The Project Gutenberg EBook of Tri Noveloj by Nathaniel Hawthorne



This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no
restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under
the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or
online at http://www.gutenberg.org/license



Title: Tri Noveloj

Author: Nathaniel Hawthorne

Release Date: April 20, 2007 [Ebook #21194]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII


***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI NOVELOJ***





Tri Noveloj


by Nathaniel Hawthorne




Edition 1, (April 20, 2007)





                        Unua Eldono: Oktobro 1998

                      Originaj Anglalingvaj Titoloj:

                       "DR. HEIDEGGER'S EXPERIMENT"

                       "THE MINISTER'S BLACK VEIL"

                          "YOUNG GOODMAN BROWN"

                             Copyright 1998
                             Edwin P. Grobe
                for the English-to-Esperanto translations





TABLE OF CONTENTS


LA EKSPERIMENTO DE D-RO HEJDEGERO
LA NIGRA VUALO DE LA PASTORO
JUNA BONULO BRAUNO






LA EKSPERIMENTO DE D-RO HEJDEGERO


Foje tiu ege aparta viro, maljuna D-ro Hejdegero, invitis kvar
respektindajn geamikojn kunveni che li en lia studkabineto. Tri el ili
estis blankbarbaj ghentlemanoj: S-ro Medborno, Kolonelo Kiligruo, kaj S-ro
Gaskojno. La kvara estis velkinta ghentlemanino nomighanta Vidvino
Vajkerlio. Chiuj estis malgajaj maljunaj estuloj spertintaj diversajn
malbonshancojn kaj kies plej granda malbonshanco estis devi baldau
entombighi. S-ro Medborno, en antaua, pli vigla agho, estis sukcesa
komercisto, tamen chion perdis rezulte de malbonsenca spekulado kaj nun
vivis ne multe pli bone ol almozulo. Kolonelo Kiligruo malshparis siajn
plej bonajn jarojn kaj siajn sanon kaj monon sin provizante per pekaj
plezuroj naskigintaj idaron da doloroj, ekzemple, podagro, kaj diversaj
ceteraj turmentoj korpaj kaj animaj. S-ro Gaskojno estis ruinigita
politikisto kaj fifamulo; almenau tia li estis ghis kiam forpasinta tempo
kvazau lin entombigis foran distancon disde la konscio de la aktuala
generacio, lin igante senfama anstatau fifama. Rilate al Vidvino
Vajkerlio, la tradicio raportas ke shi estis ege bela virino en sia juneco.
Dum longa lastatempo tamen shi vivis en profunda izolado pro kelkaj
skandalaj rakontoj antaujughigintaj kontrau shi la altrangularon de la urbo.
Menciinda fakto estas tio ke chiu el tiuj estimataj maljunuloj--S-ro
Medborno, Kolonelo Kiligruo kaj S-ro Gaskojno--estis antaue amkandidatoj
de Vidvino Vajkerlio kiuj pretis tranchi shianome la gorghon unu de la alia.
Kaj antau ol daure rakonti mi nur tion atentigu ke kelkfoje oni jughis
D-ron Hejdegeron kaj liajn kvar gastojn iom preterbonsencaj: kondicho ofte
okazanta che maljunuloj kiam ilin maltrankviligas nunaj ghenoj au malghojaj
memorajhoj.

"Miaj karaj longtempaj geamikoj," diris D-ro Hejdegero, indikante pergeste
ke ili sidighu. 'Mi bezonas vian helpon por unu el tiuj eksperimentetoj per
kiuj mi distrighas chi-tie en mia kabineto."

Se chiuj tiurilataj raportoj veras, la kabineto de D-ro Hejdegero estis ege
stranga ejo. Ghi estis malhela malnovmoda chambro ornamita per araneajhoj kaj
aspergita de antikva polvo. Chirkau la muroj staris pluraj kverkaj
libroshrankoj kies malsupraj bretoj plenigis je vicoj da gigantaj foliantoj
kaj nigraliteraj kvartoj dum la supran plenigis etaj pergamenkovrilaj
dozavoj. Sur la centra libroshranko staris bronza busto pri Hipokrato kiun,
lau kelkaj autoritatuloj, D-ro Hejdegero kutimis konsulti dum chiuj
malfacilaj medicinaj kazoj. En la plej malhela angulo de la chambro staris
alta, mallargha, kverka vestoshranko kies pordo duonapertis kaj en kiu
sendube kashighis skeleto. Inter du el la libroshrankoj pendis spegulego,
elmontrante altan kaj polvan surfacon ene de malbrilighinta ora kadro.
Inter multaj mirindaj rakontoj raportitaj pri tiu spegulo nombrighis tiu
hipotezanta ke interne de ghia kadrospaco loghas la spiritoj de chiuj
mortintaj klientoj de la doktoro kaj ke kiam li enrigardas ghin tiuj lastaj
reciproke fiksrigardas el ghi lian vizaghon. La kontrauan flankon de la
chambro ornamis tutkorpa portreto pri juna virino vestita en la palighinta
grandiozeco de silko, sateno kaj brokajho kaj kies vizagho estis tiel
palighinta kiel shia robo. Antau chirkau duonjarcento D-ro Hejdegero estis
edzighonta kun la juna fraulino kiu tamen, ekspertinte ioman malsanigheton,
glutis medikamenton preskribitan far la amanto kaj mortis en la nupta
nokto. Restas mencii la plej interesan kuriozajhon de la kabineto: pezegan
folivolumon, binditan en nigra ledo, kun enormaj arghentaj agrafoj. Neniaj
literoj aperis sur la dorso kaj neniu certis pri la titolo de la libro.
Tamen chiuj supozis ghin esti libro pri magio. Foje, kiam chambristino levis
la libron por forbrosi la polvon, la skeleto ekklakis en la shranko, piedo
de la bildigita fraulino eliris la portreton kaj surpashis la plankon, kaj
pluraj vizaghachoj ekmontrighis elrigardante la spegulon. Samtempe la latuna
kapo de Hipokrato kuntiris la brovojn kaj diris: "Sindetenu!"

Tia estis la kabineto de D-ro Hejdegero. En la somera posttagmezo de nia
rakonto, ronda ebonnigra tableto staris en la mezo de la chambro,
surportante belforman kaj belartan vazon de tajlita vitro. La sunlumo
trairis la fenestron, inter la pezaj festonoj de du palighintaj damaskaj
kurtenoj, kaj transfalis senpere tiun vazon. Rezulte, milda pompo
reflektighis de ghi sur la cindrokolorajn vizaghojn de la kvin maljunaj
chirkausidantoj. Staris sur la tablo ankau kvar champanglasoj.

"Miaj karaj longatempaj geamikoj," ripetis D-ro Hejdegero, "chu mi rajtas
peti vian helpon por efektivigi ege interesan eksperimenton?"

Nu, D-ro Hejdegero estis ege stranga maljuna sinjoro kies orginaleco jam
estighis nukleo de mil fantaziaj rakontoj. Pluraj el tiuj fabeloj, mi
hontighu tion konfesante, fontas eble el mia propra verdiremo kaj se iuj
ajn teksteroj de la nuna rakonto konsternas la kredpovon de la leganto, mi
bonvole konsentu fi-nomighi "mensogfabrikanto".

Kiam la kvar gastoj de la doktoro lin audis priparoli sian proponitan
eksperimenton, ili atendis nenion pli mirindan ol musomortigon en
aerpompilo au araneajhkontrolon per mikroskopo au similan sensencajhon per
kiu li konstante kaj kutime ghenetis siajn geamikojn. Sed sen atendi
respondon D-ro Hejdegero lampashe transiris la chambron kaj revenis portante
la saman pezegan, en nigra ledo binditan folion kiu lau ghenerala onidirado
estis magilibro. Dekrochinte la arghentajn agrafojn, li malfermis la volumon
kaj de inter ties nigraliteraj paghoj eltiris rozon, au ion kiu antaue
estis rozo, kvankam la verdaj folioj kaj karmezinaj petaloj nun brunighis
kaj la antikva floro shajnis preta pulvorighi en la doktoraj manoj.

"Tiu-chi rozo," diris D-ro Hejdegero, suspirante, "tiu sama velkinta kaj
dispecighinta planto, floris antau kvindek kvin jaroj. Ghin donacis al mi
Silvino Vardo, kies portreto pendas jene. Kaj mi intencis ghin porti
surbruste okaze de nia geedzigho. Dum kvindek kvin jaroj mi konservis ghin
trezore inter la folioj de malnova libro. Nu chu eblas viaopinie ke tiu
duonjarcenta rozo iam refloru?"

"Sensencajho!" diris Vidvino Vajkerlio, kun malbonhumora kapshancelo. "Pli
bone estus demandi chu povas iam reflori la faltighinta vizagho de
maljunulino?"

"Spektadu!" respondis D-ro Hejdegero.

Li malkovris la vazon kaj jhetis la rozon en la tie enhavatan akvon. Unue,
la floro ripozis malpeze sur la surfaco de la likvajho, shajnante ensorbi
nenian humidecon. Baldau tamen komencis videbli malkutima shanghigho. La
premrompitaj kaj sekigitaj petaloj ekmovighetis, alprenis pli helan
karmezinkoloreton, kvazau la floro reanimighis el mortshajna dormado. La
maldika tigo kaj foliarbranchetoj verdighis. Jen estis la duonjarcenta rozo,
aspektante tiel freshe kiel tiam kiam Silvino Vardo unue ghin donacis al sia
amanto. Ghi estis evidente en la komenca etapo de plenflorigho char kelkaj el
ghiaj delikataj rughaj folioj krispighis chirkau ties malseka flornodo, ene de
kiu briletis du-tri roseroj.

"Tio estas certe belega trompajho," diris la amikoj de la doktoro, sed iom
senatente char ili jam spektis pli grandajn miraklojn okaze de magiistaj
prezentadoj. "Ni petu, kiel ghi efektivighis?"

"Chu neniam vi audis pri Juneco-Fonto?" demandis D-ro Hejdegero. "Tiu kiun
serchis Ponco De Leono, la Hispana aventuristo, antau du-tri jarcentoj?"

"Sed chu iam Ponco De Leono ghin malkovris?" demandis Vidvino Vajkerlio.

"Ne," respondis D-ro Hejdegero, "char neniam li ghin serchis en la ghusta
loko. La fama Juneco-Fonto, se mi ne eraras, situas en la suda parto de la
Florida duoninsulo, ne malproksime disde Lago-Makako. Superombras ghian
fontejon pluraj gigantaj magnolioj kiuj, kvankam jarcentaraghaj, aspektas
tiel freshe kiel violoj pro la kvalitoj de tiu mirinda akvo. Konato mia,
prikonsciante mian scivolemon pri tiaj aferoj, sendis al mi tion kion vi
vidas en la vazo."

Kolonelo Kiligruo tusetis, kredante nenian vorton de la raporto de la
doktoro. "Kaj kiun efikon tiu likvajho povas estigi en la homa korpo?"

"Vi jughu proprapersone, estimata Kolonelo," respondis D-ro Hejdegero. "Kaj
vi chiuj, respektataj geamikoj miaj, bonvolu vin provizi per tiom da tiu
admirinda likvajho kiel vi bezonos por reflorigi en vi la junecon.
Miaflanke, maljunighinte tiel malfacile, mi sentas nepre nenian urghon
rejunighi. Kun via permeso tial mi kontentighos spektante deflanke la
progreson de la eksperimento."

Dum li parolis D-ro Hejdegero plenigis la kvar champanglasojn je
Juneco-Fonto-akvo. Lauaspekte, ghi estis impregnita je eferveska gaso char
etaj globetoj supreniris konstante el la glasofundoj kaj eksplodetis
chesurface en arghenta shprucajho. Pro tio ke la likvoro difuzis plachan
parfumon, la maljunuloj supozis ghin enhavi afablajn kaj komfortajn
kvalitojn. Kaj kvankam ili tre pridubis ties rejunigpovon, ili emis tuj
ghin trinki. D-ro Hejdegero petis tamen ke ili prokrastu kelkajn momentojn
sian partoprenon en la eksperimento.

"Antau ol trinki, respektindaj geamikoj miaj," li diris, "dece estus ke,
bazante viajn elektojn sur viaj jam longaj vivospertoj, vi estigu kelkajn
gheneralajn regulojn por vin gvidi dum vi trapasos duan fojon la dangherojn
de la juneco. Konsideru kiel peke kaj honte estus, kun viaj apartaj
avantaghoj, ne farighi modeloj pri virto kaj sagheco por chiuj junuloj de nia
epoko!"

La kvar respektindaj geamikoj de la doktoro respondis nur per mallauta kaj
tremanta ridado. Primokinda estis la ideo ke, prikonsciante kiel proksime
rimorso postsekvas la pashojn de eraro, ili povus iam ajn denove devojighi.

"Tial, trinku!" diris la doktoro, riverencante. "Mi ghojas esti tiel bone
elektinta la studobjektojn de mia eksperimento."

Per shancelighemaj manoj ili levis la glasojn kontraulipen. La magian
likvoron, se verfakte ghi posedis tiajn virtojn kiajn D-ro Hejdegero
atribuis al ghi, oni ne povintus disdoni al kvar homoj pli veeme ghin
bezonantaj. Ili aspektis kvazau ili neniam antaue prikonsciis kio estas
juneco au plezuro, naskigite male far senileca Naturo kaj estante ekde
chiam la grizaj, kadukaj, sensukaj, mizeraj estajhoj nun sidantaj
velkashultre chirkau la tablo de la doktoro, sen sufiche da vivo en siaj
animoj au korpoj por iam ajn reviglighi, ech responde al la shanco denove
rejunighi. Ili eltrinkis la akvon kaj remetis surtablen siajn glasojn.

Efektive okazis preskau tuja plibonigho en la aspekto de la kvaropo, ne
malsame kiel tio kion estigintus glaso da malavara vino, kune kun subita
brilo de ghoja sunlumo heliganta samtempe iliajn vizaghojn. Saniga sufuzo
aperis sur iliaj vangoj, anstatauante la cindran palon ilin dotintan per
tiel kadavra aspekto. Ili rigardis unu la alian, supozante ke magia
potenco verfakte komencis glatigi la profundajn kaj malghojajn enskribojn
kiujn Patro Tempo jam de tiom longe gravuris sur iliajn brovojn. Vidvino
Vajkerlio rearanghis sian chapon, sin sentante denove preskau virino.

"Havigu al ni pli da tiu mirinda akvo!" ili kriis avide. "Ni estas pli
junaj sed ni ankorau tro maljunas. Rapide! Havigu al ni pli!"

"Paciencon, paciencon!" diris D-ro Hejdegero, kiu sidis kontrolante la
eksperimenton kun filozofia objektiveco. "Vi pasigis longan tempon
maljunighante. Certe vi konsentu pasigi almenau duonhoron rejunighante.
Tamen la akvo estas je via dispono."

Denove li plenigis iliajn glasojn je la junecolikvoro, el kiu suficha
kvanto restis ankorau en la vazo por revenigi duonon el la maljunuloj de
la urbo al la agho de siaj genepoj. Dum la globetoj ankorau briletis
surrande, la kvar gastoj de la doktoro ekkaptis siajn glasojn de sur la
tablo kaj englutis seninterrompe la enhavajhon. Chu temis pri iluzio? Ech dum
la likvajho malsuprenfluis lau iliaj gorghoj ghi shajnis jam esti
efektiviginta tutsistemajn shanghojn. Iliaj okuloj klarighis kaj helighis.
Iliaj arghentaj hararoj komencis rekolorighi. Ili chirkausidis la tablon, tri
mezaghaj viroj kaj virino apenau trapasinta sian plenforman cheftempon.

"Mia kara vidvino, vi estas charma!" ekkriis Kolonelo Kiligruo, kies okuloj
fiksrigardis shian vizaghon dum la tieaj aghombroj forfughis same kiel malhelo
el karmezina tagigho.

La bela vidvino konsciis, pro jam longa sperto, ke la komplimentoj de
Kolonelo Kiligruo ne chiam bazighas sur sobra vero. Tial shi starighis eksalte
kaj alkuris la spegulon, ankorau timante renkonti en ghi la malbelan
vizaghon de maljunulino. Intertempe la tri sinjoroj kondutis en maniero
pruvanta ke Juneco-Fonto posedis ebriigajn kvalitojn; escepte,
kompreneble, se ilia spirita gajeco estis nur malpeza kapturnigho kauzita
de la subita forigo de multjara aghpremo. La menso de S-ro Gaskojno
preferis laushajne pritrakti politikajn temojn: chu pasint-, nun- au
estonttempajn, ne facilis ekscii, char jam dum kvindek jaroj la samaj ideoj
kaj frazoj laumodis. Foje li klake elparolis plengorghajn frazojn pri
patriotismo, nacia gloro kaj civitanaj rajtoj. Alifoje li murmuris
dangherajhojn, en ruza kaj priduba flustrado, tiel singarde ke ech lia propra
konscienco apenau sukcesis kapti la sekreton. Ceterfoje li parolis kun
zorge mezuritaj emfazoj kaj en profunde cedema tono, iom kvazau
imperiestra orelparo auskultus liajn bonekvilibritajn frazerojn.
Intertempe Kolonelo Kiligruo chantachis ghojan botelkanton, sonigante sian
glason samritme kun la refreno, dum lia rigardo vagadis en la direkto al
la plenfigura persono de Vidvino Vajkerlio. Aliflanke de la tablo S-ro
Medborno okupighis pri matematika kalkulado strange intermiksita kun
propono provizi Indonezion per glacio, jungante balenaron al polusaj
glacimontoj.

Rilate al Vidvino Vajkerlio, shi staris che la spegulo, riverencante kaj
falsridetante antau sia imago, ghin salutante kiel amikinon kiun shi amis
pli kare ol la tutan mondon. Shi alproksimigis la vizaghon shovpoze apud la
vitron, dezirante ekscii chu jam de longe memorata falto au korvopiedajho
verfakte malaperis. Shi kontrolis chu la neghajho tiel nepre forfandighis el
sia hararo ke shi ekrajtos flankenjheti la antikvan chapon. Finfine,
forturnighante viglamove, shi alvenis iom dancpashe la tablon.

"Mia kara multagha doktoro," shi ekkriis, "bonvolu min provizi per plua
glaso!"

"Certege, mia kara sinjorino, certege!" respondis la afabla doktoro.
"Vidu, mi jam replenigis la glasojn."

Jen efektive staris la kvar glasoj, ghisrande plenaj je tiu mirinda akvo,
kies delikata shprucajho, dum ghi foreferveskis de sur la surfaco, aspektis
kiel la tremanta briletado de diamantoj. La suno preskau finsubighis pro
kio la chambro pli malhelighis ol iam. Sed milda lunaspekta grandiozo
brilegis el la vazo kaj alfiksighis egalpotence sur la kvar gastojn kaj la
respektindan figuron de la doktoro. Sur altapogila, komplekse chizita,
kverkoligna fotelo tiulasta sidis kun griza digno kiu taugintus al tiu
sama Patro Tempo kies potencon neniu krom la nuna cheestantaro iam
kontraustaris. Ech dum ili trinkegis la trian glasplenon da
Juneco-Fonto-akvo, preskau mirigis ilin la aspekto de lia mistera vizagho.

Tamen en la sekvinta momento ghojiga ekfluego da juna vivo trafluis
kuglohaste iliajn vejnojn. Nun ili enestis la felichan cheftempon de juneco.
Agho, kun sia mizera sinsekvo da zorgoj, malfelichoj kaj malsanoj, memorighis
nur kiel ghenega songho el kiu ili ghoje vekighis. La fresha glaceo de la
animo, tiel frue perdite, kaj sen kiu la alternaj scenoj de la mondo
estintus nur galerio da palighintaj pentrajhoj, denove jhetis sian sorchon sur
iliajn chiujn eblecojn.

"Ni estas junaj! Junaj ni estas!" ili kriadis ghojege.

Juneco, same kiel maljuneco, forvisis la forte distingajn trajtojn de
mezagho kaj samaspektigis ilin chiujn. Ili estighis aro da gajaj junuloj,
preskau frenezigitaj per la ghojega petolemo de siaj malmultaj jaroj. La
plej rimarkinda rezulto de ilia gajeco estis ekemo primoki la feblecon kaj
kadukecon de kiuj ili estis tiel lastatempe viktimoj. Ili ridis laute pri
siaj pasintmodaj vestajhoj: la larghbaskaj jakoj kaj klaphavaj veshtoj de la
junaj viroj kaj la antikvaj chapo kaj robo de la florighanta junulino. Unu
el ili trairis la plankon lampashe kiel podagra avo. Alia metis paron da
okulvitroj rajdpoze sur la nazon kaj shajnigis studegi la nigraliterajn
paghojn de la magilibro. Tria sidighis sur fotelon kaj penadis imiti la
respektindan dignon de D-ro Hejdegero. Tiam chiuj ekkriis ghojege kaj
chirkausaltadis en la chambro. Vidvino Vajkerlio--se oni rajtas nomi vidvino
tiel freshaspektan fraulinon--alvenis saltetpashe la seghon de la kuracisto,
elmontrante kaprican ghojon sur sia rozkolora vizagho.

"Doktoro, kara maljuna animulo," shi ekkriis, "starighu kaj dancu kun mi!"
Tiam la kvar novjunuloj ekridis ech pli laute, pensante kiel stranga figuro
farighos la kompatinda maljuna kuracisto, kundanconte.

"Bonvolu min pardoni," respondis la kuracisto mallaute. "Mi estas maljuna
kaj reumata kaj jam finighis antau multaj jaroj mia dancpova epoko. Sed iu
ajn el tiuj gajaj junaj sinjoroj felichighos ekrajtonte danci kun tiel bela
partnerino."

"Dancu kun mi, Klarino!" ekkriis Kolonelo Kiligruo.

"Ne, ne, estu mi shia partnero!" respondis lautvoche S-ro Gaskojno.

"Shi promesis edzinighi kun mi antau kvindek jaroj!" kontraukriegis S-ro
Medborno.

Chiuj kunighis chirkau shi. Unu kapteprenis avide shiajn du manojn. Alia
chirkaubrakis unumane shian talion. La tria plonghigis manon en la glaceajn
buklojn amasighintajn sub la vidvina chapo. Rughighante, anhelante, luktante,
riprochetante, ridante, dum shia varma spirado ventumis lauvice chiun vizaghon
ilian, shi strebis sin liberigi, tamen restis en ilia triobla chirkaubrako.
Neniam vidighis pli vigla bildo pri junula rivaleco, kun sorcha beleco kiel
venkopremio. Tiomalgraue, pro stranga vidtrompado, kauzita per la malhelo
de la chambro kaj la malnovtempaj vestajhoj kiujn ili daure surportis,
raportighas ke en la spegulo reflektighis la figuroj de tri maljunaj,
grizharaj, velkintaj avoj konkurantaj ridindege por la magra malbeleco de
shrumpinta avino.

Tamen ili estis junaj. Tion pruvis iliaj avidaj pasioj. Ardigite ghis
frenezigho per la koketado de la knabino-vidvino kiu nek cedis nek malcedis
siajn favorojn, la tri rivaloj komencis intershanghi minacajn rigardojn. Sen
liberigi la belan premiulinon, ili atakis feroce la kolon unu de la alia.
Dum ili batalis tien kaj reen, la tablo renversighis kaj la vazo rompighis
en mil pecetojn. La trezorvalora Juneco-Akvo fluis en brila likvajhrubando
trans la plankon, malsekigante la flugiletojn de papilio maljunighinta en
la malpliigho de somero kaj surterighinta tie por morti. La insekto
papiliumis malpeze tra la chambro kaj sin komfortigetis sur la neghkoloran
kapon de D-ro Hejdegero.

"Bonvolu, bonvolu, sinjoroj! Mi petu, S-rino Vajkerlio!" emfaze diris la
kuracisto. "Mi devas kontrauprotesti tiun tumulton."

Ili staris senmove kaj tremetis, shajnante sperti la senton ke Griza Tempo
ilin revokas el ilia sunbrila juneco por ilin rekonduki profundege en la
malvarman kaj malhelan valon de multagho. Ili rigardis D-ron Hejdegeron kiu
sidis en sia tajlita fotelo, tenante en la mano la duonjarcentan rozon
kiun li savis de inter la eroj de la rompighinta vazo. Responde al lia
mangesto, la kvar tumultintoj residighis, kaj ege bonvole char, malgrau ilia
juneco, iliaj jhusaj violentaj penadoj ilin ege lacigis.

"La rozo de mia kompatinda Silvino!" ekkriis D-ro Hejdegero, tenante la
floron sub la lumo de la sunsubighaj nuboj. "Shajnas ke ghi velkas denove."

Kaj tiel okazis. Ech dum la kunvenintoj ghin spektadis la rozo daure
shrumpis, ghis farighi tiel seka kaj rompebla kiel tiam kiam la kuracisto
unue ghin jhetis en la vazon. Ghin skuante, li forfaligis la kelkajn
akvoglobetojn alkrochighintajn al ties petaloj.

"Mi amas ghin tiel kare en tia kondicho kiel en ties rosa fresheco," li
komentis, premante la velkintan rozon kontrau siajn velkintajn lipojn. Dum
li parolis, la papilio falis tremetante de sur la neghkolora kapo de la
kuracisto ghis la planko.

Liaj gastoj tremetis denove. Stranga malvarmo--chu korpa, chu spirita, ili
malcertis--invadis ilin chiujn, iom post iom, kvazau rampante. Ili sin
rigardis unu la alian kaj fantaziis ke chiu efemera momento forbalaas unu
el iliaj junecaj charmoj, postlasante profundighantan falton tie kie antaue
estis nenia. Chu temis pri iluzio? Chu la shanghoj de ilia tuta vivtempo
kunpremighis en tiel mallongan tempospacon kaj chu ili nun sidis, denove
kvar multaghuloj, kun sia maljuna amiko, D-ro Hejdegero?

"Chu ni tiel baldaue denove maljunighis?" ili ekkriis morne.

Kaj efektive, tiajho okazis. La Juneco-Akvo disponis virton ech pli efemeran
ol tiun de vino. Foreferveskis la deliro kiun ghi antaue estigis. Jes ja,
denove ili maljunis! Kun tremetanta impulso elmontranta shian virinecon, la
maljunulino kunigis antauvizaghe siajn senkarnajn manojn, dezirante ke la
cherkokovrilo fermighu super ghi se maleblas ke ghi ne plu restu bela.

"Jes, geamikoj! Denove vi maljunas," diris D-ro Hejdegero. "Kaj jen! la
Juneco-Akvo elcherpighas surgrunde. Tamen mi ne bedauras ghian forpason. Se
la fonto shprucegus antau mia dompordo mem, mi ne klinighus por lavi miajn
lipojn en ghi. Ne, ech se ties deliro daurus ne momentojn, sed jarojn. Tia
estas la leciono kiun vi lernigis al mi!"

Sed la kvar geamikoj de la kuracisto nepre ne lernigis tian lecionon al
si. Ili tuj elektis ekpilgrimadi al Florido kaj trinkadi tie--matene,
tagmeze kaj nokte--Juneco-Fonto-akvon.





LA NIGRA VUALO DE LA PASTORO


La sakristiano staris sur la antaupordo de Milfordo-kunvendomo, vigle
provtiretante la sonorilshnuron. La multaghuloj de la vilagho alvenis
klinighpoze lau la strato. Brilvizaghaj geknaboj kapriolis ghoje apud siaj
gepatroj au imitis pli seriozan pashritmon, prikonsciante la dignon de siaj
dimanchaj vestajhoj. Netighintaj frauloj direktis lauflankajn rigardojn al la
belaj fraulinoj, ekopiniante ke la dimancha sunlumo ilin beligas ech pli
altagrade ol en dumsemajnaj labortagoj. Kiam la homamaso plejparte jam
atingis la antaupordon, la sakristiano komencis sonigi la sonorilon,
fiksrigardante la pordon de Lia Pastora Moshto Hupero. La unua ekvido pri
la persono de la kleriko estus la signalo ke la sonorilo chesu funkcii.

"Sed kion bona Pastoro Hupero portas survizaghe?" ekkriis mirege la
sakristiano.

Chiuj audintoj tuj returnighis kaj ekvidis la personon de S-ro Hupero,
alvenantan malrapidpashe kaj mediteme en la direkto al la kunvendomo.
Komunakorde chiuj ektremis, pli mirigite ol se fremda kleriko alvenus
anoncante sian celon senpolvigi la kusenojn de la predikejo de S-ro
Hupero.

"Chu vi certas ke estas nia pastoro?" demandis al la sakristiano Bonulo
Grejo.

"Sed certege estas bona S-ro Hupero," respondis la sakristiano. "Li estis
intershanghonta predikejojn kun Pastoro Shuto de Vestburgo. Tamen hierau
Pastoro Shuto sendis mesaghon al li pardonpetantan pri lia devo fari
funebran predikon."

Eble shajnas malgranda la kauzo de tiom da mirego. S-ro Hupero, ghentlemana
viro de chirkau tridek jaroj, kvankam ankorau fraulo, estis vestita kun
deca klerika bonordo, kvazau zorgema edzino amelintus lian kolumon kaj
forbrosintus la semajnan polvon de sur lia dimancha kompleto. Lia aspekto
elmontris ununuran mirindajhon. Volvite chirkau lia frunto kaj pendante
antau lia vizagho tiel malsupre ke lia spirado ghin tremigis, nigra vualo
kashis la trajtojn de S-ro Hupero. Vidite de pli proksime, ghi shajnis
konsisti el du krepfaldajhoj entute kovrantaj lian vizaghon krom la busho kaj
la mentono sed vershajne ne interrompantaj lian vidkampon, nur
malheligantaj sendube chiujn vivajn kaj senvivajn estajhojn. Surportante
antauvizaghe tiun mornan ombrilon, bona S-ro Hupero daure antauenpromenis,
malrapid- kaj trankvilpashe, iom klinighante, rigardante la teron, same kiel
okazas che abstraktatemaj pensantoj, tamen afable kapsalutante tiujn
preghejanojn siajn ankorau atendantajn sur la antaukunvendoma shtuparo. Tiel
forte miregis tiuj lastaj tamen ke apenau ili agnoskis la saluton.

"Mi ne sukcesas kredi ke la vizagho de bona S-ro Hupero kashighas malantau
tiu krepopeco," diris la sakristiano.

"Ne plachas al mi la afero," murmuris maljunulino dum shi eniris lampashe la
kunvendomon. "Li sin aliigis, nur kashinte la vizaghon, en hororajhon."

"Nia pastoro frenezighis!" ekkriis Bonulo Grejo, lin postsekvante trans la
sojlon.

Onidirado pri ia neklarigebla fenomeno jam antauiris S-ron Huperon en la
kunvendomon kaj estigis grandan movighadon inter la preghejanoj. Nur
malmultaj sukcesis daure antauenrigardi dum la plejhmulto preferis turni la
kapon pordodirekten. Multaj ekstarighis kaj returnighis duoncirkle. Pluraj
knabetoj surgrimpis la seghojn, tiam regrimpis malsupren kun horora bruego.
Estighis ghenerala maltrankvilo, susurado de virinroboj kaj subsegha movado
de virpiedoj, multe malakordante kun tiu silenta bonordo devanta akompani
la eniron de la pastoro. Sed S-ro Hupero shajnis ne rimarki la perturbighon
de siaj samreligianoj. Li eniris kun preskau sensona pasho, klinetis la
kapon al la ambauflankaj sidbenkoj, riverencis preterpasante sian plej
aghan preghejanon, grizharan praavon sidantan sur meztraireja fotelo.
Strange estis rimarki kiel malrapide tiu respektinda viro konsciis pri
malkutimajho en la aspekto de sia pastoro. Li shajnis ne partopreni
plenkonscie la gheneralan miregon ghis kiam S-ro Hupero laugrimpis la
shtuparon kaj sin elmontris en la predikejo vizagh--al--vizaghe, krom pri la
nigra vualo, kun sia preghejanaro. Tiun misteran emblemon li neniam
fortiris. Ghi shancelighis kun lia konstantritma spirado dum li lautlegis la
psalmon. Ghi pendigis sian malhelon inter li kaj la sankta pagho dum li
deklamis la elektitajn Bibliajn eltirajhojn. Dum li preghis la vualo kushis
peze sur lia suprenlevita vizagho. Chu li celis tiun kashi antau la timiga
Estajho kiun li alparolis?

Tiel forta estis la efekto estigita de tiu simpla krepopeco ke pli ol unu
malsolidnerva virino devis eliri la kunvenejon. Eblas tamen ke la
palvizaghaj kultanoj estis preskau tiel timiga vidajho al la pastoro kiel la
nigra vualo al ili.

S-ro Hupero konatighis kiel bona, sed ne energia, predikisto. Li
entreprenis survojigi siajn preghejanojn Chiel-direkten pere de mildaj
konvinkaj influoj anstatau ilin alpeli tien pere de Sankta-Vortaj
tondrajhoj. La prediko kiun li nun deklamis distingighis pro la samaj stilaj
kaj manieraj trajtoj kiel la kutimaj ekzemploj de lia predikeja oratorado.
Tamen estis io, chu en la sentemeco de la diskurso mem, chu en la imago de
la auskultantoj, kiu faris ghin la plej potenca parolado kiun ili iam audis
eliri la pastorajn lipojn. Tinkturetis ghin, iom pli malhele ol kutime, la
milda malghojo de la temperamento de S-ro Hupero. La temo pritraktis
sekretan pekadon kaj tiujn malfelichajn misterojn kiujn ni kashas al niaj
plej proksimaj kaj plej karaj kunvivantoj kaj kiujn plachas al ni kashi al
nia propra konscio, ech forgesante ke la Chioscianto scipovas ilin malkovri.
Li kvazau spirprovizis siajn vortojn per subtila potenco. Chiu auskultanto,
la plej senkulpa knabino, la plej malmolkora viro, opiniis ke la
predikanto alvenis ilin shtelpashe, malantau sia terura vualo, kaj malkovris
ilian hamstritan provizon da korpa au mensa pekado. Multaj etendis
surbruste siajn interfalditajn manojn. La dirado de S-ro Hupero ampleksis
nenion teruran. Almenau, enestis ghin nenia perforto. Tamen, reage al chiu
vibrosono de lia malghoja vocho, la auskultantoj ektremetis. Ilian miron
akompanis senpeta patoso. Tiel forte la auskultantoj sentis malkutiman
econ ekaktivighi en sia pastoro ke ili sopiris al ventospireto povonta
flankenblovi la vualon, preskau kredante ke chi-malantaue malkovrighos
nekonata vizagho, kvankam formo, gesto kaj vocho apartenas al S-ro Hupero.

Je la fino de la Di-servo la preghejanoj eliris haste kaj kun maldeca
senordo, avide dezirante transsciigi sian ghis tiam briditan miron,
sentante malpezighi siajn spiritojn en la tuja momento post kiam ili ne plu
vidis la nigran vualon. Iuj kunighis en malgrandaj cirkloj, sin premante
unu kontrau la alian, samtempe ke kunkapighe iliaj bushoj vigle flustradis.
Aliaj hejmeniris solapersone, envolvite en silenta meditado. Ceteraj
parolis laute, profanante la Sabatan tagon per pompa ridado. Kelkaj
shancelis siajn saghemajn kapojn, sugestante apartan scipovon penetri la
misteron. Unu-du el ili asertis ke nepre ne temas pri mistero sed pri la
okuloj de S-ro Hupero, bezonantaj shirmilon pro malbona vidkapablo
okazigita per la uzado de noktomeza lampo. Post iom da tempo elvenis ankau
bona S-ro Hupero, malantau sia preghejanaro. Turnante sian vualitan vizaghon
de unu grupo al alia, li elmontris taugan respekton al la grizharuloj,
salutis la mezaghulojn kun bonkora digno kiel amiko kaj spirita gvidanto,
agnoskis la junulojn kun miksajho da autoritato kaj amo, kushigis la manojn
sur la kapojn de la infanoj por ilin beni. Tiel li kutimis agi chiam en la
Sabata tago. Strangaj kaj konsternitaj rigardoj rekompencis lian
ghentilecon. Neniu, kontraue al pasintokaze, deziris sin honorigi
kunpromenante cheflanke de la pastoro. Maljuna bienulo Saundero, sendube
pro hazarda memorpaneo, forgesis inviti S-ron Huperon al sia tablo kie
antaue la estimata kleriko kutimis beni la manghon preskau chiun dimanchon
ekde sia postenigo che la preghejo. Li revenis tial al la pastordomo kie,
malfermante la pordon, li turnis la kapon en la direkto al la preghejanoj,
kiuj chiuj lin fiksrigardis. Malghoja rideto briletis malklare de malantau
la vualo, flagretis chirkau lia busho, glimetis dum li malaperis.

"Kiel strange," diris virino, "ke simpla nigra vualo, samspeca kiel virina
chapelvualo, povus sur la vizagho de S-ro Hupero farighi tia terurajho!"

"Io certe malbonfartas en la menso de S-ro Hupero," asertis shia edzo, la
vilagha kuracisto. Sed la plej stranga trajto de la afero estas la efekto
kiun estigas tiu kaprico ech che seriozmensulo kiel mi. La nigra vualo,
kvankam ghi kovras nur la pastoran vizaghon, trudas sian influon al lia tuta
persono kaj fantomaspektigas lin de kapo al piedo. Chu vi ne spertas la
saman senton?"

"Verfakte, jes!" respondis la virino. "Kaj mi ja ne konsentus solighi kun
li intershanghe de la tuta mondo. Mi scivolas chu li ne timas solighi kun si
mem?"

"Viroj foje tielas," diris shia edzo.

La posttagmeza Di-servo okazis en similaj cirkonstancoj. Je ties fino
sonorilo anoncis la funebran ceremonion de juna virino. La parencoj kaj
amikoj jam kunighis en la domo kaj la malpli intimaj konatoj staris disloke
antau la pordo, priparolante la bonajn kvalitojn de la mortinto, kiam
interrompis ilian paroladon la apero de S-ro Hupero, daure kovrata de sia
nigra vualo, kiu tamen estis nun konvena emblemo. La kleriko enpashis la
chambron kie elmontrighis la kadavro kaj antauenklinighis super la cherko,
dironte lastan adiauon al sia forpasinta preghejano. Dum li klinighis, la
vualo pendis vertikallinie ekde lia frunto, rezulte de kio, se shiaj
palpebroj ne jam ghischiameterne fermighis, eble la morta fraulino povintus
vidi lian vizaghon. Chu S-ro Hupero antautimis shian rigardon kaj pro tio
ekretenis hastamane la nigran vualon? Preghejanino spektinta la intervjuon
inter mortinto kaj vivanto ne hezitis aserti ke, en la momento kiam la
klerikaj trajtoj malkovrighis, la kadavro iom tremetis, susurigante la
mortotukon kaj muslinan chapon, kvankam la vizagho konservis la trankvilon
de la morto. Supershtica maljunulino estis la sola persono vidinta tiun
fenomenon. Post la cherkovizito S-ro Hupero enpashis la chambron de la
lamentantoj, kaj de tie aliris la shtuparsupron por tie eldiri la funebran
preghon. Tenervorta kaj korafekcia pregho ghi estis, plena je malghojo, tamen
tiel saturite de chielaj esperoj ke muziko de paradiza harpo, tanghita far
fingroj de mortintoj, shajnis audigheti inter la plej malfelichaj eldirtonoj
de la pastoro. La auskultantaro tremis, kvankam ili komprenis lin nur
malklare kiam li preghis ke ili kaj li mem kaj la tuta homaro estu pretaj,
same kiel li certis ke la mortinta junulino jam pretis, por tiu timiga
horo iun tagon forkaptonta la vualon de antau iliaj vizaghoj. La
cherkoportantoj eliris pezpashe kaj la lamentantoj postsekvis, malghojigante
la tutan straton, mezvoje inter la antauenirinta mortinto kaj S-ro Hupero,
postveninta kun lia nigra vualo.

"Kial vi malantauenrigardas?" diris promenanto al sia kunpromenanto.

"Mi fantaziis," shi respondis, "ke la pastoro kaj la animo de la fraulino
kuniras man-en-mane."

"Ankau mi, kaj en la sama momento," diris la alia.

Tiun nokton la plej belaspekta homparo de vilagho Milfordo estis
geedzighonta. Kvankam taksite kiel melankoliulo, S-ro Hupero estigis por
tiaj okazoj serenan felichon ofte instigantan simpatian rideton che la
kunfestantoj kiuj malaprobintus pli viglan ghojegon liaflankan. Nenia
kvalito de lia karaktero pli alte amigis lin ol tiu. La gastaro atendis
malpacience lian alvenon, esperante ke nun jam disipighis la stranga miro
amasigita chirkau li dum la tago. Ne rezultis tiajho tamen. Kiam S-ro Hupero
alvenis la unua vidajho kiun ilia rigardo surfalis estis la sama, horora,
nigra vualo jam antaue des pli malghojiginta la funebran ceremonion kaj nun
auguranta por la geedzigho nur malbonfarton. Tia estis ghia tuja efekto sur
la gastojn ke shajnis malheligi la lumon de la kandeloj nubo elrulighinta
krepuskamaniere de malantau la nigra krepo. La geedzighparo ekstarighis
antau la pastoro. Sed la malvarmaj fingroj de la novedzino tremetis en la
tremanta mano de la novedzo. Pro shia mortaspekta palo la gastoj
chirkauflustre hipotezis ke eliris sian tombon por edzinighi la fraulino
entombigita antau kelkaj horoj. Se iam alia geedzighrito tiel mornis, estis
devige tiu fama ceremonio kies festosonorilo shanghighis en mortoanoncilon.
Post finevoluigi la ceremonion, S-ro Hupero lipenlevis glason da vino kaj
voche deziris felichon al la novgeedzoj kun sinsekvo da milde amuzaj
eldirajhoj devontaj heligi la mienojn de la gastoj, kvazau per gajeta
fajreja lumeto. En tiu momento, ekvidinte sian figuron en la spegulo, la
pastoro sentis en sia spirito la saman hororon per kiu la nigra vualo jam
supervershis chiujn aliajn gastojn. Lia korpo tremetachis, liaj lipoj
blankighis, li terendisvershis la ankorau ne gustumitan vinon kaj forkuris
en la malhelon. Ankau Tero surportis propran Nigran Vualon.

La sekvintan tagon la tuta vilagho Milfordo priparolis preskau nenion krom
la nigra vualo de Pastoro Hupero. Tio, kaj la mistero kashata malantau ghi,
disponigis diskutadtemon al konatoj renkontighantaj sur la strato kaj al
dommastrinoj interklachantaj tra siaj malfermitaj fenestroj. Ghi estis la
unua novajho kiun la drinkejestro anoncis al siaj klientoj. La geknaboj
pribabiladis ghin survoje al la lernejo. Iu imitema impertinentuleto kovris
la vizaghon per malnova nigra naztuko kaj tiel timigis siajn kunludantojn
ke li timigis ankau sin ghis preskaua frenezigho fontinta el lia shercemeco.

Mirinde estis ke el chiuj klachemuloj kaj malrespektemuloj de la parohho
neniu kuraghis starigi al S-ro Hupero la simplan demandon, kial li tiel
agas? Antaue, kiam ajn estighis inter la preghejanoj la plej eta okazo
starigi tiajn demandojn, neniam konsilantoj mankis kaj neniam li
malkonsentis konduti lau iliaj jughoj. Se iam li eraretis, tio okazis pro
tiel doloriga grado da malmemfido ke ech la plej mildavorta malaprobo lin
igis konsideri la koncernan sengravajhon kiel krimon. Tamen, kvankam bone
konante tiun komplezan debilecon, nenia aparta parohhano elektis pritrakti
la nigran vualon kiel temon por amika protestado. Estis sento de timego,
nek malkashe agnoskita nek zorge kashita, kiu instigis chiun respondecigi
chiun alian ghis tiam kiam finfine necesis sendi al S-ro Hupero preghejan
delegacion devigitan pridiskuti la misteron kun li antau ol ghi
ekskandalighu. Neniam ambasadularo tiel malbone plenumis siajn devojn. La
pastoro ilin akceptis kun amika ghentileco, sed silentighis post kiam ili
sidighis, lasante entute al siaj vizitantoj la sharghon anonci sian gravan
celon. La temo, ni rajtas supozi, sufiche evidentis. Jen estis la nigra
vualo chirkauiranta la frunton de S-ro Hupero kaj kashanta chiun vizaghtrajton
super lia trankvila busho sur kiu fojfoje ili sukcesis percepti la brileton
de malghoja rideto. Tamen la krepopeco, lau ilia imago, shajnis antaupendi
lian koron, simbolo pri timiga sekreto inter li kaj ili. Se la vualo
flankenjhetighus, eble ili ghin priparolus libere, sed ne antau tio. Tial ili
sidis dum longa tempo, sen paroli, konfuzite, kaj forturnighante
maltrankvile el la perceptokampo de S-ro Hupero, kies okuloj shajnis, lau
ilia supozo, fiksighi sur ili kun nevidebla rigardo. Finfine la deputitoj
revenis embarasite che siaj elektintoj, jughante la aferon tro grava por ke
ghin pritraktu reprezentantaro malpli altranga ol chiupregheja konsilio, au
ech eble, laubezone, ghenerala sinodo.

Estis en la vilagho tamen unu persono kiun ne trafis la miro trudita al
chiuj aliaj far la nigra vualo. Kiam la deputitoj revenis sen klarigo au ech
sen esti kuraghinta peti klarigon, shi, kun la trankvila energio de sia
karaktero, decidighis forpeli la strangan nubon shajnantan amasighi chirkau
S-ro Hupero en chiu momento pli malhele ol antaue. Kiel lia promesita
edzino shi rajtis ekscii kion kashas la nigra vualo. Okaze de la unua vizito
de la pastoro tial shi malfermis la temon kun senpera simpleco kiu
plifaciligis la taskon kaj por li kaj por shi. Post kiam li sidighis, shi
fiksis sian rigardon konstante sur la vualon sed neniel perceptis en ghi la
timigan malghojon tiom miregigintan la preghejanaron. Ghi estis ordinara
duobla krepfaldajho pendanta ekde lia frunto ghis la busho kaj iom movighanta
lau lia spiradritmo.

"Ne," shi diris plenvoche kaj ridetante, "enestas tiun krepopecon nenio
terura, krom tio ke ghi kashas vizaghon kiun chiam plachas al mi rigardi. Venu,
bonsinjoro, permesu ke la suno ekbrilu de malantau la nubo. Unue, formetu
vian nigran vualon. Tiam diru al mi kial vi ghin surmetis."

La rideto de S-ro Hupero briletis malklare.

"Alvenos la horo," li diris, "kiam chiuj ni forjhetos niajn vualojn. Bonvolu
ne malaprobu, tre kara amikino, ke ghis tiam mi daure surportu tiun-chi
krepopecon."

"Ankau viaj vortoj konsistigas misteron" respondis la juna fraulino.
"Almenau formetu la vualon de antau ili."

"Elizabeto, tion mi faros," li diris, "ghis la limo rajtigita de mia jhuro.
Eksciu, tial, ke chi-tiu vualo estas signo kaj simbolo, kaj estas mia devo
ghin surporti chiam, kaj en helo kaj en malhelo, kaj en soleco kaj antau la
rigardo de homamasoj, kaj kun fremduloj kaj kun konataj geamikoj. Nenia
vivanta okulo vidos ghin fortirighi. Necesas ke tiu-chi morna shirmilo
apartigu min disde la mondo. Ech vi, Elizabeto, neniam rajtos eniri
malantau ghi."

"Kiu malfelichiga aflikto surfalis vin," shi petis serioze, "por ke vi tial
ghis chiam malheligu viajn okulojn?"

"Se ghi estas simbolo pri lamentado," respondis S-ro Hupero, "mi havas,
sendube same kiel la plejmulto el homoj, malghojojn sufiche malhelajn por
rajtigi ke nigra vualo reprezentu ilin."

"Sed kio okazos se la mondo ne konsentos kredi ke viaj malghojoj devenas el
senkulpa fonto?" insistis Elizabeto. "Kvankam vi estas amata kaj
respektata, povus estighi oniflustrajhoj proponantaj ke vi kashas vian
vizaghon pro konscio pri sekreta pekado. Honore al via sankta posteno,
forigu tian skandalajhon!"

Siaj vangoj rughighis dum shi aludis la naturon de la onidirajhoj jam
chirkauirantaj en la vilagho. Sed la mildeco de S-ro Hupero ne lin forlasis.
Li ech ridetis denoveghi estis tiu sama malfelicha rideto havanta chiam la
aspekton de malklara lumbrileto elvenanta la malantauvualan malhelon.

"Se mi kashas la vizaghon pro malghojo, estas suficha kauzo," li respondis
simplamaniere. "Kaj se mi ghin kashas pro sekreta peko, kiu homo ne povus
agi same?"

Kaj per tiu milda sed nesuperebla obstino li rezistis al chiuj petegoj
shiaj. Longan tempon Elizabeto sidis senparole. Dum kelkaj momentoj shi
shajnis perdighi en meditado, konsiderante vershajne kiujn novajn rimedojn
necesas utiligi por eltiri sian fianchon el tiel malhela fantazio kiu, se
ghi ne havis alian signifon, estis eble simptomo pri mensa malsano. Kvankam
shi disponis pri pli stabila karaktero ol li, larmoj malsuprenrulighis lau
shiaj vangoj. Sed subite, preskau tujege, nova sento anstatauis shian
malghojon. Dum shiaj okuloj fiksrigardis senpercepte la nigran vualon, eke,
kiel krepusko pleniginta sen antauanonco la aeron, ghiaj teruroj
chirkaufalis shin. Shi starighis kaj sin postenigis, tremante, antau li.

"Kaj tial chu finfine vi sentas tion?" li diris funebre.

Shi respondis nenion sed kovris la okulojn permane kaj forturnighis por
eliri la chambron. Li antauenhastis kaj mankaptis shian brakon.

"Paciencighu pri mi, Elizabeto!" li ekkriis arde. "Ne forlasu min, kvankam
launecese chi-tiu vualo nin apartigu tie-chi surtere. Estu mia kaj de nun
antauen estos nenia vualo sur mia vizagho, nenia malhelo inter niaj animoj!
Ghi estas nur dumviva, ne dumeterneca vualo! Ho! vi neniel scias kiel
soleca mi estas, kaj kiel timema, estante sola malantau mia nigra vualo.
Ne forlasu min por chiam en chi-tiu mizera malhelo!"

"Levu nur unu fojon la vualon kaj enrigardu mian vizaghon," diris shi.

"Neniam! Tio ne povas okazi!" respondis S-ro Hupero.

"Tial adiau!" diris Elizabeto.

Shi eligis sian brakon de sub lia alpreno kaj malrapide foriris, pauzante
che la pordo por estigi ununuran, longan, tremantan rigardon shajnantan
preskau penetri la misteron de la nigra vualo. Sed, malgrau sia malghojo,
S-ro Hupero ridetis, pensante ke, ech se la hororoj tiel ombre reflektataj
de la vualo ne povis ne kontraustarigi en profunda malhelo du el la plej
karemaj geamantoj, apartigis lin disde nepra felicho nur materiala emblemo.

Ekde tiu momento neniu entreprenis forigi la nigran vualon de S-ro Hupero
nek ekscii, per senpera peto, la sekreton lausupoze kashatan de ghi. Homoj
pretendantaj superi popolajn antaujughojn ghin konsideris kiel nur unu el
tiuj malkomunaj emoj ofte miksighintaj inter la seriozaj agoj de viroj alie
bonsencaj kaj ilin tinkturetintaj chiujn per sia aparta speco de frenezio.
La popolamaso tamen jughis S-ron Huperon preterripara ghenanto. Li ne
sukcesis promenadi laustrate kun iu ajn mensa trankvilo tiom li konsciis
ke afablaj kaj timidaj homoj flankenturnighos por lin eviti dum alihumoraj
homoj sin devigos sin jheti obstaklocele sur lian vojon. La malafableco de
tiuj lastaj necesigis ke li rezignu pri sia kutima krepuskohora piedirado
al la tombejo, char kiam li sin apogis penseme sur la enirpordegon, chiam de
malantau la tomboshtonoj vizaghoj spione rigardetis lian nigran vualon.
Chirkauiris onidirajha fablajho lau kiu alpelis lin tien la fiksrigardoj de
la mortintoj. Malghojigis lin ghisfunde de lia bonvola koro observi kiel la
infanoj forfughis antau lia alveno, interrompante siajn plej gajajn ludojn
ech kiam lia melankolia figuro ekvidighis ankorau fordistance. Ilia
instinkta timego sentigis al li pli forte ol iu ajn alia kialo tion ke
prelernatura hororo interteksighis kun la fadenoj de la nigra krepo.
Verdire, lau ghenerala publika raportado, lia propra antipatio pri la vualo
estis tiel granda ke li neniam volonte pasis antau spegulo nek klinighis
por trinki el trankvilsurfaca fonto por ke en ties paca sino li ne sin
ektimigu. Tia konduto kredindigis la flustradirajhojn lau kiuj la
konscienco de S-ro Hupero lin torturas pro iu granda krimo tro horora por
ke li entute kashu ghin au ghin aludu alie ol malklare. Tial, de malantau la
nigra vualo, nubo rulighis en la helan sunbrilon, dubasencajho pri peko au
malghojo kiu chirkauvolvis la kompatindan pastoron kaj malhelpis ke amo au
kompato iam lin atingu. Oni diris ke fantomo kaj demono kunagis kun li
tie. Kun internaj tremegoj kaj eksteraj teruroj li piediradis
seninterrompe en ghia ombro, palpserchante malhele en sia animo au spektante
ekster si tra tiu perilo kiu malghojigis la tutan mondon. Ech la senlegha
vento, lau onikredado, respektis lian timigan sekreton kaj neniam
flankenblovetis la vualon. Tamen bonhomo S-ro Hupero daure ridetis
malfeliche al la palaj vizaghoj de la mondeca homamaso dum li preterpasis.

Inter chiuj siaj malbonaj influoj, la nigra vualo estigis tiun solan bonan
rezulton: ghi faris el ties portanto ege efika pastoro. Pere de sia mistera
emblemo--char ne estis alia shajna kauzo--li farighis ege potenca viro super
animoj angorantaj pro peko. Liaj konvertitoj chiam lin estimis kun aparta
timego sia, afirmante, kvankam nur figure, ke, antau ol li kondukis ilin
al chiela lumo ili eniris che li malantau la nigra vualo. Efektive, ghia
malhelo scipovigis lin kompati chiujn senlumajn tendencojn. Morantaj
pekintoj alvokis lautvoche S-ron Huperon kaj malkonsentis finspiradi ghis
kiam li alvenis, malgrau tio ke kiam li antauenklinighis por flustri
konsolajhojn, ili ektremegis pro la vualita vizagho tiel intime
alproksimighinta ilian. Tiaj estis la teruroj de la nigra vualo ech kiam la
morto nudigis lian vizaghon. Havante nur la malutilan celon rigardi lian
figuron, char estis malpermisite ekvidi lian vizaghon, fremduloj vojaghis
longajn distancojn por partopreni en la Di-servoj de la preghejo. Sed
multaj ne sukcesis forlasi la kunvendomon sen antaue ektremegi! Foje, dum
la estrado de Guberniestro Belchero, la instancoj invitis S-ron Huperon
deklami la elektopredikon. Kovrite de sia nigra vualo, li staris antau la
chefadministristo, la konsilio, kaj la reprezentantoj kaj estigis tiel
profundan efekton ke poste la leghproponojn de tiu jaro karakterizis la
tuta malghojo kaj la plena pieco de nia plej frua prapatra rego.

Tiumaniere S-ro Hupero pasigis longan vivon; senriprocha pri siaj eksteraj
agoj, tamen envolvita en mornaj suspektoj; afabla kaj amema, tamen ne
amata kaj iom timata; homo staranta aparte disde aliaj homoj, evitata kiam
tiuj estas bonsanaj kaj felichaj, sed chiam alvokata por tiujn helpi en
horoj de morta angoro. Dum la jaroj daure forpasis, fatigante siajn neghojn
sur lian zibelkoloran vualon, li akiris kromnomon inter chiuj Nov-Angliaj
preghejoj kiuj komunakorde lin nomumis Patro Hupero. Preskau chiuj
komencepokaj preghejanoj liaj, estante jam mezaghaj kiam li alvenis, nun
delonge forpasis, forbalaite okaze de funebraj ceremonioj siaj. Unuan
preghejanaron li havis en la preghejo, duan pli homabundan en la pregheja
tombejo. Kaj nun, laborinte tiel malfruhore en la vesperon de sia vivo,
kaj plenuminte sian laboron tiel altkvalite, bona Patro Hupero nun
ekrajtis mallacighi.

Pluraj homoj videblis en la ombrita kandellumo de la mortochambro de la
maljuna kleriko. Samsangajn parencojn li ne havis. Tamen cheestis la
eventon la dece serioza, kvankam senemocia, kuracisto, dezirante nur
mildigi la lastajn dolorojn de la paciento kiun li ne scipovis savi. Ankau
spektadis la scenon la diakonoj kaj ceteraj eminente piaj anoj de la
preghejo. Aldone videblis Lia Pastora Sinjora Moshto Klarko, de
Okcident-Vilagho, juna kaj fervora religiulo haste alrajdinte tien por
preghi apud la lito de la moranta predikisto. Partoprenis en la afero ankau
la flegistino, nenia komerce dungita servanto pri morto, sed virino kies
trankvila kareco jam de longe dauris en sekreteco, en soleco, meze de la
malvarmo de multagho, kaj ne pereus ech en la mortohoro. Kiu ajn alia?
Elizabeto! Kaj tie kushis sur la mortokuseno la jararblanka kapo de bona
Patro Hupero, kun la nigra vualo ankorau volvita chirkau lia frunto kaj
etendighanta malsupren sur lia vizagho, kie ghin movetis chiu lauvice pli
malfacila anhelo de lia febla spirado. Dum lia tuta vivo tiu krepopeco
pendis inter li kaj la mondo. Ghi lin apartigis disde felichiga frateco kaj
virina amo kaj lin retenis en tiu plej malghoja el chiuj malliberejoj, lia
propra koro. Kaj ankorau ghi kushis sur lia vizagho, kvazau por pliprofundigi
la malhelon de lia senluma chambro kaj lin ombradi kontrau la sunbrilo de
eterneco.

Ekde iom de tempo lia menso konfuzighis, shvebante dubeme inter pasinteco
kaj nuntempo kaj, intervale, antauenpashetante, kvazau anticipe, en la
malklarecon de la venonta mondo. Okazis febraj krizoj lin jhetantaj de
flanko al flanko kaj eroziantaj la malmulton da forto restanta al li. Sed
en siaj plej konvulsiaj baraktoj, kaj en la plej fantaziaj kapricoj de sia
intelekto, kiam nenia alia pensado konservis sian sobran influon, li daure
kaj ege priatentis la nigran vualon por ke ghi ne flankenglitu. Ech se lia
mistifikita animo povintus forgesi, apud lia kuseno sidis fidela virino
kiu konsentintus rekovri, kun forturnita rigardo, tiun multaghan vizaghon
lastan fojon viditan de shi en la beleco de plenvireco. Finfine la
mortofrapita maljunulo kushis trankvile en la torporo de mensa kaj korpa
ellacigho, kun neperceptebla pulsobatado kaj spirado kiu ade malfortighis
escepte kiam longa, profunda kaj malkonstanta enspiro shajnis antauanonci
la forflugon de lia spirito.

La pastoro de Okcident-Vilagho alproksimighis la litrandon.

"Estimata Patro Hupero," li diris, "alvenas la momento de via ekliberigho.
Chu vi pretas por la formeto de la vualo kiu apartigas tempon disde
eterneco?"

Patro Hupero respondis unue nur per febla kapmovigho. Tiam, eble timante ke
oni malcertu pri lia voldirajho, li penadis paroli.

"Jes ja," li diris en malfortaj akcentoj, "mia laca animo atendas pacience
ke tiu vualo estu forlevita."

"Kaj chu decas," reparolis Pastoro Klarko, "ke viro tiel preghema, tiel
senkulpe ekzempla, sanktaga kaj sanktapensa lau la jughkapablo de ordinaraj
homoj, chu decas ke pregheja patro postlasu sur sia memoro ombron shajnantan
nigrigi tiel puran vivon? Mi petegas, kara estimata frato mia, ne permesu
okazi tion. Bonvolu lasi vian triumfan aspekton ghojigi nin dum vi iras al
via rekompenco. Antau ol suprenlevighu la eterneco-vualo, lasu min
flankenjheti de sur via vizagho tiun nigran surteran vualon!"

Kaj tiel parolinte, Pastoro Sinjoro Klarko antauenklinighis por malkashi la
misteron de tiom da jaroj. Tamen, aplikante subitan energion mirigantan
chiujn spektantojn, Patro Hupero eligis la manojn fulmrapide de sub la
littukoj kaj premis ilin forte sur la nigran vualon, pretega lukti se la
pastoro de Okcidenta-Vilagho bonvolus kontraustari moranton.

"Neniam!" ekkriis la vualita kleriko. "Surtere, neniam!"

"Malhela maljunulo," responde ekkriis la timigita pastoro, "sharghite per
kiu horora peko via animo nun supreniras al sia finjugho?"

La spirado de Patro Hupero ekpulsegis. Ghi klakadegis en lia gorgho. Per
titana klopodo tamen, antauenshovante la manojn grandageste, li kaptoprenis
la vivon, retenis ghin ghis povi paroli. Li ech eksidighis rektaspine sur la
lito kaj tie restis en la chirkauantaj brakoj de la morto, dum la nigra
vualo malsuprenpendis, terura en tiu lasta momento, meze de la kunigitaj
hororoj de lia kompleta vivotempo. Tamen la febla, malghoja rideto, jam
antaue tiel ofte vidite tie, shajnis nun ekbrileti el sia malklareco kaj
lanti sur la lipoj de Patro Hupero.

"Kial vi tremas nur antau mi?" li ekkriis, turnante la vualitan vizaghon
lau la cirklo da palvizaghaj spektantoj. "Tremu ankau unu antau la alia! Chu
viroj evitis min kaj virinoj min malkompatis kaj infanoj kriegis kaj
forfughis nur pro mia nigra vualo? Kio, se ne la mistero kiun ghi malklare
simbolas, tiel hororigis tiun krepopecon? Kiam la amiko malkovros sian
plej internan koron al sia amiko; la amanto al sia plej kara amantino;
kiam la homaro ne vane forkauros antau la rigardo de sia Kreinto,
abomeninde hamstriante la sekreton de sia peko; tiam taksu min monstro pro
la simbolo sub kiu mi vivis kaj mortas. Mi chirkaurigardas kaj jen! sur chiu
vizagho estas Nigra Vualo!"

Dum liaj auskultantoj forkauris unu disde la alia pro reciproka timego,
Patro Hupero falis malantauen sur sian kusenon, vualita kadavro sur kies
lipoj lantis febla rideto. Ili kushigis lin, ankorau vualitan, en lian
cherkon kaj lin alportis, vualitan kadavron, al la tombejo. Jam de multaj
jaroj herbo kreskas kaj velkas sur tiu tombo. Musko superkreskas la
tomboshtonon, la vizagho de S-ro Hupero jam de longa tempo estas polvo. Sed
daure hororigas la pensado ke ghi polvighis sub la Nigra Vualo.





JUNA BONULO BRAUNO


Juna Bonulo Brauno eldomighis en la straton de vilagho Salemo chirkau la
krepuska horo. Tamen li pauzis, post transiri la sojlon, kaj turnis la
kapon malantauen por intershanghi ghisrevidan kison kun sia juna edzino. Kaj
Fidulino, kiel tiulasta tauge nomighis, eligis sian belan kapon en la
straton, lasante la venton ludi en la rozkoloraj rubandoj de shia chapo dum
shi alvokis Bonulon Braunon.

"Karega karulo," shi flustris, mallaute kaj iom malghoje, kiam shiaj lipoj
alproksimighis lian orelon, "mi petegas ke vi prokrastu vian vojaghon ghis la
levigho de la suno kaj dormu hodiaunokte en via propra lito. Virinon solan
tiel ghenas songhoj kaj pensadoj ke foje shi timas ech sin. Bonvolu lanti kun
mi chi-nokte, kara edzo, el chiuj noktoj de la jaro."

"Mia amo kaj mia fido," respondis juna Bonulo Brauno, "el chiuj noktoj de
la jaro chi-tiun nokton mi devas lanti for de vi. Mian vojaghon, kiel vi ghin
nomas, foriran kaj revenan, mi devas plenumi inter la nuna horo kaj la
sunlevigho. Ho, mia dolcha, bela edzino de nur tri monatoj, chu vi povas jam
dubi pri mi?"

"Tial Dio benu vin!" diris Fidulino kun la rozkoloraj rubandoj. "Kaj vi
trovu chion en bonfarta stato kiam vi revenos!"

"Tiel estu!" ekkriis Bonulo Brauno. "Recitu viajn preghojn, kara Fidulino,
kaj enlitighu je la krepusko. Tiel nenia gheno vin atingos."

Tial ili disapartighis kaj la junulo sekvis sian vojon ghis kiam, preta
chirkauiri la angulon de la kunvendomo, li rigardis malantauen kaj vidis la
kapon de Fidulino, lin daure postspektanta kun malghoja mieno, malgrau la
rozkoloraj rubandoj.

"Kompatinda Fidulineto," li pensis, char lia koro suferis. "Kia mizerulo mi
estas, postlasante shin por entrepreni tian taskon! Aldone, shi parolas pri
songhoj. Shajnis al mi, dum shi parolis, ke gheno elmontrighis en shia vizagho,
kvazau songho jam avertis shin pri kiuspeca laboro mi devas plenumi
chi-nokte. Sed ne, ne. Mortigus shin ekpensi pri tio. Nu, shi estas benita
surtera anghelino kaj post tiu-chi ununura nokto mi alkrochighos al shiaj jupoj
kaj shin postsekvos ghis Paradizo."

Farinte tiun bonegan promeson pri la estonteco, Bonulo Brauno kredis rajti
pli rapide aliri sian nunan malican celon. Li lauiris mornan vojeton
malheligatan de la plej malghojigaj arboj de la arbaro kiuj apenau
apartighis por lasi eniri la mallarghan vojeton kaj tiam tuj poste
refermighis. Chio estis kiel eble plej soleca. Kaj chiam enestas tian solecon
tiu strangeco: ke la vojaghanto malcertas kiu povas kauri en kashejo
malantau la sennombraj trunkoj au inter la dikaj superpendantaj branchoj.
Tial eblas ke, estigante solecajn pashojn, la vojaghanto povas tamen trapasi
nevidatan homamason.

"Eble diabla Indiano staras en posteno malantau chiu arbo," diris al si
Bonulo Brauno. Kaj li rigardetis timeme malantauen, aldondirante: "Kion mi
faru se la diablo mem starus che mia kubuto?"

Dum lia kapo malantauen turnighis li preterpasis vojokurbighon. Kiam li
rigardis denove antauen li ekvidis virfiguron, surportantan seriozan kaj
decan vestajharon, sidantan chebaze de maljuna arbo. La viro starighis en la
momento de la alveno de Bonulo Brauno kaj antauenpromenis apud li.

"Vi malfruas, Bonulo Brauno," li diris. "La horlogho de malnova Sud-Preghejo
jam sonoradis dum mi trairis Bostonon kaj tio okazis antau dek kvin plenaj
minutoj."

"Fidulino iom retenis min," respondis la juna viro kun vocho kiu tremetis
pro la subita, kvankam ne entute neatendita, apero de lia kuniranto.

Krepusko nun regis profunde la arbaron kaj plej profunde tiun parton tra
kiu vojaghis la du homoj. Lau chiuj videblaj indicoj la dua vojaghanto estis
eble kvindekjara, apartenis shajne al la sama socia rango kiel Bonulo
Brauno, ech multe similis lin, kvankam eble pli pri mieno ol pri vizagha
strukturo. Malgrau tio, observanto povintus supozi ilin patro kaj filo.
Tamen, kvankam la pli agha vestighis tiel simple kiel la pli juna, kaj
kondutis tiel simple, li havis nepriskribeblan aspekton de mondokonanto ne
devanta embarasighi che la manghtablo de la provincestro au la kortego de
Regho Vilhelmo, se liaj aferoj lin tien alvenigus. La sola elstarajho de lia
persono rajtanta nomighi mirinda estis promenadbastono aspektanta kiel
granda nigra serpento tiel strange fabrikita ke ghi shajnis preskau tordighi
kaj movigheti kiel serpento vivanta. Kompreneble, tiajho povintus esti okula
trompajho estigita helpe de la malcerta lumo.

"Venu, Bonulo Brauno," kriis lia kunvojaghanto. "Tio estas ege malhasta
iradritmo por la komenca etapo de nia ekskurso. Alprenu mian bastonon se
vi tiel baldaue lacighas."

"Amiko," diris la alia, anstatauante sian malrapidan promenritmon per
nepra halto, "plenuminte mian pakton per nia chi-tiea renkontigho, mi nun
celas reveni al mia devenpunkto. Mi spertas skrupulojn pri la koncerna
afero."

"Chu vi tiel diras?" respondis la serpentbastonulo, ridetante apartaflanke.
"Ni iom antauenpromenu tamen, kunrezonante dum la irado. Kaj se mi ne
sukcesos vin konvinki, vi rajtos hejmenreveni. Ni ne ankorau penetris
multan distancon en la arbaron."

"Tro multan! Tro multan!" proklamis la bonulo, senkonscie ekpromenante.
"Mia patro neniam eniris la arbaron por plenumi tian taskon nek lia patro
antau li. Ni estis kaj restas raso de honestaj homoj kaj bonaj Kristanoj
ekde la tagoj de la martiroj. Kaj chu mi estu la unua el Familio-Brauno iam
lauirinta chi-tiun vojon kun...?"

"Kun tia kompanio, chu vi volas diri?" diris la pli agha, interpretante la
pauzon de la pli juna. "Bone dirite, Bonulo Brauno! Mi konis vian familion
tiel bone kiel iun ajn el la Puritanoj, kaj tio ne estas malmulte por
diri. Mi helpis vian avon, la konstablon, kiam li vipbate antauenpelis la
Kvakerinon tiel hastapashe tra la stratoj de Salemo. Kaj estis mi kiu
havigis al via patro pechpin-tuberon, ekbruligitan che mia propra fajrejo,
por incendii Indianan vilaghon okaze de Regho-Filipo-Milito. Ambau estis
bonaj amikoj miaj kaj multajn plachajn promenadojn ni kunfaris laulonge de
chi-tiu vojeto kaj hejmenrevenis post noktomezo. Plachus al mi amikighi kun
vi por honori ilin."

"Se tio okazis konforme al via raportajho," respondis Bonulo Brauno, "mi
miras ke ili neniam priparolis tiujn aferojn. Au tute kontraue, mi
malmiras pri tio, konsciante ke la plej minimuma tiutema onidirajho ilin
forpelintus el Nov-Anglio. Ni estas preghema gento kaj, aldone, bonfarema,
kaj toleras nenian tiuspecan fiecon."

"Chu fieco, chu ne," diris la vojaghanto kun la tordita promenbastono, "mi
bone konatas tie-chi en Nov-Anglio. La diakonoj de multaj preghejoj trinkis
kun mi la komunian vinon. La altranguloj de diversaj urboj min nomumis sia
estro. La plejmulto el la anoj de Granda kaj Ghenerala Tribunaloj apogas
solide miajn celojn. La provincestro kaj mi, ankau--sed tiuj estas
registaraj sekretoj."

"Chu tiajho povas esti?" kriegis Bonulo Brauno, fiksrigardante kun miro sian
senghenan kunulon. "Malgrau tio, mi ghuas nenian rilaton kun la provincestro
nek kun la konsilio. Tiuj havas proprajn kondutmanierojn kiuj neniel estas
reguloj por simpla kultivisto kiel mi. Sed se mi daure promenus kun vi,
kiel mi povus toleri la rigardon de tiu bona maljunulo, nia pastoro, de
vilagho Salemo? Ho, lia vocho tremegigus min kaj prediktage kaj prelegtage."

Ghis tiam la pli agha vojaganto auskultis kun deca seriozo sed nun
eksplodridegis, senbride, tordighante tiel perforte ke lia serpentaspekta
bastono shajnis tordighi kompate.

"Ho, ho, ho!" li kriegis foje kaj refoje. Tiam, sin ekreginte: "Nu, Bonulo
Brauno, daurigu, daurigu. Tamen bonvolu ne mortigi min pro ridado."

"Nu, por tuj finfermi la aferon," diris Bonulo Brauno, iomege urtikite,
"ni konsideru mian edzinon, Fidulinon. Tio rompus shian karan koreton kaj
antau kauzi tion mi preferus rompi la mian."

"Nu, se tio estu la kazo," respondis la alia, "jes ja, eksekvu chiarimede
propran irvojon, Bonulo Brauno. Ech intershanghe kontrau dudek maljunulinoj
kiel tiu lampashanta antau ni, mi ne konsentus ke Fidulino spertu iun ajn
ghenon."

Dum li parolis, perbastone li indikis sur la vojeto inan figuron kiun
Bonulo Brauno rekonis kiel ege pian kaj modelan sinjorinon lernigintan al
li dum lia knabeco lian katekismon kaj restantan ankorau lia morala kaj
spirita konsilanto kune kun la pastoro kaj Diakono Gukino.

"Vere mirindege estas ke Gudino Klojso iradas tiel foren en la sovaghejon
dumnokte," li diris. "Sed kun via permeso, amiko, mi sekvu chirkauirantan
flankvojeton tra la arbaro ghis preteriri tiun Kristanan virinon. Ne
konante vin, shi povus eble demandi al mi kun kiu mi vojaghas kaj kien mi
iras."

"Tiel estu," konsentis lia kunvojaghanto. "Vi chirkauiru traarbare dum mi
restu survojete."

Respondkondute, la junulo flankenturnighis sen chesi rigardi tamen sian
kunulon kiu antaueniris mallautpashe lau la vojeto ghis ekesti nur
bastonlongan distancon for de la maljunulino. Shi, intertempe, lauiris sian
vojon kiel eble plej bone kun malkutima rapideco por tiel altagha virino,
murmurante malklarajn vortojn--preghon, eble--dum la irado. La vojaghanto
etendis sian bastonon kaj tushis shian velkintan kolon per la serpentaspekta
ekstremajho de la promenhelpilo.

"La diablo!" ekkriegis la pia maljunulino.

"Tial Gudino Klojso rekonas sian malnovan amikon, chu?" observis la
vojaghanto, shin alfrontante kaj sin apogante sur sian tordighantan bastonon.

"Ho, lau la suma vero! Chu povas esta via Moshto?" kriis la bonvirino. "Jes
ja, verfakte estas vi, kaj la preciza imago de mia antaua amiko, Bonulo
Brauno, avo de la stulta hodiaua samnomulo. Sed chu via Moshto bonvolas tion
kredi? Mia balailbastono strange malaperis, shtelprenite, lau mia suspekto,
far tiu penduminda sorchistino, Gudino Korjo. Kaj, aldone, la afero okazis
kiam mi jam estis sanktoleita per apisuko, kvinfoliajho kaj akonito."

"Intermiksitaj kun bonega tritiko kaj graso de novnaskighinta bebo," diris
la estajho havanta la formon de avo Bonulo Brauno.

"Ho, via Moshto konas la recepton," kriis la maljunulino, gakante laute.
"Tial, kiel mi diris, estante preta por la kunveno kaj havante nenian
chevalon por rajdi, mi decidighis piediri char, lauraporte, hodiaunokte ni
akceptos en la komunumon bonan junulon. Sed nun via Moshto bonvolu
disponigi min pri via brako kaj ni ambau alvenos tien fulmrapide."

"Tiajho ne povas okazi," respondis shia amiko. "Mi ne rajtas disponi vin pri
mia brako. Sed jen alprenu mian bastonon, se vi deziras."

Tiel parolinte, li malsuprenjhetis ghin antau shiaj piedoj kie, povas esti,
ghi ekanimighis, estante unu el la bastonoj kiujn ties posedanto antaue
pruntedonis al la Egiptaj magoj. Pri tiu fakto tamen Bonulo Brauno neniel
konsciis. Post kiam li tuj chielenrigardis pro mirego kaj tiam denove
terenrigardis, li vidis nek Gudinon Klojson nek la serpentobastonon,
anstataue tiun ununuran kunvojaghanton kiu lin atendis tre trankvile,
kvazau okazintus nenio.

"Tiu maljunulino lernigis al mi mian katekismon," diris la junulo kaj lia
simpla eldirajho entenis mondon da signifo.

Ili daure antaueniris dum la pli agha vojaghanto urghis sian kuniranton
pashadi hastaritme kaj persiste sekvi la vojon, diskursante tiel tauge ke
liaj argumentoj shajnis ekfonti el la sino de la auskultanto anstatau el la
busho de la diskursanto. Dum ili promenis, li plukis acerbranchon, celante
ghin utiligi kiel apogbastonon, kaj komencis ghin senigi je ties subbranchoj
kiuj estis malsekaj pro vespera roso. En la momento mem kiam liaj fingroj
ilin tushis, ili velkis strange kaj sekighis kvazau post semajndaura
sunbrilado. Tial la paro antaueniris je bona libera pashritmo kiam subite,
en morna vojokavajho, Bonulo Brauno sidighis sur arbostumpon kaj
malkonsentis daure progresi.

"Amiko," li diris obstine, "mi jam decidighis. Pluan pashon mi ne iros nome
de tiu tasko. Chu gravu al mi ke mizera maljunulino elektu iri che la diablo
kiam mi antaue supozis ke shi preferos chieleniri? Chu tio rajtigas min
forlasi mian karan Fidulinon kaj postsekvi la maljunulinon?"

"Vi jughos la aferon pli klare poste," diris trankvile lia konato. "Sidu
tie-chi kaj vin iom mallacigu dum kelkaj momentoj. Kiam vi ekvolos denove
promenadi, jen mia bastono por faciligi vian iradon."

Sen pluaj vortoj li transjhetis al sia kuniranto la aceran bastonon kaj tuj
malaperis kvazau fantomighinte en la pliprofundighanta malhelo. La juna viro
sidis kelkajn momentojn apud la vojo, sin multe aplaudante, antaupensante
pri la nuna eblo renkonti la pastoron purkonscience okaze de sia matena
promenado kaj ne devi timi la rigardon de estimata maljuna Diakono Gukino.
Kaj pri la trankvila dormado kiun li nun spertus en tiu sama nokto kiun
jhus antaue li celintis pasigi tial malvirte, sed kiun li nun pasigus tiel
pure kaj dolche en la brakoj de Fidulino! Inter tiuj plachaj kaj laudindaj
meditadoj Bonulo Brauno audis la hufbatojn de chevaloj venantaj lau la vojo
kaj jughis ke dece estos sin kashi en la arbarorando, prikonsciante la
kulpan celon lin tien alvenigintan, kvankam li nun tiel feliche forturnighis
de ghi.

Daure antauenvenis la hufpashoj kaj la vochoj de la rajdantoj, du seriozaj
maljunaj vochoj interparolantaj sobre dum la alproksimigho. Tiuj
intermiksitaj sonoj shajnis laupashi la vojon nur kelkajn jardojn for de la
kashejo de la juna viro. Tamen, sendube pro la profundo de la malhelo en
tiu aparta loko, videblis nek la rajdantoj nek la rajdbestoj. Kvankam
iliaj korpoj tanghis la etajn lauvojajn branchojn, lauvide ili ne
interrompis, ech, momenteton, la malklaran lumradion fontantan el la brila
chielstrio kiun launecese ili trapasis. Bonulo Brauno lauvice kauris kaj
staris piedpinte, apartigante la branchojn kaj eligante la kapon tiel foren
kiel li kuraghis sen ekvidi ech ununuran ombron. Des pli ghenis lin la
okazantajho char li bonvolintus jhuri esti rekoninta, se tiajho eblas, la
vochojn de la pastoro kaj Diakono Gukino, trotetantaj mallaute antauen,
kiel ili kutimis fari kiam ili aliris ordinacion au eklezian konsilion.
Dum ili ankorau enestis la audkampon de la junulo, unu el la rajdantoj
haltis por pluki vergon.

"El la du, via pastora Moshto," diris la vocho, "mi preferus malcheesti
ordinacian bankedon ol la chi-noktan kunvenon. Oni diris al mi ke kelkaj
komunumanoj niaj alvenos de Falmauto kaj de ech pli fora distanco, kaj
ceteraj de Konektikuto kaj Rod-Insulo, kaj aldone kelkaj el la Indianaj
shamanoj kiuj, lau sia maniero, scipovas estigi preskau tiom da diablajhoj
kiel la plej talentaj el ni. Cetere, anighos al nia komunumo bona
junulino."

"Bonege, Diakono Gukino!" respondis la seriozaj maljunaj tonoj de la
pastoro. "Ekspronu, alie ni malfruos. Nenio povos okazi, vi scias, ghis
kiam mi atingos la kunvenejon."

La hufoj denove sonadis kaj la vochoj, parolante tiel strange en la
malplena aero, ade trapasis la arbaron, kie neniam ekzistis preghejo nek
iam preghis ech ununura Kristano. Kien tial tiuj sanktaj viroj povus
alvojaghadi tiel profunde en la pagana sovaghejo? Juna Bonulo Brauno
alkrochighis al arbo por sin apogi, preta grundensinki, malforta, sursharghite
je la peza malsano de sia koro. Li rigardis la chielon, dubante chu vera
Paradizo povas ekzisti super li. Tamen jen estis la blua volbo kaj la
steloj pribrilighantaj en ghi.

"Helpe de Chielo supre kaj Fidulino malsupre, mi ade kontraustaru la
diablon!" kriis Bonulo Brauno.

Dum li daure rigardis supren en la profundan firmamentan arkon kaj levis
la manojn por preghi, nubo, kvankam movighetis nenia vento, transhastis la
zeniton kaj kashis la plihelighantajn stelojn. La blua chielo ankorau
videblis krom rekte superkape, kie tiu nigra nubamaso hastis balailritme
norden. Supre en la aero, kvazau el la profundajhoj de la nubo, alvenis
konfuzita kaj dubinda vocharsonado. Foje la auskultanto imagis povi
distingi la parolmanierojn de samvilaghanoj siaj, de viroj kaj virinoj, kaj
piaj kaj malpiaj, multajn el kiuj li jam renkontis che la komunitablo dum
ceterajn li antaue vidis debochadi che la drinkejo. En la sekvinta momento,
tiel malprecizaj estis la sonoj ke li scivolemis chu esti audinta nur la
murmuron de la malnova arbaro, flustranta senvente. Tiam alvenis pli forta
shveligho de tiuj konataj tonoj jam audataj chiutage che vilagho Salemo sed
neniam antaue fontantaj el nokta nubo. Estis unu vocho, vocho de junulino,
kiu lamentadis, tamen kun malcerta malghojo, kaj petadis komplezon kies
plenumo tamen eble shin dolorigus. Kaj la tuta nevidebla homamaso, kaj
sanktuloj kaj pekintoj, shajnis shin kuraghigi daure antaueniri.

"Fidulino! kriis Bonulo Brauno, kun vocho de angoro kaj senespero. Kaj la
ehhooj de la arbaro lin primokis, kriante "Fidulino! Fidulino!", kvazau
mistifikitaj mizeruloj shin serchus tra la tuta sovaghejo.

La kriego de malghojo, kolerego kaj teruro daure trapenetris la nokton kiam
la malfelicha edzo retenis la spiradon por atendi respondon. Audighis
shirkrio, tuj superbruite per pli lauta vocharmurmurado kiu fadis en foran
ridadon, dum la nigra nubo forbalaighis, postlasante super Bonulo Brauno
klaran silentan chielon. Sed io falis papiliumante tra la aero kaj krochighis
al arbobrancho. La junulo mankaptis ghin kaj ekvidis rozkoloran rubandon.

"Mia Fidulino foriris!" li ekkriis, post momento da stuporigho. "Surestas
la teron nenia bono. Peko estas nura vorto. Venu, diablo. Al vi la mondo
estas transdonita."

Kaj frenezigite pro senespero, rezulte de kio li ridadis longe kaj laute,
Bonulo Brauno alprenis sian bastonon kaj ree survojighis, antauenirante
tiel rapidritme ke li shajnis flugi anstatau marshi au kuri lau la arbara
vojeto. Pli kaj pli la irejo malmildighis kaj mornighis kaj malklare
videblighis ghis finfine entute malaperi, postlasante la junulon en la mezo
de la malhela sovaghejo, ade antauenhastantan kun tiu instinkto kiu
kondukas mortalajn homojn al malico. La tuta arbaro plenplenis je timigaj
sonoj--grincado de arboj, hurlado de sovaghaj bestoj, kriegoj de Indianoj.
Dume la vento foje sonoradis kiel fora pregheja sonorilo, foje rondmughis
chirkau la vojaghanto kvazau lin primokus la tuta Naturo. Sed li mem estis
la chefa hororajho de la sceno kaj nepre ne kauris antau ties ceteraj
hororajhoj.

"Ho! ho! ho!" mughis Bonulo Brauno kiam lin primokis la vento. "Ni audu kiu
el ni ridos la plej laute. Ne entreprenu min timigi per viaj diablajhoj.
Venu sorchistino, venu sorchisto, venu Indiana shamano, venu Satano mem, char
jen alvenas Bonulo Brauno. Pli bone estu ke vi timu lin ol ke li timu
vin."

Verdire, tra la tuta hantita arbaro vidighis nenio pli timiga ol la figuro
de Bonulo Brauno. Adade li flughastis inter la nigraj pinarboj, svingante
sian bastonon kun deliraj gestoj, foje sin instigante elvershi achajn
blasfemajhojn, alifoje ekkriante tiel ridege ke la tuta arbara sonprovizo
komencis ehhadi lian ridadon kiel chirkauanta demonaro. La diablo aperanta
en propra formo estas malpli achaspekta ol tiam kiam li furiozas en homa
brusto. Tial antauenkuregis lauvoje la diabla dischiplo ghis ekvidi antau
si, tremetantan interarbe, rughan lumon, same kiel kiam faligitaj trunkoj
kaj branchoj de maldensejo brulegas kaj suprenjhetas kontrauchielen, je
noktomeza horo, brilegan fajron. Li pauzis, dum ripozintervalo de la
spirita tempesto ghis tiam lin antauenpelinta, kaj audis la shveladon de
vershajna himno, rulighanta solene ekde fora distanco kvazau sub la pezo de
multaj vochoj. Li rekonis la melodion. Ghi estis konata melodio de la hhoro
de la vilagha kunvendomo. La verso finsonoradis peze, sin plilongigante per
refreno, tamen ne de homaj vochoj, anstataue de chiuj sonoj de la
senlumigita sovaghejo kunsonantaj en achega harmonio. Bonulo Brauno ekkriis
sed la kriado malsonis en liaj oreloj pro sia unisono kun la kriaro de la
sovaghejo.

Dum la silento-intervalo li shteliris antauen ghis kiam la lumo brilegis
plenforte sur liajn okulojn. Che ekstremajho de malplenejo, cirkaulimigita
de la malhela arbarmuro, elstaris rokego havanta krudan naturan similecon
al altaro au predikejo. Ghin chirkauis kvar brilegaj pinarboj kies suprajhoj
bruladis dum iliaj trunkoj restis sendifekte, same kiel kandeloj okaze de
vespera kunveno. La foliaramaso superkreskinta la supron de la roko entute
brulegis, flamegante alte en la nokto kaj lumigante maltrankvile la tutan
kampon. Chiu pendanta brancheto kaj folia festono brulis. Dum la rugha lumo
levighis kaj falis, multhoma kunvenintaro alterne aperis el la ombro, tiam
malaperis en ghin, tiam renaskighis, por tiel diri, el la malhelo, tuj
ekpopolante la centron de la soleca arbaro.

"Seriozmiena kaj malhelvestajha kompanio," citis Bonulo Brauno.

Tiaj ili estis, verdire. Inter translokighante flagramove tien kaj reen,
inter brilo kaj malbrilo, enscenighis kelkaj vizaghoj vidotaj la sekvontan
tagon che la provinca konsilikunveno kaj ceteraj kiuj, el la plej sanktaj
predikejoj de la lando, dimanchon post dimancho, rigardis piapoze
chieldirekten kaj benigne spektadis la plenegajn sidbenkojn. Kelkaj asertas
ke la edzino de la provincestro cheestis. Almenau cheestis altrangulinoj
konataj de shi, kaj edzinoj de estimataj edzoj, kaj amasego da vidvinoj,
kaj belaj junulinoj timantaj ke iliaj patrinoj ilin ekvidu. Au blindumis
Bonulon Braunon la subitaj eklumoj superflagrantaj la malhelan kampon au
li rekonis du dekojn el la vilagh-Salemaj preghejanoj famaj pro ilia aparta
sankteco. Estimata maljuna Diakono Gukino jam alvenis kaj atendis
chekalkane de tiu respektinda sanktulo, sia adorata pastoro. Tamen, apud
tiuj seriozaj bonreputaciaj piuloj, tiuj preghejaj presbiteroj, tiuj
chastvivaj sinjorinoj kaj rosvangaj fraulinoj, malpie asociighis dibochemaj
viroj kaj depraviciaj virinoj, gemizeruloj adeptighintaj al malboncela kaj
malpura misfarado kaj ech suspektataj kiel krimuloj. Strange estis konscii
ke la bonaj ne apartighis disde la malbonaj, ke la sanktajn ne timigis la
pekintoj. Ankau disighintaj inter siaj palvizaghaj malamikoj estis la
Indianaj shamanoj, au "pauvauoj", kiuj jam ofte timigis sian indighenlandan
arbaron per pli da teruraj sorchkantoj ol iuj ajn konataj en Brita
sorcharto.

"Tamen kie estas Fidulino?" pensis Bonulo Brauno kaj, dum espero eniris
lian koron, li tremis.

Cetera himnoverso ekaudighis, malrapida kaj malghoja sonaro, tia kia plachas
al la piuloj, tamen kunligite al teksto esprimanta chion kion nia karaktero
kapablas koncepti pri pekado kaj malhele sugestante ech pli.
Malkompreneblaj al nuraj homoj estas la diablaj artoj. Verso post verso
kantighis. Tamen inter la versoj elshvelis sovagheja refreno sonanta kiel la
plej profunda tono de granda orgeno. Kaj post la fina noto de tiu terura
himno ekaudighis sonarego pensiganta ke la hurlanta vento, la hastantaj
riveretoj, la mughantaj bestoj kaj chiu cetera vocho de la kakofonia sovaghejo
intermiksighis kaj akordighis kun la vocho de la kulpa homaro honoranta la
princon de chio. La kvar brulantaj pinarboj suprenjhetis pli altan flamon
kaj malklare siluetigis achegajn formojn kaj vizaghojn sur la fumkronoj
shvebantaj super la malpia kunvenintaro. En la sama momento la surroka
fajro lanchighis rughe supren, formante brilan arkon super sia bazo kie
figuro nun aperis. Estu dirite respektege ke la figuro multe aspektis, kaj
vestajhe kaj kondute, kiel iu serioza religiulo de la Nov-Angliaj preghejoj.

"Elkonduku la konvertitojn!" ekkriis vocho kiu ehhadis tra la kampo kaj
forrulighis en la arbaron.

Audinte tiun alvokon, Bonulo Brauno antauenpashis el la arbarombro kaj
alproksimighis la kultanaron kun kiu li sentis abomenan fratecon pro la
simpation kiu spertis pri ili chiu malicajho de lia koro. Preskau li
povintus jhuri ke invitis lin antauenveni la formo de lia mortinta patro
mem, rigardante malsupren ekde fumkrono, dum virino havanta malklarajn
trajtojn de senespero etendis jhetgeste la brakon por lin averti ne
antauenveni. Chu estis lia patrino? Sed nepre mankis al li la povo retirighi
ununuran pashon au rezisti, ech pensade, kiam la pastoro kaj bona maljuna
diakono Gukino mankaptis liajn brakojn kaj lin kondukis al la flambrila
rokaltaro. Tien alvenis ankau la magra formo de vualita virino, kondukita
inter Gudino Klojso, tiu pia instruistino pri la katekismo, kaj Martino
Karjero, kiu antaue ricevis la promeson de la diablo ke shi farighu Reghino
de Infero. Nebridita virinacho estis shi. Kaj jen staris la prozelitoj sub
la fajra baldakeno.

"Bonvenon, miaj infanoj!" diris la malhela figuro, "al la komunio de via
raso. Vi finrekonis, jam tiel junaghe, vian naturon kaj vian destinon.
Karaj infanoj miaj, rigardu malantau vi!"

Ili turnighis kaj, kvazau vidate flagrante en tavolo da flamoj, ekmontrighis
la diablokultanoj, portante survizaghe malhele brilantajn bonvenridetojn.

"Jen," daurigis la zibelkolora formo, "chiuj tiuj respektataj de vi ekde
via junagho. Vi jughis ilin pli sanktaj ol vi mem kaj kauris antau propra
pekado, ghin komparante kun iliaj vivoj de bonfarado kaj preghemaj
chieldirektaj aspiradoj. Tamen jen ili staras chiuj partoprenante en mia
adoranta asembleo. Chi-nokte vi ekrajtos ekscii iliajn sekretajn farojn:
kiel grizbarbaj presbiteroj de la preghejo flustris dibochajn vortojn al la
junaj servistinoj de siaj domoj; kiel multaj virinoj, sopirante surporti
vidvinajn lamentovestajhojn, havigis trinkajhon al siaj edzoj je la
enlitighhoro, tiumaniere ebligante tiujn sperti siajn lastajn dormadojn sur
iliaj senoj; kiel senbarbaj junuloj hastis heredi la richecon de siaj
patroj; kaj kiel belaj fraulinoj--ne rughighu, karulinoj miaj--elfosis etajn
tombojn en la ghardeno kaj invitis min, kiel ununuran gaston, cheesti la
enterigon de la bebo. Pere de la kompato kiun viaj homaj koroj sentas pri
pekado, vi spurtrovos chiujn ejojn--chu preghejajn, dormchambrajn, stratajn,
kampajn au arbarajn--kie krimo okazis kaj vi ekghojos prikonsciante ke la
tuta tero estas ununura pekomakulo, ununura sangejo. Ech pli ol tio. Okazos
al vi penetri, en chiu sino, la profundan misteron de pekado, la fonton de
chiuj malicaj artoj, kaj kiu senelcherpighe provizas homojn per pli da
malbonaj instigoj ol kapablas okazigi en konkreta farado la kunigita
homara povaro, la tuta nepra potenco mia. Kaj nun, miaj infanoj, rigardu
vin unu la alian."

Kiam ili plenumis la peton, lau la fajrbrilo de la inferdevenaj torchoj la
mizerulo ekvidis sian Fidulinon, kaj la edzino sian edzon, tremantajn
ambau antau tiu malsankta altaro.

"Jen, chi-tie vi staras, miaj infanoj," diris la figuro en profundaj kaj
solenaj tonoj, preskau malghojaj pro ilia senespera acheco, kvazau lia iama
anghela naturo povus daure prilamenti nian mizeran rason. Dependante unu de
la koro de la alia, vi jam ankorau esperis ke virto estas pli ol nura
revo. Nun vi estas sentrompigitaj. Malico estas la naturo de la homaro.
Necesas ke malico estu via sola felicho. Bonvenon denove, miaj infanoj, al
la komunio de via raso."

"Bonvenon!" ripetis la diabloadorantoj en unu kriego de senespero kaj
triumfo.

Kaj jen ili staris, la sola paro, laushajne, ankorau hezitanta sur la rando
de malbonfarado en chi-tiu malhela mondo. Natura baseno kushis en la roko.
Chu ghi enhavis akvon rughigitan per la nebularda luno? Chu temis pri sango?
Chu pri likvajha flamo? Chi-ene la formo de la malico mergis la manon kaj sin
pretigis kushigi la baptosignon sur iliajn fruntojn por ke ili partoprenu
en la mistero de la pekado, pli konsciante pri la sekreta pekado de aliaj,
kaj fara kaj pensa, ol ili povus nun prikonscii propran pekadon. La edzo
direktis solan rigardon al sia palvizagha edzino kaj Fidulino al li. Kiujn
malpurajn mizerulojn la sekvonta rigardo elmontrus unu al la alia dum ili
tremachas samtempe pri tio kion ili vidas kaj tio kion ili vidigas?

"Fidulino! Fidulino!" ekkriis la edzo. "Suprenrigardu, chieldirekten, kaj
kontraustaru la maliculon!"

Chu Fidulino obeis li ne sciis. Apenau finparolinte, li konsciis trovighi
meze de trankvila nokto kaj soleco, auskultante ventomughadon forkvietighi
pezmove tra la arbaro. Li shancelighis kontrau la rokon, sentis ties
malvarmon kaj malsekon. Dume, pendanta arbobrancheto, antaue entute
flamanta, aspergis lian vangon per ege malvarma roso.

La sekvintan matenon juna Bonulo Brauno eniris malrapide la straton de
vilagho Salemo, chirkaurigardante fikse kiel mistifikito. La bona maljuna
pastoro, piedpromenante laulonge de la tombejo por naskigi matenmanghan
apetiton kaj primediti sian predikon, aljughis benon al Bonulo Brauno,
preterpasante. La junulo fortirighis disde la respektata sanktulo kvazau
dezirante eviti anatemon. Maljuna Diakono Gukino preghis chehejme kaj la
sanktaj vortoj de lia pregho audighis tra la malfermata fenestro. "Al kiu
Dio la sorchisto povas preghi?" diris Bonulo Brauno. Gudino Klojso, tiu
bonega altagha Kristanino, staris en la fruhora sunlumo de sia
fenestrolatajho, katekizante knabineton alportintan al shi pindon da
novmatena lakto. Bonulo Brauno forkaptis la infanon kvazau el la alpreno
de la diablo mem. Chirkauirante la stratangulon apud la kunvendomo, li
ekvidis la kapon de Fidulino kun ties rozkoloraj rubandoj, kiu elspektadis
anksie, kaj kiu tiel ghojighis ekvidinte lin ke shi kuris saltpashe lau la
strato kaj preskau kisis la edzon antau la tuta vilagho. Tamen Bonulo
Brauno enrigardis severe kaj malfeliche shian vizaghon kaj preterpasis
sensalute.

Chu Bonulo Brauno ekdormis en la arbaro kaj nur prisonghis sovaghan
sorchistinkunvenon?

Tiel estu, se vi deziras. Tamen estis songho, ho, ve!, enhavanta malican
auguron por Bonulo Brauno. Severa, malghoja, malhelmiene meditema,
malfidema, ech senespera viro li farighis ekde la nokto de tiu timiga songho.
En dimancho, kiam la preghejanaro kantis sanktan psalmon, li ne povis
auskulti char konkuranta himno pri pekado atingis en lauta hasto liajn
orelojn, superbruante la karan melodion. Kiam la pastoro parolis el la
predikejo kun forto kaj arda elokvenco, kun lia mano sur la malfermita
Biblio, pri la sanktaj veroj de nia religio, kaj pri sanktulecaj vivoj kaj
triumfaj mortoj kaj pri estonta felichego au nedirebla mizero, tiam Bonulo
Brauno palighis, timante ke la tegmento falu tondrobrue sur la grizan
blasfemanton kaj la auskultantojn. Ofte, vekighinte subite je noktomezo, li
fortirighis disde la sino de Fidulino. Matene kaj vespere, kiam la familio
surgenuighis por preghi, li kuntiris la brovojn grimacamiene kaj rigardis
severe sian edzinon kaj forturnighis. Kaj kiam li finvivis post longa tempo
kaj transportighis al sia tombo kiel aghogriza kadavro, akompanate de
Fidulino, nun maljunulino, kaj gefiloj kaj genepoj, en bona procesio, kaj
ne malmultaj najbaroj, nenian esperplenan verson oni chizis sur lian
tomboshtonon char lia mortohoro estis Malghojo.






***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI NOVELOJ***



CREDITS


April 20, 2007

            Project Gutenberg Edition
            Robert L Read
            Joshua Hutchinson
            Online Distributed Proofreading Team



A WORD FROM PROJECT GUTENBERG


This file should be named 21194-0.txt or 21194-0.zip.

This and all associated files of various formats will be found in:


    http://www.gutenberg.org/dirs/2/1/1/9/21194/


Updated editions will replace the previous one — the old editions will be
renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no one
owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and
you!) can copy and distribute it in the United States without permission
and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the
General Terms of Use part of this license, apply to copying and
distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the Project
Gutenberg-tm concept and trademark. Project Gutenberg is a registered
trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you
receive specific permission. If you do not charge anything for copies of
this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook
for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports,
performances and research. They may be modified and printed and given away
— you may do practically _anything_ with public domain eBooks.
Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE


_Please read this before you distribute or use this work._

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work (or
any other work associated in any way with the phrase Project Gutenberg),
you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg-tm
License (available with this file or online at
http://www.gutenberg.org/license).


Section 1.


General Terms of Use & Redistributing Project Gutenberg-tm electronic works


1.A.


By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm electronic work,
you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the
terms of this license and intellectual property (trademark/copyright)
agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this
agreement, you must cease using and return or destroy all copies of
Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. If you paid a fee
for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg-tm electronic work
and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may
obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set
forth in paragraph 1.E.8.


1.B.


Project Gutenberg is a registered trademark. It may only be used on or
associated in any way with an electronic work by people who agree to be
bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can
do with most Project Gutenberg-tm electronic works even without complying
with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are
a lot of things you can do with Project Gutenberg-tm electronic works if you
follow the terms of this agreement and help preserve free future access to
Project Gutenberg-tm electronic works. See paragraph 1.E below.


1.C.


The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (the Foundation or
PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States. If an individual
work is in the public domain in the United States and you are located in
the United States, we do not claim a right to prevent you from copying,
distributing, performing, displaying or creating derivative works based on
the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of
course, we hope that you will support the Project Gutenberg-tm mission of
promoting free access to electronic works by freely sharing Project
Gutenberg-tm works in compliance with the terms of this agreement for
keeping the Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can
easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when you
share it without charge with others.


1.D.


The copyright laws of the place where you are located also govern what you
can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant
state of change. If you are outside the United States, check the laws of
your country in addition to the terms of this agreement before
downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating
derivative works based on this work or any other Project Gutenberg-tm work.
The Foundation makes no representations concerning the copyright status of
any work in any country outside the United States.


1.E.


Unless you have removed all references to Project Gutenberg:


1.E.1.


The following sentence, with active links to, or other immediate access
to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently whenever
any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the phrase
Project Gutenberg appears, or with which the phrase Project Gutenberg is
associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or
distributed:


    This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
    almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away
    or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License
    included with this eBook or online at http://www.gutenberg.org


1.E.2.


If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived from the
public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with
permission of the copyright holder), the work can be copied and
distributed to anyone in the United States without paying any fees or
charges. If you are redistributing or providing access to a work with the
phrase Project Gutenberg associated with or appearing on the work, you
must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7
or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm
trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.


1.E.3.


If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted with the
permission of the copyright holder, your use and distribution must comply
with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed
by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project
Gutenberg-tm License for all works posted with the permission of the
copyright holder found at the beginning of this work.


1.E.4.


Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm License
terms from this work, or any files containing a part of this work or any
other work associated with Project Gutenberg-tm.


1.E.5.


Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic
work, or any part of this electronic work, without prominently displaying
the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate
access to the full terms of the Project Gutenberg-tm License.


1.E.6.


You may convert to and distribute this work in any binary, compressed,
marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word
processing or hypertext form. However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
Plain Vanilla ASCII or other format used in the official version posted on
the official Project Gutenberg-tm web site (http://www.gutenberg.org), you
must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a
means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of
the work in its original Plain Vanilla ASCII or other form. Any alternate
format must include the full Project Gutenberg-tm License as specified in
paragraph 1.E.1.


1.E.7.


Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing,
copying or distributing any Project Gutenberg-tm works unless you comply
with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.


1.E.8.


You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or
distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided that

    - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
      the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method you
      already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to
      the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has agreed to
      donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg
      Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60
      days following each date on which you prepare (or are legally
      required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments
      should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg
      Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4,
      Information about donations to the Project Gutenberg Literary
      Archive Foundation.

      You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
      you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
      does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm License.
      You must require such a user to return or destroy all copies of the
      works possessed in a physical medium and discontinue all use of and
      all access to other copies of Project Gutenberg-tm works.

      You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
      any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
      electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
      receipt of the work.

      You comply with all other terms of this agreement for free
      distribution of Project Gutenberg-tm works.


1.E.9.


If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm electronic
work or group of works on different terms than are set forth in this
agreement, you must obtain permission in writing from both the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the
Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set forth in
Section 3 below.


1.F.


1.F.1.


Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to
identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain
works in creating the Project Gutenberg-tm collection. Despite these
efforts, Project Gutenberg-tm electronic works, and the medium on which they
may be stored, may contain Defects, such as, but not limited to,
incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright
or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk
or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot
be read by your equipment.


1.F.2.


LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES — Except for the Right of
Replacement or Refund described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg-tm
trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg-tm
electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for
damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE
NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH
OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE
FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT
WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL,
PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY
OF SUCH DAMAGE.


1.F.3.


LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND — If you discover a defect in this
electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund
of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to
the person you received the work from. If you received the work on a
physical medium, you must return the medium with your written explanation.
The person or entity that provided you with the defective work may elect
to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the
work electronically, the person or entity providing it to you may choose
to give you a second opportunity to receive the work electronically in
lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a
refund in writing without further opportunities to fix the problem.


1.F.4.


Except for the limited right of replacement or refund set forth in
paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS,' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.


1.F.5.


Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the
exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or
limitation set forth in this agreement violates the law of the state
applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make
the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state
law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement
shall not void the remaining provisions.


1.F.6.


INDEMNITY — You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark
owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of
Project Gutenberg-tm electronic works in accordance with this agreement, and
any volunteers associated with the production, promotion and distribution
of Project Gutenberg-tm electronic works, harmless from all liability, costs
and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from
any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of
this or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or
additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect
you cause.


Section  2.


           Information about the Mission of Project Gutenberg-tm


Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of electronic
works in formats readable by the widest variety of computers including
obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the
efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks
of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance
they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's goals and ensuring
that the Project Gutenberg-tm collection will remain freely available for
generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation was created to provide a secure and permanent future for
Project Gutenberg-tm and future generations. To learn more about the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations
can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at
http://www.pglaf.org.


Section 3.


   Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation


The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of
Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service.
The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541.
Its 501(c)(3) letter is posted at
http://www.gutenberg.org/fundraising/pglaf. Contributions to the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full
extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr.
S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North
1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information
can be found at the Foundation's web site and official page at
http://www.pglaf.org

For additional contact information:


    Dr. Gregory B. Newby
    Chief Executive and Director
    gbnewby@pglaf.org


Section 4.


  Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive
                                Foundation


Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide spread
public support and donations to carry out its mission of increasing the
number of public domain and licensed works that can be freely distributed
in machine readable form accessible by the widest array of equipment
including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are
particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United States.
Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable
effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these
requirements. We do not solicit donations in locations where we have not
received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or
determine the status of compliance for any particular state visit
http://www.gutenberg.org/fundraising/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we have
not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against
accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us
with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make any
statements concerning tax treatment of donations received from outside the
United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods
and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including
checks, online payments and credit card donations. To donate, please
visit: http://www.gutenberg.org/fundraising/donate


Section 5.


      General Information About Project Gutenberg-tm electronic works.


Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared with
anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg-tm
eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed editions,
all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright
notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance
with any particular paper edition.

Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's eBook
number, often in several formats including plain vanilla ASCII, compressed
(zipped), HTML and others.

Corrected _editions_ of our eBooks replace the old file and take over the
old filename and etext number. The replaced older file is renamed.
_Versions_ based on separate sources are treated as new eBooks receiving
new filenames and etext numbers.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility:


    http://www.gutenberg.org


This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, including how
to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation,
how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email
newsletter to hear about new eBooks.






***FINIS***