetas je mia barbo, nobla sinjoro," diris la grandveziro,
"chi tiuj ambau longakruruloj kondukas unu kun la alia belan
interparoladon.  Se ni do farighus cikonioj?"

"Bone dirita," respondis la kalifo.  "Sed ni antaue pripensu,
kiamaniere oni rehomighas. -- Jen mi trovis: trifoje klinighinte
orienten kaj dirinte _Mutabor_, tiel mi refarighas kalifo, kaj vi
veziro.  Sed pro la chielo ne ridu, alie ni pereos."

Dirante tion, la kalifo rimarkis, ke la alia cikonio, fluganta
super ilia kapo, proksimighas malrapide al la tero.  Tuj li
eltiris el la zono la skatoleton, enflaris forte, prezentis ghin
al la grandveziro, kiu ankau enflaris, kaj ambau kriis:
_Mutabor!_

Malshvelis al ili la kruroj kaj ighis maldikaj kaj rughaj: la
belaj flavaj pantofloj de l' kalifo kaj de lia kunulo farighis
malbelformaj cikoniaj piedoj; la brakoj farighis flugiloj; la
kolo elighis el la shultroj kaj longighis unu ulnon; la barbo ne
estis plu, kaj molaj plumoj kovris la korpon.

"Vere, vi havas tre belan bekon, grandvezira moshto," parolis
la kalifo, post longedaura mirego.  "Per la barbo de l'
Profeto, de kiam mi vivas, mi vidis nenion similan."

"Mi dankas plej humile," respondis la grandveziro,
riverencante; "sed miaflanke, mi kuraghas certigi vin, ke Via
Alteco havas preskau pli belan aspekton kiel cikonio, ol kiel
kalifo.  Sed, se plachas al vi, ni iru auskulti tiujn niajn
samrasanojn, kaj ekscii, chu ni efektive povas paroli cikonie."

Intertempe, la alia cikonio atingis la teron.  Ghi purigis al si
la piedojn per la beko, ordigis sian plumaron kaj ekproksimighis
al la unua cikonio.  La novaj cikonioj rapidiris antauen, kaj
audis, je sia granda miro, jenan interparoladon: --

"Bonan tagon, Sinjorino Longakrur'; jam tiel frue sur kampo?"

"Plej bonan dankon, kara Fraulino Blekbek'.  Mi jhus serchis
mian matenmangheton.  Chu vi ne volas akcepti ranfemureton au
kvaroneton de lacerto?"

"Mi humile vin dankas; hodiau mi absolute ne havas apetiton.
Cetere mi venis sur la herbejon pro tute alia motivo.  Mi devas
danci hodiau antau la gastoj de mia patro; tial mi volas nun,
private, ekzerci min iome."

Nun la cikoniino faris tra la kampo plej strangajn pashojn.  La
kalifo kaj Mansor, mirigitaj, sekvis shin per la okuloj.  Sed
kiam shi starighis pentrinde sur unu piedo kaj samtempe svingadis
gracie la flugilojn, ili ne plu povis sin deteni; elliberighis el
iliaj bekoj nekontraustarebla ridado; kaj pasis longa tempo,
antau ol ili reakiris la memregadon.  La kalifo unua ekregis
sin.  "Vere, tio estis sherco," ekkriis li, "kiu per oro ne
estus pagebla.  Domaghe, ke la malsaghaj bestoj lasis sin
fortimighi per nia ridado; alie ili certe estus ankau
kantintaj!"

Sed nun al la grandveziro venis en la kapon, ke malpermesite
estas ridi en la aliformigha stato.  Li diris al la kalifo sian
timon.

"Per Mekka kaj Medina!  Malbona sherco estus, se mi devus resti
cikonio.  Penu do rememori la vortachon; al mi ghi ne volas
reveni.

"Trifoje ni devas klinighi orienten, dirante samtempe:  Mu --,
Mu --, Mu --."

Ili turnis sin orienten kaj seninterrompe klinighis, tiel ke
iliaj bekoj preskau tushis la teron.  Sed, ho ve!  Forfluginta
estis la magia vorto; kiel ajn ofte la kalifo klinighadis, kaj
kiel ajn pasie lia veziro kunkriadis Mu --, Mu --, chiu memoro
pri ghi estis perdita; kaj la kompatinda kalifo kaj lia veziro
estis kaj restis -- cikonioj!


III.


Malghojaj, la ensorchitoj vagadis tra la kamparo.  Ili tute ne
sciis, kion fari en chi tiu malfelicho.  El sia cikonia hauto
ili ne povis eliri; ech en la urbon ili ne povis reveni, por sin
rekonigi; char kiu kredus al cikonio, ke ghi estas la kalifo?
Kaj ech se oni kredus tion, chu la Bagdadanoj nomus kalifo
cikonion?

Dum multe da tagoj ili chirkauvagadis, mizere nutrante sin per
kampaj fruktoj, kiuj ne estis por ili facile mangheblaj pro iliaj
longaj bekoj.  Cetere ili ne havis apetiton por lacertoj kaj
ranoj, char ili timis difekti al si la stomakon per tiaj
frandajhoj.  Ilia sola plezuro en chi tiu malghoja situacio estis
tio, ke ili povas flugi; kaj ofte ili flugis sur la tegmentojn de
Bagdado, por vidi, kio okazas en la urbo.

En la unuaj tagoj ili rimarkis grandan movadon kaj funebron sur
la stratoj.  Sed chirkau la kvara tago post ilia ensorcho,
sidante sur la palaco de l' kalifo, ili ekvidis, malsupre sur la
strato, belegan procesion.  Eksonis tamburoj kaj fajfiloj.  Homo
en rugha orebrodita mantelo sidis sur multornamita chevalo;
chirkauis lin brilaj servistoj.  La duona Bagdado kuradis post
li; kaj chiuj kriadis: "Vivu Mizra!  Saluton al la estro de
Bagdado!"  Nun rigardis sin reciproke la du cikonioj sur la
palaca tegmento, kaj Kalifo Hhasid parolis:

"Chu vi jam ekkomprenas, kial mi estas ensorchita, grandveziro?
Tiu Mizra estas filo de mia ghismorta malamiko, la potenca
sorchisto Kashnur, kiu, en malbona horo, jhuris venghon al mi.
Tamen mi ankorau ne perdis esperon.  Venu, fidela partoprenanto
de mia malfelicho; ni iru al la tombo de l' Profeto; eble en
sankta loko la sorcho malplenumighos."

Ili levighis de la tegmento de l' palaco kaj ekflugis lau la
direkto de Medina.

Sed ne bone prosperis al ili la flugado, char ambau cikonioj
ankorau malmulte sin ekzercadis.

"Ho ve!" ekghemis la grandveziro post kelke da horoj, "kun
afabla permeso de via kalifa moshto, baldau finighos miaj
fortoj; vi flugas ja multe tro rapide.  Cetere, jam vesperighis,
kaj ni farus bone, serchante restadejon por la nokto."

Hhasid auskultis favore la peton de sia servisto; kaj char li
ekvidis, malsupre en la valo, ruinon, kiu shajnis, kvazau ghi
donus rifughejon, ili flugis tien.  La loko, kie ili intencis
pasigi chi tiun nokton, estis en pasinta tempo, laushajne,
kastelo.  Belaj kolonoj elstaris el la ruinoj.  Kelkaj pli-malpli
bone konservitaj chambroj atestis pri la iama belegeco de la
domo.  Hhasid kaj lia akompananto chirkauiris tra la koridoroj,
serchante sekan loketon.  Subite haltis cikonio Mansor.

"Granda sinjoro," li diris mallaute, "estas ja, mi scias,
malsaghe de la flanko de grandveziro, ech pli malsaghe de la
flanko de cikonio, timi fantomojn.  Sed maltrankvilege estas al
mi en la koro, char tutproksime mi bone audis plendsonojn kaj
ghemegojn."

Nun haltis ankau la kalifo kaj klare ekaudis mallautan
ploradon, kiu pli kredeble apartenis al homo, ol al besto.  Plena
de espero, li volis direkti sin tien, el kie venis la plendaj
sonoj; sed la veziro kaptis lin je la flugilo per la beko, kaj
petegis lin, ke li ne jhetu ilin en novajn nekonatajn dangherojn.
Sed vane!  La kalifo, kiu havis brave batantan koron ech sub la
cikonia flugilo, elshiris sin kun perdo de kelke da plumoj kaj
rapidiris antauen en malluman koridoron.  Li alvenis baldau al
pordo, kiu shajnis nur duone fermita kaj tra kiu li klare
ekaudis ghemetojn kaj iom da plorkriado.  Li pushe malfermis la
pordon per la beko, sed, mirigita, ekhaltis sur la sojlo.  En la
ruinighinta chambro, kiun eta kradfenestro nesufiche lumigis, li
ekvidis grandan striginon, sidantan sur la tero.  Grandaj larmoj
rulfluadis el shiaj rondaj okulegoj, kaj per rauka vocho shi
elsonigis el la kurba beko siajn ghemojn.  Sed kiam shi ekvidis
la kalifon kaj lian veziron, kiu intertempe ankau eniris, tiam
shi eligis lautan ghojkriadon.  Gracie, per la brunemakulita
flugilo, shi elvishis el la okuloj la larmojn; kaj, je la granda
miro de l' du cheestantoj, shi ekkriis en bona, homa lingvo
araba:

"Ho cikonioj, estu bonvenaj!  Vi estas por mi bona antausigno
de mia savigho; char estas al mi antaudirite, ke per cikonioj
venos al mi granda felicho."

Rekonsciighinte de sia mirego, la kalifo faris riverencon per sia
longa kolo, gracie aranghis siajn maldikajn krurojn, kaj diris:

"Strigino!  Jughante lau viaj vortoj, mi devas vin kredi mia
kunsuferantino.  Sed ho ve!  Via espero, ke per ni venos via
savo, estas vana.  Vi mem konfesos nian senpovecon, kiam vi
audos nian historion."

La strigino petis lin rakonti, kaj la kalifo rakontis, kion ni
jam scias.


IV.


Kiam la kalifo finis sian historion, la strigino dankis lin kaj
diris:

"Audu ankau mian historion kaj sciighu, ke mi estas ne malpli
malfelicha, ol vi.  Mia patro estas la Regho de Hindujo; mi, lia
malfelicha solfilino, nomighas Lusa.  Tiu sorchisto Kashnur, kiu
ensorchis vin, jhetis ankau min en la malfelichon.  Unu tagon li
venis al mia patro kaj petis pri mia mano por sia filo Mizra.
Sed mia patro, homo ekkolerema, ordonis malsuprenjheti lin de la
shtuparo.  Tamen prosperis al la malnoblulo sub alia formo denove
alshteliri proksime al mi.  Foje, kiam mi volis trinki en mia
ghardeno ion refreshigan, li alportis al mi, sin alivestinte kiel
sklavo, trinkajhon, kiu shanghis min en chi tiun abomenan
figuron.  Svenintan pro teruro, li portis min chi tien, kaj
kriegis en miajn orelojn, per terura vocho:  'Chi tie vi restu,
malbelega, ech de la bestoj malestimata, ghis via morto, au ghis
iu deziros propravole edzighi kun vi ech en chi tiu monstra
formo.  Tiel mi venghas min al vi kaj al via malhumila patro.'
De tiu tempo forpasis multe da monatoj.  Sola kaj malghoja, mi
vivas kiel ermitino en chi tiu ruino, abomenata de la mondo kaj
ech de la bestoj.  La bela naturo estas fermita por mia rigardo;
char tage mi estas blinda, kaj nur kiam la luno supershutas per
sia pala lumo chi tiujn murojn, defalas de miaj okuloj la
vualo."

La strigino chesis paroli, kaj denove forvishis per la flugilo la
larmojn, kiujn eltiris la rakontado pri shia doloro.

La kalifo estis, dum la rakontado de l' reghidino, profundighinta
en medito.

"Se mi ne tute eraras," diris li, "estas sekreta rilato inter
via malfelicho kaj mia.  Sed kie mi trovos la solvon de chi tiu
enigmo?"

La strigino respondis: "Ho sinjoro, mi havas la saman
antausenton, kiel vi; char foje, en mia plej juna agho,
antaudiris al mi sagha virino, ke cikonio alportos al mi grandan
felichon.  Eble mi scias ankau, kiel ni povos nin savi."

La kalifo, tre mirigita, demandis, pri kia savrimedo shi pensas.

"La sorchisto, kiu nin ambau malfelichigis," diris shi,
"venas chiumonate unu fojon en chi tiun ruinon.  Ne malproksime
de chi tiu chambro estas salono.  Tie li havas la kutimon
festenadi kun multaj siaj similuloj.  Multfoje mi jam
subauskultis ilin tie.  Tiahore ili rakontas unuj al aliaj siajn
hontindajn farajhojn.  Eble li tiam elparolos la sorchvorton,
kiun vi forgesis."

"Kara mia reghidino," ekkriis la kalifo, "parolu!  Kiam li
venos?  Kie estas la chambrego?"

La strigino momenton silentis; poste shi parolis: "Ne malplachu
al vi mia peto!  Nur lau unu kondicho mi povos plenumi vian
deziron."

"Parolu, parolu!" kriis Hhasid.  "Ordonu!  Chian kondichon mi
akceptos."

"Mi do tre dezirus esti samtempe libera, kiel vi; sed tio povos
farighi, nur se unu el vi donos al mi sian manon."

La propono shajnis iom konsterni la cikoniojn; kaj la kalifo
faris signon al sia servisto, ke li eliru kun li por unu momento.

"Grandveziro," diris la kalifo, kiam ili staris aliflanke de l'
pordo, "tio estas sensenca negoco; sed vi -- vi ja povas bone
shin preni."

"Kion vi diras!" respondis la alia; "por ke mia edzino elgratu
al mi la okulojn, kiam mi revenos hejmen?  Krom tio, mi estas jam
grandaghulo, kaj vi, kontraue, ankorau juna kaj fraula; vi do
povus pli konvene doni la manon al juna kaj bela reghidino."

"Ghuste jen estas!" ekghemis la kalifo, melankolie mallevante la
flugilojn.  "De kie vi scias, ke shi estas juna kaj bela?  Jen
kion mi nomas: 'Acheti katon en fermita sako'!"

Dum longa tempo ili penadis por influi unu la alian.  Sed fine
konvinkighinte, ke lia veziro preferus resti cikonio, ol edzighi
kun la strigino, la kalifo mem decidighis plenumi la kondichon.
Granda estis la ghojo de l' strigino.  Shi konfesis, ke ili ne
povus veni en pli oportuna tempo, char jam en chi tiu nokto
vershajne kunvenos la sorchistoj.

Kune kun la cikonioj shi forlasis la chambron, por konduki ilin
en la salonon.  Ili iris longatempe tra malluma koridoro.  Fine,
renkonte al ili, tra duone ruinighinta muro, elradiis hela lumo.
Kiam ili tie alvenis, la strigino konsilis al ili sin teni
absolute senbrue.  Tra la truo, antau kiu ili staris, ili povis
superrigardi grandan salonon.  Ghi estis chirkauita de kolonoj
kaj belege ornamita.  Multe da koloraj lampoj anstatauis la
tagan lumon.  En la mezo de l' chambrego staris ronda tablo,
sharghita per multaj elektitaj manghajhoj.  Chirkau la tablo
etendighis kanapo, sur kiu sidis ok viroj.  En unu el tiuj chi la
cikonioj rekonis la kolportiston, kiu vendis al ili la
sorchpulvoron.  Lia najbaro petis lin, ke li rakontu siajn plej
novajn farajhojn.  Li do rakontis interalie la historion pri la
kalifo kaj lia veziro.

"Kaj kian vorton vi donis al ili?" demandis lin alia sorchisto.

"Tre malfacilan latinan vorton: _Mutabor_."


V.


Audinte tion che sia murtruo, la cikonioj preskau
senkonsciighis de ghojo.  Ili kuris tiel rapide per siaj longaj
kruroj al la pordego de l' ruino, ke la strigino apenau povis
ilin sekvi.  Tie diris la kalifo, kortushita, al la strigino:

"Savintino de mia vivo kaj de la vivo de mia amiko, akceptu min
kiel vian edzon, en eterna dankemo pro tio, kion vi faris por
ni."

Poste li turnis sin orienten.  Trifoje la cikonioj klinis siajn
longajn kolojn al la suno, kiu jhus levighis malantau la montoj;
_Mutabor_, ili kriis; kaj en la sama momento ili estis
reshanghitaj.  Ghojegante pro la retrovita vivo, chirkauprenis
sin reciproke sinjoro kaj servisto, kun rido kaj ploro.  Sed kiel
priskribi ilian miregon, kiam ili rigardis chirkauen?  Bela
sinjorino, brilege vestita, staris antau ili.  Ridetante, shi
donis al la kalifo la manon.  "Chu vi ne rekonas plu vian
striginon?" shi diris.  Estis shi!  Tiagrade charmis la kalifon
shiaj beleco kaj gracieco, ke li ekkriis: estas lia plej granda
felicho, ke li farighis cikonio.

Nun ili chiuj ekvojaghis kune Bagdadon.  La kalifo trovis en siaj
vestoj ne sole la skatoleton kun la magia pulvoro, sed ankau
sian monujon.  Li do achetis en la plej proksima vilagho chion,
kion ili bezonis por la vojagho; kaj baldau ili atingis la
pordegojn de Bagdado.  La alveno de l' kalifo elvekis tie grandan
miron.  Oni estis proklaminta lin mortinta; tial multe ghojis la
popolo, rehavante sian amatan estron.

Sed des pli forte ekbrulis ilia malamo al la trompisto Mizra.
Ili are eniris en la palacon, kaj kaptis la maljunan sorchiston
kaj lian filon.  La maljunulon forsendis la kalifo en la saman
ruinan chambron, kie loghis iam la reghidino, kiel strigino, kaj
tie li ordonis pendigi lin.  Sed al la filo, kiu nenion komprenis
pri la artifikoj de la patro, la kalifo permesis elekti, chu li
volas morti au enflari.  Kiam li elektis tion chi lastan, la
grandveziro prezentis al li la skatoleton.  Unu fortan enflaron;
kaj la magiplena vorto de l' kalifo aliformigis lin cikonio.  La
kalifo ordonis enfermi lin en fera kagho, kiun oni starigis en la
ghardeno de l' palaco.

Longe kaj feliche vivis Kalifo Hhasid kun sia edzino, la
reghidino.  Liaj plej felichaj horoj estis chiam tiuj, en kiuj la
grandveziro, posttagmeze, vizitis lin.  Tiam ili paroladis ofte
pri la cikonio-aventuro; kaj se la kalifo estis pli ol kutime
gajhumora, li bonvole konsentis imiti la grandveziron, montrante
kian mienon li havis kiel cikonio.  Serioze, per tre rektigitaj
kruroj, li marshadis tra la chambro, blekadis, svingadis la
brakojn, kvazau ili estus flugiloj, kaj montris, kiel la
grandveziro vane sin klinis orienten kaj kriis, "Mu --, Mu --."
Al Sinjorino Kalifedzino kaj shiaj infanoj chi tiu prezentado
faris chiufoje grandan plezuron; sed se la kalifo ne volis chesi
blekadi kaj klinighadi kaj kriadi, "Mu --, Mu --," la veziro,
ridetante, minacis sciigi al Sinjorino Kalifedzino, kion oni
pridiskutadis che la pordo de Reghidino Strigino.

Kiam Selim Baruhh finis sian rakonton, la komercistoj esprimis
grandan kontentighon pri lia historio.  "Efektive, forpasis
nerimarkite la tuta posttagmezo," diris unu el ili, disshovante
la kovrilon de la tendo.  "Malvarmete blovas la vespera vento;
ni do povus bone daurigi nian vojaghon."  Liaj kunvojaghantoj
konsentis; oni kunmetis la tendojn, kaj la karavano reekiris en
sia kutima marshordo.

Preskau la tutan nokton ili rajdis antauen; char brulvarmege
estis dum la tago, sed la stelplenaj noktoj estis tre
refreshigaj.  Fine ili alvenis al oportuna restadejo, starigis la
tendojn, kaj kushighis dormi.  Pri la fremdulo la komercistoj
zorgis kvazau pri sia plej honorinda gasto.  Unu donis al li
kusenojn, alia kovrilojn, tria sklavojn; unuvorte, en chiuj
rilatoj oni servis lin, kvazau li estus hejme.  Jam komencighis
la plej varmegaj horoj de l' tago, kiam ili ree levighis; kaj
unuanime ili decidis resti chi tie ghis la vespero.  Post komuna
tagmangho, ili denove pliproksimighis unu al alia; kaj la juna
komercisto sin turnis al la plej agha kaj diris:

"Selim Baruhh agrabligis por ni la hierauan posttagmezon; nu,
Ahhmet, chu ankau vi rakontus al ni ion, au okazintajhon el via
longa vivo, kiu sendube estas richa je aventuroj, au iun belan
fabelon?"

Ahhmet silentis dum kelka tempo, kvazau sendecida, chu li diros
tion au alion; fine li parolis:

"Karaj amikoj!  Fidelaj kamaradoj vi montris vin dum chi tiu
vojagho, kaj ankau Selim meritas mian konfidon.  Propran
travivitajhon mi do sciigos al vi, -- ion, pri kio, en aliaj
cirkonstancoj, mi nevolonte parolus, kaj kion mi tre malofte
rakontis."




La Historio pri la Fantomshipo.


Mia patro havis malgrandan butikon en Balsoro.  Li estis nek
malricha nek richa, -- unu el tiuj homoj, kiuj nevolonte ion
riskas, timante perdi la malmulton, kiun ili havas.  Li edukis
min simple kaj virte, tiel ke, post nelonga tempo, mi povis esti
al li utila.  Kiam mi jhus farighis dekokjara kaj li faris sian
unuan gravan spekulacion, li mortis, kredeble de chagreno pro
tio, ke li lasis mil ormonerojn al la gardo de la maro.  Post
nelonge mi havis kauzon jughi lin felicha pro lia morto; char
kiam pasis malmulte da semajnoj, mi eksciis, ke la shipo, al kiu
li komisiis siajn komercajhojn, alprofundighis.  Sed chi tiu
malfelicho ne povis malvarmigi mian kuraghon de junulo.
Shanghinte en monon chion, kion postlasis mia patro, mi
ekforiris, por provi en fremdlando la fortunon.  Akompanis min
nur unu maljuna servisto de mia patro; longjare korinklina al nia
familio, li ankau nun ne volis disighi de mi, nek de mia sorto.

Favoris nin la vento, kiam ni enshipighis en la haveno de
Balsoro.  La shipo, sur kiun mi dungigis min, destinighis al
Hindujo.  Jam de dek kvin tagoj ni veturis sur la kutima vojo,
kiam la shipestro al ni antauanoncis ventegon.  Lia vizagho
malkashis lian maltrankvilecon: shajnis, ke li ne sufiche konis
la tieajn marvojojn, por povi senzorge renkonti ventegon.  Li
ordonis faldi chiujn velojn, kaj tre malrapide ni veturis
antauen.  Venis la nokto, hela kaj malvarma: la shipestro do
kredis, ke li trompighis pri la signoj de l' ventego.  Subite,
tutproksime al la nia, preterveturis shipo, kiun ni ne vidis
antaue.  Sovagha ghojkriado elsonis al ni de ghia ferdeko, --
pro kio mi multe miris en tia maltrankviliga antauventega horo.
La shipestro, kiu staris che mia flanko, farighis morte pala.

"Mia shipo estas perdita," li kriis; "jen veturas la Morto!"

Antau ol mi povis lin demandi pri la signifo de tiu stranga
ekkrio, alkuregis la maristoj, kriegante, ploregante.

"Chu vi ghin vidis?" ili kriis.  "Ve! ve! sonis nun nia lasta
horo!"

La shipestro ordonis voche legi konsolajn sentencojn el la
Korano, kaj li mem prenis la direktilon.  Sed vane!  Videble
plifortighis la ventego; kaj antau ol forpasis ech unu horo,
surterighis la shipo kun granda krakego.  Oni surakvigis la
boatojn; kaj apenau la lastaj maristoj sin savis, jam alfundiris
antau niaj okuloj la shipo; kaj mi, senhava mizerulo, forveturis
sur la maro.  Sed niaj chagrenoj ankorau ne finighis.  Chiam pli
terure furiozis la ventego, kaj ne plu estis eble, direkti la
boaton.  Mian maljunan serviston mi forte chirkauprenis, kaj nun
ni jhure promesis, ke ni neniam forlasos unu la alian.  Fine
revenis la tago.  Sed che la unua apero de l' matena rugho kaptis
la vento la boaton, en kiu ni sidis, kaj renversis.  Neniam mi
revidis iun el miaj kunshipanoj.  Mi estis senkonsciigita de l'
falego.  Revekighinte, mi min trovis en la brakoj de mia fidela
servisto, kiu jam sin savis sur la renversitan boaton kaj
suprentiris min post si.  Ne blovis plu la ventego.  Nenie estis
videbla nia shipo.  Sed ne malproksime ni ja ekvidis alian, al
kiu alportadis nin la ondoj.  Pliproksimighinte, mi rekonis ghin
kiel tiun saman, kiu nokte nin preterveturis kaj tiel forte
timigis la shipestron.  Al mi inspiris tiu shipo strangan
teruron.  Teruris min la tiel timege efektivighinta diro de l'
shipestro; teruris min ankau la dezertega aspekto de l' shipo,
sur kiu neniu montrighis, indiferente kiom ajn ni alproksimighis,
kiom ajn ni kriegis.  Tamen por ni ghi estis la sola savrimedo;
tial ni alte gloris la Profeton, kiu tiel mirakle gardis nian
vivon.

De la antaua parto de l' shipo pendis longa shnurego, al kiu ni
remis mane kaj piede, celante ghin kapti.  Fine ni sukcesis tion
fari.  Mi eligis lautan krion, sed seninterrompe dauris sur la
shipo la silento.  Nun ni suprenrampis per la shnurego, mi, la
pli juna, antaue.  Sed, ho teruro!  Kia sceno sin prezentis al
mia rigardo, kiam mi ekpashis sur la ferdekon!  Sango rughigis la
plankon.  Dudekkelke da kadavroj en turkaj vestoj kushis
chirkaue.  Che la meza masto staris homo, riche vestita, kun
sabro en la mano; sed lia vizagho estis pala kaj distordita, kaj
tra lia frunto iris granda najlo, lin senmoviginta je l' masto:
ankau li estis senviva.  Teruro malakcelis miajn pashojn;
apenau mi kuraghis spiri.  Nun suprenvenis ankau mia kunulo.
Tiun chi miregigis, same kiel min, la aspekto de la ferdeko, sur
kiu vidighis nenio vivanta, nenio krom tiuj timegigaj kadavroj.
Fine, dirinte preghon al la Profeto, ni kuraghis iri antauen.
Che chiu pasho ni rigardis chirkauen pro timo, ke io nova ne sin
montru, io ech pli terurega.  Sed chio restis neshanghita.  Longe
kaj larghe nenio vivanta, -- nur ni kaj la senlima oceano.  Ni
ech ne kuraghis laute paroli timante, ke la senviva, alpikita al
la masto, kapitano ne turnu al ni siajn rigidajn okulojn, au ke
iu el la mortigitoj ne ekmovu sian kapon.  Fine ni atingis
shtuparon, kondukantan en la shipan internon.  Tie ni nevole
ekhaltis kaj rigardis unu la alian, char neniu el ni kuraghis
esprimi siajn pensojn.

"Sinjoro," parolis mia fidela servisto, "terurajho okazis chi
tie.  Tamen, ech se, tie malsupre, la shipo estas plena de
mortigistoj, mi plivolas kapitulaci al ili senkondiche, ol resti
pli longe kun tiuj senvivuloj."

Mi same pensis, kiel li; kaj, plikuraghighinte, ni iris,
time-scivolaj, malsupren.  Sed ankau chi tie regis tomba silento
kaj sole niaj pashoj faris ehhon sur la shtuparo.  Ni staris che
la sojlo de l' kajuto.  Metinte porden mian orelon, mi
auskultis: nenio audebla!  Mi malfermis.  La chambro prezentis
hhaosan aspekton.  Vestajhoj, armiloj kaj alia ilaro
chirkaukushis intermiksite.  Nenio en ordo.  La shipanaro, au
almenau ghia estro, kredeble estis jhus drinkinta, char chio
ankorau kushis chirkaue.  Ni iris antauen de chambro al
chambro, de apartamento al apartamento.  Chie ni trovis luksajn
provizojn da silko, perloj, sukero, kaj alio diversa.  Ghojegigis
min supermezure chi tiu vidajho, char konsiderante, ke estas
neniu sur la shipo, mi opiniis min rajtigita, chion chi proprigi
al mi.  Sed Ibrahimo atentigis min, ke ni vershajne estas
ankorau tre malproksime de l' marbordo, kiun ni ne povas atingi
solaj kaj sen homa kunhelpo.

Ni refreshigis nin per la manghajhoj kaj trinkajhoj, kiujn ni
trovis en tia superfluo, kaj fine ni resupreniris sur la
ferdekon.  Sed chi tie sentigis al ni senfinan teruron la vido de
la abomenaj kadavroj.  Por liberigi nin de ili, ni do decidis,
ilin jheti en la maron.  Sed kia timego ekkaptis nin, kiam ni
trovis, ke neniu el ili estas delokigebla!  Kvazau enradikitaj,
ili kushis sur la planko; por forigi ilin, necese estus eltiri la
tabulojn de l' ferdeko, sed por tio mankis al ni chiuj iloj.
Neeble estis ankau, disigi de lia masto la kapitanon; el lia
mano rigida ni ech ne povis fortiregi lian sabron.  En malghoja
meditado pri nia situacio ni pasigis chi tiun tagon.  Je la
noktigho mi permesis al Ibrahimo kushighi por dormi: mi mem volis
resti garde sur la ferdeko, por elrigardi je savo.  Tamen, kiam
levighis la luno, kaj mi kalkulis lau la steloj, ke estas la
dekunua horo, ekregis min tiel nekontraustarebla dormemo, ke,
kontrauvole, mi kushighis malantau barelo, kiu staris sur la
ferdeko.  Sed estis plivere duonsveno ol dormo, char mi bone
audis la maron frapadi la flankon de l' shipo kaj la velojn
knaradi kaj fajfadi en la vento.  Subite mi kredis audi vochojn
kaj piedsonojn sur la ferdeko.  Mi volis levighi, por rigardi
tiuflanken, sed nevidebla potenco tenis enkatenitaj miajn
membrojn; mi ech ne povis malfermi la okulojn.  La vochoj
farighis chiam pli klaraj; shajnis al mi, kvazau gaja shipanaro
kuradas tien kaj reen sur la ferdeko.  Interalie mi kredis audi
la fortan vochon de iu ordonanta; mi ankau klare audis, kiel
shnuregoj kaj veloj supren-malsuprentirighas.  Sed iom post iom
mi senkonsciighis kaj pliprofundighis en dormo, en kiu mi kredis
audi nur bruadon de armiloj, kaj nur tiam vekighis, kiam la suno
jam alte staris kaj brulradiis sur mian vizaghon.  Mirigita, mi
chirkaurigardis.  Ventego, shipo, mortintoj, -- chio, kion mi
audis dum la nokto, shajnis al mi kvazau songho; sed kiam mi
suprenrigardis, mi chion trovis kiel hierau.  Senmove kushis la
mortintoj; senmove la kapitano estis alfiksita al la masto.
Ridante pri mia songho, mi levighis, por serchi mian maljunan
serviston.  Tiu chi sidis en la kajuto kaj profunde meditis.

"Ho sinjoro!" ekkriis li, kiam mi eniris, "mi preferus
kushi sur la plejprofundejoj de l' maro, ol pasigi ankorau unu
nokton en tiu chi ensorchita shipo."

Mi demandis lin pri la kauzo de lia maltrankvileco, kaj li
respondis:

"Post kelkhora dormado mi vekighis kaj ekaudis, kiel oni
kuradas tien kaj chi tien super mia kapo.  Unue mi kredis, ke
estas vi; sed estis almenau dudek, kiuj tie chirkaukuradis; mi
audis ankau vokadon kaj kriadon.  Fine malsuprenvenis la
shtuparon pezaj pashoj.  Forlasis min nun plene la konscio.  Nur
de tempo al tempo mi rekonsciighis, kaj tiam mi vidis tiun saman
homon, kiu estas najlita al la masto tie supre, sidantan kantante
kaj trinkante che tiu chi tablo; kaj tiu skarlate-vestito, kiu
kushas ne malproksime de li sur la ferdeko, sidis kuntrinkante
che lia flanko."

Tiel rakontis mia maljuna servisto.  Mi sentis min absolute ne
bone, pri tio mi povas certigi vin.  Tio do ne estis iluzio: mi
ankau ja estis bone audinta la mortintojn.  Shipveturi en tia
societo, tio estis al mi plejaltgrade terura.  Dume mia Ibrahimo
profundighis en medito.  "Jen mi trovis!" ekkriis li fine.
Venis al li en la kapon sentenco, kiun lernigis al li iam lia
avo, sperta kaj multvojaghinta homo; ghi povus efiki kontrau
chiuspecaj fantomoj kaj sorchajhoj.  Li certigis ankau, ke tiu
dormemo, kiu nin ekposedis, estos en la venonta nokto facile
malhelpebla, se ni senlace ripetos preghsentencojn el la Korano.
La propono de l' maljunulo tre plachis al mi.  Maltrankvilanime
ni vidis veni la nokton.  Apud la kajuto estis chambreto, en kiun
ni decidis retirighi.  Ni traboris tra la pordo kelkajn truojn,
sufiche grandajn por superrigardi tra ili la tutan kajuton.
Poste ni firmfermis lau eblo la pordon de interne; kaj Ibrahimo
surskribis en chiuj kvar anguloj la nomon de l' Profeto.  Tion
farinte, ni atendis la terurajhojn de l' nokto.

Denove estis, mi kredas, la dekunua horo proksimume, kiam mi
forte ekdormemighis.  Mia kunulo tial konsilis al mi preghdiri
kelke da Koransentencoj; kaj vere tio kontrauefikis.  Subite
farighis supre granda movado.  Knaris la shnuregoj; piedaj pashoj
sonis sur la ferdeko; kaj kelkaj vochoj estis klare audeblaj.
Dum kelkaj minutoj ni sidis tie, korpremate atendante.  Fine ni
ekaudis iun malsuprenveni la shtuparon de l' kajuto.  Tion
audante, la maljunulo komencis eldiri la sentencon, kiun
lernigis al li lia avo kontrau fantomoj kaj sorchajhoj:

  "Chu vi el aero venis,
    Au en tomb' malluma dormis,
  Au vin mara fundo tenis,
    Au infera fajr' vin formis,--
  Granda Allaho ordonas al vi:
  Chiuj fantomoj obeas al li."

Mi devas konfesi, ke mi ne multe kredis je chi tiu sentenco, kaj
starighis al mi la haroj sur la kapo, kiam la pordo
malfermegighis.  Envenis tiu granda majesta viro, kiun mi vidis
najlitan al la masto.  La najlo ankorau traestis lian cerbon,
sed li jam reeningigis sian glavon.  Post li envenis alia malpli
riche vestita, kiun mi ankau vidis supre kushantan.  La
kapitano, -- estis ja klarerekoneble li, -- havis palan vizaghon,
grandan nigran barbon, kaj sovaghe rulighantajn okulojn, per kiuj
li chirkaurigardis la tutan chambron.  Dum li preteriris nian
pordon, mi povis lin vidi tre klare; li, siaflanke, shajnis tute
ne rigardi al la kashanta nin pordo.  Ili ambau sidighis che la
tablo, kiu staris en la mezo de l' kajuto, kaj laute, preskau
kriante interparoladis en nekonata lingvo.  Ili pli kaj pli
lautighis kaj kolerighis; fine ekfrapis la kapitano la tablon
per pugnigita mano, ektremigante la tutan chambron.  Sovaghe
ridante, la alia salte levighis kaj faris signon al la kapitano,
ke li sekvu lin.  Tiu chi sin levis, eltiregis sian sabron el la
ingo, kaj ambau forlasis la chambron.  Ni spiris pli libere,
kiam ili estis for; sed nia timo ankorau neniel finighis.  Sur
la ferdeko farighis chiam pli kaj pli laute.  Audighis rapida
kurado, ridado, kriegado.  Fine eksplodis tumulto vere infera:
armiltintegado kaj kriado; ni kredis, ke mallevighas sur nin ech
la ferdeko, kune kun la tuta velaro: subite -- profunda silento!
Post multe da horoj, kuraghinte resupreniri, ni trovis chion en
antaua stato; alie ol antaue kushis ech ne unu; chiuj estis
rigidaj kiel ligno.

Ni tiel pasigis sur la shipo multe da tagoj.  Ghi veturadis chiam
orienten, kie, lau mia kalkulo, sendube kushis la tero.  Sed,
ech se ghi transiris multe da mejloj dum la tago, nokte ghi
shajnis chiam veturi returnen; char, kiam la suno levighis, ni
chiufoje retrovighis sur la sama loko.  Chi tion ni ne povis
klarigi al ni alimaniere, ol supozante, ke la mortintoj chiunokte
veturis plenvele returnen.  Por tion malebligi, ni ferlis
antaunoktighe chiujn velojn kaj uzis tiun saman rimedon, kiun ni
jam antaue provis che la pordo en la kajuto: ni skribis sur
pergamenon la nomon de l' Profeto kune kun la sentenco de la avo,
kaj chirkauligis per tio la ferlitajn velojn.  Maltrankvilanime
ni atendis en nia chambreto la sekvon.  Chi tiun fojon la
fantomoj shajnis ech pli terure furiozi, ol antaue; sed jen, la
sekvintan matenon, kunvolvitaj estis la veloj, tute kiel ni ilin
lasis.  Ni strechis dum la tago nur tiom da veloj, kiom ni
bezonis, por peleti la shipon antauen; kaj tiamaniere ni
transiris en kvin tagoj spacon sufiche grandan.

Fine, la sesan tagon matene, ni ekvidis, en malgranda interspaco,
la teron, kaj ni dankis Allah'on kaj lian Profeton pro nia
mirinda savo.  Dum tiu tago kaj la sekvinta ghin nokto ni
veturadis laulonge de l' marbordo, kaj la sepan matenon ni
kredis ekvidi urbon, nemalproksime kushantan.  Kun granda peno ni
jhetis ankron, kiu tuj enfundighis; poste, surakviginte
malgrandan boaton, kiu staris sur la ferdeko, ni remis per chiuj
fortoj al la urbo.  Post duonhoro, enirinte riveron kiu enfluis
tie en la maron, ni surbordighis.  Che la urba pordego ni
informighis pri la nomo de la urbo kaj sciighis, ke ghi estas
Hinda urbo, kushanta ne malproksime de la sama regiono, kien mi
intencis marveturi en la komenco.  Ni eniris en karavanejon, kie
ni refreshigis nin post nia aventurplena vojagho.  Mi ankau
serchis tie saghan kaj prudentan homon, sciigante al la mastro,
ke mi tian bezonas, kiu ion komprenas pri la sorcharto.  Li
kondukis min en malmulteuzatan flankstraton ghis senpretenda
domo, kies pordon li frapis, kaj oni lasis min eniri, dirante, ke
mi demandu pri Mulej.

En la domo venis renkonte al mi maljuna vireto, kun griza barbo
kaj longa nazo, kaj demandis, kion mi deziras.  Mi diris al li,
ke mi serchas la saghan Mulej'on, kaj li respondis al mi, ke tio
estas li mem.  Mi petis de li konsilon, kion fari je la
mortintoj, kaj kion ekaranghi por forigi ilin el la shipo.  Li
respondis, ke la shipanaro estas vershajne, pro iu krimo,
sorchetenita surmare; la sorcho, diris li, kredeble
malefektivighos, se oni alportos ilin teren, sed tio povos nur
farighi, se oni forigos la tabulojn, sur kiuj ili kushas.  Al mi,
li kredis, apartenas chiarajte la shipo, kune kun ghia tuta
shargho, tial ke mi kvazau ghin trovis; tamen mi nepre
prisilentu la tutan aferon kaj faru al li el mia superfluo
malgrandan donacon, redone de kiu li, per siaj sklavoj, helpos
min forigi la mortintojn.  Mi promesis, ke mi riche rekompencos
lin, kaj ni ekvojiris kun kvin sklavoj, kiuj estis provizitaj per
segiloj kaj hakiloj.  Survoje la sorchisto Mulej ne chesis laudi
nian felichan ideon chirkauvolvi la velojn per sentencoj de l'
Korano.  Li diris, ke tio estis nia sola savrimedo.

Estis ankorau iom frue en la tago, kiam ni alvenis la shipon.
Ni tiuj komencis labori, kaj kvar el la mortintoj kushis jam post
unu horo en la barketo.  Kelkaj el la sklavoj, por entombigi
ilin, devis remtransporti ilin al la tero.  Reveninte, ili
rakontis, ke la mortintoj evitigis al ili la penon de enterigo
per tio, ke ili disfalis en polvon, tuj kiam oni kushigis ilin
teren.  Ni daurigis desegi la mortintojn, kaj jam antauvespere
chiuj estis alportitaj al la tero.  Fine estis plu neniu surshipe
krom tiu, kiu estis najlita al la masto.  Vane ni penis eltiri la
najlon el la ligno; nenia potenco povis ekmovi ghin ech je unu
hareto.  Mi ne sciis, kion ekfari: ni ja ne povis dehaki la
maston por transportigi lin teren.  Tamen de chi tiu embaraso
liberigis nin Mulej.  Li ordonis al sklavo, rapide remi
marborden, por alporti poton da tero.  Ricevinte chi tion, la
sorchisto elparolis super ghi misterplenajn vortojn kaj
supershutis per la tero la kapon de l' mortinto.  En la sama
momento tiu chi malfermis la okulojn kaj profunde enspiris, kaj
la vundo de la najlo en lia frunto eksangis.  Facile nun ni
eltiris la najlon, kaj la vundito falis en la brakojn de unu el
la sklavoj.

"Kiu kondukis min chi tien?" parolis li, laushajne reakirinte
kelkagrade la fortojn.

Mulej montris min per la fingro.  Mi alproksimighis.

"Dankon al vi, fremdlanda nekonato!  Vi savis min el
longedauraj turmentoj.  Jam de kvindek jaroj mia korpo
shipveturadas tra chi tiuj ondoj, kaj mia animo estis kondamnita
chiunokte reeniri en ghin.  Sed nun fine mia kapo ektushis la
teron, kaj mi povas iri, repacighinte, al miaj prauloj."

Mi petis lin rakonti al ni, kiel kaptis lin chi tiu terura stato,
kaj li parolis:

"Antau kvindek jaroj mi estis respektata potenculo kaj loghis
en Alghero.  Sed avareco pushis min ekipi shipon kaj min doni al
la marrabado.  Foje, dauriginte jam de kelka tempo chi tiun
fikomercon, mi enshipigis en Zante'o dervishon, kiu deziris
vojaghi senpage.  Mi kaj miaj kunuloj estis malghentilegaj homoj
kaj neniel respektis la sanktecon de tiu viro; kontraue, mi
insulte mokadis lin.  Sed foje li en sankta fervoro riprochis min
pro mia pekoplena vivado.  Tiam min, post multa trinkado kun mia
manovrestro, ekregis nokte en mia kajuto la kolero.  Furiozega
pro tio, kion al mi diris dervisho kaj kion mi ech al sultano ne
permesus al mi diri, mi kuregis sur la ferdekon kaj trapikis al
li la bruston per mia ponardo.  Mortante, li malbenis min kaj
mian shipanaron, ke ni ne povu vivi nek morti, ghis ni kushigos
teren nian kapon.  La dervisho mortis, kaj ni jhetis lin en la
maron kaj ridis pri liaj minacoj.  Sed jam en tiu sama nokto
plenumighis liaj vortoj.  Kelkaj el miaj shipanoj ribelis
kontrau mi.  Kun terura kolerego oni interbatalis, ghis miaj
partianoj submetighis kaj mi estis alnajlita al la masto.  Sed
ankau la ribelintoj pereis de siaj vundoj; kaj baldau mia
shipo estis nenio alia krom granda tombo.  Al mi ankau
estingighis la lumo de la okuloj: mi chesis spiri kaj kredis, ke
mi mortas.  Sed tio estis nur rigidigho, kiu tenis min
enkatenita.  En la sekvinta nokto, je la sama horo, je kiu ni
jhetis maren la dervishon, mi kaj chiuj miaj kunuloj revekighis.
Revenis al ni nia vivo; sed estis al ni neeble ion alian fari au
paroli, krom tio, kion ni parolis kaj faris en tiu nokto.  Tiel
ni marveturadas jam de kvindek jaroj, ne povante vivi nek morti;
char kiel ni povis atingi la teron?  Kun freneza ghojo ni chiam
veturis plenvele tra la ventego, char ni esperis disfrakasighi
fine kontrau iu krutajho kaj nian lacan kapon sur la fundo de la
maro kushigi al ripozo.  Tio ne prosperis al ni.  Sed nun mi
mortos.  Denove mi dankas vin, nekonata savinto!  Se trezoroj
povas vin rekompenci, prenu mian shipon, kiel signon de mia
dankemo."

Tiel parolinte, la kapitano klinis la kapon kaj mortis.  En la
sama momento li ankau, kiel antaue liaj kunuloj, disfalis en
polvon.  Chi tion ni kolektis en kesteto kaj enterigis.  El la
urbo mi venigis laboristojn, kiuj rebonigis mian shipon.
Grandprofite intershanghinte kontrau aliaj la komercajhojn,
kiujn mi havis surshipe, mi dungis maristojn, faris al mia amiko
Mulej richajn donacojn, kaj forshipighis al mia patrujo.  Tamen
mi faris grandan chirkauveturadon, surbordighante en multaj
insuloj kaj landoj, kie mi vendis miajn komercajhojn.  La Profeto
benis mian entreprenon.  Post tri kvaronjaroj mi alvenis Balsoron
duoble pli richa, ol faris min la mortanta kapitano.  Miaj
samurbanoj miregis pro miaj richajhoj kaj mia felicho: neeble
estis malkredigi al ili, ke mi eltrovis la diamantan valon de l'
fama vojaghanto Sindbado.  Mi ne maltrompis ilin.  Sed de nun la
junaj Balsoranoj, apenau atinginte sian dekokan jaron, devis
forvojaghi en la mondon, por fari, simile al mi, sian felichon.
Mi, miaparte, vivadis trankvile kaj pace.  Chiukvinjare mi
vojaghis Mekka'on, por danki la Sinjoron en sankta loko pro lia
beno kaj por peti pro la kapitano kaj liaj kunuloj, ke li akceptu
ilin en sian paradizon.

En la sekvinta tago la karavano vojiris seninterrompe antauen.
Post kiam la vojaghantoj ripozis en siaj tendoj, parolis Selim,
la fremdulo, al Mulej, la plej juna komercisto: "Vi ja estas el
ni la plej juna, kaj chiam gajhumora; sendube vi do scias por ni
iun bonan shercrakonton.  Nu, prezentu ghin por nia regalo, ke
ghi refortigu nin post la varmego de l' tago."  "Kun plezuro mi
rakontus al vi ion amuzan," respondis Mulej, "sed al juneco, en
chiuj cirkonstancoj, konvenas modesteco; kaj tial mi devas cedi
la unuan lokon al miaj pliaghaj kunvojaghantoj.  Sed Zaleukos
estas chiam tiel serioza kaj malbabilema; kial do li ne rakontu
al ni tion, kio malghojigis lian vivon?  Eble ni povos malpliigi
lian chagrenon, se chagrenon li havas; char fraton ni helpas
volonte, ech se li estas alikredano."

La tiel alvokata estis greka komercisto, mezagha, bela, forta,
sed tre seriozmiena.  Kvankam li estis "nefidelulo" (ne
mahometano), liaj kunvojaghantoj tre amis lin; char lia tuta
personeco vekis che ili estimon kaj konfidon.  Plie, li havis nur
unu manon, kaj kelkaj supozis, ke de chi tiu perdo venas lia
seriozeco.

Zaleukos respondis al la afabla demando de Mulej: "Tre honoras
min via konfido.  Chagrenon mi havas nenian, almenau nenian, de
kiu vi povus liberigi min, kiom ajn vi tion dezirus.  Tamen, char
Mulej shajnas riprocheti al mi mian seriozecon, mi rakontos al vi
ion, kio, espereble, senkulpigos min, se mi estas pli serioza ol
aliaj.  Kiel vi vidas, mi perdis mian maldekstran manon.  Ne de
mia naskigho ghi mankas al mi, sed mi perdis ghin en la plej
teruraj tagoj de mia vivo.  Chu pro tio mi estas kulpa: chu ne
estas pardoneble, ke mi estu de tiuj tagoj pli serioza, ol
pravigas mia nuna situacio: volu mem jughi, audinte la historion
pri la dehakita mano."




La Historio pri la Dehakita Mano.


Mi naskighis en Konstantinopolo.  Mia patro estis dragomano[1]
che La Porto,[2] kaj, krom tio, profite komercis silkajn
shtofojn kaj bonodorajn oleojn.  Li donis al mi bonan edukadon,
parte instruante min proprapene, parte instruigante min de unu el
niaj pastroj.  En la komenco li destinis min kiel transprenonton
de sia magazeno: sed fine, char mi vidigis neesperitajn de li
kapablojn, li decidis, lau konsilo de siaj amikoj, farigi min
kuracisto, char kuracisto, kiu ellernis iom pli multe ol
ordinaraj charlatanoj, povas en Konstantinopolo richighi.

En nian domon venadis multe da Frankoj.[3]   Unu el ili
konsentigis mian patron, lasi min forvojaghi en lian hejman
landon, al la urbo Parizo, kie, li diris, oni povas senkoste kaj
plej bone akiri tiuspecajn sciajhojn.  Li proponis konduki min
tien proprapage, kiam li reiros hejmlanden.  Mia patro, kiu
ankau jam faris vojaghojn en sia juneco, akceptis la proponon,
kaj la Franko diris al mi, ke mi estu preta ekvojaghi post tri
monatoj.  Mi estis elekscitita de ghojo pro la espero vidi
fremdajn landojn, kaj apenau mi povis atendi ghis la momento de
la enshipigho.  Jam ordigis la Franko siajn aferojn kaj pretighis
por la vojagho.  En la antautago, mia patro kondukis min en sian
dormochambreton.  Tie mi vidis belajn vestojn kaj armilojn,
kushantajn sur la tablo.  Sed pli ol chio altiris miajn rigardojn
granda amaso da oro, char neniam ankorau mi vidis tian multegon,
kolektitan unuloken.  Mia patro chirkauprenis min kaj diris:

"Vidu, filo mia, jen mi havigis al vi vestojn por via vojagho.
Chi tiuj armiloj estas viaj; ili estas tiuj samaj, kiujn alligis
al mi via avo, kiam mi ekforiris fremdlanden.  Mi scias, ke vi
povas ilin uzi.  Tamen, uzu ilin nur en la okazo, se oni atakos
vin; kaj tiam ja frapu tutforte.  Mia havo ne estas granda.  Mi
dividis ghin, kiel vi vidas, en tri partojn; unu estas via; unu
estu mia vivteno kaj rezervkapitalo; sed la tria devas esti
sankta, netushebla trezoro, kiu servu al vi en horo de urghega
bezono."

Tiel parolis mia maljuna patro.  Larmoj jhetighis al liaj okuloj,
eble pro ia antausento, char de post tiu tago mi neniam revidis
lin plu.

La vojagho plenumighis sen ia malfelicho.  Baldau ni alvenis
Franklandon; kaj, post plua sestaga vojiro, ni atingis la grandan
urbon Parizon.  Chi tie mia franka amiko luis por mi chambron,
kaj konsilis al mi, elspezi saghe mian monon, kiu sumighis je du
mil taleroj.  En tiu urbo mi vivis tri jarojn, kaj chion
ellernis, kion bona kuracisto devas scii.  Sed mensoge mi
parolus, se mi dirus, ke mi estis tie felicha, char tute ne
plachis al mi la moroj de tiu popolo, kaj, plie, mi havis che ili
nur malmulte da bonaj amikoj; tamen chi tiuj estis ja noblaj
junuloj.

Pli kaj pli potence regis min la deziro revidi mian patrujon.
Dum la tuta tempo de mia foresto mi audis nenion pri mia patro.
Tial, kiam prezentighis favora okazo por reiri hejmen, mi tuj
profitis ghin.

Sciighinte, ke tre baldau iros senditaro el Franklando al La
Porto, mi dungighis kiel hhirurgo en la sekvantaron de l'
ambasadoro, kaj tiel sukcesis reveni Stambulon.  Sed mi trovis
fermita la domon de mia patro, kaj la mirantaj pro mia reveno
najbaroj diris al mi, ke mia patro mortis antau du monatoj.  Tiu
pastro, kiu instruis min en mia juneco, alportis al mi la
shlosilon; kaj nun, sola kaj de chiuj forlasita, mi eniris en la
dezertan domon.  Mi retrovis chion en sama stato, kiel mia patro
ghin lasis; mankis nur la oro, kiun li promesis konservi por mi.
Mi demandis pri tio la pastron, kaj chi tiu sin klinis kaj diris:
"Via patro mortis kiel sankta homo; al la eklezio li testamentis
sian oron."  Chi tion mi tute ne povis, kaj ankorau nun ne
povas, kompreni.  Sed kion fari?  Mi havis neniun, kiu povus
atesti kontrau la pastro; kaj vere mi devis min jughi felicha
pro tio, ke li ne konsideris ankau la domon kaj la komercajhojn
de mia patro kiel testamentajhon.  Tio estis la unua malfelicho,
kiu trafis min.  Kaj nun venis aliaj, en seninterrompa sinsekvo.
Mia famo kuracista tute ne disvastighis, char mi hontis ludi
rolon charlatanan, kaj mankis al mi en chiuj okazoj la rekomendo
de mia patro, kiu estus prezentinta min al richuloj kaj
eminentuloj, kiuj jam ne pensis plu pri la malfelicha Zaleukos.
Ankau la komercajhojn de mia patro mi ne povis vendi, char jam
tuj post lia morto disforighis lia klientaro, kaj nur iom post
iom oni akiras novan.  Foje, dum mi malghoje meditis pri mia
situacio, revenis en mian memoron, ke mi jam ofte vidis en
Franklando sampatrujanojn, kiuj travojaghadas la landon kaj
elmontras siajn vendotajhojn sur la foirejoj de la urboj.  Mi
rememoris, ke oni volonte achetas de ili, char ili venas el
fremdaj landoj, kaj ke tiaj komercistoj povas fari centoblan
profiton.  Mi tuj prenis decidon.  Vendinte mian patran domon, mi
donis parton de la tiel enspezita mono al fidinda amiko, por ke
li tenu ghin garde, kaj per la cetero mi achetis objektojn, kiuj
en Franklando estas maloftaj, ekzemple, shalojn, silkajn
shtofojn, kuracajn shmirajhojn kaj oleojn.  Poste, luinte lokon
sur shipo, mi ekvojaghis duafoje Franklandon.

Apenau mi preterveturis la kastelojn de l' bordoj Dardanelaj,
denove shajnis la sorto fari al mi favoran rideton.  Nia vojagho
estis mallongedaura kaj felicha.  Mi trapasis la urbojn kaj
urbetojn franklandajn, kaj chie mi trovis tre achetemajn
klientojn.  Mia amiko en Stambulo sendis al mi ree kaj ree novajn
provizojn da vendotajhoj, kaj de tago al tago mi farighis pli
richa.  Fine, opiniante, ke mi jam sufiche shparis, por povi
riski pli gravan entreprenon, mi enpakis miajn komercajhojn kaj
foriris Italujon.  Sed mi ne forgesu ektushi alian aferon, kiu
donis al mi shatindan profiton: mi helpis min ankau per mia
kuracarto.  Alveninte en urbon, mi anoncigis per afishoj, ke jen
prezentas sin greka kuracisto, kiu jam resanigis multe da
malfelichuloj; kaj vere mia balzamo kaj miaj medikamentoj
enspezigis al mi ne malmulte da zekinoj.[4]  Tiel mi venis fine
al la urbo Firenzo en Italujo.  Mi intencis resti longatempe en
chi tiu urbo, ne sole char ghi tre plachis al mi, sed ankau pro
tio, ke mi volis mallacighi post la penegoj de miaj vagadoj.  Mi
luis magazenon en la kvartalo _Santa Croce_ (santa kroche), kaj
ne malproksime de tie, en gastejo, kelkajn belajn chambrojn kun
altano.[5]  Senprokraste mi chirkauportigis miajn afishojn,
kiuj anoncis min kiel kuraciston-komerciston.  Apenau mi
malfermis mian magazenon, alvenis arege la achetontoj; kaj
kvankam mi havis prezojn iom altajn, mi vendis pli multe ol
aliaj, char mi estis komplezema kaj afabla al miaj klientoj.

Mi jam travivis en Firenzo kvar agrablajn tagojn, kiam unu
vesperon, antau ol fermi la magazenon, mi pririgardis ankorau
unu fojon, laukutime, la enhavon de miaj sanigilujoj, kaj jen,
en malgranda skatolo, mi trovis bileton, kiu, lau mia memoro, ne
estis enmetita tien de mi.  Mi malfermis la bileton, kaj legis en
ghi ordonon, ke mi trovighu akurate je la dekdua horo tiunokte
sur la ponto nomata _Ponte vecchio_ (ponte vekkio).
Longatempe mi meditis, demandante min vane, kiu ordonas min tien;
sed char mi ne konis en Firenzo ech unu homan estajhon, mi fine
diris al mi, ke eble oni volas konduki min kashe al iu malsanulo:
jam pli ol unu fojon tio okazis al mi.  Mi do decidis tien iri;
sed mi alligis antauzorge la sabron, kiun donacis al mi iam mia
patro.

Mallonge antau noktomezo mi eliris, kaj baldau alvenis al
_Ponte vecchio_.  Mi trovis la ponton senhoma kaj dezerta kaj
decidis atendi, ghis tiu aperos, kiu min vokis.  Estis malvarma
nokto; la luno brilis hele, kaj mi rigardadis malsupren en la
ondojn de Arno, kiuj fulmetadis malproksimen en la lumo.  Eksonis
la dekdua horo che la preghejoj de la urbo.  Mi elrektighis, kaj
jen antau mi staris altkreska viro, tute envolvita en rughan
mantelon, kies unu brustrandon li tenis antauvizaghe.  Komence
mi iom ektimis, char tiel subite li ekstaris malantau mi tie.
Sed tuj mi retrankvilighis kaj diris:

"Se estas vi, kiu venigis min chi tien, diru, per kio mi devas
vin servi?"

La rughmantelulo turnis sin kaj diris, mallonge: "Sekvu!"

Nu, estis al mi iom timige, iri sola kun tiu nekonato.  Mi do
restis staranta kaj diris:

"Tiel ne estu, sinjoro!  Volu antaue sciigi min, kien.  Mi
petas vin ankau montri al mi iom vian vizaghon, por ke mi vidu,
chu vi bone intencas al mi."

Sed la rughulo shajnis tute ne atenti mian peton.  "Se vi ne
volas, Zaleukos, restu do hejme," respondis li, ekforirante.

Che tio, ekregis min la kolero.

"Chu vi kredas," ekkriis mi, "ke homo miaspeca lasas sin
ridinduligi de chiu fispritulo, kiu volus lin atendigi senutile
en malvarma nokto?"

Per tri saltoj mi atingis lin, kaptis je la mantelo kaj, kriante
ankorau pli forte, ekprenis per la alia mano mian sabron; sed la
mantelo restis en mia mano, kaj la nekonato malaperis je la
angulo de l' plej proksima strato.  Iom post iom moderighis mia
kolero; almenau mi havis la mantelon, kaj chi tiu devis ja doni
la shlosilon de l' stranga aventuro.  Mi jhetis ghin chirkau la
shultrojn kaj ekvojiris hejmen.  Apenau mi faris cent pashojn,
preteriris min tushproksime alia persono, kiu flustris
franklingve: "Estu singarda, grafo!  Tiuchinokte nenio
farebla!"  Sed antau ol mi povis rigardi chirkauen, jam la
persono estis preterpasinta, kaj mi vidis nur kvazau ombron,
shtelirantan laulonge de la domoj.  Ke tiu alparolo rilatis ne
min, sed la mantelon, tion mi bone komprenis; sed la aferon ghi
lumigis neniel.  Je la sekvanta mateno mi pripensis, kion mi
devas fari.  En la komenco mi intencis publike anoncigi la
mantelon, kvazau mi trovis ghin ie; sed se mi tion farus, la
nekonato povus reprenigi ghin triapersone, kaj mi havus nenian
klarigon pri la afero.  Tiel pripensante, mi rigardis pli atente
la mantelon.  Ghi estis el peza genova veluro purpura, borderita
per astrakana felo kaj riche brodita per oro.  La belega aspekto
de l' mantelo venigis al mi ideon, kiun mi decidis efektivigi.

Mi portis ghin en mian magazenon kaj elmetis kiel vendotajhon;
sed mi postulis por ghi prezon tiel altan, ke mi estis certa
trovi neniun, kiu konsentos acheti.  Mia celo estis, fikse
rigardi en la okulojn chiun, kiu demandos pri la prezo de la
pelto.  La fremdulon mi ja rekonus inter miloj; char, post kiam
li perdis la mantelon, mi tre klare, kvankam nur momente, ekvidis
lian figuron.  Aperis multe da achetemuloj, por vidi la mantelon,
kies neordinara beleco altiris chies rigardojn; sed neniu similis
ech iomete la nekonaton, kaj neniu volis pagi la altan sumon de
ducent zekinoj.  Mi ankau rimarkis, ke chiu, kiun mi demandis,
chu vere ne trovighas en Firenzo aliaj similaj manteloj,
respondis per ne kaj certigis, ke li neniam vidis laborajhon tiel
valoregan kaj delikatan.

Fine, chirkau vesperigho, venis junulo, kiu ofte estis che mi
kaj jam tiun saman tagon, proponis por la mantelo grandan sumon
da mono.  Jhetante sakon da zekinoj sur la tablon, li ekkriis:
"Per Dio, Zaleukos, mi nepre devas havi vian mantelon, ech se
mi pro tio ruinighos": kaj siajn ormonerojn li samtempe komencis
kalkuli.  Mi estis en granda embaraso.  Elpendigante la mantelon,
mi havis celon, altiri sur ghin, se eble, la rigardojn de mia
nekonato; kaj nun venis tiu juna malsaghulo, por pagi la
difinitan prezegon.  En tiuj cirkonstancoj, restis al mi nenio
alia por fari, krom konsenti pri la negoco.  Cetere, logis min la
penso, ricevi por mia nokta aventuro tiel belan kompensajhon.  La
junulo surmetis la mantelon kaj foriris.  Sed che la sojlo li
turnis sin kaj deprenis de la mantelo krochitan al ghi
paperfolieton, kiun li jhetis al mi, dirante: "Jen, Zaleukos,
io, kio certe ne apartenas al la mantelo."  Mi prenis,
indiferenta, la bileton; sed ve! jen la vortoj, kiujn mi trovis
tie skribitaj: "Alportu la mantelon hodiau nokte je la konata
horo al _Ponte vecchio_: atendas vin kvar cent zekinoj."  Mi
staris kvazau fulmofrapita.  Tiel do, facilanime, mi ludperdis
mian felichon kaj tute maltrafis mian celon!  Sed ne longe
dauris mia meditado.  Ekpreninte amase la ducent zekinojn, mi
ekkuris post la achetinto de la mantelo kaj diris al li:
"Reprenu viajn zekinojn, amiko mia, kaj redonu al mi la
mantelon: mi tute ne povas ghin vendi."  Unuamomente li kredis,
ke mi parolas nur sherce; sed, konvinkighinte, ke mi estas tute
serioza, li kolerighis pro mia postulo kaj nomis min malsaghulo.
Fine ni ekbatalis.  Dum la bataleto, prosperis al mi deshiregi de
li la mantelon; kaj mi jam ekforiris kun mia akiro, kiam la
junulo alvokis policanojn kaj trenigis min antau la tribunalon.
La jughisto, kiun multe mirigis la plendo, aljughis la mantelon
al mia kontrauulo.  Tamen mi proponis al la junulo dudek,
kvindek, okdek, ech cent zekinojn plie ol liaj ducent, se li
recedus al mi la mantelon.  Kion ne povis fari miaj petoj, tion
efektivigis mia oro; li akceptis miajn bonajn zekinojn.  Mi,
miaflanke, foriris triumfante kun mia mantelo kaj devis toleri,
ke chiuj Firenzanoj opiniadis min frenezulo.  Je l' fino, ilia
opinio estis por mi tute indiferenta; mi ja sciis pli bone ol
ili, ke mi faris profitan negocon.

Senpacience mi atendis la nokton.  Chirkau la sama horo kiel
hierau mi iris, kun la mantelo sub la brako, al _Ponte vecchio_.
Je la lasta sonorila ekbato, elvenis figuro el la nokto kaj
alproksimighis al mi.  Estis klarerekoneble la homo de hierau.
"Chu vi havas la mantelon?" li demandis.  "Jes, sinjoro,"
respondis mi, "sed ghi kostis al mi cent zekinojn kontante."
"Mi scias," rediris li; "rigardu chi tien: jen vi havas kvar
cent."  Li proksimighis kun mi al la largha balustrado de l'
ponto, kie li elkalkulis la monerojn.  Kvar cent oraj moneroj:
belege ili rebrilis en la lumo de la luno.  Mia koro ghojis je
tiu vidajho, neniel antausentante, ke tio estos ghia lasta
felicho.  Mi enposhigis mian monon; kaj nun mi ekdeziris vidi pli
bone la malavaran nekonaton; sed antau la vizagho li havis
maskon, tra kiu nigraj fulmebrilantaj okuloj rigardis min terure.
"Mi dankas vin, sinjoro, pro via boneco," mi diris; "kion vi
nun postulas de mi?  Sed antaue mi devas kondichi, ke ghi ne
estu io malbona."  "Vi vane estas maltrankvila," respondis li;
"mi bezonas vian kuracistan helpon; tamen, ne por vivanto, sed
por mortinto!"

Mirigita, mi ekkriis: "Kiel tio povas esti?"

"Mi venis kun mia fratino el malproksima lando," rakontis li,
kaj samtempe li faris signon, ke mi sekvu lin: "ni loghis chi
tie che amiko de nia familio.  Hierau mia fratino subite mortis
de malsano, kaj la parencoj volas enterigi shin morgau.  Sed,
lau malnova kutimo de nia familio, chiuj samfamilianoj devas
kushi en la kripto de siaj prapatroj: multaj, kvankam ili mortis
fremdlande, ripozas nun, enbalzamigitaj, en la hejma tombejo.
Nu, al miaj parencoj mi ne domaghas shian korpon, sed al mia
patro mi devas alporti almenau la kapon de lia filino, por ke li
vidu shin ankorau unu fojon."

Chi tiu kutimo, dehaki al amataj parencoj la kapon, shajnis al
mi, verdire, sufichagrade terura; tamen, mi ne kuraghis ion
kontraudiri, timante ofendi la nekonaton.  Mi do diris al li, ke
mi bone scias enbalzamigi kadavrojn, kaj petis konduki min al la
mortinta sinjorino.  Survoje, mi ne povis deteni min de la
demando, kial chio chi tio devas farighi nokte kaj tiel sekrete.
Li respondis al mi, ke liaj parencoj, kiuj konsideras lian
intencon kruela, malhelpus ghin, se li provus plenumi ghin tage;
sed se la kapo estos definitive detranchita, ili jam ne povos
multe diri pri la afero; li mem, diris li, povus alporti al mi la
kapon, sed natura sento malebligas, ke li detranchu ghin
propramane.

Dume ni alvenis antau grandan belegan domon.  Mia akompananto
ghin montris al mi kiel la celon de nia nokta promeno.  Ni
preterpasis la chefan enirejon de l' domo; eniris tra malgranda
pordo, kiun la nekonato zorge refermis; kaj fine, en la mallumo,
supreniris mallarghan tordshtuparon.  Ghi kondukis en nesufiche
lumigitan koridoron, el kiu ni venis en chambron, kiun heligis
lampeto fiksita sur la plafono.

En chi tiu chambro estis lito, en kiu kushis kadavro.  La
nekonato deturnis sian vizaghon, kvazau li volus kashi siajn
larmojn.  Li montris per la fingro la liton, ordonis al mi
plenumi bone kaj rapide mian taskon, kaj forlasis la chambron.

Mi elpakis miajn tranchilojn, kiujn, kiel kuracisto, mi chiam
havis che mi, kaj proksimighis al la lito.  Je la tuta kadavro,
estis videbla nur la kapo, sed chi tiu estis tiel bela, ke,
vole-nevole, kaptis min plej profunda kompato.  La longaj nigraj
harligoj pendis, plektitaj, malsupren; la vizagho estis pala; la
okuloj, fermitaj.  Komence mi entranchis la hauton, same kiel
faras hhirurgoj, ekamputante korpmembron.  Poste mi prenis mian
plej akran tranchilon, kaj tratranchis, per unu bato, la gorghon.
Sed kia terurego!  La mortintino malfermis la okulojn, sed tuj
refermis ilin, kaj, ekghemante profunde, shajnis nur en tiu
momento ellasi la lastan spiron.  Samtempe la varma sango
elshprucis el la vundo.  Nun mi estis certa, ke mortigis la
malfelichulinon neniu alia krom mi.  Ke shi jam ne plu vivis,
estis tute ne dubeble, char, post tia vundo, nenio povus shin
savi.  Dum kelke da minutoj mi staris tie, korpremata de tiu
terurajho.  Chu la rughmantelulo trompis min? au chu eble la
fratino estis antaue nur shajnmortinta?  Chi tio shajnis al mi
la pli kredebla supozo.  Sed mi ne povis diri al la frato, ke
malpli rapida trancho estus revekinta shin, ne mortigante; sekve
mi pretighis por findetranchi la kapon.  Sed ankorau unu fojon
ekghemis la mortanta, strechetendis sin per dolorega ekmovo, kaj
mortis.  Che tio, venkis min la teruro, kaj, preskau freneza de
timo, mi elkuregis el la chambro.  Sur la koridoro regis plena
mallumo, char la lampo estis estingita; de mia akompaninto ne
estis videbla ech ia postsigno; kaj mi devis palpiri laulonge de
la muro, por atingi la tordshtuparon.  Fine mi trovis ghin kaj
malsupreniris, duone falante, duone glitante.  Ankau malsupre
estis neniu.  Mi trovis la pordon nur duone fermita; kaj mi
spiris pli libere, estante denove sur la strato, char en tiu domo
farighis al mi neelporteble terure.  Antauenpelata de timo, mi
kuregis en mian loghejon kaj enprofundighis en la kusenojn de mia
lito, por forgesi mian abomenan farajhon.  Sed dormo ne venis al
miaj okuloj, kaj nur post la tagigho mi iom retrankvilighis.
Estis, lau mia opinio, tre nevershajne, ke la homo, kiu
subinstigis min plenumi tiun krimon (mi nun ja konsideris mian
faron kiel krimon), denuncos min antau tribunalo.  Tial mi tuj
decidis reiri en mian magazenon, daurigi mian komercadon kaj
fari kiel eble plej senzorgan mienon.  Sed ho ve! nova
cirkonstanco, kiun mi antaue ne rimarkis, pliigis nun mian
maltrankvilecon.  Mia chapo kaj mia zono, ja ankau miaj
tranchiloj malestis, kaj mi ne sciis certe, chu mi forgese lasis
ilin en la chambro de l' mortigita, au perdis poste dum mia
forkuro.  Pli kredebla shajnis al mi, bedaurinde, la unua
konjekto: oni do povus eltrovi min kiel mortiginton!

Je kutima horo mi malfermis mian magazenon.  Baldau poste venis
al mi mia najbaro, kiel li chiumatene kutimis fari, char li estis
homo tre babilema.

"Nu, kion vi diras," ekparolis li, "pri la terura afero, kiu
okazis en la lasta nokto?"

Mi shajnigis scii nenion.

"Kiel! chu vi ne scias, pri kio parolas la tuta urbo? ne scias,
ke la plej bela floro de Firenzo, Bianka, la filino de l'
gubernatoro, estas pasintanokte mortigita?  Ho ve!  Hierau mi
vidis shin, ankorau tiel gajan, veturantan tra la stratoj kune
kun shia fiancho; char hodiau ili volis edzighi."

Chiu vorto de la najbaro estis al mi kvazau pikego en la koron.
Kaj ofte ripetighis mia turmentego, char chiu mia kliento
rakontis la aferon, unu pli terure ol alia; tamen ili ne povis
diri ion samgrade teruran, kiel tio vidita de mi mem.

Chirkau tagmezo venis en mian magazenon jugheja oficisto.
Petinte min foririgi la apudestantojn, "Sinjoro Zaleukos,"
parolis li, montrante la perditajn de mi objektojn, "chu tiuj
chi apartenas al vi?"  Mi pripensis momenton, chu mi ne tion
neu; sed ekvidinte tra la duone malfermita pordo mian
domluiganton kaj aliajn konatojn, kiuj eble povus kontrauatesti,
mi decidis, ne plimalbonigi la aferon per mensogo, kaj konfesis
min kiel posedanton de la montritaj objektoj.  La oficisto
ordonis al mi sekvi lin, kaj kondukis min en grandan
konstruajhon, kiun mi baldau rekonis kiel malliberejon.  Tie li
asignis al mi chambron, kie mi restu ghis nova ordono.

Terura sin montris al mi mia situacio, dum mi meditis pri ghi en
tiu soleco.  La penso, ke, kvankam nevole, mi tamen iun mortigis,
revenis ree kaj ree al mia spirito.  Ankau mi devis konfesi al
mi mem, ke brilo de oro turnis al mi la kapon; alie mi ne estus
irinta tiel blinde en la kaptilon.  Du horojn post mia aresto,
oni elkondukis min el mia chambro, kelkajn shtuparojn malsupren,
en grandan salonon.  Tie, chirkau longa nigrekovrita tablo,
sidis dek du viroj, plejparte grandaghuloj.  Che la flankoj de l'
salono etendighis benkoj, sur kiuj sidis la plejeminentuloj de
Firenzo.  Sur alkonstruitaj pli supre galerioj staris densamase
la rigardantoj.  Kiam mi starighis antau la nigra tablo,
levighis homo kun severa, malgaja mieno: estis la gubernatoro.
Alparolante la kunvenintaron, li diris, ke li, kiel patro, ne
povas jughi la nunan aferon: tiun chi fojon li do cedas sian
lokon al la plej maljuna senatano.  La plej maljuna senatano
estis grandaghulo almenau naudekjara.  Li tenis sin
antauenklinighe, kaj maldensaj blankaj haroj kovretis liajn
tempiojn: sed fajre fulmetadis ankorau liaj okuloj, kaj lia
vocho estis sentrema kaj forta.  Unue, li demandis min, chu mi
volas konfesi la mortigon.  Mi petis lin favore auskulti min,
kaj rakontis sentime kaj klarvoche, kion mi faris kaj kion mi
sciis.  Mi rimarkis, ke la gubernatoro, dum mia rakontado, jen
palighis, jen rughighis; kaj kiam mi finis, li kriis al mi
kolerege: "Kiel, abomenulo! chu al senkulpulo vi volas imputi
krimegon, kiun, pro avareco, plenumis vi mem?"  La senatano
faris al li riprochon pro lia interrompo, char sian rajton li
libervole rezignis; krom tio, estas neniel pruvite, ke mi krimis
pro avareco, char, lau lia propra diro, oni ja nenion forrabis
al lia mortigita filino.  Li ech diris al la gubernatoro, ke li
devas fari raporton pri la ghistiama vivo de sia filino, char nur
tiamaniere oni povas decidi, chu mi diris la veron, au ne.  Tiel
parolinte, li fermis por tiu tago la jughan kunsidon, por
elcherpi konsilon, diris li, el la paperajhoj de l' mortinta,
kiujn al li transdonos la gubernatoro.  Oni rekondukis min en
mian malliberejon, kie mi pasigis malghojan tagon, turmentata de
la dezirego, ke oni eltrovu ian interrilaton inter la mortigita
sinjorino kaj la rughmantelulo.

Plena de espero, mi revenis, la morgauan tagon, en la jughejon.
Sur la tablo vidighis aro da leteroj.  La maljuna senatano
demandis min, chu ili estas de mia mano.  Mi rigardis ilin atente
kaj konvinkighis, ke ili estas de la sama mano, kiel tiuj ambau
biletoj, kiujn mi jam ricevis.  Tion mi sciigis al la senatano,
sed oni shajnis ne atenti miajn vortojn kaj respondis, ke mi
sendube skribis kaj la unujn kaj la aliajn, char la subskribo de
la leteroj estas nedisputeble Z., la cheflitero de mia nomo.
Tiuj leteroj enhavis minacojn kontrau la mortintino kaj
avertojn, ke shi ne plenumu la projektitan edzinighon.  Shajnis,
ke la gubernatoro estis doninta strangajn informojn pri mi; char
en tiu tago oni traktis min ankorau pli malkonfideme kaj severe.
Por min pravigi, mi apelaciis al miaj paperajhoj, kiuj sendube
trovighas en mia chambro; sed oni diris al mi, ke oni jam serchis
ilin kaj ne trovis.  Tiel, jam antau la fino de tiu jughtago, mi
perdis chiun esperon, kaj kiam, la trian tagon, mi estis
enkondukita en la salonon, oni lautlegis al mi la verdikton, ke
mi estas pruve kulpigita pri lauintenca mortigo kaj kondamnita
al morto.  Jen nun la terura sorto, kiu atendis min!  Forlasita
de chiuj, kiuj estis al mi karaj sur la tero, malproksima de mia
hejmo, mi devis morti senkulpa, en floranta agho, sub la
ekzekutista hakilo!

En la vespero de tiu terura tago, kiu determinis mian sorton, mi
sidis, sola kaj senespera, en mia malliberejo kaj seriozege
direktadis miajn pensojn sur la morton, kiam jen -- malfermighis
la pordo de mia karcero kaj enpashis viro, kiu, nenion dirante,
min longatempe observis.  "Chu en chi tia situacio mi retrovas
vin, Zaleukos?" diris li fine.  Che la unua rigardo, pro la
malforta lumo de mia lampo, mi ne rekonis lin; sed la sono de lia
vocho revekis en mi malnovajn memorojn.  Estis Valetio, unu el
tiuj malmultaj amikoj, kiujn mi konis en la urbo Parizo dum la
tempo de mia studado.  Li diris, ke la okazo kondukis lin al
Firenzo, kie loghas, altrespektata, lia patro; li jam sciighis
pri mia historio kaj estas nun veninta, por min vidi ankorau unu
fojon kaj por ekscii de mi mem, kiel mi povis ghis tia grado
kulpighi.  Mi rakontis al li la tutan aferon.  Li shajnis tre
mirigita kaj petegis, ke mi chion diru al li, mia sola amiko, por
ke mi ne foriru el la mondo kun mensogo sur la lipoj.  Mi jhuris
al li, per plej forta jhuro, ke mi diris la veron kaj ke premas
min nenia alia kulpo krom tiu, ke, blindigita de brilo de oro, mi
ne rimarkis la nevershajnecon de la rakonto de l' nekonato.  "Chu
vi do ne konis Biankan?" li demandis.  Mi certigis lin, ke mi
neniam shin vidis.  Valetio nun rakontis al mi, ke chirkauvolvas
la aferon granda mistero, ke la gubernatoro tre rapideme
plenumigis mian kondamnon, kaj ke kuras famo, lau kiu mi jam de
longe konas Biankan kaj mortigis shin por min venghi pro shia
edzinigho kun alia.  Mi rimarkigis al li, ke chio chi tio tre
bone diraplikighas al la rughmantelulo, sed ke mi neniel povas
pruvi lian kunkulpecon.  Valetio chirkauprenis min, plorante,
kaj promesis fari chion eblan por almenau savi mian vivon.  Mi
havis ne multe da espero; tamen mi sciis, ke Valetio estas
prudenta kaj leghoscia homo, kaj ke li faros sian eblon, por min
savi.  Dum du longaj tagoj mi estis en necerteco; fine aperis
Valetio.  "Mi alportas konsolon, sed doloran.  Vi vivos kaj
estos libera, sed kun perdo de unu mano."  Kortushita, mi dankis
mian amikon pro mia vivo.  Li diris al mi, ke la gubernatoro
obstine rifuzis reesplorigi la aferon, sed ke fine, por ne
montrighi maljusta, li konsentis, ke se oni trovos en la libroj
pri firenza historio similan aferon, mia puno konformighu al tie
eldirita.  Li kaj lia patro tralegis tage kaj nokte la malnovajn
librojn kaj fine trovis proceson, kiu plene similas la mian.
Jen, lautekste, la puno: oni dehaku al li la maldekstran manon,
konfisku lian havon, kaj lin mem ekzilu por chiam.  Tia nun
estas, diris li, ankau mia puno, kaj mi devas min pretigi por la
dolorplena horo, kiu atendas min.  Sed mi ne volas priskribi tiun
teruran horon, en kiu, sur la publika vendoplaco, mi metis mian
manon sur la blokon, kaj jhetkovris min, elshprucegante, mia
propra sango.

Valetio akceptis min en sian domon, ghis mi resanighis; poste li
noblanime provizis min per vojagha mono; char chio, kion mi
laborenspezis kun tiom da penego, estis rabakirita de la
jughistaro.  El Firenzo mi vojaghis Sicilion, kaj de tie per la
unua shipo, kiun mi trovis, al Konstantinopolo.  Mian tutan
esperon mi metis sur la monsumon, kiun mi antaue alkonfidis al
mia amiko; mi ankau petis, ke li permesu al mi loghi che li; sed
kiel granda estis mia miro, kiam li demandis min, kial mi ne
volas ekloghi en mia propra domo.  Li diris al mi, ke fremda homo
jam achetis en mia nomo domon en la greka kvartalo; la sama homo
ankau diris al la najbaroj, ke mi mem alvenos baldau.  Mi tuj
iris tien kun mia amiko.  Ghoje akceptis min chiuj miaj konatoj.
Maljuna komercisto transdonis al mi leteron, kiun postlasis tie
la achetinto de la domo.

Mi legis: "Zaleukos! du manoj estas nun pretaj senripoze
labori, por ke vi ne sentu la perdon de unu.  Al vi apartenas la
domo, kiun vi vidas chi tie, kune kun ghia tuta enhavo; kaj
chiujare oni al vi transdonos tiel multe, ke vi enkalkulighos
inter la plej richaj el viaj samlandanoj.  Ke vi pardonu al tiu,
kiu estas pli malfelicha ol vi!"  Mi povis bone diveni, kiu
estas la autoro de tiu letero; kaj la komercisto diris al mi,
responde al mia demando, ke ghi estis homo, kiun li prenis por
Franko: li surhavis rughan mantelon.  Nun mi sciis sufiche, por
konfesi al mi mem, ke la nekonato, malgrau chio, ne estas tute
senigita je chiu nobla inklino.  En mia nova domo mi trovis chion
plej bone aranghita, -- interalie, magazenon kun komercajhoj pli
belaj ol mi iam havis antaue.  De tiu tempo forpasis dek jaroj.
Plivere pro kutimo, ol pro tio, ke mi bezonas tion fari, mi
daurigas miajn vojaghojn; sed tiun landon, kie mi farighis tiel
malfelicha, mi neniam revidis plu.  Chiujare mi ricevis, de post
tiu tempo, mil ormonerojn; sed kvankam mi ghojas scii, ke tiu
malfelichulo estas nobla homo, tamen li ne povas foracheti la
chagrenon de mia animo, char chiam vivos en mi la terura bildo de
la mortigita Bianka.

Zaleukos, la greka komercisto, jam finis sian rakonton.  La
aliaj auskultis lin kun varmega kunsento; sed pli ol chiuj
kortushita shajnis la fremdulo.  Kelke da fojoj, dum la
rakontado, li profunde ekghemis; kaj al Mulej shajnis, kvazau
liaj okuloj plenighis unufoje de larmoj.  Ankorau longatempe ili
priparoladis la historion.

La fremdulo demandis: "Chu vi do ne malamas la nekonaton, kiu
tiel malnoble perdigis al vi gravan korpmembron, elmetante al
danghero ech vian vivon?"

"Verdire," respondis la greko, "estis iam horoj, en kiuj mia
koro akuzadis lin antau Dio, ke li alportis al mi tiun chi
malfelichon kaj venenis mian vivon; sed mi trovis konsolon en la
kredo de miaj prapatroj, kaj tiu chi ordonas al mi ami miajn
malamikojn; cetere, li sendube estas ech pli malfelicha ol mi."

"Vi estas nobla homo!" ekkriis la fremdulo; kaj, emociita, li
premis al la greko la manon.

Sed nun la gardistarestro interrompis ilian interparoladon.  Kun
zorgoplena mieno li envenis en la tendon kaj anoncis, ke ili ne
sin donu al ripozo, char chi tie estas la loko, kie oni plej ofte
surfalas karavanojn; krom tio, liaj gardistoj kredas vidi en la
malproksimo aron da rajdantoj.

Tre konsternis la komercistojn chi tiu sciigo; sed la fremdulo
miris pri ilia maltrankvileco, char li opiniis, ke ili estas
sufiche bone armitaj, por ne timi arachon da rabemaj araboj.

"Jes, sinjoro," respondis al li la gardistarestro, "se ghi
estus nur tia kanajlaro, oni povus senzorge kushighi por ripozi;
sed de kelka tempo vidigas sin denove la terura Orbasano; kaj pro
tio estas necese, ke ni tenu nin prete."

La fremdulo demandis, kiu do estas tiu Orbasano, kaj Ahhmet, la
maljuna komercisto, respondis: "Rondiras pri tiu mirinda homo
chiuspecaj legendoj.  Unuj kredas lin superhoma estajho, char jam
ofte li venke batalis sola kontrau kvin ech ses atakantoj; aliaj
opinias lin iu kuragha franko, kiun malfelicho forpelis en chi
tiun regionon; sed el chiuj pridiroj nur la jena estas
nedisputebla: ke li estas fireputacia rabisto kaj shtelisto."

"Tion vi tamen ne povas certigi," protestis Leza, unu el la
komercistoj.  "Kvankam li estas rabisto, tamen li estas nobla
homo, kaj tia li montris sin al mia frato, kiel mi ja povus
rakonti al vi.  El sia tuta samgentanaro li faris homojn bone
ordigitajn: kaj dum li trairadas la dezerton, neniu alia gento
kuraghas sin montri.  Plie, li ne rabadas kiel faras aliaj, sed
li postulas de la karavanoj protektan imposton; kaj kiu volonte
tion pagas, povas sendanghere daurigi sian vojon, char Orbasano
estas la sinjoro de la dezerto."

Tiel interparoladis la vojaghantoj en la tendo.  La
gardostarantoj, aliflanke, kiuj postenis chirkau la tendaro,
komencis maltrankvilighi.  Granda amaso da rajdantoj vidighis en
interspaco de duonhora vojo: ili shajnis alrajdi rekte al la
tendaro.  Unu el la gardistoj eniris tial en la tendon kaj
sciigis, ke vershajne oni baldau atakos la karavanon.  La
komercistoj interkonsilighis, kion ili devas fari: chu iri
renkonte al la malamikoj, au atendi la atakon.  Ahhmet kaj la du
pli maljunaj komercistoj volis tion chi lastan; sed la flamighema
Mulej kaj Zaleukos postulis la unuan kaj vokis al helpo la
fremdulon.  Tiu chi, trankvilanima, eltiris el sia zono bluan
tuketon kun rughaj steloj, alligis ghin al lanco kaj ordonis al
sklavo starigi ghin sur la tendo; li donas garantie sian vivon,
li diris, ke la rajdantoj pace preteriros, kiam ili ekvidos tiun
signon.  La sklavo starigis la lancon sur la tendo; sed Mulej ne
volis kredi, ke la rimedo sukcesos.  Dume ekarmis sin chiuj, kiuj
estis en la tendaro, kaj, ekscitite atendante, ili rigardadis
renkonte al la rajdantoj.  Shajnis tamen, ke tiuj chi jam ekvidis
la signon sur la tendo, char ili subite deklinighis de sia
antaua direkto kaj ekforrajdis flanken per granda chirkauiro.

Mirigite la vojaghantoj staris tie dum kelkaj momentoj,
rigardante jen al la rajdantoj, jen al la fremdulo.  Tiu chi
staris antau la tendo, tute indiferenta, kvazau nenio okazis,
kaj rigardadis malproksimen tra la ebenajho.  Fine Mulej
interrompis la silenton: "Kiu vi estas, ho potenca nekonato,"
ekkriis li, "kiu per sola movo de l' mano obeigas la sovaghajn
rabistajn bandojn de l' dezerto?" -- "Vi taksas mian arton pli
alta ol ghia vera valoro," respondis Selim Baruhh.  "Per chi
tiu signo mi provizis min, kiam mi forsavighis el mallibereco.
Kion ghi signifas, tion mi mem ne scias; mi scias nur jenon: kiu
vojaghas kun chi tiu signo, trovighas sub potenca protekto."

La komercistoj dankis la fremdulon kaj nomis lin ilia savinto.
Efektive, la rajdantaro estis tiel multenombra, ke la karavano
certe ne povus fari al ghi longan kontraustaradon.

Pli trankvilanime oni nun kushighis ripozi; kaj kiam la suno
komencis subiri kaj la vespera vento blovadis tra la sabla
ebenajho, ili ekforiris pluen.

La morgauan tagon ili haltis en interspaco de unutaga vojo de la
eliro el la dezerto.  Kiam la vojaghantoj denove kunvenis en la
granda tendo, Leza, la komercisto, prenis la parolon: "Mi diris
al vi hierau, ke la timata Orbasano estas nobla homo; permesu,
ke mi hodiau ghin pruvu, rakontante al vi la sorton de mia
frato. -- Mia patro estis kadio[6] en Akaro.  Li havis tri
infanojn.  Mi estis la plej agha; mia frato kaj mia fratino estis
multe pli junaj ol mi.  Kiam mi havis dudek jarojn, la frato de
mia patro lasis min voki.  Li destinis min esti heredonto de siaj
bienoj, kondiche ke ghis lia morto mi restu che li.  Sed char li
atingis grandan aghon, mi revenis ne pli frue ol antau du jaroj
en mian hejmon, ne sciighinte ion pri la terura sorto, kiu
intertempe trafis mian familion, nek kiel Allah ghin favorkore
bonigis."




La Savo de Fatme.


Mia frato Mustafa kaj mia fratino Fatme havis preskau la saman
aghon.  La unua estis maksimume du jarojn pli agha.  El la tuta
koro ili amis unu la alian, kaj en chio ili kunlaboradis por
malplipezigi al nia malsanema patro la sharghon de lia granda
maljuneco.  Kiam venis la dek-sesa naskotago de mia fratino, mia
frato aranghis feston.  Li invitigis al si chiujn shiajn
kunludantinojn, prezentigis al ili en la ghardeno de l' patro
elektitajn manghajhojn, kaj, che la vesperigho, invitis ilin fari
plezurvetureton surmaran en barko, kiun li jam luis kaj feste
ornamis.  Fatme kaj shiaj amikinoj ghoje konsentis; char la
vespero estis bela kaj la urbo, precipe kiam oni ghin rigardis
vespere de sur la maro, prezentis belegan vidajhon.  Al la
knabinoj estis tiel bone sur la barko, ke ili konsentigis mian
fraton veturi chiam pli kaj pli antauen en direkto al la plena
maro.  Sed Mustafa konsentis iom kontrauvole, char jam antau
kelkaj tagoj oni vidis tie korsaron.  Ne malproksime de la urbo
elstaras en la maron promontoro.  Ghis tie la knabinoj volis
veturi, por vidi la sunon subiranta en la maron.  Chirkauremante
la promontoron, ili ekvidis, en malgranda interspaco, barkon
plenan de viroj armitaj.  Antauvidante ion ne bonan, mia frato
ordonis al la remistoj turni la boaton kaj alremi al la tero.
Kaj efektive lia timo shajnis realighi: la alia barko sekvis
rapide tiun de mia frato, atingis ghin, char ghi havis pli multe
da remistoj, kaj sin tenis chiam inter nia barko kaj la marbordo.
La knabinoj, ekkonsciinte pri la minacanta ilin danghero, salte
levighis, kriadis, ploradis; vane Mustafa penis ilin
retrankviligi, vane li admonis ilin resti senmovaj, char ili
elmetas la barkon al la danghero esti renversita per tia tien --
kaj reenkurado.  Nenio helpis.  Fine, kiam alproksimighis la alia
boato, ili chiuj kuregis al la posta parto de l' barko, kaj tiu
chi renversighis.  Dume oni jam observis de sur la tero la movojn
de la fremda boato; kaj char oni jam de kelka tempo estis
maltrankvila pro korsaroj, tiu chi boato vekis suspekton; tial
debordighis kelkaj barkoj, por helpi la nian.  Sed ili alvenis
nur ghustatempe por enshipigi la dronantojn.  En la konfuzo, la
malamika boato jam malaperis.  Sur la du barkoj, kiuj surprenis
la dronantojn, oni ne sciis certe, chu chiuj estas savitaj.  Oni
reciproke proksimighis; kaj ho ve! oni eksciis, ke mia fratino
kaj unu el shiaj kunludantinoj malestis; samtempe oni ekvidis en
unu el la barkoj fremdulon, kiun konis neniu.  Minacite de
Mustafa, li konfesis, ke li apartenas al la malamika shipo, kiu
ankrostaras je du mejloj oriente, kaj ke liaj kunuloj,
forrapidegante, lin lasis al lia sorto en la momento, kiam li
ekkunsavis la knabinojn; li ankau diris, ke li rimarkis, kiel
oni entrenis du el ili en la barkon.

Senlima estis la doloro de mia maljuna patro.  Ankau Mustafa
estis morte afliktita, ne nur pro tio, ke li perdis sian amatan
fratinon, kaj ke li devas sin mem kulpigi pri shia malfelicho,
sed plie -- tiu amikino de Fatme, kiu partoprenis shian
malfelichon, estis de siaj gepatroj promesita al li kiel edzino,
kaj tion li ankorau ne kuraghis konfesi al nia patro, char shiaj
gepatroj estis malrichaj kaj de malaltranga deveno.  Sed mia
patro estis homo severa.  Kiam lia chagrenego iom malpliighis, li
venigis al si Mustafan kaj diris al li: "Via malsagheco nun
rabis de mi la konsolon de miaj lastaj jaroj kaj la ghojon de
miaj okuloj.  For de mi! mi forpelas vin por eterne de antau mia
vizagho; mi malbenas vin kaj viajn posteulojn; kaj ne pli frue ol
tiam, kiam vi rekondukos al mi Fatme'on, via kapo liberighos de
la malbeno de l' patro."

Tion mia malfelicha frato tute ne atendis.  Jam antaue li firme
decidis elserchi sian fratinon kaj shian amikinon: por tio li nur
volis elpetegi al si la benon de la patro, kaj nun tiu chi
forpelis lin, malbenitan, en la mondon.  Tamen, kvankam granda
jam estis lia aflikto, tiu chi nova malfelicho, kiun li ja ne
meritis, plifortigis nun lian kuraghon.  Li iris al la kaptita
korsaro kaj demandis lin, kien veturas lia shipo, kaj eksciis, ke
ili komercas pri sklavoj kaj faras kutime grandan publikan
sklavovendadon en Balsoro.

Kiam li revenis hejmen, por pretigi sin por la vojagho, la kolero
de la patro shajnis iom kvietighinta, char li sendis al li sakon
da oro, kiel subtenon dum la vojagho.  La gepatrojn de Zorajde --
tiel nomighis lia forrabita fianchino -- Mustafa, plorante,
adiauis; poste li ekforiris Balsoron.  Li faris la vojaghon
surtere, char de nia urbeto al Balsoro nenia shipo tiutempe
veturis.  Tial li devis fari tre strechitajn tagvojirojn, por
alveni Balsoron ne tro longatempe post la korsaroj.  Char li
havis bonan chevalon kaj nenian pakajhon, li esperis atingi la
urbon en la fino de la sesa tago.  Sed en la vespero de la kvara
tago, dum li tute sola rajdis sian vojon, surfalis lin subite tri
viroj.  Rimarkinte, ke ili estas bone armitaj kaj fortaj kaj ke
ili celas lian monon kaj lian chevalon plivere ol lian vivon, li
kriis al ili, ke li volas kapitulaci.  Ili desaltis de siaj
seloj, kunligis al li la piedojn sub la ventro de lia chevalo,
kaj, metinte lin meze inter sin, dum unu el ili ekprenis lian
bridon, ili ekfortrotis rapide, ne parolante ech unu vorton.

Mustafa fordonis sin al premanta malespero.  Shajnis, ke jam nun
plenumighis por la malfelichulo la malbeno de lia patro; char
kiel li povas esperi savi sian fratinon kaj Zorajde'on, se,
senigita je chiuj rimedoj, li nenion povas doni, por ilin
liberigi, krom sia mizera vivo?  Mustafa kaj liaj senparolaj
akompanantoj jam rajdis eble unu horon proksimume, kiam ili
deturnighis en malgrandan flankvaleton.  La valeto estis
chirkauborderita de altaj arboj.  Mola, malpale verda herbejo,
tra kies mezo rivereto fluis rapide, invitis al ripozo.  Kaj
efektive li ekvidis, starigitajn tie, dek kvin ghis dudek
tendojn.  Al la palisetoj de l' tendoj estis ligitaj kameloj kaj
belaj chevaloj; kaj el unu el la tendoj elsonis gajaj melodioj de
citro kaj du belaj vochoj de viroj.  Al mia frato shajnis,
kvazau homoj, kiuj elektis tiel agrablan tendarejon, ne povus
intenci kontrau li ion malbonan; tial li obeis sentime la
ordonon de siaj kondukantoj, kiuj, disiginte liajn ligilojn,
faris al li signon, ke li desaltu de chevalo.  Oni kondukis lin
en tendon pli grandan ol la ceteraj, belete, preskau kokete
ornamitan interne.  Belegaj orbroditaj kusenoj, teksitaj
tapishoj, oritaj incensujoj estus montrintaj aliloke richecon kaj
komforton; sed chi tie ili shajnis nur kuraghacha rabajho.  Sur
unu el la kusenoj sidis maljuna vireto; lia vizagho estis
malbela, lia hauto nigre bruna kaj brilanta; kaj malloga trajto
de malica ruzo chirkau okuloj kaj busho faris malameginda lian
vidighon.  Kvankam chi tiu viro penadis donigi al si kiom eble da
respekto, tamen Mustafa baldau rimarkis, ke ne por li oni tiel
riche ornamis la tendon; kaj la alparolmaniero de liaj
kondukantoj shajnis lin pravigi en lia supozo.  "Kie estas la
Forta?" demandis ili la malgrandulon.  "Li faras chaseton,"
respondis chi tiu; "sed li komisiis min okupi, kiel
anstatauanto, sian lokon." -- "Ne saghe li agis, tion
farante," rediris unu el la rabistoj, "char baldau oni devos
decidi, chu tiu chi hundo devas morti au pagi; kaj tion scias la
Forta pli bone ol vi."

La malgrandulo, kiu havis, laushajne, deziron sin venghi per
bato, sin levis en la sento de sia indeco kaj elrektigis sin
alten, por atingi per siaj fingropintoj la orelon de sia
kontrauulo.  Sed vidante, ke liaj penoj restas senfruktaj, li
komencis insulti; kaj vere, chiun lian malghentilajhon la aliaj
plenvalore repagis, ke la tuta tendo rebruegis de la
interinsultado.  Subite malfermighis la pordo de l' tendo, kaj
enpashis altkreska majesta viro, juna kaj bela kiel princo de
Perslando.  Liaj vestoj kaj armiloj estis, esceptinte nur lian
belegan sabron kaj lian riche ornamitan ponardon, neatentindaj
kaj simplaj; sed lia severa rigardo, ja lia tuta tenigho, kvankam
neniel timigaj, inspiris respekton.

"Kiu ghi estas, kiu kuraghas ekmalpaci en mia tendo?" kriis li
al la timigitaj apudestantoj.  Dum kelkaj momentoj regis profunda
silento; fine rakontis unu el tiuj, kiuj alvenigis Mustafan, kiel
la afero okazis.  Che tio rughighis de kolero la vizagho de tiu,
kiun oni nomis "la Forta."  "Chu vi kredas, ke mi iam min
lasus anstatauighi de vi, Hasano?" kriis li, per terura vocho,
al la malgrandulo.  Tiu chi kvazau kuntirighis pro timo, tiel ke
li shajnis ech multe pli malgranda ol antaue, kaj ekshtelighis
al la elirejo de la tendo.  Sed bontrafa piedekbato de la Forta
igis lin, per granda neordinara salto, elflugi tra la pordo.

Kiam la hometo estis malaperinta, la tri viroj kondukis Mustafan
antau sian hetmanon, kiu jam sidigis sin sur la kusenoj.  "Jen
ni alvenigas tiun, kiun vi ordonis al ni kapti."  La chefo longe
observis la kaptiton; poste li parolis: "Bashao de Suliejka! via
propra konscienco ja diras al vi, kial vi nun staras antau
Orbasano."  Audinte tion, mia frato sin jhetis antau li genue
kaj respondis: "Ho sinjoro! al mi shajnas, ke vi eraras; mizera
malfelichulo mi ja estas, sed ne tiu bashao, kiun vi serchas!"
Mirigis chi tiuj vortoj chiujn, kiuj estis en la tendo.  Sed la
sinjoro de la tendo parolis: "Ne multe utilos al vi viaj
shajnmanovroj, char mi tuj alkondukigos al vi personojn, kiuj vin
bone rekonos."  Li ordonis alkonduki Zulejman.  Oni venigis en
la tendon maljunan virinon, kiu, al la demando, chu shi ne
rekonas en mia frato la Bashaon de Suliejka, respondis: "Jes,
ja!  Kaj mi jhuras per la tombo de l' Profeto, ghi estas la
bashao kaj neniu alia." -- "Vidu nun, abomenulo, kiel vi vane
estis ruza," ekparolis kolere la Forta.  "Vi estas por mi tro
malestiminda, por ke mi malpurigu per via sango mian bonan
ponardon; sed al la vosto de mia chevalo mi alligos vin morgau,
kiam la suno levighos, kaj mi trarajdegos kun vi la arbarojn,
ghis ghi subiros malantau la montoj de Suliejka!"  Nun ekperdis
mia malfelicha frato la kuraghon.  "Tio estas la malbeno de mia
kruela patro," ekkriis li, plorante; "jen ghi alpelas min al
malhonora morto; kaj ankau vi estas perdita, dolcha fratino, kaj
vi, Zorajde!" -- "Via ludacho nenion utilas al vi," diris unu
el la rabistoj, ligante al li la manojn malantau la dorso;
"eliru tuj el la tendo, char la Forta ekmordas la lipojn kaj
rigardas al sia ponardo.  Se vi volas travivi ankorau unu
nokton, venu!"

Ekforkondukante mian fraton, la rabistoj renkontis tri aliajn,
antauenpelantajn kaptiton.  Ili eniris kun li en la tendon.
"Jen tiu bashao, kiun ni nun venigas al vi lau via ordono,"
diris ili, kaj ili kondukis la kaptiton antau la kusenon de la
Forta.  Kiam la kaptito estis tien kondukita, mia frato havis
bonan okazon, por observi lin, kaj al li mem falis en la okulojn
la simileco, kiun havis tiu homo kun li; nur lia barbo estis pli
nigra, kaj pli bruna lia vizagho.  Shajnis, ke la apero de la dua
kaptito tre mirigis la Fortan.  "Kiu el vi estas la ghusta?" li
demandis, rigardante jen mian fraton, jen la alian.  "Se vi
aludas la Bashaon de Suliejka," respondis, per fiera tono, la
kaptito, "tio estas ja mi!"  Longe kaj fikse la Forta rigardis
la bashaon, per sia severa terura rigardo; poste, nenion dirante,
li faris signon, ke oni konduku lin for.  Kiam chi tio estis
farita, li alproksimighis al mia frato, distranchis ponarde liajn
ligilojn kaj faris signon, ke li sidighu apud li sur la kuseno.
"Mi estas vere afliktita, fremdulo," diris li, "ke mi prenis
vin por tiu monstro, sed alskribu ghin al stranga dispono de l'
chielo, kiu faligis vin en la manojn de miaj fratoj, en la horo
mem, kiu estas dedichita al la pereo de tiu kanajlo."  Mia frato
petis lin pri unu sola favoro: ke li permesu al li daurigi tuj
lian vojaghon, char chiu prokrasto povas esti por li pereiga.  La
Forta informigis sin pri liaj urghaj aferoj; kaj post kiam
Mustafa chion rakontis al li, li konsilis al li pasigi chi tiun
nokton en lia tendo; li kaj lia chevalo sendube bezonas ripozon;
sed la morgauan tagon li montros al li vojon, kiu kondukos lin
al Balsoro post unu kaj duono da tago.  Mia frato konsentis,
estis bonege regalita, kaj dormis trankvile ghis la mateno en la
tendo de l' rabisto.

Kiam li revekighis, li vidis sin tute sola en la tendo, sed
antau la kurteno li ekaudis kelkajn vochojn kune parolantajn:
ili shajnis aparteni al la sinjoro de l' tendo kaj al la
malgranda nigrebruna vireto.  Li subauskultis iome, kaj audis,
je sia konsternego, kiel la malgrandulo insiste postulas de la
alia, ke li mortigu la fremdulon, char, se li estos liberigita,
li povos ilin chiujn perfidi.

Mustafa tuj rimarkis, ke la vireto portas koleron kontrau li,
char li estis la kauzo de tio, ke oni traktis lin hierau tiel
malbone.  Dum kelkaj momentoj la Forta shajnis pripensi.  "Ne,"
parolis li fine, "li estas mia gasto, kaj por mi la gastrajto
estas sankta; krom tio, shajnas al mi, ke li ne havas tian
mienon, kvazau li volus nin perfidi."

Dirinte tion, li forshovis la kurtenon kaj eniris en la tendon.
"Pacon al vi, Mustafa," diris li; "ni gustumu la matenan
trinkon; poste vi pretighu por la foriro."  Li prezentis al mia
frato pokalon da sorbedo kaj, kiam ili estis trinkintaj, ili
bridis la chevalojn, kaj kun koro multe pli kuragha ol che sia
alveno Mustafa surchevalighis.  Ili baldau preterrajdis la
tendaron, kaj nun ili deturnighis en larghan vojon, kondukantan
en la arbaron.  La Forta rakontis al mia frato, ke tiu bashao,
kiun ili kaptis dum la chasado, promesis toleri, ke ili restu
sendanghere en lia regiono; sed antau kelkaj semajnoj li kaptis
unu el la plej bravaj de la bando kaj, post plej teruraj
turmentegoj, lasis lin pendigi.  Jam de longe li tenis lin sub
spionado, kaj hodiau li devas morti.  Mustafa ne kuraghis ion
kontraudiri, char li estas felicha, ke li mem savighis kun
sendifekta hauto.

Che la eliro de la arbaro la Forta haltigis sian chevalon,
priskribis al mia frato la vojon, etendis al li sian manon por
adiaui, kaj parolis: "Mustafa, vi farighis, en stranga maniero,
gasto de la rabisto Orbasano.  Mi ne volas ordoni, ke vi nepre
prisilentu, kion vi vidis kaj audis.  Kvankam senkulpa, vi
elsuferis la antautimon de l' morto, kaj mi shuldas al vi
kompenson.  Prenu, kiel memorajhon, chi tiun ponardon; kaj kiam
ajn vi bezonos helpon, ghin sendu al mi, kaj mi rapidos por vin
defendi.  Eble ankau chi tiu saketo utilos al vi por via
vojagho."  Mia frato dankis lin pro lia noblanimeco; li prenis
la ponardon, sed la saketon li ne volis akcepti.  Ankorau unu
fojon Orbasano premis al li la manon, faligis teren la saketon
kaj ekforgalopis ventegorapide en la arbaron.  Vidante, ke jam ne
plu estas eble lin kuratingi, Mustafa desaltis de sia chevalo,
por reeklevi la saketon, kaj ekmiregis pro la grandanimeco de sia
gastiginto, char la saketo enhavis multegon da oro.  Li dankis
Allah'on pro sia savigho, kaj rekomendinte al lia favorkoreco la
noblan rabiston, li ekdaurigis gajakore sian vojon al Balsoro.

Leza silentighis kaj demande rigardis Ahhmet'on, la maljunan
komerciston.

"Ne, se estas tiel," diris chi tiu, "volonte mi plibonigas
mian jughon pri Orbasano; char vere, bele li agis kontrau via
frato."

"Li agis kiel brava Islamano," ekkriis Mulej; "sed mi esperas,
ke tio ne estas jam la fino de via rakonto, char, se mi ne
eraras, ni chiuj deziregas audi plue, kio okazis al via frato,
kaj chu li liberigis Fatme'on, vian fratinon, kaj la belan
Zorajde'on."

"Se tio vin ne enuigas, mi volonte daurigos la rakonton,"
respondis Leza, "char, efektive, la historio de mia frato estas
aventuroplena kaj miriga."

Che la tagmezo de la sepa tago post sia foriro, Mustafa enrajdis
tra la pordego de Balsoro.  Enirinte en karavanejon, li tuj
demandis, kiam komencighos la sklavovendado, kiu chiujare
farighas chi tie.  Sed li ricevis la teruran respondon, ke li
venas tro malfrue je du tagoj.  Oni esprimis bedauron pro lia
malfruigho kaj rakontis al li, ke li multe perdis, char, en la
plej lasta tago de l' vendado, alvenis du sklavinoj tiel superege
belaj, ke ili altiris sur sin la rigardojn de chiuj achetantoj.
Tiuj chi lastaj, oni diris, interbatighis kaj interdisshirighis
en plej bona maniero pro tiuj belulinoj, kiuj fine ja estis
venditaj, sed por prezo tiel alta, ke nur ilia nuna sinjoro povis
ghin pagi.  Mia frato informighis pli detale pri la sklavinoj kaj
jam ne dubis plu, ke tio estas la samaj malfelichulinoj, kiujn li
nun serchas.  Li eksciis plie, ke tiu, kiu ilin achetis, loghas
je kvardek horoj de Balsoro kaj nomighas Tiuli-Kos, eminenta,
richa, sed jam iom maljuna viro, kiu en pasinta tempo estis
Kapudan-bashao[7] de l' kalifo, sed nun estas eksighinta, por
elripozi kun siaj amasigitaj richajhoj.

Komence Mustafa volis tuj residighi sur sian chevalon, por
rapidatingi Tiulin, kiu apenau povis esti antauighinta ech je
unutaga vojiro.  Sed ekpensinte, ke li, solulo, neniel povas
sukcesi kontrau tiu potenca vojaghanto, nek rekapti de li lian
akiron, li penis elpensi alian agmanieron, kaj baldau li trovis
ghin.  Lia maldistingigho je la Bashao de Suliejka, -- konfuzo,
kiu siatempe minacis farighi por li tiel danghera, -- venigis al
li la penson, eniri sub tiu nomo en la domon de Tiuli kaj
tiumaniere riski unu ekprovon por liberigi la du malfelichajn
knabinojn.  Li do dungis kelke da servistoj kaj chevaloj, -- por
tio bonege utilis al li la mono de Orbasano, -- havigis al si mem
kaj al siaj servistoj belegajn vestojn, kaj ekvojiris al la
kastelo de Tiuli.  Post kvin tagoj li alvenis proksimen de tiu
kastelo.  Ghi kushis sur bela ebenajho.  De chiuj flankoj
chirkaufermis ghin altaj muroj, kiujn la konstruajhoj nur tre
malmulte superstaris.  Alveninte tien, Mustafa kolorigis nigraj
siajn harojn kaj sian barbon kaj shmiris sian vizaghon per la
suko de iu kreskajho, kiu donis al ghi ghuste tiun saman brunetan
koloron, kiun havis la vizagho de l' Bashao.  Poste li sendis en
la kastelon unu el siaj servistoj, kiu petis por li, en la nomo
de l' Bashao de Suliejka, pri nokta ripozejo.  Baldau revenis la
servisto kun kvar bele vestitaj sklavoj, kiuj prenis per la brido
la chevalon de Mustafa kaj kondukis sur la korton de l' kastelo.
Tie ili helpis lin dechevalighi, kaj kvar aliaj kondukis lin sur
largha marmora shtuparo supren al Tiuli.

Tiu chi, maljuna gajhumora bravulo, akceptis mian fraton kun
respekto kaj ordonis meti antau li la plej bonan, kiun povis
prepari lia kuiristo.  Post la mangho Mustafa iom post iom igis
la paroladon ektushi la novajn sklavojn, kaj Tiuli laudis ilian
belecon, plendante nur pri tio, ke ili estas chiam tiel
malghojaj; tamen li kredis, ke tio baldau forpasos.  Tre
ghojigite pro chi tiu akcepto mia frato kushighis ripozi kun plej
belaj esperoj.  Li jam dormis eble unu horon proksimume, kiam
revekis lin la brilo de lampo, kiu pikis blindige liajn okulojn.
Li suprensidighis en la lito, sed kredis, ke li ankorau songhas,
char antau li staris tiu nigre-bruna hometo el la tendo de
Orbasano, tenante lampon en la mano kaj distordante sian
bushachon en malagrablegan rideton.  Mustafa ekpremetis al si la
brakon kaj shirpinchis la nazon, por sin konvinki, chu li vere
maldormas; sed la aperajho restis kiel antaue.  "Kion vi volas
apud mia lito?" ekkriis Mustafa, rekonsciighinte el sia mirego.
"Nu, ne tiel ekscitighu, sinjoro," parolis la hometo; "mi bone
divenis, kial vi venis chi tien.  Vian estimindan vizaghon mi
ankau ne forgesis; tamen, por diri la veron, se mi ne estus, per
mia propra mano, helpinta pendigi la Bashaon, vi eble min
trompus.  Sed nun mi estas chi tie, por fari al vi demandon."

"Antau chio diru, kiel vi chi tien venis," rediris al li
Mustafa, kiu koleregis pro tio, ke li nun estas elperfidita. --
"Tion mi ja tre volonte diros al vi," respondis la alia.  "Char
mi ne povis plu vivi en bona interrilato kun la Forta, mi
forkuris.  Sed vi, Mustafa, estis en realeco la kauzo de nia
malpaco, kaj tial vi devas doni al mi vian fratinon, kiel
edzinon, rekompence de kio mi helpos vin ambau forkuri.  Se vi
shin ne donos, mi iros al mia nova sinjoro kaj rakontos al li iom
pri la nova Bashao."

Mustafa frenezighis de teruro kaj kolero.  Nun, kiam li kredis,
ke li certe atingis la celon de siaj deziroj, venis tiu mizerulo
kaj ilin vanigis.  Estis nur unu rimedo, kiu povus sukcesigi lian
projekton: la malhometon li nepre devas mortigi.  Per unu salto
li do eljhetighis al li el la lito; sed lia malamiko, sendube
antauvidinte ion similan, lasis fali la lampon, ke ghi
estingighis, kaj forkuregis en la mallumo, freneze kriante por
helpo.

Nun estis tre kriza la situacio de Mustafa.  La knabinojn li
devis por tiu momento forlasi kaj prizorgi nur sian propran
savighon.  Li iris tial al la fenestro, por vidi, chu li ne povas
tie trasalti.  Ghis la tero estis priatentinda profundo kaj
kontrauflanke staris alta muro, super kiun li devus grimpi.  Dum
li staris meditante che la fenestro, subite li ekaudis multajn
vochojn, proksimighantajn al lia chambro.  Ili jam atingis la
pordon.  Senespera, li nun ekkaptis sian ponardon kaj siajn
vestojn kaj elsaltis tra la fenestro.  La falo estis malfacila,
sed li sentis, ke li ne rompis al si ian korpmembron; li do tuj
relevighis kaj kuris al la muro, kiu chirkauis la korton, ghin
suprenrampis, je la mirego de siaj persekutantoj, kaj baldau sin
trovis sur libera kamparo.  Li daurigis kuri, ghis li alvenis
malgrandan arbaron, kie li jhetis sin teren, ellacigita.  Tie li
pripensis, kion li devas fari.  Siajn chevalojn kaj servistojn li
devis forlasi; sed prosperis al li konservi sian monon, kiun li
portis en sia zono.  Baldau montris al li lia elpensema kapo
alian savrimedon.  Li iris pluen en la arbaro, ghis li alvenis
vilaghon, kie por malalta prezo li achetis chevalon, kiu baldau
lin portis en urbon.  Tie li informighis pri kuracisto, kaj oni
rekomendis al li iun spertan maljunulon.  Tiun chi, pere de kelke
da oraj moneroj, li konsentigis konigi al li kuracilon, kiu
kauzos mortsimilan dormon, tuj per dua rimedo reforigeblan.
Akirinte tiun rimedon, li achetis longan artefaritan barbon,
nigran talaron kaj chiuspecajn skatolojn kaj retortojn, tiel ke
li povis bone prezenti vojaghantan kuraciston, sursharghis siajn
posedajhojn sur azenon kaj ekvojaghis returne en la kastelon de
Tiuli-Kos.  Li povis esti certa, ke tiuchifoje oni lin ne
rekonos, char la barbo lin aliformigis ghis tia grado, ke li ja
apenau rekonis sin mem.  Alveninte che Tiuli, li anoncigis sin
kiel la kuraciston Shakamankabudibaba.  Kiel li pensis, tiel
okazis.  La belega nomo tiel bone rekomendis lin al la maljuna
malsaghulo, ke tiu chi tuj invitis lin manghi.  Shakamankabudibaba
aperis antau Tiuli; kaj apenau ili interparoladis unu plenan
horon, la maljunulo decidis submeti chiujn siajn sklavinojn al la
kuracado de l' sagha medicinisto.  Tiu chi apenau povis kashi
sian ghojon, ke li nun revidos sian amatan fratinon: kaj kun
frapanta koro li sekvis Tiulin, kiu kondukis lin en la serajlon.
Ili venis en chambron bele ornamitan, sed en ghi trovighis neniu.
"Kara doktoro Shambaba, au kiel ajn vi estas nomata," parolis
Tiuli-Kos, "rigardu atente la truon en tiu muro; tra tiu truo
eletendos sian brakon chiu mia sklavino, kaj tiam vi povos
ekzameni, chu la pulso estas malsana au ne."  Mustafa vane
petegis kaj argumentis; permeson li ne ricevis por vidi la
knabinojn; tamen ilia sinjoro konsentis diri al li, kiel chiu el
ili kutimas farti.  Nun eltiris Tiuli el sia zono longan
paperajhon kaj per lauta vocho eknomis unuope siajn sklavinojn.
Che chiu alvoko eletendighis tra la muro unu mano, kaj la
kuracisto ekzamenis la pulson.  Jam estis voche legitaj ses
nomoj, kaj chiujn oni deklaris bonsanaj; kaj nun legis Tiuli,
kiel sepan nomon, "Fatme," kaj malgranda blanka mano elighis
tra la muro.  Tremante de ghojo, Mustafa ekkaptis ghin kaj, kun
serioza mieno, deklaris grave malsana.  Tiuli tre
maltrankvilighis kaj ordonis al sia sagha Shakamankabudibaba,
rapide prepari kuracilon.  La kuracisto eliris el la chambro kaj
skribis sur papereton: "Fatme! mi volas vin savi; sed por tio
necese estas, ke vi decidighu preni medikamenton, kiu faros vin
dum du tagoj senviva!  Tamen mi posedas rimedon, kiu redonos al
vi la vivon.  Se vi tion konsentas, diru nur, ke chi tiu
trinkajho nenion helpis, kaj tio estos por mi signo, ke vi
akceptas mian proponon."

Baldau li revenis en la chambron, kie Tiuli atendis lin.  Li
kunportis trinketon ne malutilan, palpis ankorau unufoje la
pulson de l' malsana Fatme kaj shovis samtempe la papereton sub
shian braceleton; la trinketon li transdonis al shi tra la
aperturo en la muro.  Tiuli shajnis tre maltrankvila pro Fatme
kaj prokrastis ghis pli oportuna tempo la ekzamenon de la ceteraj
sklavinoj.  Forlasinte, kune kun Mustafa, la chambron, li parolis
per malghoja tono: "Shadibaba, diru malkashe, kion vi pensas pri
la malsano de Fatme?"  Shakamankabudibaba respondis kun profunda
ekghemo: "Ho sinjoro, ke la Profeto donu al vi konsolon!  Shi
havas febron malrapidiran, kiu ja eble estos shia finigho."  Che
tio ekflamis la kolero de Tiuli: "Kion vi diras, malbenita
medicinista hundo?  Chu shi, pro kiu mi elpagis du mil
ormonerojn, devos mortachi kiel bovino?  Sciu, ke se vi ne
sukcesos shin savi, mi dehakos al vi la kapon!"  Nun mia frato
ekkomprenis, ke li agis mallerte, kaj penis redoni al Tiuli
esperon.  Dum ili tiel interparolis, venis el la serojlo nigra
sklavo, por sciigi al la kuracisto, ke la trinketo nenion helpis.
"Uzu vian tutan arton, Shakamdababelda, au kiel ajn vi vin
skribas; mi pagos al vi chion, kion vi postulos," kriis
Tiuli-Kos, preskau plorante pro timo, ke li perdos tiom da oro.
"Mi donos al shi sukajheton, kiu liberigos shin de chia
premego," respondis la kuracisto.  "Jes, jes, donu al shi
sukajheton," plorparolis la maljuna Tiuli.  Plena de espero,
Mustafa foriris serchi sian dormigilon; kaj doninte ghin al la
nigra sklavo kaj klariginte kiom oni per unu fojo devas preni, li
iris al Tiuli kaj diris, ke li devas ankorau serchi apud la lago
iujn sanigajn herbojn.  Dirinte tion, li elforrapidis tra la
pordego.  Apud la lago, kiu kushis ne malproksime de la kastelo,
li demetis siajn falsajn vestojn kaj jhetis en la akvon, ke ili
gaje naghis chirkaue; sin mem li kashis en la arbetajharo,
atendis tie la nokton, kaj poste enshtelighis en la tombejon apud
la kastelo de Tiuli.

Mustafa forestis eble apenau unu horon el la kastelo, kiam oni
alportis al Tiuli la sciigon, ke lia sklavino Fatme mortighas.
Li forsendis servistojn al la lago, por tuj venigi la kuraciston,
sed baldau revenis solaj liaj senditoj kaj raportis, ke la
malfelicha kuracisto falis en la akvon kaj dronis; oni povas vidi
lian nigran talaron naghantan en la lago; tie kaj chi tie
elrigardetas ankau el la ondoj lia majesta barbo.  Jam ne
esperante pri savo, Tiuli malbenis sin mem kaj la tutan mondon,
elshiris al si la barbon kaj ekkuris, kapantauen, kontrau la
muron.  Sed chio chi tio utilis nenion, char Fatme baldau
ellasis la lastan spiron sub la manoj de la aliaj virinoj.
Sciighinte pri shia morto, Tiuli ordonis, ke oni rapide faru
cherkon, char li ne povis toleri mortinton en la domo; kaj la
kadavron li lasis forigi en la mauzojeon.  La portistoj alportis
tien la cherkon, rapide metis ghin teren kaj forkuris, char ili
ekaudis el inter la aliaj cherkoj ve-kriadon kaj ghemegojn.

Mustafa, kiu kashis sin malantau la cherkoj kaj de tie
forkurigis la portistojn, elvenis nun el sia kashejo kaj
eklumigis lampon, kiun li por tiu celo jam kunportis.  Poste,
ekpreninte boteleton, kiu enhavis la vekontan medikamenton, li
levis la kovrilon de la cherko de Fatme.  Sed kia teruro ekkaptis
lin, kiam sin montris al li, che la lumo de la lampo, trajtoj
tute nekonataj!  Nek mia fratino nek Zorajde, sed iu tute alia
kushis en la cherko.  Multe da tempo li bezonis, por reekregi sin
post chi tiu nova bato de l' sorto; sed fine kompato venkis lian
koleron.  Li malshtopis sian boteleton kaj vershetis al shi la
medikamenton inter la lipojn.  Shi ekspiris, ekmalfermis la
okulojn kaj shajnis longe pripensi, kie shi estas.  Fine shi
rememoris, kio okazis; sin levis el la cherko; kaj sin jhetis al
la piedoj de Mustafa.  "Kiel mi povas vin danki, ho favorkora
estajho," shi ekkriis, "ke vi savis min el mia terura
mallibereco!"  Mustafa interrompis shiajn dankesprimojn per la
demando, kiel farighis, ke shi kaj ne Fatme, lia fratino, estas
savita.  Shi rigardis lin, mirigita.  "Nun fine mi ekkomprenas
mian savighon, kiu ghis nun estis al mi neklarigebla," shi
respondis; "sciu, ke en tiu kastelo oni nomis _min_ Fatme, kaj
al _mi_ vi donis vian papereton kaj la savtrinkajhon."  Mia
frato petegis la savitan knabinon, ke shi donu al li sciigojn pri
lia fratino kaj Zorajde; kaj li eksciis, ke ili ambau sin trovas
en la kastelo, sed jam ricevis, lau la kutimo de Tiuli, aliajn
nomojn; ili nun estas nomataj Mirza kaj Nurmahal.

Vidante, ke mia frato tiagrade malghojas pro chi tiu malsukceso,
Fatme, la savita sklavino, ekpenis lin rekuraghigi kaj promesis
sciigi al li rimedon, por liberigi spite chio ambau knabinojn.
Revigligita de chi tiu penso, Mustafa elcherpis novan esperon; li
petis shin nomi tiun rimedon, kaj shi parolis: "Mi ja estas nur
de kvin monatoj sklavino de Tiuli, tamen tuj de la komenco mi
pripensis savighon, sed por mi sola ghi estis tro malfacila.  Sur
la interna korto de l' kastelo vi sendube ekvidis puton, kiu
eljhetas akvon el dek tubegoj; tiun puton mi ankau rimarkis.  Mi
memoris, ke mi jam vidis en la domo de mia patro similan puton,
kies akvo alfluadas tra vasta kondukilaro.  Nu, kun la celo
ekscii, chu ankau chi tiu puto estas same konstruita, mi laudis
unu tagon en cheesto de Tiuli ghian belecon kaj demandis pri ghia
arhhitekturisto.  'Mi mem konstruis ghin,' li respondis, 'kaj
tio, kion vi vidas chi tie, estas la malplej rimarkinda; char la
akvo alvenas el rivereto je almenau mil pashoj de tie chi kaj
trafluadas volbitan kondukilegon, kiu havas almenau la alton de
homo; kaj de chio chi tio mi mem faris la planon.'  Audinte
tion, mi ofte deziris havi, nur dum unu momento, forton de viro,
por povi ellevi unu el la shtonegoj el la flanko de l' puto; tiam
mi povus forkuri, kien ajn mi nur volus.  Mi do montros al vi nun
la kondukilegon; vi povos penetri tra ghi nokte en la kastelon
kaj forsavi viajn amatojn.  Sed almenau du virojn vi devos havi
kun vi, por superforti la sklavojn, kiuj nokte gardas la
serajlon."

Tiel shi parolis.  Mia frato, kvankam jam du fojojn lin trompis
liaj esperoj, denove rekuraghighis kaj esperis, kun helpo de
Allah, plenumi la planon de l' sklavino.  Li promesis al shi, ke
li poste prizorgos shian forvenon en shian hejmon, se shi lin
helpos penetri en la kastelon.  Tamen faris al li zorgojn
ankorau jena pripenso: kie li povos trovi du -- tri fidelajn
helpontojn.  Subite li ekpensis pri la ponardo de Orbasano kaj
pri la promeso, kiun donis al li la rabisto, rapidi lin helpi,
kie ajn li bezonus lin.  Li do forlasis, kune kun Fatme, la
tombejon, por iri serchi la rabiston.

En la sama urbo, en kiu li sin shanghis en kuraciston, li achetis
per sia lasta mono chevalon kaj dungigis Fatme'on al malricha
virino, kiu loghis en la antauurbo.  Li mem rapidis al la
montaro, kie li la unuan fojon renkontis Orbasanon, kaj alvenis
tien post tri tagoj.  Baldau li retrovis la tendaron kaj aperis
neatendite antau Orbasano, kiu lin amike bonvenigis.  Li
rakontis al li siajn malsukcesajn klopodojn, che kio, de tempo al
tempo, la seriozema Orbasano ne povis ne ridi iome, precipe kiam
li image prezentis al si la kuraciston Shakamankabudibaba.  Sed
pri la perfido de la malgrandulo li tre kolerighis, kaj jhuris,
ke li pendigos lin propramane, kie ajn li lin trovos.  Al mia
frato li certigis, ke li tuj estos preta lin helpi, kiam li
antaue refortighos post la vojagho.  Mustafa tial denove restis
dum tiu nokto en la tendo de Orbasano; sed kun la unua matenrugho
ili ekforiris, kaj Orbasano kunprenis tri siajn plej kuraghajn
virojn, provizitajn per bonaj chevaloj kaj armiloj.  Ili rajdis
rapide antauen kaj venis post du tagoj en la urbeton, kie
Mustafa jam lasis la liberigitan Fatme'on.  Kune kun shi, ili
rajdis pluen de tiu urbeto ghis la malgranda arbaro, de kie oni
povis vidi la kastelon de Tiuli, ne malproksime kushantan.  Tie
ili ekkampis, por atendi la nokton.  Kiam farighis mallume, ili
tuj alshtelighis, kondukataj de Fatme, al la rivereto, kie estis
la deirpunkto de la akvokondukilego; kaj baldau ili chi tiun
trovis.  Fatme'on kaj unu serviston ili lasis tie starantajn kun
la chevaloj kaj ekmallevighis en la kondukilegon; sed antau ol
ili eniris, Fatme ankorau unufoje chion precize ripetis al ili,
nome: ke ili venos tra la puto sur la internan korton de l'
kastelo; tie estas en la dekstra kaj maldekstra anguloj du turoj;
en la chambro malantau la sesa pordo, se oni kalkulas de la
dekstra turo, sin trovas Fatme kal Zorajde, gardataj de du nigraj
sklavoj.  Bone provizitaj per armiloj kaj feraj leviloj, Mustafa,
Orbasano kaj du aliaj malsupreniris en la akvokondukilon.  Ili ja
enakvighis ghis la zono; tamen ili energie trapushis sin
antauen.  Post duono da horo ili alvenis la puton mem kaj tuj
enshovis siajn levilojn.  La muro estis dika kaj firma, sed al la
kunigitaj fortoj de la kvar homoj ghi ne povis longe
kontraustari; ili baldau enrompis truegon, sufiche grandan, por
ke oni povu facile trashovighi.  Orbasano eniris la unuan kaj
posthelpis la aliajn.  Kiam chiuj sin trovis sur la korto, ili
esploris la kontrauan flankon de l' kastelo, por eltrovi la jam
priskribitan pordon.  Sed ili ne povis interkonsenti, pri kiu
pordo ghi estas, char, kalkulante de la dekstra turo al la
maldekstra, ili trovis pordon murfermitan kaj nun ne sciis, chu
Fatme chi tiun preterforgesis au kunkalkulis.  Sed ne longe
pripensis Orbasano: "Chiun pordon malfermos al mi mia bona
glavo," li ekkriis; li proksimighis al la sesa pordo, kaj la
aliaj lin sekvis.  Malferminte la pordon, ili trovis ses nigrajn
sklavojn, kushantajn tere kaj dormantajn.  Ili estis tuj
retirighontaj senbrue, char ili vidis, ke ili maltrafis la
ghustan pordon, kiam figuro sin levis en la angulo kaj, per bone
konata vocho, ekkriis por helpo.  Ghi estis la malgrandulo el la
tendaro de Orbasano.  Sed antau ol la nigruloj plene konsciis,
kio okazas, jen jhetighis Orbasano al la malgrandulo, disshiris
je du pecoj lian zonon, fermshtopis al li la bushon kaj kunligis
la manojn malantau la dorso.  Poste li sin turnis al la sklavoj,
el kiuj kelkaj estis jam duone ligitaj de Mustafa kaj la du
aliaj, kaj helpis subigi ilin tute.  Metinte al la sklavoj
ponardon kontrau la brusto, oni demandis ilin, kie estas
Nurmahal kaj Mirza; kaj ili konfesis, ke ili estas en la apuda
chambro.  Mustafa kuregis en la chambron kaj trovis tie Fatme'on
kaj Zorajde'on, kiujn jam vekis la bruado.  Rapide la knabinoj
kolektis siajn ornamajhojn kaj vestajhojn kaj sekvis Mustafan.
Dume proponis la du rabistoj, ke oni chion forrabu, kion oni
povus trovi; sed tion Orbasano malpermesis, dirante: "Oni neniam
diru pri Orbasano, ke li eniris nokte la domojn, por shteli
oron."  Mustafa kaj la savitaj knabinoj malsupreniris rapide en
la akvokondukilon, dum Orbasano promesis sekvi ilin baldau.
Sed, kune kun alia rabisto, li antaue kaptis la malgrandulon kaj
elkondukis sur la korton; tie ili ligis chirkau lia kolo silkan
shnuron, kiun ili por tiu celo jam kunportis, kaj pendigis lin
che la plej alta supro de l' puto.  Tiel puninte la perfidon de
la mizerulo, ili ankau siavice malsupreniris en la
akvokondukiion kaj sekvis Mustafan.  Kun larmoj dankis ambau
knabinoj sian noblan savinton Orbasano; sed tiu chi instigis ilin
forkuri kiel eble plej rapide, char estas tre kredeble, ke
Tiuli-Kos ilin persekutigos en chiujn direktojn.  La sekvintan
tagon Mustafa kaj liaj savitoj, profunde kortushitaj, disighis de
Orbasano; vere! ili forgesos lin neniam.  Fatme, la liberigita
sklavino, iris alivestita al Balsoro, por tie enshipighi al sia
hejmo.

Post mallonga agrabla vojagho alvenis hejmen la miaj.  Preskau
mortigis mian maljunan patron la ghojo de la revido; en la tago
sekvinta ilian alvenon li aranghis grandan feston, en kiu
partoprenis la tuta urbo.  Antau granda kunvenintaro de parencoj
kaj amikoj, mia frato devis rakonti sian historion, kaj unuvoche
ili laudis tiel lin kiel ankau la noblan rabiston.

Kaj kiam li finis la rakonton, levighis mia patro kaj alkondukis
al li Zorajde'on.  "Tiel," li diris per solena vocho, "de via
kapo mi nun forigas la malbenon; ricevu, chi tiun knabinon, kiel
batalakiritan rekompencon pro via senripoza agemeco; akceptu mian
patran benon; kaj al nia urbo neniam manku viroj, kiuj similas al
vi pri frata amo, prudento kaj fervoro."

Jam atingis la karavano la finon de la dezerto, kaj ghoje la
vojaghantoj salutis la verdajn herbejojn kaj la foliorichajn
arbojn, kies charma vidajho jam de multaj tagoj ne trafis iliajn
okulojn.  En bela valo kushis karavanejo, kiun ili elektis kiel
noktan restadejon; kaj kvankam ghi prezentis nur malmulte da
komforto kaj refreshigo, tamen la tuta vojaghantaro estis pli
gaja kaj interamikighema ol antaue, char la penso, ke ili nun
elsavighis el la dangheroj kaj malagrablajhoj, kiujn okazigas
vojagho tra la dezerto, malfermis chiujn korojn kaj inklinis
chies spiriton al shercado kaj amuzighado.  Mulej, la juna gaja
komercisto, dancis dancon ridigan, ghin akompanante per kantoj,
kiuj ech de la seriozema greko Zaleukos ellogis rideton.  Sed,
ne kontenta de tio, ke li gajigis siajn kunvojaghantojn per ludo
kaj danco, li volis ankau rakonti al ili la historion, kiun li
jam antaue promesis; kaj, iom mallacighinte post sia saltado,
li ekparolis laujene: --




La Historio pri Malgranda Muk.


En Niceo, mia kara naskurbo, loghis iam homo, kiun oni nomis
Malgranda Muk.  Kvankam mi estis tiam tre juna, mi ankorau
memoras lin bone, precipe pro tio, ke estas li, al kiu mi dankas
la teruran bastonadon, per kiu regalis min foje mia patro.  Kiam
mi konatighis kun li, li estis jam grandaghulo; tamen li havis
nur tri au kvar futojn da alto.  Krom tio, li havis eksterajhon
tre strangan; char lia korpo, kvankam malgranda kaj delikata,
devis porti kapon multe pli grandan kaj pli dikan, ol la kapo de
ordinara mortemulo.  Li loghis tute sola en granda domo: ech sian
kuiradon li faradis propramane.  Nur unu fojon en kvar semajnoj
li iradis promeni; kaj nur la fuma kolonego, kiu chiutagmeze
supreniris el lia kameno, sciigadis al liaj samurbanoj, chu li
vivas au mortis.  Oni ofte lin vidis vespere tien kaj reen
irantan supre sur lia domo, kaj tiam, suprenrigardante de sur la
strato, oni povis tre bone imagi al si, ke sola lia granda kapo
chirkaukuradas sur la tegmento.  Mi kaj miaj ludkamaradoj estis
senkompataj buboj, kiuj ghojis moki kaj kolerigeti aliajn; sekve,
chiufoje kiam Malgranda Muk eliris promeni, tio estis por ni vera
festokazo.  En la difinita tago ni kolektighadis antau lia domo,
por tie atendi, ghis li elvenos; kaj fine, kiam malfermighis la
pordo kaj elrigardis unue la granda kapo kun la ankorau pli
granda turbano, kiam postvenis la cetera korpeto, vestita per
eluzita manteleto, vasta pantalono kaj largha zono, che kiu
pendis longa ponardo, -- tiel longa, ke oni ne sciis, chu Muk
alkrochighas al la ponardo au la ponardo al Muk, -- kiam li tiel
eliris el la domo, ekbruis la aero pro nia ghoja kriado, ni
jhetis supren niajn chapojn kaj ekdancis chirkau li kiel
frenezaj.  Siavice, Malgranda Muk faris al ni seriozan kapsaluton
kaj, per malrapidaj pashoj, ekmarshis tra la strato.  Survoje li
trenadis iom la piedojn, char li surhavis grandajn, larghajn
pantoflojn, kiajn mi neniam vidis antaue.  Ni infanoj kuradis
post li, kriante senchese: "Malgranda Muk, Malgranda Muk!"  Ni
ankau havis gajan versajheton, kiun ni kantis iufoje pro lia
honoro; jen ghia teksto:

  "Muk, Muk, Malgranda Muk!
  Loghas vi en granda domo;
  Estas brava eta homo;
  Unu fojon en monato
  Promenadas sur la strato;
  Grandkapulo, turnu vin!
  Kuru, Muk, kaj kaptu nin!"

Tiamaniere ni jam ofte amuzighis, kaj kun honto mi devas konfesi,
ke la plej forte incitadis lin mi, char ofte mi ektiris lin je
lia manteleto, kaj foje mi de malantaue metis la piedon sur lian
grandan pantoflon, ke li falis sur la vizaghon.  Unuamomente mi
trovis tion ekstreme ridinda; sed chesis mia ridado, kiam mi
rimarkis, ke Malgranda Muk sin direktas al la domo de mia patro.
Kaj efektive, jen li tien eniris, kaj sufiche longan tempon li
tie restis.  Mi kashis min proksime de l' pordo, kaj vidis lin
reeliri en akompano de mia patro, kiu tre respektoplene lin tenis
je la mano kaj, multfoje klinighante, adiauis che la pordo.  Al
mi estis ne tute trankvile en la koro, kaj longatempe mi restis
en mia kashejo.  Sed fine elpelis min la malsato, kiun mi timis
multe pli, ol batojn; kaj humila, kun klinita kapo, mi aperis
antau mia patro.  "Mi audis, ke vi ofendis la bonan Muk'on,"
li parolis, per tono tre serioza; "nu, mi nun rakontos al vi la
historion de tiu chi Muk, char mi ne dubas, ke, kiam ghi estos de
vi konata, vi jam ne ridos lin plu.  Sed antau kaj post la
rakonto vi devos ricevi la _kutiman_."  La "kutima" estis
dudek kvin batoj, kiujn li chiam tre kaj tre konscience
elkalkuladis sur mia dorso.  Li do prenis sian longan piptubon,
deshraubis ghian sukcenan bushpecon kaj prilaboris min pli
senindulge ol iam antaue.  Kiam la dudek kvin estis plennombre
pagitaj, li ordonis al mi atenti kaj ekrakontis la historion pri
Malgranda Muk.

La patro de Malgranda Muk, kies ghusta nomo estas Mukra, estis
respektata, sed malricha homo, chi tie en Niceo.  Li vivis
preskau tiel same ermite, kiel nuntempe lia filo.  Tiun chi li
tute ne amis, char li hontis lian pigmean staturon, kaj tial li
lasis lin pliaghighi en granda senscieco.  Ankorau en sia
dek-sesa jaro Malgranda Muk estis facilanima infano; kaj la
patro, homo serioza, ne chesis lin riprochi, ke li, kiu jam de
longe ne plu devus porti siajn shuojn de infano, estas ankorau
tiel naivega kaj malsprita.

Sed okazis foje, ke la maljunulo falis ie malsupren, sin tiel
grave vundante, ke li baldau poste mortis; kaj nun Malgranda Muk
sin trovis sola en la mondo, senhava kaj senscia.  La senkompataj
parencoj, al kiuj la formortinto shuldis pli, ol kiom li povis
repagi, forpelis la malfelichuleton el la domo kaj konsilis al li
eliri en la mondon, por elserchi sian felichon.  Malgranda Muk
respondis, ke li jam estas preta por la vojagho; kaj char nenion
plu li petis por si, krom la vestaro de l' patro, oni plenumis
lian deziron.  Lia patro estis altkreska kaj vastkorpa viro;
sekve la vestoj tute ne almezurighis al la filo.  Sed Muk baldau
elpensis rimedon: li detranchis de la vestoj tiom da shtofo, por
malpli_long_igi ilin laubezone, kaj poste li ilin surmetis.  Sed
pri la same necesa malpli_largh_igo li tute forgesis; kaj el tio
rezultas tiu stranga vestaro, kiun oni ankorau hodiau povas
vidi sur li; la granda turbano, la largha zono, la ampleksa
pantalono, la blua manteleto, chio chi tio estas heredajhoj de
lia patro, kiujn li depost tiu tempo surportas ankorau.  Fine,
alliginte al sia zono la longan Damaskan ponardon de l' patro kaj
preninte bastoneton en la manon, li trapashis tra la pordego de
la urbo kaj ekforiris "en la mondon."

Ghoje li vojiris antauen la tutan tagon, char chiuokaze li ja
volis elserchi sian felichon.  Chiufoje kiam li ekvidis sur la
tero vitropeceton, brilantan sub la sunaj radioj, li nepre
eklevis ghin kaj metis en sian poshon, kredante, ke ghi
shanghighos en plej belan diamanton.  Ekvidinte en la malproksimo
la kupolojn de moskeo, brilegantajn kiel fajro, au lagon
lum-rejhetantan kvazau spegulo, li ekrapidis tien kun koro plena
de ghojo, char li kredis, ke li venas en ensorchitan landon.  Sed
ho ve!  Malaperis tiuj trompobildoj, kiam li iom pli
proksimighis; kaj baldau tro baldau rememorigis lin lia laceco
kaj lia malsate doloranta stomako, ke li ankorau sin trovas en
lando de mortemuloj.  Dum du tagoj li tiel vojaghis, malsata kaj
malghoja, kaj jam li ekmalesperis trovi sian felichon.  Kampaj
fruktoj estis lia sola nutrajho; la malmola tero -- lia nokta
kushejo.  Fine, la trian tagon matene, li ekvidis de sur monteto
grandan urbon.  Sur ghiaj muroj kaj turoj brilege lumis la
kvaronluno, dum gajaspektaj flagoj flirtadis sur la tegmentoj kaj
shajnis fari signon al Malgranda Muk, ke li alproksimighu.
Mirigita, li haltis kaj longe rigardis la urbon kaj ghiajn
chirkauajhojn.  "Jes," li diris al si mem, "tie Malgranda Muk
trovos sian felichon, tie au nenie"; kaj, malgrau sia laceco,
li eksaltis de ghojo.  Li kolektis siajn fortojn kaj ekiris pluen
al la urbo.  Sed kvankam ghi shajnis tute proksima, li ne povis
ghin atingi antau la tagmezo, char liaj mallongaj kruretoj
preskau rifuzis lin porti, kaj ofte en la ombro de palmo li
devis sidighi ripozi.  Fine li alvenis antau la pordegon.  Li
ordigis sian manteleton, pli bele chirkauligis la turbanon, pli
larghe alghustigis la zonon kaj alkrochis pli oblikve la longan
ponardon; poste li forvishis de sur siaj shuoj la polvon, prenis
sian bastoneton en la manon kaj eniris kuraghe tra la urba
pordego.

Li jam trapasis kelke da stratoj, sed nenie malfermighis por li
ech unu dompordo, nenie oni vokis lau lia espero: "Venu,
Malgranda Muk! manghu kaj trinku che ni kaj ripozigu la etajn
piedojn!"

Antau granda bela domo li nun haltis kaj rigardis ghin per
sopiroplenaj okuloj, kiam malfermighis unu el la fenestroj kaj
maljuna virino sin klinis eksteren kaj vokis, kvazau kantante:

      "Envenu, envenu,
      Ni gaje festenu;
      Bongusta la kacho;
      Vi manghos kun placho;
  Farita el gri', Kuirita por vi,
  Najbaroj, la kacho atendas che mi!"

La pordo de l' domo malfermighis, kaj Muk vidis eniri multegon da
hundoj kaj katoj.  Dum kelkaj momentoj li staris sendecide, chu
li sekvu la inviton; sed fine li faris al si kuraghon kaj eniris
en la domon.  Antauiris lin du katidoj, kaj chi tiujn li decidis
sekvi, char kredeble ili pli bone scias, ol li, kie estas la
kuirejo.

Kiam li atingis la supron de l' shtuparo, renkontis lin tiu sama
maljuna virino, kiun li jam vidis elrigardantan tra la fenestro.
Shi rigardis lin tre malafable kaj demandis, kion li volas.  "Vi
ja chiun invitis al via kacho," respondis Malgranda Muk, "kaj
char mi estas tiom malsata, mi do venis."  La maljunulino
ekridis kaj diris: "De kie vi venas, stranga hometo?  La tuta
urbo scias, ke mi kuiradas por neniu krom miaj karaj katoj; kaj
kelkfoje, kiel vi vidas, mi invitas najbarojn kunmanghi kun
ili."  Malgranda Muk rakontis al shi, kiel mizera estis lia vivo
depost la morto de lia patro, kaj petis shian permeson farighi
hodiau tablogasto de l' katoj.  La virino, al kiu tre plachis la
nekashema rakonto de la simplanima Muk, konsentis, ke li sidighu
che shia tablo, kaj donis al li sate da manghajho kaj trinkajho.
Kiam li estis satighinta kaj refortighinta, shi longe observis
lin kaj poste diris: "Malgranda Muk, restu che mi en mia servo;
vi havos nur malmulte da laboro, kaj mi regalos vin bone."
Malgranda Muk, al kiu la kata kacho estis treege bongusta,
akceptis la proponon kaj tuj farighis servisto de Sinjorino
Ahavzi.  La devoj de lia ofico estis facilaj sed neordinaraj.
Sinjorino Ahavzi havis du katojn kaj kvar katinojn.  Al tiuj chi
bestoj Malgranda Muk devis chiumatene kombi la felon kaj froti
per bonodoraj oleoj; chiufoje kiam la mastrino eliris en la
urbon, li devis zorgi pri la katoj; kiam ili volis tagmanghi, li
devis meti antau ili la pladojn; kaj chiunokte li kushigis ilin
sur silkaj kusenoj kaj chirkauvolvis per veluraj kovriloj.
Plie, estis en la domo kelke da malgrandaj hundoj, al kiuj li
devis servadi; sed tiuj chi postulis malpli da priatentado, ol la
katoj, kiujn Sinjorino Ahavzi traktadis kiel proprajn infanojn.
Cetere, Malgranda Muk vivis tute same solece, kiel en la domo de
sia patro, char, krom la mastrino, li vidis dum la tuta tago nur
hundojn kaj katojn.  Dum kelka tempo estis al li tre bone en la
nova hejmo; chiam li havis plene da manghajho kaj malmulte da
laboro, kaj la maljunulino shajnis tute kontenta pri li.  Sed iom
post iom la katoj farighis malbonkondutaj: kiam la maljunulino
forestis el la domo, ili chirkausaltadis en la chambro kiel
frenezaj, disjhetadis chion, kio baris al ili la vojon, kaj
disrompis multe da belaj vazoj.  Sed tuj, kiam ili ekaudis sian
mastrinon suprenvenantan sur la shtuparo, ili forrampadis sur
siajn kusenojn kaj svingadis la voston, kvazau nenio okazis.
Sinjorino Ahavzi kolerighadis, kiam shi vidis sian chambron tiel
ruinigita, kaj kulpigadis Muk'on pri chio; li tiam vane asertis
sian senkulpecon: al siaj katoj, kiuj ja havis mienon tiel
senpekan, shi kredis pli, ol al sia servisto.

Tre malghoja pro tio, ke ankau chi tie li ne trovis sian
felichon, Malgranda Muk decidis eksighi el la servo de Sinjorino
Ahavzi.  Sed char la sperto instruis al li, jam dum lia unua
vojagho, kiel malfacile estas vivi sen mono, li nun ekpensis, per
kia rimedo li povas havigi al si la salajron, kiun chiam lia
mastrino al li promesis, sed neniam donis.  En la domo de
Sinjorino Ahavzi estis chambro, kiu chiam restis shlosita, kaj
kies internon li neniam vidis, kvankam li jam ofte audis la
virinon chirkaubruadi malantau la pordo.  Multe li donus por
tio, se li povus ekscii, kion shi tenas tie kashita; kaj nun, dum
li pensis pri sia vojagha mono, venis al li en la kapon, ke eble
tie trovighas kashitaj la trezoroj de l' virino.  Sed chiam la
pordo restis shlosita, kaj estis al li neeble atingi la
trezorojn.

Foje, matene, kiam Sinjorino Ahavzi estis elirinta, unu el la
hundetoj, kiun shi chiam duonpatrine traktadis, sed kies favoron
Malgranda Muk plejaltagrade akiris al si per chiuspecaj amservoj,
kaptis lin je lia vasta pantalono kaj forte tiradis, kvazau por
diri, ke Muk ghin sekvu.  Muk, kiu amis ludi kun la hundeto,
sekvis ghin; kaj jen kondukis lin la hundeto en la
dormochambreton de Sinjorino Ahavzi kaj antau malgrandan pordon,
kiun li tie neniam vidis antaue.  La pordo estis duone
malfermita.  La hundeto eniris, kaj Muk ghin sekvis.  Miris kaj
ghojis la malgrandulo, sin trovante nun en la chambro, kiu jam de
longe estis la celo de liaj deziroj.  Li esploris ghin de chiuj
flankoj, esperante trovi monon, sed trovis nenion krom malnovaj
vestajhoj kaj vazoj strange formitaj.  Unu el chi tiuj vazoj
kaptis lian apartan atenton.  Ghi estis el kristalo, kun belaj
entranchitaj figurajhoj.  Li eklevis ghin kaj turnadis en chiuj
direktoj.  Sed, ho teruro!  Li ne rimarkis, ke ghi havas kovrilon
nur malfirme surmetitan.  La kovrilo defalis sur la plankon kaj
disrompighis je milo da pecetoj.

Dum longa tempo Malgranda Muk staris tie, kvazau senviva de
teruro.  Nun lia sorto estis decidita; nun li nepre devis
forkuri, alie la maljunulino lin certe batus ghismorte.  Li do
decidis komenci senprokraste la vojaghon, sed antaue li
chirkaurigardis ankorau unu fojon, chu ne utilus al li dum lia
marshado tiu au alia havajho de Sinjorino Ahavzi.  Subite
renkontis liajn okulojn paro da grandegaj pantofloj; verdire, ili
tute ne estis belaj; sed liaj propraj shuoj jam ne povis plu
vojaghi; kaj, krom tio, allogis lin tiuj pantoflegoj ghuste pro
sia grandeco, char se li ilin surhavus, espereble vidus el tio
chiuj lin rigardantaj, ke li jam ne portas plu siajn shuojn de
infano!  Siajn proprajn pantofletojn li do rapide demetis kaj
surmetis la grandajn.  Poste, ekvidinte en angulo promenadan
bastoneton kun bele skulptita leonokapo, kaj opiniante, ke ghi
tie ne havas sufiche por fari, li ankau chi tion proprigis al
si, kaj forrapidis el la chambro.  Li tuj kuris en sian propran
chambreton, surmetis sian manteleton kaj la patrodevenan
turbanon, alkrochis al sia zono la ponardon kaj, kiel eble plej
rapide, elkuris el la domo kaj for el la urbo.  Lia timo antau
la maljunulino igis lin kuri kaj kuri, ghis liaj fortoj preskau
finighis.  Antaue neniam li kuris tiel rapide; ech shajnis al
li, kvazau li ne povas chesi kuri, kvazau nevidebla potenco
peladas lin pluen.  Fine venis al li la penso, ke sendube la
pantofloj havas ian specialecon, char ili jhetegis sin senhalte
antauen, lin kunfortrenante.  Per chiuj eblaj rimedoj li penis
haltigi ilin; sed nenio helpis, ghis fine, en terura korpremigho,
li kriis al si mem, kvazau al chevalo; "Pru! halt'! pru-u-u!"
Nun haltis tuj la pantofloj, kaj Muk sin jhetis, ellacighinta,
sur la teron.

La pantofloj ghojigis lin treege; char nun ja fine li akiris al
si, per siaj servoj, ion, kio povas utili al li en la mondo, por
trovi lian felichon.  Sed, malgrau sia ghojo, li endormighis pro
laceco; char la korpeto de Malgranda Muk, pro la peza kapo, kiun
chiam ghi devis kunporti, ne povis multe elteni.  Dum li dormis,
aperis al li en songho la sama hundeto, kiu, en la domo de
Sinjorino Ahavzi, helpis lin akiri la pantoflojn, kaj parolis:
"Kara Muk, vi ankorau ne bone komprenas la uzadon de viaj
pantofloj.  Sciu, ke se vi vin turnos en ili tri fojojn sur la
kalkanumo, vi povos flugi, kien ajn vi nur volos.  Kaj per la
bastoneto vi povas trovi trezorojn, char chie, kie oro estas
enterigita, ghi frapos trifoje la teron; por arghento, dufoje."
Tiel songhis Malgranda Muk.  Revekighinte, li pripensis la
mirigan songhon kaj decidis ekprovi la aferon.  Li surmetis la
pantoflojn, levis unu piedon kaj komencis sin turni sur la
kalkanumo.  Sed kiu iam provis plenumi chi tiun lertajhon trifoje
intersekve en gigante vasta pantoflo, tiu ne miros pro tio, ke
Malgranda Muk ne tuj sukcesis, precipe konsiderante, ke lia peza
kapo transklinis lin jen sur unu flankon, jen sur la alian.

Kelke da fojoj la kompatindulo falis forte sur la nazon; tamen li
ne lasis sin senkuraghigi, sed ripetis la provon, ghis li fine
sukcesis.  Kiel rado li turnighis sur sia kalkanumo, ekdeziris
sin en la plej proksiman urbon, kaj -- ekveturis la pantofloj
supren en la aeron, kuregis ventorapide tra la nuboj, kaj antau
ol Malgranda Muk povis konscii, kio farighas kun li, li jam sin
trovis sur granda foirejo, kie staris multe da budoj kaj
sennombraj multokupataj homoj iradis tien kaj reen.  Komence li
iom promenis tra tiu chi popolamaso; sed baldau li trovis ghin
pli konsilinda, sin direkti en straton malpli movoplenan, char
sur la foirejo oni piedpremis liajn pantoflojn, ke li ofte
falshancelighis, kaj nur kun granda peno prosperis al li eviti la
batojn de tiu au alia, kun kiu kunpushighis lia elstareganta
ponardo.

Nun Malgranda Muk serioze pripensis kion fari, por enspezi iom da
mono.  Li ja havis bastoneton, kiu malkovrus al li sekretajn
trezorojn; sed kie li trovos la lokon, kie kushas subtere oro kaj
arghento?  En okazo de bezono li povus sin montri ekspozicie, por
sin richigi je kelke da groshoj; sed por tio li ja estis tro
fiera.  Fine li rememorigis al si la rapidecon de siaj piedoj.
Eble, li diris al si en la pensoj, miaj pantofloj povos subteni
mian vivon; kaj li decidis dungigi sin kiel kurieron.  Esperante,
ke plej bone pagus tiajn servojn la regho de la urbo, li demandis
pri la vojo al la palaco.  Antau la pordo de l' palaco estis
gardostaranto, kiu demandis lin, kion li serchas chi tie.  Je lia
respondo, ke li serchas oficon, oni kondukis lin al la estro de
la sklavoj.  Al tiu chi lasta li sciigis sian deziron kaj petis
lin, ke li havigu al li oficon inter la reghaj kurieroj.  La
sklavestro mezuris lin per sia rigardo de la kapo ghis la piedoj
kaj parolis: "Kiel?  Kun tiaj piedetoj, kiuj havas apenau la
longon ech de unu manstrecho, vi volas esti regha kuriero?  For
de chi tie!  Kun tiaj malsaghuloj mi ne havas tempon por
sherci."  Malgranda Muk certigis lin, ke li parolis tute
serioze, kaj ke li estas preta fari konkurskuron kontrau la plej
rapidpieda kuriero.  La sklavestro trovis la aferon treege
ridinda; tamen li ordonis, ke li tenu sin prete vetkuri jam
antau la vespero, kondukis lin en la kuirejon kaj zorgis, ke oni
donu al li sufiche da manghajhoj kaj trinkajhoj.  Li mem iris al
la regho kaj rakontis al li pri la malgranda homo kaj lia
propono.  La regho estis gajhumora sinjoro kaj ghojis multe, ke
la sklavestro retenis Malgrandan Muk'on por celo de amuzo.  Li
ordonis al li, ke li faru sur granda herbejo malantau la palaco
la necesajn aranghojn, por ke la tuta kortego povu bone kaj
komforte rigardi la kuradon; kaj denove li admonis, ke oni bone
regalu la hometon.  La regho rakontis al siaj princoj kaj
princinoj, kian spektaklon ili havos hodiau vespere.  Tiuj chi
rerakontis ghin al siaj servistoj; kaj kiam alproksimighis la
vespero, regis che la kortego kaj en la urbo plej ghoja ekscito
kaj chiuj, kvazau torento, direktighis amase al la herbejo, kie
oni jam starigis tribunojn, por vidi kuradi la fanfaroneman
hometon.

Kiam la regho kaj liaj filoj kaj filinoj sidighis sur la tribuno,
Malgranda Muk elpashis sur la herbejon kaj faris antau la
geeminentuloj treege gracian riverencon.  Ghojokrioj eksonis de
chiuj flankoj, kiam la malgrandulo aperis: tian strangan figuron
oni tie neniam vidis antaue.  La korpeto kun la giganta kapo, la
manteleto kaj la vasta pantalono, la longa ponardo en la largha
zono, la malgrandaj piedetoj en la grandegaj pantofloj -- vere,
chio tio aspektis tro komike, por ke oni ne eksplodu per rido.
Tamen Malgranda Muk ne lasis sin konfuzi per ilia ridado.  Li
starighis tie fiere, apogante sin sur sia bastoneto, kaj atendis
sian kontrauulon.  La sklavestro jam elektis, lau la deziro de
Muk mem, la plej rapidpiedan el la reghaj kuristoj.  Tiu chi fine
elpashis, starighis flanke de l' malgrandulo, kaj ambau atendis
la signalon.  Nun, lauaranghe, eksvingis Reghidino Amarza sian
vualon, kaj, kvazau du sagoj, forpafitaj al la sama celo,
ekflugis ambau vetkurantoj tra la herbejo.

Tuj che la komenco la regha kuristo antauighis je sufiche granda
interspaco, sed Muk lin sekvis chaskurege per siaj
pantoflo-kuriloj, atingis lin, preterpasis, kaj jam de longe
staris che la celo, kiam la alia, senspira, alvenis.  Kvazau
glaciighinte pro miro, la rigardantoj silentis dum kelkaj
momentoj; sed kiam unua la regho ekplaudis per la manoj, hurais
la popola amaso kaj chiuj ekkriis: "Vivu la venkinto de l'
vetkuro!  Vivu Malgranda Muk!"

Dume oni alkondukis Malgrandan Muk'on, kiu jhetis sin teren
antau la regho kaj parolis: "Plejpotenca regho! nur malgrandan
prezenton de mia arto mi jhus faris; volu nun favore permesi, ke
oni donu al mi oficon inter viaj kurieroj." -- "Ne," respondis
al li la regho, "vi estos mia korpokuristo kaj plej intima
servisto, kara Muk; cent ormonerojn vi chiujare ricevos kiel
salajron; kaj che la tablo de miaj plej altaj servistoj vi
manghos."

Nun kredis nia Muk, ke fine li ja trovis la tiel longe serchitan
felichon, kaj ghoje kaj gaje estis al li en la koro.  Krom tio,
li ghuis la apartan favoron de la regho, char tiu chi konfidadis
al li siajn plej urghajn kaj sekretajn komisiojn, kiujn Muk
plenumadis kun plej perfekta precizeco kaj neimagebla rapideco.

Tamen tute ne amis lin la ceteraj servistoj de l' regho; ili
koleradis pro tio, ke hometo, kiu ja taugas por nenio krom
rapida kurado, arogas al si sola la favoron de ilia sinjoro.
Tial ili organizis kontrau li multe da konspiroj; sed chiuj chi
konspiroj malsukcesis kauze de l' granda konfido, kiun havis la
regho al sia _Sekreta Chef-Korpokuristo_ (ja: ech ghis chi tiu
alta rango li sin levis en tiel malmulte da tempo!).

Muk, kiu bone rimarkis, ke oni agitadas kontrau li, tute ne
volis sin venghi; por tio li ja estis tro bonkora; kontraue, li
pripensis rimedojn, por farighi amata de siaj malamikoj kaj
necesega por ili.  Fine li rememorigis al si sian bastoneton, pri
kiu en sia felicho li jam ne pensis plu; se li trovos trezorojn,
li diris al si en la pensoj, la sinjoroj ja tiam eksentos por li
iom pli da inklino.  Jam ofte li audis, ke la patro de l' nuna
regho enterigis multajn el siaj trezoroj, kiam la malamikoj
enfalis en lian landon: oni ankau diris, ke li en tiu tempo
mortis, ne povinte sciigi al sia filo sian sekreton.  De nun
Malgranda Muk kunportis chiam kaj chie sian bastoneton,
esperante, ke iafoje li preterpasos la lokon, kie la mono de l'
mortinta regho estas enterigita.  Unu vesperon, okaze veninte en
malproksiman parton de l' palaca ghardeno, kiun li malofte
vizitadis, subite li sentis, kiel la bastoneto en lia mano
ekmovighas.  Tri fojojn ghi frapis la teron.  Nun li eltiris sian
ponardon, faris kelke da signoj en la arbojn chirkaustarantajn
kaj reenshtelighis en la palacon.  Tie li havigis al si fosilon,
kaj, atendinte la nokton, li eliris, dum favorkovris lin la
mallumo, plenumi sian entreprenon.

Sed la elfosado de l' trezoro faris al Muk pli da klopodo, ol
kiom li atendis.  Liaj brakoj estis ja multe tro malfortaj, sed
granda kaj peza lia fosilo; kaj chirkau du horojn li devis
labori, por fari fosajhon nur du-tri futojn profundan.  Fine lia
fosilo ekfrapis ion malmolan, kiu eksonis kiel fero.  Che tio li
fosis ankorau pli diligente, kaj baldau li elterigis grandan
feran kovrilon.  Malsuprenirinte en la fosajhon, por vidi, kio
kushis sub la kovrilo, li trovis grandan urnon plenplenan de oraj
moneroj.  Sed char liaj malgrandaj fortoj tute ne sufichis por
suprenlevi la urnon, li do metis en sian pantalonon kaj en sian
zonon nur tiom da moneroj, kiom li povis porti, kaj ankau sian
manteleton li plenigis per oro.  Poste, li zorge rekovris la
urnon kaj sursharghis sur sian dorson la plenigitan manteleton.
Sed vere, sen tio, ke li havis sur siaj piedoj la famajn
pantoflojn, li neniam formovighus de la loko, char terure
premegis lin la shargho de la oro.  Tamen li sukcesis atingi
nerimarkite sian chambron kaj kashis tie sian oron sub la
kusenojn de sia kanapo.

Kiam Malgranda Muk sin vidis posedanto de tiom da oro, li kredis,
ke nun ja chio shanghighos, kaj ke li akiros al si el inter siaj
kortegaj malamikoj multe da protektantoj kaj sindonaj servantoj.
Sed ghuste el tio estas videble, ke la bona Muk certe ne estis
tro zorge edukita, alie li ja ne imagus al si, ke pere de oro li
povos akiri amikojn.  Ho ve! kiom pli saghe li estus tiutempe
farinta, bone shmirante siajn pantoflojn kaj tuj forkurante kun
sia manteleto plena de oro!

La oro, kiun de nun Malgranda Muk plenmane disdonadis, vekis che
la kortegaj servistoj nur envion.  La kuirejestro Ahuli diris:
"Li estas falsmoneristo."  La sklavestro Ahhmet diris: "Li
ghin flatakiris de la regho."  Sed Arhhaz, la regha kasisto, lia
morta malamiko, kiu mem de tempo al tempo enmetis la manon en la
kason de sia sinjoro, diris sen chirkaufrazo: "Li ja shtelis
ghin."  Por havi certecon pri la afero, ili nun
interkonsilighis; kaj la cheftrinkajhovershisto Korhhuz aperis
unu tagon, kun mieno tre malghoja, antau la okuloj de l' regho.
Li tiel trudmontradis sian melankolian tenighon, ke la regho
demandis lin, kio al li estas.  "Ho ve!" li respondis, "mi
malghojas, ke mi perdis la favoron de mia sinjoro." -- "Kion vi
fablas, amiko Korhhuz?" rediris al li la regho.  "De kiam mi
plu ne lasas lumi sur vi la sunon de mia favoro?"  La
cheftrinkajhovershisto respondis, ke li ja supershutas per oro la
sekretan chefkorpokuriston, sed al siaj malfelichaj fidelaj
servistoj li donas nenion.  Tre mirigis la reghon chi tiu sciigo.
Oni rakontis al li pri la ordisdonadoj de Malgranda Muk, kaj
senpene la konspirantoj vekis che li la suspekton, ke Muk
forshtelis iel la monon el la kasejo.  Multe ghojis la
chefkasisto, ke la afero prenis chi tiun turnighon; char en chiu
okazo li tute ne amis fari kalkulon pri la stato de l' kaso.  La
regho donis ordonon, sekrete observadi chiujn movojn de Malgranda
Muk, por lin kapti, se eble, che plena farado.

Ghuste en la nokto, kiu sekvis tiun malfelichan tagon, Malgranda
Muk, rimarkinte ke lia disdonacemo preskau remalplenigis lian
kason, sin armis per sia fosilo kaj enshtelighis en la palacan
ghardenon, por preni tie el sia sekreta trezoro novan provizon da
mono.  En sufiche granda distanco sekvis lin la spionoj,
kondukataj de la kuirejestro Ahuli kaj la chefkasisto Arhhaz;
kaj, en la momento, kiam li komencis transmeti la oron el la urno
en sian manteleton, ili sin jhetis sur lin, kunkatenis al li la
manojn kaj tuj kondukis lin antau la reghon.  Kompreneble, chi
tiu interrompo de lia dormado jam metis lian reghan moshton en
tre malbonan humoron; li do akceptis tre malfavore sian
malfelichan sekretan chefkorpokuriston kaj ordonis, ke la jugha
esploro senprokraste komencighu.  Oni jam elterigis la urnon kaj
metis, kune kun la fosilo kaj la plenigita per oro manteleto, che
la piedoj de la regho.  La chefkasisto atestis, ke li kaj liaj
observistoj surprizis Muk'on en la momento, kiam li tiun chi
urnon kun ghia ora enhavo enfosis en la teron.

Che tio chi la regho demandis la kulpigiton, chu tio estas vera,
kaj de kie li ricevis la oron, kiun li tiel enterigis.  Malgranda
Muk, en la sento de sia senkulpeco, certigis, ke li trovis la
urnon en la ghardeno, kaj ke li tute ne volis ghin _en_ sed nur
_el_-terigi.

Ekridis chiuj alestantoj pri chi tiu senkulpigho, sed la regho
furioze kolerighis pri la supozata senhonteco de la malgrandulo.
"Kio, abomenulo!" ekkriis li; "chu ankau trompmensogi vi
volas, malsprite kaj senhonte trompmensogi al via regho, kiun vi
jam prishtelis?  Chefkasisto Arhhaz, mi ordonas al vi diri, chu
vi rekonas, en chi tiu sumo da oro, tiun saman, kiu mankas en mia
trezorejo."

La chefkasisto respondis, ke li havas absolutan certecon pri la
afero: jam de kelka tempo mankas en la regha kaso ech pli multe
da oro, kaj li povas jhure atesti, ke tio chi estas la sumo
shtelita.

Nun la regho ordonis forte kateni Malgrandan Muk'on kaj jheti en
la turon; kaj al la chefkasisto li transdonis la oron, por ke li
ghin remetu en la reghan trezorejon.  Ghojanta, ke la afero tiel
bone finighis, la chefkasisto foriris kaj elkalkulis hejme la
brilantajn orajn monerojn; sed neniam la malnoblulo raportis, ke
malsupre en la urno kushis papereto, sur kiu estis skribita:

"La malamikoj penetris en mian landon; tial mi kashis chi tie
parton de miaj trezoroj; kiu ajn ghin trovos, sur tiun falu la
malbeno de lia regho, se li ne tuj transdonos ghin al mia filo.
-- Regho Sadi."

Sidante en sia karcero, Malgranda Muk profundighis en malghoja
medito.  Li sciis, ke per morto oni punas tiun, kiu shtelis
reghajn proprajhojn, kaj tamen li ne volis malkovri al la regho
la sekreton pri la bastoneto, char li prave timis, ke oni tiam
forprenos de li ne sole la bastoneton, sed eble ech liajn
pantoflojn.  Ankau tiuj chi lastaj ne povis nun multe utili al
li, char fortaj chenoj tenis lin firme al la muro, kaj, kiom ajn
li penadis, estis al li neeble sin turni sur la kalkanumo.  Sed
kiam, la morgauan tagon, oni sciigis al li, ke li estas
kondamnita al morto, li ekopiniis, ke fine pli bone estas vivi
sen ia magia vergeto, ol morti, tion havante; kaj tial li petigis
de la regho privatan audiencon kaj malkashis al li la sekreton.
En la komenco la regho ne volis kredi al lia konfeso; sed
Malgranda Muk promesis fari provprezentadon de sia arto, kondiche
ke la regho konsentu, ke li ne estu mortigita.  La regho donis al
li sian vorton de honoro; kaj, dum Muk ne vidis tion, li lasis
enterigi iom da oro kaj poste ordonis al la malgrandulo ghin
serchi.  Post malmulte da momentoj li jam ghin trovis, char klare
la bastoneto frapis trifoje la teron.  Nun ekkonvinkighis la
regho, ke lia chefkasisto lin trompis; kaj li sendis al li, lau
orientlanda kutimo, silkan shnuron, por ke li sufoku sin mem.
Kaj al Malgranda Muk li diris: "Mi ja promesis al vi vian vivon,
sed char al mi shajnis, ke vi havas ankorau aliajn sekretojn, vi
do restos en ghismorta mallibereco, se vi ne konsentos klarigi,
kiamaniere vi kuras tiel rapide."  Malgranda Muk, kiu jam
pasigis unu nokton en la turo kaj tial perdis chiun deziron al
plua mallibereco, konfesis, ke lia tuta arto kushas en liaj
pantofloj; tamen li ne instruis al la regho la sekreton pri la
trifoja turnigho sur la kalkanumo.  Nun ankau la regho surmetis
la pantoflojn, por fari la provon, kaj kiel freneza li
chirkaukuregis en la ghardeno.  Ofte li provis haltigi la
pantoflojn, sed vane; kaj Malgranda Muk, kiu ne povis rifuzi al
si mem chi tiun vengheton, lasis lin kuri kaj kuri, ghis li falis
teren sveninta.

Kiam li rekonsciighis, la regho terure koleris kontrau Malgranda
Muk, kiu lasis lin tiel kuradi ghis plena senspireco.  "Mi ja
donis al vi mian reghan vorton," li diris, "ke vi konservos
liberecon kaj vivon; sed en la templimo de dek du horoj vi iru
for el mia lando, alie mi lasos vin pendigi."  Sed la pantoflojn
kaj la bastoneton li ordonis meti en sian trezorejon.

Tiel same malricha kiel iam antaue, Malgranda Muk forlasis la
landon, malbenante sian malsaghon, kiu trompkredigis al li, ke li
povas ludi gravan rolon che la kortego.  La lando, el kiu oni lin
forpelis, estis, feliche, negranda; sekve, jam post ok horoj li
sin trovis che la landlimo, kvankam, alkutimighinte al siaj karaj
pantofloj, li nun trovis tre malfacila la ordinaran irmanieron.

Transpasinte la landlimon, li deklinighis de la kutima vojo, por
serchi la plej dezertajn solejojn kaj tie vivi ermite, char nun
li portis koleron kontrau la tuta homaro.  En densa arbaro li
venis al loko, kiu al li shajnis tre tauga por lia celo.
Invitis lin klara rivereto, borderita de ombroplenaj figarboj;
ghi trafluis molan herbejon, sur kiu li jhetis sin teren, firme
decidinte, ke li jam nenion plu manghos sed atendos chi tie la
morton.  Profundighinta en malghoja primorta medito, li fine
ekdormis; sed kiam li revekighis kaj ekturmentis lin lia malplena
stomako, li tamen pripensis, ke morto permalsata estas ja io
danghera; kaj tial li ekrigardis chirkauen, chu li ne povas
trovi ion mangheblan.

Bongustegaj maturaj figoj pendis de la arbo, sub kiu li jhus
dormis.  Li suprenrampis por ilin deshiri, satmanghis kun bona
apetito, kaj poste grimpis malsupren al la rivereto, por kvietigi
sian soifon.  Sed kia teruro ekregis lin, kiam la akvo montris al
li lian kapon ornamitan per du grandegaj oreloj kaj longa dika
nazego!  En granda konsternigho li ekkaptis per la manoj siajn
orelojn: vere, ili havis pli ol duonan ulnon da longo!

"Mi ja bone meritas orelojn de azeno," li ekkriis, "char, kiel
azeno, mi piedforbatis mian felichon." -- Dum kelka tempo li
chirkauvagadis tra la arbaro; sed sentante sin denove malsata,
li devis ankorau unu fojon alkuri al la figoj, char nenion alian
li trovis tie por manghi.  Che chi tiu dua figmanghado venis al
li en la kapon, ke eble liaj oreloj jam ne havas lokon sub lia
granda turbano; tial, timante aspekti ankorau pli ridinda, li
denove palpserchis siajn orelojn, sed jen ili estis malaperintaj!
Li tuj kuris al la rivereto, por certighi pri tio, kaj vere, ghi
estis tiele: liaj oreloj nun havis sian antauan formon, kaj la
longan malbelegan nazon li jam ne havis plu.  Nun fine li
ekkomprenis, kiel chi tio farighis: de la unua figarbo li ricevis
la longan nazon kaj la azenajn orelojn; per la dua li resanighis.
Kun ghojo li ekkonsciis, ke lia favorema sorto donis al li
ankorau unu fojon rimedon por esti felicha.  Li do deshiris de
chiu el la du arboj tiom da figoj, kiom li povis kunporti, kaj
reiris en la landon, kiun li antau tiel mallonga tempo forlasis.
Tie, en la unua urbeto, en kiun li venis, li faris sin, per aliaj
vestajhoj, tute nerekonebla; poste, li iris pluen al la urbo, kie
loghis la regho, kaj baldau li tien alvenis.

Estis tiam sezono, kiam maturaj fruktoj estis ankorau sufiche
maloftaj.  Tial Malgranda Muk sidighis antau la pordego de l'
palaco, char el pasinta tempo li bone sciis, ke chi tie la
kuirejestro achetadas tiajn frandajhojn por la regha tablo.  Li
ankorau ne longe sidis tie, kiam, trapashantan tra la korto, li
ekvidis la kuirejestron.  Tiu chi esploris la komercajhojn de l'
vendistoj, kiuj kolektighis che la pordego de l' palaco, kaj fine
liaj okuloj renkontis la korbeton de Muk.  "Ho! jen frandajho
neordinara," li diris, "kiu certe plachos al lia regha moshto;
kiom vi postulas por la tuta korbo?"  Malgranda Muk difinis
prezon moderan, kaj baldau ili faris interkonsenton.  La
kuirejestro transdonis la korbon al sklavo kaj daurigis sian
iradon; sed Malgranda Muk forkuris de tie kiel eble plej rapide,
timante ke, kiam la malfelichego vidighos che la kapoj de l'
korteganoj, oni lin serchos kaj punos, kiel vendinton de la
figoj.

La regho estis che tablo en treege gaja humoro; ree kaj ree li
laudis la kuirejestron pro lia bona kuirado kaj pro la zorgemo,
kun kiu li chiam elektas por li la plej maloftajn frandajhojn;
sed la kuirejestro, kiu ja sciis, kiajn bongustajhojn li ankorau
havas en rezervo, ridetis afable kaj respondis per orakolaj
sentencoj, kiel: "Post tag' hodiaua, venos tago morgaua,"
au: "Fino bona, chio bona," tiel ke la reghidinoj farighis pli
kaj pli scivolaj, kion li ankorau metos sur la tablon.  Sed kiam
li alservis la belajn allogantajn figojn, elighis el chiuj bushoj
unuvocha "A-a!" de admiro.  "Kiel maturaj! kiel apetitaj!"
ekkriis la regho.  "Kuirejestro, vi estas vera majstro kaj
meritas nian tute apartan favoron!"  Tiel parolante, la regho,
kiu je tiaj frandajhoj estis chiam tre maldonacema, disdonis
propramane la figojn.  Chiu reghido kaj chiu reghidino ricevis
du, al la honoraj fraulinoj kaj al la veziroj kaj agaoj[8] li
donis po unu, kaj la ceterajn li metis antau si mem kaj komencis
gluti kun granda apetito.

"Dio mia! kiel strange vi aspektas, patro!" ekkriis subite
Reghidino Amarza.  Chiuj, mirigitaj, rigardis al la regho:
grandegaj oreloj elstaris el lia kapo kaj longa nazego pendis
malsupren antau lia mentono; ankau sin mem ili reciproke
rigardis kun mirego kaj teruro: chiuj estis pli-malpli riche
provizitaj per la strangaj kapornamajhoj.

Oni prezentu al si la konsternighon de la kortego!  Oni tuj
sendis voki chiujn kuracistojn de la urbo; ili alvenis amasege
kaj ordonis pilolojn kaj miksturojn, sed la oreloj kaj nazoj
restis.  Oni operaciis unu el la reghidoj, sed liaj oreloj tuj
rekreskis.

En sia kashejo, en kiun li retirighis, Malgranda Muk baldau
eksciis pri la tuta okazintajho; kaj nun li plene konsciis, ke
venis la tempo reokupighi pri la afero.  Jam antaue, per la
mono, kiun li enspezis per sia figvendado, li achetis vestaron,
kiu sufiche bone taugus por aspektigi lin kiel klerulon; longa
barbo el kaproharoj perfektigis la trompvestighon.  Kun sako da
figoj li eniris en la palacon de l' regho kaj proponis, kiel
fremda kuracisto, sian helpon.  Komence oni estis iom nekredema;
sed kiam Malgranda Muk manghigis figon al unu el la reghidoj kaj
tiel revenigis liajn orelojn kaj lian nazon al ilia antaua
stato, ekdeziregis chiuj, ke la fremda kuracisto ilin sammaniere
resanigu.  Dume la regho, nenion dirante, lin prenis je la mano
kaj kondukis en sian chambron.  Tie li malfermis pordon
kondukantan en la trezorejon, kaj faris al Muk signon, ke li
sekvu lin.  "Jen estas miaj trezoroj," diris la regho;
"elektu, kion ajn vi volas; mi nenion rifuzos al vi, se vi nur
liberigos min de chi tiu malhonoranta malsano." Tio estis
kvazau dolcha muziko en la oreloj de Malgranda Muk.  Enirante en
la trezorejon, li jam ekvidis sur la planko siajn pantoflojn, kaj
tutproksime de ili kushis lia vergeto.  Nun li chirkauiris en la
salono, kvazau li volus admiri la trezorojn de l' regho; sed
apenau li atingis siajn pantoflojn, li rapide ensaltis, kaptis
lian bastoneton, deshiris sian falsan barbon kaj vidigis al la
miranta regho la bone konatan vizaghon de l' forpelita Muk.
"Perfida regho," li parolis, "kiu pagas fidelajn servojn per
sendankeco, konservu, kiel bone merititan punon, vian nunan
fi-figuron.  Mi postlasas al vi la orelojn, kiel chiutagan
memorajhon pri Malgranda Muk."  Eldirinte la lastajn vortojn, li
sin turnis rapide sur la kalkanumo, ekdeziris sin malproksimen de
tie, kaj antau ol la regho povis krii ech unu fojon por helpo,
Malgranda Muk estis jam forfluginta.  De tiu tempo li loghas chi
tie en granda richeco, sed tute sola, char li malestimas la
homojn.  Lia spertoricha vivo faris lin granda saghulo, kaj,
malgrau lia stranga eksterajho, li meritas vian admiron, pli ol
vian mokadon. --

Tiel rakontis al mi mia patro.  Mi certigis al li mian penton pri
mia malghentila konduto kontrau la bona hometo, kaj mia patro
pardone liberigis min de la postrakonta "kutima," kiun li
destinis al mi en la komenco.  Mi rakontis al miaj kamaradoj la
mirigajn aventurojn de Malgranda Muk, kaj baldau ni tiom lin
amis, ke neniam ni insultis lin plu.  Male, ghis li mortis, ni
alte respektis lin, kaj chiam ni klinighadis antau li tute same
profunde, kiel antau kadio kaj muftio.[9]

La vojaghantoj interkonsente decidis ripozi la sekvantan tagon en
tiu chi karavanejo, por refortigi sin mem kaj siajn bestojn por
la plua vojagho.  Ankau en chi tiun tagon ghisdauris la
hieraua gajeco, kaj ili sin donis al chiuspecaj ludoj kaj
amuzajhoj.  Post komuna tagmangho ili alvokis la kvinan
komerciston, Ali Siza, ke nun li pagu sian shuldon, kiel jam
faris la aliaj, kaj rakontu sian historion.  Li respondis, ke lia
vivo estas tro malricha je frapantaj okazintajhoj, kaj tial li ne
volas paroli pri ghi, sed rakontos al ili ion alian, nome: la
fabelon pri la falsa princo.




La Fabelo pri la Falsa Princo.


Estis iam respektinda subtajloro, nomata Labakano, kiu
lernoservis che lerta majstro en Aleksandrio.  Oni ne povas diri,
ke Labakano kudradis mallerte; kontraue, li povosciis fari
laborajhojn aparte delikatajn.  Kaj ni estus maljustaj, dirante,
ke li estis mallaborema.  Tamen ne chio estis en ordo en la kapo
de la subtajloro.  Okazis ofte, ke li kudradis seninterrompe dum
tutaj horoj, tiel ke la kudrilo farighis brulrugha en lia mano
kaj ekfumighis lia fadeno; en tiaj okazoj li plenumadis
laborajhojn tute neimiteblajn.  Sed alitempe, -- kaj,
bedaurinde, tio okazis plej ofte, -- li sidadis absorbita en
siaj pensoj, kun fiksaj sencelaj okuloj; kaj en lia vizagho kaj
tuta tenigho estis io tiel stranga, ke lia majstro kaj liaj
kunsubuloj, vidante lian distrecan mienon, diris chiufoje:
"Labakano havas denove sian aristokratan vizaghon."

Vendrede, kiam aliaj homoj pace revenadis de la matena pregho
hejmen al sia laboro, Labakano, surhavanta belan, penege
shparakiritan veston, elpashis el la moskeo, trairis per
malrapidaj fieraj pashoj la placojn kaj stratojn de la urbo, kaj
kiam iu el liaj kamaradoj lin salutis, dirante: "Pacon al vi,
Labakano," au: "Kiel vi fartas, amiko?" li eksvingis
grandanime la manon au, en specialaj okazoj, klinis belmaniere
la kapon.  Kaj kiam lia majstro diris al li, sherce: "Naskita
princo vi ja estas, Labakano," li ghojis pro tio kaj respondis:
"Chu ankau vi rimarkis tion?" au: "Mi jam de longe tiel
pensas!"

Tia estis jam de longa tempo la stranga konduto de la respektinda
subtajloro Labakano, sed char li estis en ceteraj rilatoj
bonkonduta kaj lerta laboristo, lia majstro toleradis liajn
kapricojn.  Okazis ghuste tiutempe, ke Selim, la frato de l'
sultano, haltis travojaghe en Aleksandrio; kaj unu tagon li
sendis festveston al la majstro, por ke ghi estu de li korektita,
kaj la majstro transdonis ghin al Labakano, char tiu chi faradis
la plej delikatajn laborajhojn.  Vespere, kiam la majstro kaj la
aliaj subuloj foriris, por mallacighi post la sharghpenado de l'
tago, Labakano, pushata de nekontraustarebla sopiro, reeniris en
la laborejon, kie pendis la vesto de la imperiestra frato.  Longe
li staris tie antau la vesto, enpense admirante jen la belegan
brodajhon, jen la briletantajn shanghkolorojn de la silko kaj
veluro.  Li ne povis sin deteni: kvazau mallibervole li surmetis
ghin, kaj jen, ho miro! ghi vestis lin tiel perfekte, kiel se ghi
estus por li farita.  "Chu mi ne estas princo tute same bona
kiel iu alia?" li demandis sin, pashante en la chambro tien kaj
reen.  "Chu la majstro mem ne diris, ke mi estas princo
naskita?"  Surmetante la veston, la subtajloro shajnis samtempe
alpreni tute reghan karakteron; li ne povis forigi el sia spirito
la penson, ke li estas nekonata reghido, kaj kiel nekonata
reghido li nun decidis forvojaghi en la mondon kaj tian lokon
forlasi, kie la homoj estas tiel malsaghaj, ke ili ne povas vidi,
sub la kovrajho de lia malalta vivstato, lian ennaskitan indecon.
Shajnis al li, kvazau la belega vesto estas al li sendita de iu
bonvola feino; li do bone sin gardis malshati tiel multvaloran
donacon, enposhigis la malmultan monon, kiun li havis kontante,
kaj, dum favorkovris lin la mallumo de la nokto, li ekformarshis
el la pordego de Aleksandrio.

Dum li vojaghadis, la nova princo elvokis chiuloke grandan miron,
char la belega vesto kaj lia serioza, majesta tenigho tute ne
konvenis al piediranto.  Kiam, pri tio, oni faris al li ian
demandon, li chiufoje respondis kun misteroplena mieno, ke la
afero havas kauzon tute specialan.  Sed vidante, ke li faras sin
ridinda per sia piedirademo, li achetis por malalta prezo
maljunan chevalon, kiu trafe al li konvenis, char, havante
neshanceleblan trankvilecon kaj mildecon de animo, neniam ghi
embarase devigis lin prezentighi kiel lerta rajdisto, kio tute ne
estis lia forta flanko.

Unu tagon, dum li vojiris malrapide antauen sur sia Murva, --
tiel li nomis sian chevalon, -- alvenis alia rajdanto, kiu petis
permeson rajdi en lia societo, char, diris li, per interparolado
mallongighos al ili la vojo.  La rajdanto estis gaja junulo, bela
kaj ghentilmaniera.  Li tuj komencis kun Labakano interparoladon
pri "kien" kaj "de kie,"; kaj montrighis, ke ankau li, same
kiel la subtajloro, eliris sencele en la mondon.  Li diris, ke li
nomighas Omar, estas nevo de l' bejo Elfi, la malfelicha Pashao
de Kajro, kaj nun vojaghas de loko al loko, por plenumi komision,
kiun konfidis al li lia onklo sur sia lito de morto.  Kun sama
nekashemeco Labakano ne volis rakonti pri siaj propraj
cirkonstancoj, sed malklare komprenigis al la noveveninto, ke li
estas de alta deveno kaj vojaghas pro sia plezuro.

La ambau junuloj plachis multe unu al la alia kaj daurigis kune
la vojon.  La duan tagon de l' komuna vojagho Labakano demandis
sian kunrajdanton pri la komisio, kiun li devas prizorgi, kaj
eksciis, je sia granda miro, jenon: -- Elfi Bejo, la Pashao de
Kajro, edukis Omar'on de lia plej frua infaneco, kaj tiu chi
neniam konis siajn gepatrojn.  Fine, kiam la Bejo estis surprize
atakita de siaj malamikoj kaj, post tri malfelichaj bataloj,
devis forkuri, mortige vundita, li malkashis al sia zorgato, ke
li ne estas lia nevo, sed la filo de potenca monarhho, kiu, pro
timo de la profetajhoj de siaj astrologoj, forigis la junan
princidon de sia kortego, jhurante, ke li ne volas lin revidi pli
frue ol je lia dudek-dua naskotago.  Elfi Bejo ne diris al li la
nomon de lia patro, sed donis al li plej precizajn ordonojn, ke,
la kvaran de la venonta monato Ramadan, je kiu tago li atingos la
aghon de dudek du jaroj, li trovighu che la famekonata kolono
El-Seruja, je kvar tagvojaghoj, oriente de Aleksandrio; tie li
transdonu al la viroj, kiuj staros apud la kolono, ponardon, kiun
li donis al li, kaj diru al ili: "Jen mi estas kiun vi
serchas"; se ili respondos: "Laudata estu la Profeto, kiu vin
gardis," li tiam sekvu ilin; ili kondukos lin al lia patro.

Tre mirigis la subtajloron Labakanon chi tiu sciigo.  Per
enviemaj okuloj li de nun rigardis la princidon.  Kolerigis lin
la penso, ke al tiu chi Omar, kiu jam sen tio havas la famon esti
nevo de potenca pashao, la sorto plie donis rangon de princido,
sed al li mem, kiu ja posedas chiujn princajn ecojn, ghi donacis,
kvazau por moko, senfaman naskighon kaj vivovojon tute
ordinaran.  Li faris komparojn inter si mem kaj la princido.  Li
devis konfesi al si, ke tiu chi lasta havas trajtojn de vizagho
treege allogajn: belaj vivecaj okuloj, agla nazo, mildaj servemaj
manieroj, unuvorte, chiuj eksteraj perfektajhoj, kiuj povas iun
rekomendi, estis liaj.  Sed kvankam li ne povis ne konfesi la
meritojn de sia kunulo, tamen li trovis nekontraudirebla, ke
homo tia, kia li Labakano, estus, sen ia dubo, ech pli bonvena al
la princa patro, ol la vera princido.

Chi tiuj pripensoj persekutadis Labakanon dum la tuta tago, kaj
la sekvintan nokton li ech ekdormis kun ili.  Sed kiam li
malfermis matene la okulojn, kaj lia unua rigardo renkontis la
kushantan apud li Omar'on, kiu povis dormi tiel trankvile kaj
songhi pri sia certa felicho, vekighis en li la penso, tion akiri
al si, au ruze au perforte, kion malfavora sorto rifuzis.  La
ponardo, tiu ekkona signo de la hejmen revenanta princido,
krochighis al la zono de l' dormanto; singarde, senbrue li
eltiris ghin, por enpushi en la bruston de ghia posedanto.  Sed
ech la penso de mortigo teruris lian paceman tajloran animon; li
do kontentighis alproprigante la ponardon kaj bridante por si mem
la pli rapidan chevalon de l' princido; kaj antau ol Omar
vekighis kaj sin vidis senigita je chiuj siaj esperoj, lia
perfida kunvojaghanto jam malproksimighis je sufiche multe da
mejloj.

Estis ghuste la unua tago de la sankta monato Ramadan, kiam
Labakano prirabis la princidon; li do havis ankorau kvar tagojn,
por atingi la kolonon El-Seruja, kiu estis de li bone konata.
Kvankam la loko, kie trovighis chi tiu kolono, estis malproksima
je ne pli ol du tagvojaghoj, tamen li tre rapidis por tien
alveni, char chiam li timis, ke la vera princido alvenos unua.
En la fino de l' dua tago Labakano ekvidis la kolonon El-Seruja.
Ghi staris sur malgranda monteto en vasta ebenajho kaj estis
videbla el du-trihora distanco.  Che tiu chi vido, la koro de
Labakano ekbatis pli laute.  Kvankam, dum la du jhus pasintaj
tagoj, li jam havis sufiche da tempo por pripensi la rolon, kiun
li devos ludi, tamen lia malbona konscienco faris lin iom timema;
sed fine la penso, ke li ja estas naskita princo, revekis lian
kuraghon, kaj kun renovigita memfido li aliris sian celon.

La chirkauajhoj de la kolono El-Seruja estis senhomaj kaj
dezertaj; kaj se la nova princido ne havus, jam por kelkaj tagoj,
sufiche da provizajhoj, embarasus lin iome la zorgo pri lia
vivteno.  Li nun haltis kun sia chevalo sub kelkaj palmoj kaj tie
atendis, kion sendos al li lia sorto.  Chirkau la morgaua
tagmezo li ekvidis grandan procesion de chevaloj kaj kameloj,
venantan tra la ebenajho en direkto al la kolono El-Seruja.  La
procesio haltis che la malsupro de l' monteto, sur kiu staris la
kolono; oni starigis belegajn tendojn, kaj la tuto aspektis kiel
karavano de richa pashao au shejko.  Labakano prave konjektis,
ke ghuste pro li tiuj multaj homoj alvenis; kaj volonte li
vidigus al ili jam hodiau ilian estontan estron, sed li
moderigis sian deziregon prezentighi kiel princo, char chiuokaze
la venonta mateno ja plene realigos liajn plej ambiciajn
esperojn.

La matena suno vekis la felichegan tajloron por la plej grava
momento de lia vivo, kiam li levighos el sia malalta sfero kaj
starighos flanke de princa patro.  Estas ja vero, ke, bridante
sian chevalon, por alrajdi al la kolono, li ekpensis momente pri
la maljusteco de sia entrepreno, kaj image li prezentis al si la
doloron de l' princa junulo, trompita de liaj belaj esperoj; sed
la kubo estis jhetita, li jam ne povis malfari, kio estis farita,
kaj lia memestimo diris al li en la orelon, ke li havas aspekton
sufiche majestan, por sin prezenti kiel filo al la plej potenca
el la reghoj.  Sentimigite de chi tiu penso, li sidighis sur sian
chevalon, prenis sian tutan kuraghon en manoj por igi ghin orde
galopi, kaj post malpli ol kvarono da horo li jam atingis la
malsupron de l' monteto.  Li desaltis de sia chevalo kaj alligis
ghin al unu el la arbustoj, kiuj kreskis tie en sufiche granda
nombro; poste li eltiris la ponardon de l' princido Omar kaj
eksupreniris la monteton.  Che la piedo de l' kolono staris ses
viroj.  Tiuj chi akompanis maljunulon kun nobla regha mieno: lia
belega orbrodita kaftano, zonita per blanka kashmira shalo, lia
blanka turbano, ornamita per fulmetantaj juveloj, montris lin
homo richa kaj altranga.  Labakano, alpashinte, sin klinis antau
li malalte kaj parolis, prezentante al li la ponardon:

"Jen mi estas, kiun vi serchas."

"Laudata estu la Profeto, kiu vin gardis," respondis la
maljunulo, kun larmoj de ghojo; "chirkauprenu vian maljunan
patron, kara mia filo Omar!"

La bona tajloro estis de chi tiuj solenaj vortoj tre kortushita
kaj jhetis sin, duone ghojante, duone hontante, en la brakojn de
l' maljuna princo.  Sed nur dum unu momento estis al li permesate
ghui la felichegon de lia nova rango.  Elrektighinte el la brakoj
de l' princa maljunulo, li ekvidis rajdanton rapidantan tra la
ebenajho en direkto al la monteto.  La rajdanto kaj lia chevalo
prezentis strangan vidajhon; chu pro obstineco, chu pro laceco,
la chevalo, shajne, tute ne volis pluen: ghi shovighis antauen
per falshanceligha irado, kiu estis nek pashado nek trotado, kaj
per manoj kaj piedoj la rajdanto instigadis ghin al pli rapida
kurado.  Baldau, tro baldau Labakano rekonis sian chevalon
Murva kaj la veran princidon Omar; sed jam ekloghis en li la
demono Mensogo, kaj li decidis, kio ajn okazos, valorigi kun fera
frunto siajn uzurpitajn pretendojn.

Jam el malproksimo oni vidis la rajdanton signogestadi per la
mano; kaj nun, malgrau la malbona irado de l' chevalo Murva, li
jam alvenis, desaltis teren kaj eksupreniris kurege la monteton.
"Haltu!" li kriis, "kiu ajn vi estas, haltu! kaj ne lasu vin
trompi de plej malnobla mensogulo.  Estas _mi_, kiu nomighas
Omar; kaj neniu mortemulo kuraghu profani mian nomon!"

Granda miro pentrighis sur la vizaghoj de la apudstarantoj pro
chi tiu shanghigho de aferoj; sed pli ol chiuj konsternita
shajnis la maljunulo, kiu nun direktadis demandajn rigardojn jen
al tiu, jen al alia.  Dume Labakano parolis kun penege akirita
trankvileco: "Favora mia estro kaj patro, ne lasu vin trompi de
tiu homo.  Ghi estas, kiom mi scias, iu freneza tajloro el
Aleksandrio, nomata Labakano, kiu meritas nian kompaton, pli ol
nian koleron."

Ghis furiozeco incitis tiuj vortoj la princidon.  Shaumante de
kolerego, li volis trapushighi ghis Labakano, sed la
chirkaustarantoj sin jhetis inter ilin kaj tenis lin firme, kaj
la maljuna princo parolis: "Vere, filo mia, la kompatindulo
estas freneza; oni ligu lin kaj sidigu sur unu el niaj
dromedaroj; eble ni povos iel helpi la malfelichulon."

Jam kvietighis la kolerego de l' princido; plorante, li kriis al
la princo: "Mia koro al mi diras, ke vi estas mia patro; mi
jhurpetas vin, pro memoro de mia patrino, auskultu min!"

"Sankta mia Dio!" respondis la alia; "li jam rekomencas
deliri; kiel la frenezaj ideoj nur venas al li en la kapon?"
Dirinte tion, li prenis Labakanon je la brako kaj lasis sin
konduki malsupren de la monteto.  Ili ambau sidighis sur belajn
chevalojn, drapiritajn per richaj kovriloj, kaj ekforrajdis tra
la ebenajho fronte de l' tuta procesio.  Sed al la malfelicha
princido oni kunkatenis la manojn kaj ligis lin firme sur
dromedaro, kaj apud li restis chiam du rajdistoj, kiuj havis por
chiu lia movo plej atenteman okulon.

La maljuna princo estis Saaud, sultano de la Vehhabanoj.[10]
Longan tempon li vivis seninfana, ghis fine al li naskighis
princido, pri kiu li jam de tiel longe sopiris.  Sed la
astrologoj, kiujn li demandis pri la sorto de l' knabo, deklaris,
ke ghis lia dudek-dua vivjaro minacados lin la danghero, esti
forpelita de iu malamiko.  Por tion eviti, la sultano fordonis la
infanon al sia malnova fidinda amiko Elfi Bejo, por esti de li
edukata; kaj de tiu tempo, dum dudek du dolorplenaj jaroj, li
atendis lian aperon.  Chi tion la sultano rakontis al sia
supozata filo, kaj esprimis grandan kontentighon pri lia bela
staturo kaj lia dignoplena tenigho.

Kiam ili venis en la landon de l' sultano, chie la loghantoj
akceptis ilin per ghojokrioj, char jam tra chiuj urboj kaj
vilaghoj disvastighis kun rapideco de fulmo la famo pri la alveno
de la sultanido.  Sur la stratoj, sur kiuj ili trapasis, oni jam
starigis arkojn el floroj kaj branchoj, brilegaj chiukoloraj
tapishoj ornamis la domojn, kaj la popolo laute gloris Dion kaj
lian Profeton, kiuj sendis al ili tiel belan sultanidon.  Chio
chi tio plenigis per felicho kaj ghojo la fieran koron de l'
tajloro; sed des pli malfelicha sendube sin sentis la vera Omar,
kiu, ankorau mankatenita, sekvis en silenta malespero la
procesion.  Neniu atentis lin che la ghenerala ghojego, kiu tamen
en realeco rilatis ja lin.  La nomon Omar kriadis miloj kaj miloj
da vochoj, sed pri li, la laurajta portanto de la nomo, neniu
interesighis; nur tiu au alia demandis, kiun oni kunforkondukas
tiel firme ligitan, kaj terure sonis en la orelo de l' sultanido
la respondo de liaj gardantoj: "Ghi estas freneza tajloro."

Fine la procesio alvenis en la chefurbon de l' sultano, kie oni
jam faris, por ilin akcepti, preparojn ech pli grandiozajn, ol en
la aliaj urboj.  La sultanino, maljuneta altrespektinda virino,
atendis ilin kun sia tuta korteganaro en la plej belega salono de
l' palaco.  La plankon de chi tiu salono kovris grandega tapisho;
la muroj estis ornamitaj per helblua shtofo, kiu pendis de
grandaj arghentaj hokoj per oraj shnuroj kaj kvastoj.

Estis mallume, kiam la procesio alvenis; tial oni jam ekbruligis
en la salono multe da kuglerondaj koloraj lampoj, kiuj faris el
la nokto helan tagon.  Ili elradiadis plej klare kaj plej
multkolore en la profundo de l' salono, kie sur trono sidis la
sultanino.  La trono staris sur kvar shtupoj kaj estis
chirkauforghita per senmiksa oro kaj enmete ornamita per grandaj
ametistoj.  La kvar plej eminentaj emiroj tenadis super la kapo
de l' sultanino baldakenon el rugha silko, kaj la Shejko de
Medina ventumadis shin per ventumilo el pavaj plumoj.

Tiel la sultanino atendis sian edzon kaj sian filon.  Tiun chi
lastan ankau shi neniam revidis de lia naskigho, sed
signifoplenaj songhoj jam aperigis al shi la infanon, pri kiu
sopiris shia koro, kaj tial shi estis certa, ke ech el inter
miloj da aliaj shi tuj lin povus rekoni.  Nun ekaudighis la bruo
de la alproksimighanta procesio, trumpetado kaj tamburado
intermiksighis kun la ghoja aplaudado de l' popola amaso, la
hufofrapado de la chevaloj eksonis sur la korto de l' palaco,
chiam pli kaj pli proksime bruadis la pashoj de la venantoj,
malfermegighis la pordoj de l' salono, kaj tra la vicoj de la
falantaj sur la vizaghon servistoj rapidis la sultano, tenante
sian filon per la mano, antau la tronon de l' patrino.

"Jen," li parolis, "mi alkondukas al vi tiun, pri kiu vi de
tiel longe sopiras."

Sed la sultanino interrompis lin.  "Tio ne estas mia filo," shi
ekkriis; "tio ne estas la trajtoj de vizagho, kiujn la Profeto
al mi montris en songho!"

En la momento, kiam la sultano volis fari al shi riprochojn pri
shia supersticho, malfermighis subite la pordo, kaj, persekutata
de siaj gardantoj, de kiuj li sin deshiris per strecho de chiuj
siaj fortoj, Princido Omar enkuregis en la salonon.  Senspira li
jhetis sin teren antau la trono: "Chi tie mi volas morti;
prenu, ho patro kruela, mian vivon, char toleri tiun chi honton
mi jam ne povas!"  Chiujn konsternegis liaj vortoj, oni amase
interpushighis chirkau la malfelichulo, kaj jam la alrapidantaj
gardistoj estis pretaj lin kapti kaj religi, kiam la sultanino,
kiu en senparola mirego rigardis chion chi tion, salte levighis
de la trono.  "Haltu!" shi kriis; "chi tiu kaj neniu alia
estas la ghusta; chi tiu homo estas, kiun miaj okuloj neniam
vidis kaj tamen rekonas mia koro!"

La gardistoj jam nevole deturnighis de Omar, sed la sultano,
bolante de furioza kolero, kriis al ili, ke ili ligu la
frenezulon.  "Al mi apartenas decidi," li parolis per komanda
vocho, "kaj chi tie oni ne jughas lau songhoj de virinoj, sed
lau certaj, neerarigaj signoj; chi tiu (montrante Labakanon)
estas mia filo, char li alportis al mi la ponardon, la atestan
signon de mia amiko."

"Li shtelis ghin," kriis Omar; "li malnoble profitis mian
sensuspektan konfidon, por min pereigi!"  Sed la sultano ne
auskultis la vochon de sia filo, char en chiuj aferoj li kutimis
sekvi nur sian propran jughon; la malfelichan Omar'on li do lasis
perforte fortreni el la salono, dum li mem foriris kun Labakano
en sian privatan chambron, plena de kolero kontrau sia sultanino
edzino, kun kiu li tamen jam de dudek kvin jaroj kunvivis en
paco.

La sultanino, siaflanke, profunde malghojis pro la jhusaj
okazintajhoj; shi havis la firman konvinkecon, ke iu trompisto
ekposedis la koron de l' sultano, char ghuste tiun saman
malfelichulon tiom multe da signifoplenaj songhoj jam aperigis al
shi kiel shian veran filon.  Kiam shia afliktigho iome
kvietighis, shi pripensis rimedojn, por konvinki sian edzon pri
lia maljusteco.  Verdire chi tio ne estis facila, char tiu, kiu
pretendis esti shia filo, jam transdonis al la sultano la
ekkonilan ponardon, kaj krom tio li tiel detale informighis pri
la pasinta vivo de Omar, ke nun li ludis sian rolon kun plej
perfekta memfido.  Shi sendis voki la virojn, kiuj akompanis la
sultanon al la kolono El-Seruja, kaj ordonis, ke ili chion plej
precize rakontu al shi, kaj poste shi konsilighis kun siaj plej
fidindaj sklavinoj.  Ili jen elektis, jen malelektis tiun kaj
alian rimedon; fine parolis Melehhsala, maljuna sagha Cherkesino:
"Se mi bone audis, estimegata estrino, la transdoninto de l'
ponardo asertis, ke tiu, kiun vi kredas via filo, nomighas
Labakano kaj estas freneza tajloro?" -- "Jes, ghi estas
tiele," respondis la sultanino; "sed kion vi celas per tio?"
-- "Chu vi do ne opinias ebla, ke tiu trompisto alfiksis al via
filo sian propran nomon?  Kaj se tiel estas, ekzistas, por kapti
lin, bonega rimedo, kiun mi nun tutkashe sciigu al vi." -- La
sultanino klinis sian orelon, kaj la sklavino alflustris
konsilon, kiu shajne tre plachis al shia sinjorino, char tiu chi
tuj levighis, por iri al la sultano.

La sultanino estis sagha virino, kiu bone konis la malfortajn
flankojn de l' sultano kaj sciis ilin profiti.  Shi do shajnigis
esti preta ekcedi kaj akcepti la falsan sultanidon; nur unu
kondichon shi petis por shi.  La sultano, kiu nun pentis sian
ekflamon de kolero kontrau sia edzino, konsentis pri la
kondicho, kaj shi parolis: "Mi tre dezirus submeti ilin ambau
al provo de lerteco; alia eble igus ilin vetrajdi au
interbatighi au jheti sagegojn, sed tio estas aferoj, kiujn chiu
povas ja fari; ne, mi volus doni al ili taskon, kiu postulas
sagacecon: mi do proponas, ke chiu el ili faru kaftanon kaj
pantalonon, kaj tiam ni vidos, kiu faras la plej belajn."

La sultano ekridis kaj diris: "Aj! aj! jen saghe vi elpensis!
Mia filo devos konkursi kun via freneza tajloro, kiu el ili
kunkudros la plej bonan kaftanon?  Ne! jen kio estas vere
sensenca!"

Sed la sultanino atentigis lin al tio, ke li jam antaupromesis
al shi la plenumon de la kondicho, kaj la sultano, homo
vortotenema, cedis en la fino, jhurante tamen, ke kiel ajn bele
la freneza tajloro faros sian kaftanon, li por nenio povos lin
akcepti kiel filon.  Li mem iris al sia supozata filo kaj petis,
ke li komplezu al la kaprico de sia patrino, kiu nun nepre volas
vidi kaftanon de lia mano.  Plenighis per ghojo la koro de l'
bona Labakano: se nur de tio ghi dependas, li diris al si en la
pensoj, sinjorino sultanino baldau kontentighos kun mi.

Oni jam pretigis du chambrojn, unu por la princido, la alian por
la tajloro; tie ili devis elprovi sian arton; kaj al chiu el ili
oni donis nur pecon da silka shtofo sufiche grandan, tondilon,
kudrilon kaj iom da fadeno.

La sultano estis tre scivola, kian kaftanachon faros lia filo;
kaj ankau al la sultanino batis maltrankvile la koro, chu shia
ruzo bone sukcesos au ne.  Du tagojn oni difinis al la
konkurantoj por ilia laboro; la trian tagon la sultano sendis
voki sian edzinon, kaj kiam shi aperis, li sendis venigi el la du
chambroj la ambau kaftanojn kaj la kaftanfarintojn.  Triumfe
Labakano enpashis kaj sternis sian kaftanon antau la mirantaj
rigardoj de l' sultano.  "Jen vidu, patro," li parolis, "jen
vidu, respekteginda patrino, chu tio chi ne estas majstrajho?
Kontrau la plej lerta kortega tajloro mi kuraghus veti, ke fari
tiel belan kaftanon li ne povus."

La sultanino ridetis kaj turnis sin al Omar: "Kaj vi, filo mia,
kion vi plenumis?"  Indigne li jhetis sur la plankon la silkan
shtofon kaj la tondilon.  "Dresi chevalojn oni instruis al mi
kaj svingi la sabron, kaj che chiu turnira vetbatalo mia lanco
trafas sian celon; sed la artoj de la kudrilo estas al mi
fremdaj; ja ech malhonoraj ili estus por zorgato de Elfi Bejo, la
estro de Kajro."

"Ho vera filo de mia regha sinjoro!" ekkriis la sultanino.
"Kial ne estas al mi permesite vin chirkaupreni, vin nomi mia
filo!  Pardonu, mia edzo kaj estro," shi daurigis, sin turninte
al la sultano, "ke mi uzis kontrau vi chi tiun ruzon.  Chu vi
ankorau ne komprenas, kiu estas princo kaj kiu tajloro?  Vere,
belega estas la kaftano, kiun faris sinjoro via filo, kaj mi tre
dezirus lin demandi, che kiu majstro li lernis."

La sultano dronis en profunda medito, malkonfideme rigardante jen
sian edzinon, jen Labakanon, kiu vane penadis kashi sian
rughighon kaj venki sian chagrenon, ke li tiel stulte perfidis
sin.  "Ankau chi tiu pruvo ne sufichas," diris la sultano.
"Sed, laudata estu Allaho, mi konas rimedon por certe sciighi,
chu mi estas trompita."

Li ordonis alkonduki sian plej rapidan chevalon, salte
surchevalighis kaj ekforrajdis en arbaron, kiu komencighis ne
malproksime de la urbo.  Tie lau malnova legendo, loghis bonvola
feino, nomata Adolzajdo, kiu jam ofte per siaj konsiloj helpis la
reghojn de lia gento en horoj de urghega bezono; tien rapidis la
sultano.  En la mezo de la arbaro estis maldensejo, chirkauita
de altaj cedroj.  Tie, lau la legendo, loghis la feino, kaj
malofte oni kuraghis tien penetri, char jam de tempo antikva la
loko inspiris nedifineblan timon, kiu herede transdonighis de
patro al filo.  Apenau li alvenis, la sultano desaltis de sia
chevalo, ghin alligis al unu el la arboj, starighis en la mezo de
la loko, kaj ekparolis per lauta vocho: "Se estas vero, ke vi
donis al miaj prapatroj bonan konsilon en horo de granda bezono,
auskultu favore la peton de ilia nepo kaj konsilu al mi en
afero, kie homa prudento nenion vidas."

Apenau li eldiris la lastajn vortojn, malfermighis unu el la
cedroj, kaj elpashis vualita virino vestita per longa blanka
robo.  "Mi scias, pro kio vi venis al mi, Sultano Saaud; via
deziro estas honesta, kaj tial mi volonte vin helpos.  Prenu chi
tiujn du kestetojn.  Ordonu al tiuj ambau homoj, kiuj pretendas
esti viaj filoj, ke ili elektu.  Mi scias, ke ne maltrafe elektos
tiu, kiu en vero estas via filo."  Tiel parolis la vualita kaj
donis al li du malgrandajn eburajn kestetojn, riche ornamitajn
per oro kaj perloj; sur la kovriloj, kiujn la sultano vane
penadis eklevi, estis surskriboj el enmetitaj diamantoj.

Rajdante hejmen, la sultano pripensis kaj pripensis, kio nur
povas trovighi en la kestetoj, kiujn, ech per strecho de chiuj
siaj fortoj, malfermi li ne povis.  Ankau la surskriboj donis al
li nenian lumon en la afero, char sur unu li legis: _Honoro kaj
Gloro_, sur la alia: _Felicho kaj Richeco_.  La sultano pensis en
si mem, ke ankau al li estus malfacile elekti inter la du
objektoj, kiuj estis egale belaj, egale allogaj.

Reveninte en sian palacon, li sendis voki la sultaninon kaj
raportis al shi, kion diris la feino; kaj nun plenigis shian
koron mistera espero, ke tiu, al kiu shi sentis sin tiel forte
altirata, elektos la kesteton, kiu pruvos lian reghan devenon.

Antau la trono de l' sultano oni starigis du tablojn; per sia
propra mano la sultano metis sur ilin la du kestetojn; poste li
supreniris la tronon kaj faris signon al unu el siaj sklavoj, ke
li malfermu la pordon de l' salono.  Brilanta procesio de pashaoj
kaj emiroj de la regno, kiujn alvokis al si la sultano, envenis
arege tra la malfermita pordo.  Ili sidighis sur belegaj kusenoj
laulonge de la muroj.  Kiam ili chiuj sidighis, la sultano
denove faris signon, kaj oni alkondukis Labakanon.  Per fieraj
pashoj li trairis la salonon, jhetis sin teren antau la trono
kaj diris: "Kion ordonas mia sinjoro kaj patro?"

La sultano rektighis sur sia trono kaj diris: "Mia filo! pri la
praveco de viaj pretendoj je tiu chi nomo oni lautigis dubojn;
unu el tiuj kestetoj certigos per sia enhavo la purecon de via
naskigho; elektu! mi ne dubas, ke vi elektos la ghustan!"

Labakano levighis kaj alpashis antau la kestetojn.  Longe li
pripensis, kiun li elektu, fine li parolis: "Altrespektata
patro! kio pli alta ol la felicho esti via filo?  Kio pli nobla
ol la richeco de via favoro?  Mi elektas la kesteton, kiu montras
la surskribon: Felicho kaj Richeco."

"Ni baldau scios, chu vi bone elektis; intertempe sidighu sur
tiu kuseno apud la Pashao de Medina," diris la sultano kaj faris
signon al sia sklavo.

Oni alkondukis Omar'on.  Lia rigardo estis malluma, lia mieno
malghoja, kaj lia tuta aspekto vekis gheneralan kompaton che la
apudestantoj.  Li jhetis sin teren antau la trono kaj demandis
pri la volo de l' sultano.  La sultano klarigis al li, ke li
devas elekti unu el la kestetoj; li levighis kaj alpashis antau
la tablon.  Atente li legis ambau surskribojn, poste li parolis:
"La lastaj tagoj instruis al mi, kiel necerta estas la felicho,
kiel pasemaj chiuj richajhoj.  Sed krom tio ili instruis al mi,
ke en la brusto de homo kuragha loghas nedetruebla trezoro, la
honoro, kaj ke la brile lumanta stelo de l' gloro neniam forpasas
samtempe kun la felicho.  Do, ech se por chiam mi perdas nun mian
kronon, jen falis la kubo!  Honoro kaj Gloro, vin mi elektas!"

Li metis sian manon sur la elektitan kesteton; sed la sultano
ordonis, ke li haltu, kaj faris signon al Labakano, ke ankau li
alpashu antau sian tablon kaj metu la manon sur sian kesteton.
Dume la sultano ordonis, ke oni alportu al li pelvon kun akvo el
la sankta fontano Zemzem en Mekka, antaulavis siajn manojn por
preghi, turnis sian vizaghon orienten, jhetis sin teren kaj
preghis.  "Dio de miaj prapatroj, kiu de jarcentoj konservis
nian genton pura kaj senmiksa, malhelpu, ke la nomo de la
Abasidoj estu profanita de iu malnoblulo, protektu kaj helpu mian
veran filon en tiu chi horo de l' provo."

Li levighis kaj resupreniris sian tronon.  Ghenerala scivolego
tenis kvazau enkatenitaj chiujn apudestantojn; korpremate
atentaj, apenau ili kuraghis spiri; ech museton oni povus audi
kurantan tra la salono, tiel senbrue sin tenis la tuta
korteganaro: la postestarantoj etendis la kolon super la kapojn
de la antaustarantaj vicoj, por rigardi al la kestetoj.  Nun
ekparolis la sultano: "Malfermu la kestetojn," kaj tiuj chi
lastaj, kiujn ghis nun nenia potenco povis malfermi, eksalte
malfermighis per si mem.

En la de Omar elektita kesteto kushis, sur velura kuseno,
malgranda ora kroneto kaj sceptro; en la kesteto de Labakano --
granda kudrilo kaj iom da fadeno.  La sultano ordonis al ambau,
ke ili alportu al li siajn kestetojn.  Li prenis en sian manon la
kroneton de sur la kuseno; kaj, jen mirinda vidajho! en tiu sama
momento ghi ekpligrandighis, kaj chiam ghi farighis pli kaj pli
granda, ghis ghi atingis la grandecon de vera krono.  Li metis la
kronon sur la kapon de sia filo Omar, kiu staris antau li genue,
kisis lin sur la frunto kaj ordonis al li sidighi che lia dekstra
mano.  Sed al Labakano li turnis sin kaj parolis: "Estas malnova
proverbo: _Restu tajloro che via laboro!_  Vere, vi ne meritas
mian favoron, sed petis pro vi iu, al kiu mi hodiau nenion povas
rifuzi; tial mi pardone lasas al vi vian mizeran vivon, sed se vi
shatas mian konsilon, vi iru, kiel eble plej rapide, for el mia
lando."

Hontigita, kvazau dispremegita kiel li estis, la kompatinda
subtajloro nenion povis respondi; li jhetis sin teren antau la
princo, kaj larmoj jhetighis el liaj okuloj.  "Chu vi povas
pardoni al mi, princo?" li diris.

"Al amikoj fideleco, al malamikoj grandanimeco, jen pri kio
fieras chiu Abasido," respondis la princo, igante lin levighi;
"foriru en paco." -- "Ho vera filo mia!" ekkriis, kortushita,
la maljuna sultano kaj jhetis sin sur la bruston de la filo; la
emiroj kaj pashaoj kaj chiuj eminentuloj de l' regno levighis de
siaj sidejoj kaj kriis: "Vivu la nova reghido!" kaj, dum la
ghenerala ghojego, Labakano, tenante sub la brako sian kesteton,
elshtelighis el la salono.

Li malsupreniris en la stalon de l' sultano, bridis sian chevalon
Murva kaj elrajdis tra la pordego en direkto al Aleksandrio.
Kvazau songho aperis al li lia tuta princa vivo, kaj sole la
belega kesteto, riche ornamita per perloj kaj diamantoj,
rememorigis al li, ke songho ghi ja tute ne estis.  Reveninte
fine Aleksandrion, li alrajdis al la domo de sia estinta majstro,
desaltis teren, alligis sian chevalon al la pordo kaj enpashis en
la laborejon.  La majstro, kiu en la komenco lin ne rekonis,
faris multe da ceremonioj kaj demandis, per kio li povas lin
servi.  Sed rigardinte de pli proksime sian vizitanton kaj
rekoninte sian iaman lernanton, li alvokis siajn subulojn, kaj
chiuj sin jhetis kiel frenezaj kontrau la kompatinda Labakano,
kiu tute ne atendis tian ghentilan akcepton: ili prilaboris lin
per gladiloj kaj ulnoj, pikis per kudriloj kaj pinchis per akraj
tondiloj, ghis li falis ellacigita sur amason da malnovaj
vestajhoj.

Dum li tie kushis, faris al li la majstro furiozajn riprochojn
pro la shtelita vesto; vane Labakano certigis lin, ke ghuste pro
tio li revenis, char li volas chion kompensi; vane li proponis
trioblan kompensajhon; la majstro kaj liaj subuloj sin jhetis sur
lin denove, lin orde trabastonis kaj forpelis el la domo.
Vundbatita kaj chifonita, li sidighis sur sian chevalon Murva kaj
rajdis en karavanejon.  Tie li kushigis sian lacan disbatitan
kapon kaj ekmeditis pri la suferoj de l' vivo surtera, pri la
tiel ofte nekonfesata merito kaj pri la senvaloreco kaj pasemeco
de chiuj mondaj trezoroj.  Li ekdormis kun la decido, rezigni pri
chia grandeco kaj farighi respektinda burgho de la urbo.  Kaj la
morgauan tagon li ne pentis pri sia decido, char la peza mano de
l' majstro kaj la egale pezaj manoj de liaj subuloj jam
definitive forbastonis el lia doloranta korpo lian tutan
moshtecon.

Por alta prezo li vendis al juvelisto sian kesteton, achetis al
si domon kaj starigis tajloran laborejon.  Fininte chiujn
antauaranghojn kaj alkrochinte antau sia fenestro elpendajhon
kun la surskribo: "Labakano, tajloro," li sidighis en sia
laborejo, kaj, per la kudrilo kaj fadeno, kiujn li trovis en la
kesteto, li komencis fliki la veston, kiun la majstro tiel kruele
disshiris.  Sed foje oni vokis lin por kelkaj momentoj for de lia
laboro, kaj kiam li volis denove sin preni al ghi, kia stranga
vidajho sin prezentis al lia rigardo!  Kvankam gvidate de neniu,
la kudrilo daurigis diligente kudradi; ghi faris delikatajn,
graciajn stebojn, kiajn Labakano mem ne faris ech en siaj plej
artorichaj momentoj!

Vere, ech la plej malgranda donaco de bonvola feino estas utila
kaj grandvalora!  Kaj ankorau alian valoron havis chi tiu
donaco: kiel ajn diligente laboris la kudrilo, la fadeno neniam
finighis.

Labakano akiris grandan klientaron kaj estis baldau la plej fama
tajloro, longe kaj larghe.  Li altranchadis la vestojn kaj
faradis la unuan stebon per la kudrilo, kaj tuj chi tiu laboris
plue kaj senchese, ghis la vesto estis preta.  Majstro Labakano
havis baldau la tutan urbon kiel klientaron, char li laboradis
bele kaj treege malkare; nur pri unu sola afero la Aleksandrianoj
skuadis malaprobe la kapon, nome: ke li laboradis tute sen
lernantoj kaj chiam post shlositaj pordoj.

Tiel la kesteta sentenco, promesinta _felichon_ kaj _richecon_,
fine plenumighis; felicho kaj richeco, almenau en meza mezuro,
akompanadis la pashojn de la bona tajloro; kaj chiufoje kiam li
audis pri la gloro de la juna sultano Omar, kiu nun vivis en
chies busho, -- kiam li audis, ke tiu kuraghulo estas la fiero
kaj la amo de sia popolo kaj la teruro de siaj malamikoj, tiam la
iama princo pensis en si mem: "Tamen pli bone ja estas, ke mi
restis tajloro, char honoro kaj gloro estas ja dangheraj
aferoj."  Tiel vivis Labakano, kun si mem kontenta, de siaj
samurbanoj respektata; kaj se la kudrilo ne perdis sian magian
povon, certe ghi ankorau chiam kudradas per la eterna fadeno de
la bona feino Adolzajdo.

Che la subiro de la suno la karavano reekvojiris pluen, kaj
baldau ghi atingis Birket el Had, "Fontanon de l'
Pilgrimantoj," de kie ghis Kajro estas nur trihora irado.  Oni
sciis, ke chirkau tiu tempo la karavano alvenos, kaj baldau la
komercistoj havis la ghojon vidi siajn amikojn venantajn renkonte
al ili el Kajro.  Ili eniris en la urbon tra la pordego Bab el
Falk, char ghi estis rigardata kiel felicha antausigno, eniri
tra tiu pordego, tra kiu en pasinta tempo trapasis la Profeto.

Sur la foirejo la kvar turkaj komercistoj adiauis la fremdulon
kaj la grekan komerciston Zaleukos kaj iris hejmen kun siaj
amikoj.  Zaleukos kondukis la fremdulon al bona karavanejo kaj
invitis tie tagmanghi.  La fremdulo akceptis la inviton, sed li
antaue foriris shanghi sian vestaron, promesinte baldau reveni.

La greko jam faris chiun antauaranghon, por bone regali la
fremdulon, por kiu li eksentis dum la vojagho apartan
korinklinon; kaj kiam la manghajhoj kaj trinkajhoj staris bonorde
sur la tablo, li sidighis, por atendi sian gaston.

Nun fine li audis lin, alproksimighantan per malrapidaj pezaj
pashoj laulonge de la koridoro, kiu kondukis al lia chambro.  Li
levighis, por iri renkonte al li kaj fari al li tutkoran
akcepton; sed, malferminte la pordon, li ekpashis malantauen,
terurita, char jen renkontis lin che la sojlo tiu timiga
rughmantelulo!  Ankorau unu rigardon li jhetis sur lin: iluzio
ghi ne estis; la sama alta majesta figuro, la masko, tra kiu la
nigraj okuloj rigardis lin fulme, la rugha mantelo kun la oraj
brodajhoj -- chio tio, el la plej teruraj horoj de lia vivo,
estis al li ja nur tro bone konata.  Interbatalantaj sentoj
skuadis ekscite la bruston de Zaleukos.  Estas vero, ke li jam
repacighis kun tiu bildo de sia memoro, kaj tamen la vido de tiu
nekonato, kiun li jam de longe pardonis, dismalfermis denove
chiujn vundojn de lia koro: tiuj doloroplenaj horoj de
antaumorta timo, tiu chagrenego, kiu venenis por chiam lian
junan vivon, denove preterpasis antau lia animo kvazau per
unumomenta ekflugo.

Chiam senmove staris la aperajho sur la sojlo.  "Kion vi volas,
terura?" ekkriis la greko.  "For de miaj okuloj, ke mi ne
malbenu vin!"

"Zaleukos!" parolis el sub la masko konata vocho; "chu tiel
vi akceptas vian gaston?"  La parolanto demetis la maskon kaj
disshovis de sia brusto la mantelon: ghi estis Selim Baruhh, la
fremdulo.

Sed Zaleukos shajnis ankorau ne trankviligita: terure estis al
li en cheesto de tiu fremdulo, char nur tro klare li rekonis en
li la nekonaton de _Ponte vecchio_.  Tamen tiu chi sento cedis
fine al lia kutima gastamo; kaj, nenion dirante, li faris signon
al la fremdulo, ke li sidighu kun li al la tablo.

"Mi divenas viajn pensojn," prenis Selim Baruhh la parolon,
kiam ili sidighis, "char vi rigardas min per elokvente
demandantaj okuloj.  Mi povus silenti kaj neniam plu min montri
al viaj rigardoj, sed mi shuldas al vi klarigon pri mia konduto,
kaj tial mi kuraghis, ech riskante vian malbenon, aperi antau vi
en mia iama vestmaniero.  Vi iam diris al mi: 'Lau la kredo de
miaj prapatroj mi devas lin ami; cetere, li sendube estas ech pli
malfelicha ol mi.'  Tion chi lastan vi kredu nur, amiko
Zaleukos; kaj nun audu mian senkulpighon.

"Mi devas reveni ghis la komenco, por min bone komprenigi.  Mi
naskighis en Aleksandrio, de kristanaj gepatroj.  Mia patro, la
pli juna filo de malnova glora franca familio, estis konsulo de
sia lando en Aleksandrio.  De mia deka jaro oni edukis min en
Francujo che frato de mia patrino; kaj pasis jam kelkaj jaroj de
post la komenco de la revolucio, kiam mi forlasis mian patrujon,
por serchi trans la maro rifughejon che miaj gepatroj; akompanis
min mia onklo, kiun minacis nun en la lando de liaj prapatroj
plej grandaj dangheroj.  Plenaj de espero, ke ni reakiros en la
gepatra hejmo la trankvilon kaj pacon, je kiu senigis nin la
furioza franca popolo, ni albordighis en Aleksandrio.  Sed ho ve!
ne chion mi trovis en la domo de mia patro, kiel ghi devas esti.
Estas vero, ke la eksteraj ventegoj de tiu malkvieta tempo
ankorau ne atingis ghis tie; sed des pli neatendite trafis la
malfelicho mian familion en ghia plej profunda interno.  Malmulte
da tempo antaue, mia frato, esperoplena junulo, chefsekretario
de mia patro, edzighis kun juna knabino, filino de firenza
nobelo, kiu loghis en nia najbarajho; du tagojn antau nia
alveno, shi subite malaperis, kaj ech la plej malgrandan
postesignon de la malfelicha knabino nek nia familio nek shia
patro povis trovi.  Oni fine konvinkighis, ke shi nesingardeme
promenis tro malproksimen de la urbo kaj falis en la manojn de
rabistoj.  Por mia kompatinda frato chi tiu penso estus eble
malpli aflikta, ol la hontinda vero, kiun ni nur tro baldau
eksciis: la perfidulino enshipighis kaj forveturis eksterlandon
kun juna Napolano, kiun shi ekkonis en la domo de sia patro.
Kvazau freneza de kolero, mia frato faris chion eblan por venigi
al jugho la kulpulinon; sed vane: liaj klopodoj, kiuj faris
sensacion en Napolo kaj Firenzo, servis nur por plenumi lian
propran malfelichon kaj chiujn nin pereigi.  La firenza nobelo
foriris returne en sian patrujon; al ni li kredigis, ke li volas
havigi justecon al mia frato, sed en realeco li celis nian
ruinon.  En Firenzo li malprosperigis chiun esploron, kiun
entreprenis mia frato; kaj la influon, kiun li akiris al si per
chiuj eblaj rimedoj, li lerte profitis por altiri sur mian patron
kaj mian fraton la suspekton de la franca registaro: per plej
hontindaj tromprimedoj oni kaptis ilin, fortrenis Francujon kaj
igis tie mortigi per la ekzekutista hakilo.  Mia malfelicha
patrino farighis freneza, kaj pasis dek longaj monatoj, antau ol
la morto liberigis shin de shia terura stato, kiu tamen en la
lastaj tagoj shanghighis en plenan, klaran konscion.  Tiel mi nun
trovighis tute sola en la mondo, sed nur _unu_ penso okupis mian
spiriton, nur _unu_ penso igis min forgesi pri mia funebro; kaj
tiu penso, kiun, en sia lasta horo, mia patrino mem ekbruligis en
mi, baldau farighis kvazau ardega flamo en mia animo.

"Kiel mi jam diris, mallonge antau shia fino revenis al shi la
konscio; shi lasis min voki kaj parolis trankvilanime pri nia
malfelicho kaj pri sia propra morto.  Poste shi petis chiujn
aliajn forlasi la chambron; kun solena mieno shi sidighis
rektighinte sur sia mizera kushejo kaj diris, ke mi povas akiri
shian benon, se mi jhuros tion plenumi, kion shi nun ordonos al
mi.  Kortushita de la vortoj de l' mortanta patrino, mi jhure
promesis plenumi shian volon.  Che tio shi komencis denove
surshuti per insultoj la Firenzanon kaj lian filinon kaj ordonis
al mi, kun plej teruraj minacoj de shia malbeno, venghi kontrau
li mian malfelichan familion.  Shi mortis en miaj brakoj.  Jam de
longe dormetis en mia animo tiu penso pri vengho; nun ghi
plenforte vekighis.  Mi kolektis la reston de mia patra havo kaj
jhuris al mi mem, ke mi uzos chiun eblan rimedon, por plenumi
mian venghon, ech se mi per tio pereos.

"Baldau mi alvenis Firenzon, kie mi tenis min kiel eble plej
kashite.  Multe malhelpis mian planon la situacio, en kiu sin
trovis miaj malamikoj.  La maljuna Firenzano farighis intertempe
gubernatoro, kaj nun che la plej malgranda suspekto li havis en
mano chiujn rimedojn, por min pereigi.  Akcidento venis al mia
helpo.  Unu vesperon mi ekvidis, irantan tra la stratoj, homon en
konata livreo; lia shanceligha irado, lia malgaja mieno kaj lia
kolera murmurado de _santo sacramento_ kaj _maledetto diavolo_
rekonigis al mi la maljunan Pietron, serviston de la Firenzano,
kiun mi jam konis en Aleksandrio.  Mi ne dubis, ke li koleras
kontrau sia sinjoro, kaj mi decidis profiti lian malbonan
humoron.  Li shajnis tre mirigita, vidante min tie, forte
plendis, ke de l' tempo, kiam lia sinjoro farighis gubernatoro,
li per nenio jam povas lin kontentigi; kaj baldau mia oro,
subtenata de lia kolero, translogis lin definitive al mia flanko.
La chefa malhelpo estis tiel forigita; mi havis dungitan
serviston, kiu en chiu horo malfermos por mi la pordon de mia
malamiko; kaj de nun maturighis chiam pli rapide mia plano de
vengho.  Al mi shajnis, ke la mizera vivo de la maljuna Firenzano
tute ne havas ian egalpezon kun la pereo de mia familio; ne, sian
plej amatan li devas vidi mortigita: kaj tio estis Bianka, lia
filino.  Chu ghi ne estis shi, kiu tiel hontinde krimis kontrau
mia frato? -- shi ja, kiu estis la chefa kauzo de nia
malfelicho?  Ech ghojigis mian venghosoifantan koron la novajho,
ke ghuste tiutempe Bianka intencis la duan fojon edzinighi; mi
tuj prenis decidon: nun morti shi nepre _devas_.  Tamen mi timis
plenumi propramane la krimon, kaj ankau Pietron mi ne jughis
kapabla ghin fari; tial ni chirkauesploris, por trovi iun, kiu
povus prizorgi la aferon.  El la Firenzanoj mi kuraghis dungi
neniun, char neniu entreprenus ion tian kontrau la gubernatoro.
Fine naskighis en la kapo de Pietro la plano, kiun mi poste
plenumis; samtempe, char vi estas fremdlandano kaj kuracisto, li
proponis vin kiel plej taugan ekzekutiston.  Pri la plua irado
de la afero vi ja scias.  Nur via tro granda singardemo kaj
honesteco preskau malprosperigis mian entreprenon: de tio venis
la epizodo de la mantelo.

"Pietro malfermis por ni la pordeton en la palaco de l'
gubernatoro, kaj ne malpli kashe li volis nin poste reelkonduki
sur la straton; sed tra fendo en la pordo ni povis bone vidi
chiun detalon de la mortigo, kaj, terurite de la infera
spektaklo, ni forkuregis el la domo.  Antauenpelate de timo kaj
pento, mi kuris pli ol du cent pashojn, ghis mi falis senforta
sur la shtupojn de preghejo.  Kiam mi fine reakiris la
memregadon, mia unua penso estis pri vi kaj via terura sorto, se
oni vin trovos en la palaco.  Mi alshtelighis tien, sed nek de vi
nek de Pietro mi povas trovi ech la plej malgrandan, postsignon;
sed la pordeto ankorau staris malfermita, kaj tial mi almenau
povis esperi, ke vi jam profitis la okazon por forkuri el la
domo.

"Kiam farighis tago, timo antau eltrovigho kaj premanta sento
de pento igis por mi neeble, ke mi restu plue en Firenzo.  Mi tuj
foriris Romon.  Sed prezentu al vi mian konsternighon, kiam oni
tie post kelkaj tagoj rakontadis chie la aferon, kun la aldono,
ke la mortigisto, greka kuracisto, estas kaptita.  Maltrankvila,
timoplena, mi reiris Firenzon: jam antaue mia vengho ekshajnis
al mi iom supermezura, sed nun mi ghin ech malbenis, char multe
tro kare mi pagus por ghi, se la prezo estus via vivo.  Mi
alvenis Firenzon en la sama tago, kiu rabis al vi vian manon.
Kion mi sentis, vidante vin suriri la eshafodon kaj tiel heroe
suferi, pri tio mi ne volas paroli; sufichas diri, ke kiam via
sango tie elshprucis, jam farighis neshancelebla mia decido,
dolchigi al vi la reston de via vivo.  Vi mem ja chion scias, kio
poste okazis, kaj restas al mi nur klarigi, kial mi faris kun vi
chi tiun vojaghon.  Kiel peza shargho premis min la penso, ke vi
ankorau ne pardonis min; tial mi decidis kunvivi kun vi dum
multaj tagoj kaj fine fari plenan malkashan konfeson pri mia
kulpo."

Ghis nun, dum lia gasto parolis, la greko silentis; nun, kiam li
finis sian rakonton, li etendis al li, kun milda rigardo, sian
manon.  "Mi bone sciis, ke vi estas pli malfelicha ol mi, char
chiam, kvazau per nigra nubo, mallumigos tiu krimo la tagojn de
via vivo; el mia tuta koro mi pardonas al vi.  Sed permesu, ke mi
faru al vi ankorau unu demandon: kiel farighis, ke vi venis sub
tiu chi formo en la dezerton?  Kion vi faris poste, achetinte por
mi la domon en Konstantinopolo?"

"Mi reiris Aleksandrion," respondis la alia.  "Malamo al chiuj
homoj bolis en mia brusto, flamanta malamo precipe al tiuj
nacioj, kiujn oni nomas 'kulturaj': kredu al mi, che miaj
Muslimoj mi sentis min multe pli bone.  Nur de malmulte da
monatoj mi jam estis en Aleksandrio, kiam okazis la invado de
miaj samlandanoj.  Mi vidis en ili nur la ekzekutintojn de mia
patro kaj de mia frato; tial mi kolektis el inter miaj konatoj
kelke da samepensantaj junuloj kaj alighis al tiuj kuraghaj
Mamelukoj, kiuj tiel ofte farighis la teruro de la franca armeo.
Post la militiro, mi ne povis decidi reveni al la laboroj de l'
paco.  Mi vivis kun mia areto da samideanaj amikoj sovaghan vivon
de vagisto, dedichitan al batalo kaj chaso.  Kun tiuj homoj, kiuj
respektas min kiel hetmanon, mi vivas kontenta; char kvankam miaj
Azianoj ne estas tiel kulturitaj, kiel viaj Europanoj, tamen ili
estas tute netushitaj de envio kaj kalumniemo, de egoismo kaj
ambicio."

Zaleukos dankis la fremdulon pro lia sciigo, sed esprimis sian
opinion, ke estus pli konforme al lia alta instruiteca rango, se
li vivus kaj laborus en la kristanaj landoj de Europo.  Li
prenis lian manon kaj petis lin veni kun li, ke ili kune vivu kaj
mortu.

Kortushita, la gasto rigardis lin.  "El tio mi scias," li
diris, "ke vere vi min pardonis, ke vi vere min amas.  Akceptu
pro tio mian plej varman dankon."  Li salte levighis kaj
ekstaris plenstature antau la greko, kiun preskau teruris la
militista tenigho, la nigraj fulmebrilantaj okuloj, la profunda
misteroplena vocho de lia gasto.  "Via propono estas bela,"
parolis tiu chi plue; "por chiu alia ghi estus alloga, sed mi --
ne povas ghin akcepti.  Jam staras selita mia chevalo, jam
atendas min miaj servistoj; adiau, Zaleukos!"

La amikoj, kiujn la sorto tiel mirinde kunigis, chirkauprenis
sin adiauante.  "Kaj kiel mi devas vin nomi?  Kiel nomighas mia
gasto, kiu vivos eterne en mia memoro?" demandis la greko.

La fremdulo rigardis lin longe, ankorau unu fojon premis al li
la manon kaj diris: "Oni nomas min la sinjoro de la dezerto; mi
estas _la rabisto Orbasano_."


FINO.




[1] Turka interpretisto (vorto internacia).

[2] La turka registaro: angl., _The Porte_; fr., _La (Sublime)
Porte_; germ., _Die (hohe) Pforte_.

[3] Nomo, kiun donas orientanoj al chiuj okcident-europanoj:
_Franko_ estas do, lau tio, _ne_ identa al _Franco_.

[4] Estinta itala ormonero: ital., _zecchino_; hisp., _zequi_;
france kaj angle, _sequin_; germ., _Zechine_.

[5] _Altano_: germane, _Altan_: balkonsimila teraseto au estrado,
alkonstruita al doma fasado kaj portata de subkonstruajho (chu
muroj, chu kolonoj); en chi tiu rilato ghi diferencas de ordinara
balkono, kiu elstaras el la muro de l' domo.  La germana vorto
_Altan_ devenas de la itala _altana_.

[6] Turka jughisto.

[7] En la moderna turka lingvo _Kapitan-Pashao_, chefadmiralo de
la turka militshiparo.

[8] _Agao_, turka oficiro.

[9] _Kadio_: turka jughisto; _muftio_: turka chefpastro.

[10] Mahometana sekto, fondita de Abd ul Wahab, chirkau la jaro,
1745.











End of the Project Gutenberg EBook of La Karavano, by Wilhelm Hauff

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KARAVANO ***

***** This file should be named 22070.txt or 22070.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.net/2/2/0/7/22070/

Produced by David G. Simpson

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.