The Project Gutenberg EBook of Tri Ceteraj Noveloj, by Mark Twain This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org Title: Tri Ceteraj Noveloj Three Additional Stories Author: Mark Twain Translator: Edwin Grobe Release Date: March 30, 2007 [EBook #20943] Language: Esperanto Character set encoding: ASCII *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI CETERAJ NOVELOJ *** Produced by Robert L. Read, Andrew Sly, William Patterson and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Noto de tekstpreparulo: Iom literumaj eraroj kaj malkonformaj citiloj de la fontteksto estas chi sube korektita, kaj estas priskribita en la HTML-a dosiero. KLASIKAJ USONAJ NOVELOJ MARK TWAIN (1835-1910) TRI CETERAJ NOVELOJ: --LA AMAVENTURO DE LA ESKIMOA FRAULINO-- --KANIBALISMO EN LA VAGONOJ-- --BONShANCO-- Esperantigis EDWIN GROBE 1999 Eldonejo-Arizona-Stelo 1620 North Sunset Drive Tempe, Arizona 85281-1550 Usono MARK TWAIN: TRI CETERAJ NOVELOJ Unua Eldono: Aprilo 1999 Originaj Anglalingvaj Titoloj: "THE ESKIMAU MAIDEN'S ROMANCE" "CANNIBALISM IN THE CARS" "LUCK" LA AMAVENTURO DE LA ESKIMOA FRAULINO "Jes, mi rakontos al vi chion ajn pri mia vivo kion plachus al vi ekscii, S-ro Tvajno," shi diris en sia dolcha vocho kaj lasante ripozi trankvile sur mian vizaghon siajn honestajn okulojn, "char estas afable kaj bonkore ke vi shatas min kaj deziras informighi pri mi." Tiel parolante, shi senatente forskrapis balengrason de sur siaj vangoj per malgranda ostotranchilo kaj ghin transigis sur sian peltan manikon dum shi spektadis Arktan Auroron svingi siajn flamantajn flagrubandojn el la chielo kaj lavi la solecan neghebenajhon kaj la temploformajn glacimontojn per richaj prismofarboj, spektaklo de preskau netolereblaj pompo kaj beleco. Sed nun shi forskuis sian revadon kaj pretighis rakonti al mi la modestan historieton kiun mi petis. Shi komfortigis sin konvene sur la glacibloko kiun ni utiligis kiel sofon kaj mi ekpretis auskulti. Shi estis belega estajho. Mi parolas lau la Eskimoa vidpunkto. Aliaj shin taksintus iomete tro plenforma. Shi estis nur dudekjara kaj shiaj samgentanoj jughis shin la plej sorchanta junulino de la tribo. Ech nun, en la subchiela aero, kun shiaj ghenpeza kaj senforma peltomantelo kaj pantalono kaj botoj kaj ampleksa kapucho, almenau la beleco de shia vizagho videblis, sed shian figuron oni povis nur diveni. Inter chiuj gastoj alvenintaj kaj foririntaj mi vidis nenian knabinon che la gastama trogo de shia patro povantan shin egali. Tamen shi ne estis troindulgita. Shi estis afabla kaj natura kaj sincera kaj se shi konsciis esti bela, shia kondutmaniero neniel elmontris tian konscion. Shi estis mia chiutaga kunestanto jam de unu semajno kaj ju pli bone mi konis shin des pli bone shi plachis al mi. Shi estis ame kaj zorge edukita en etoso de aparte malkomuna rafinado por la polusaj regionoj char shia patro estis la plej grava homo de la tribo kaj rangis che la supro de Eskimoa kulturo. Mi faris longajn hundosledajn ekskursojn trans la vastajn glacikampojn kun Laskino--tio estis shia nomo--kaj trovis shian kompanion chiam placha kaj shian konversacion chiam agrabla. Mi iris fishkaptadi kun shi sed ne en shia dangherega boato. Mi nur sekvis shin lau la glacio kaj spektadis shin trafi sian predon per sia pereige preciza lanco. Mi akompanis shin okaze de fokkaptaj ekspedicioj. Plurajn fojojn mi staris aparte kaj rigardis shin kaj shian familion elfosi grason el grundita baleno kaj iun fojon akompanis shin mezdistancen kiam shi chasis urson sed mi forturnighis antau la fino char finanalize mi timas ursojn. Tamen shi pretis komenci sian rakonton nun kaj jen tio kion shi diris: "Nia tribo chiam kutimis chirkaunomadi de loko al loko sur la frostaj maroj same kiel la ceteraj triboj sed mia patro lacighis pri tio antau du jaroj kaj konstruis chi tiun vastan domegon el glaciighintaj neghblokoj. Rigardu ghin. Ghi altas je sep futoj kaj estas tri-kvaroble pli longa ol la aliaj. Kaj chi tie ni daure loghas ekde tiam. Li estis tre fiera pri sia domego kaj tiu fiereco taugis. Char se vi jam ghin kontrolis, launecese vi rimarkis kiom pli bela kaj kompleta ghi estas ol domoj kutimas esti. Se ne, tamen, vi devas, char vi konscios ke ghi havas luksajn apartenajhojn kiuj multe preteriras la kutimon. Ekzemple, en tiu ekstremajho kiun vi nomis 'salono', la podio levita por gastigi vizitantojn kaj la familion je manghohoroj estas la plej granda kiun vi vidis iam ajn en iu ajn domo, chu ne?" "Jes, vi pravas, Laskino. Ghi estas la plej granda. Ni havas nenion kiu ghin similas ech en la plej luksaj domoj de Usono." Tiu agnosko briligis shiajn okulojn pro fiereco kaj plezuro. Mi rimarkis tion kaj kondutis konforme. "Mi jughis ke tio launecese vin surprizis," shi diris. "Kaj estas ceterajho. Ghi estas koverta de pli da peltoj ol kutimas--chiuspecaj peltoj--fokaj, marlutraj, arghent-griz-vulpaj, ursaj, martesaj, zibelaj--chiu speco de pelto, abundakvante. Kaj same pri la glaciblokaj laumuraj dormbenkoj, kiujn vi nomas 'litoj'. Chu viaj podioj kaj dormbenkoj estas pli bone provizitaj che vi?" "Efektive, ne, Laskino. Tia kvalito ege mankas al ili." Tio plachis al shi denove. Shi pensis nur pri la _kvanto_ da peltoj kiun shia estetika patro penadis reteni chemane, ne pri ilia valoro. Mi povintus diri al shi ke tiuj amasoj da richaj peltoj konsistigus trezoregon--au almenau en mia lando--sed tion shi ne komprenintus. Tiuj ne estis la speco de posedajhoj kiuj taksighas kiel valorajhoj che shia gento. Mi povintus diri al shi ke la vestajhoj surportataj de shi, au la chiutagaj vestajhoj de la plej ordinara najbaro shia, valoras dek du-dek kvin cent dolarojn, kaj ke che mi mi konas neniun kiu surmetas dekducentdolaran vestajhon por iri fishkaptadi. Tamen shi ne komprenintus. Tial mi diris nenion. Shi reparolis: "Kaj aldone la forjhetakvujoj. Ni havas du en la salono kaj du en la restajho de la domo. Tre maloftas ke oni havu du en la salono. Chu vi havas du en la salono che vi?" Mi anhelis pensante pri tiuj kuvoj, sed renormalighis antau ol shi konsciis pri mia kondicho kaj mi diris entuziasme: "Nu, Laskino, mi hontas perfidante mian landon kaj vi promesu ne chirkausciigu tion char mi parolas al vi konfidence, sed mi jhuras lau mia honoro ke ech la plej richa viro de Nov-Jorko ne havas du forjhetakvujojn en sia salono." Shi aplaudigis siajn peltokovritajn manojn pro senkulpa ghojego kaj kriegis: "Ho, sed ne eblas ke vi verdiras, _nepre_ ne eblas!" "Efektive, ege eblas, mia karulino. Ni konsideru Vanderbilton. Vanderbilto estas preskau la plej richa homo de la tuta mondo. Nu, se mi kushus sur mia mortolito, mi ade dirus al vi ke ech li ne havas du en sia salono. Ho, li havas ech ne _unu_. Mi mortfalu surloke se mi ne diras la veron." Shiaj belaj okuloj larghighis pro surprizo kaj shi diris malrapide kun speco de miro en la vocho: "Kiel strange! Kiel nekredeble! Oni apenau povas koncepti tion. Chu li estas avara?" "Ne--ne temas pri tio. Li ne maltrankvilighas pri la kosto. Sed, nu, ho, nu, vi scias, tio povus shajni pompega. Jes, jen estas la ideo. Li estas simpla viro kaj malbonvolas sin meti en elmontradon." "Nu, tia humileco taugas," diris Laskino, "se ni ne troigas la aferon. Sed kiel _aspektas_ lia loghejo?" "Nu, devige ghi aspektas malplene kaj malfinkonstruite, sed--" "Mi povas kredi tion! Mi neniam audis tiajhon. Chu ghi estas bela loghejo--tio estas, alirilate?" "Sufiche bela, jes. Oni ege alttaksas ghin." La knabino silentis dum kelke da tempo kaj sidis reveme, ronghante kandel-ekstremajhon, vershajne strebante trapensi la aferon. Finfine shi iom flankenskuis la kapon kaj sciigis decidige sian opinion: "Nu, lau mi, estas speco de humileco kiu estas _en si_ speco de pompo, kiam vi penetras la temon ghismedole. Kaj kiam viro kapablas elporti la koston de du forjhetakvujoj en sia salono sed malkonsentas ilin meti tie, povas esti ke li estas autente humilmensa, sed centoble pli eblas ke li nur strebas atentigi la publikan rigardon. Lau mia jugho via S-ro Vanderbilto scias kion li faras." Mi entreprenis modifi tiun verdikton, opiniante ke du-forjhetakvujoj-normo maltaugas por taksi homojn lau tutmonda skalo kvankam ghi sufiche taugas en propra socia medio. Sed la opinio de la knabino estis fiksita kaj mi ne sukcesis shin konvinki. Baldau shi diris: "Che vi chu la richuloj havas dormbenkojn tiel bonajn kiel la niaj, kaj faritajn el belaj larghaj glaciblokoj?" "Nu, ili estas iom bonaj, sufiche bonaj. Sed ili ne estas faritaj el glaciblokoj." "Mi ege scivolas. _Kial_ ili ne estas faritaj el glaciblokoj?" Mi klarigis la malfacilajhojn pri tio kaj la alta kosto de glacio en lando kie necesas atente kontroli vian glaciliveriston, sen kio via glacifakturo pezos pli ol via glacio. Tiam shi demandis krivoche: "Nekredeble! Chu vi _achetas_ vian glacion?" "Jes ja, devige, karulino." Shi eligis ventegon da senruza ridado, kaj diris: "Ho, _neniam_ mi audis similan stultajhon! Do, estas abundego da ghi. Ghi havas nenian valoron. Vi konsideru! Glacio ghis distanco de cent mejloj videblas en la nunega momento. Mi ne konsentus intershanghi fishvezikon kontrau la tuta amaso da ghi." "Nu, vi diras tion char vi ne scipovas ghin taksi, vi provinca simplamensulineto. Se vi disponus tiun glacion en Nov-Jorko dum la somero, intershanghe de ghi vi povus acheti chiujn balenojn de la merkato." Shi rigardis min dubeme kaj diris: "Chu vi parolas honestavorte?" "Neprege. Tion mi prijhuras." Tio meditemigis shin. Baldau shi diris, kun eta suspiro: "Plachus al mi ekpovi loghi tie." Mi nur celis provizi shin per valornormo kiun shi scipovus kompreni. Sed mia celo mistrafis. Mi nur naskigis en shi la supozon ke en Nov-Jorko balenoj estas abundaj kaj malmultkostaj kaj eksalivigis shian bushon pri ili. Mi opiniis ke pli bone estus entrepreni mildigi la malbonon faritan de mi. Tial mi diris: "Sed se vi loghus tie, ne plachus al vi balenviando. Ghi plachas al neniu." "Kio!" "Efektive, balenviando plachas al neniu." "Sed _kial_ ne?" "Nu, mi ne bone scias. Temas pri antaujughado, mi opinias. Jes, jen la kialo. Nura antaujughado. Mi supozas ke starigis antaujughadon pri ghi iun antauan fojon persono havanta nenion pli bonan por fari kaj post kiam tia kaprico estas eksurvojigita, vi scias, ghi emas dauri senfine." "Tio veras, _nepre_ veras," diris la knabino mediteme. "Same kiel nia antaujugho pri sapo chi tie--niaj triboj sentis antaujughon kontrau sapo en la komenco, vi scias." Mi ekrigardis shin por certigi chu shi seriozas. Vershajne shi jes ja seriozis. Mi hezitis, tiam diris, singarde: "Sed pardonu min. Chu ili _sentis_ antaujughon kontrau sapo? Chu _sentis_, kun isa finajho?" kaj mia vocho subenmodulighis. "Jes. Sed nur en la komenco. Neniu bonvolis manghi ghin." "Ho, jes. Nun mi komprenas. Antaue mi ne kaptis vian ideon." Shi reparolis: "Estis nura antaujugho. Kiam fremduloj alvenigis sapon chi tien la unuan fojon, ghi plachis al neniu. Sed post kiam ghi laumodighis, ghi plachis al chiuj kaj nun havas ghin chiu povanta pagi ties prezon. Chu vi shatas ghin?" "Jes ja, efektive. Se mi ne disponus pri ghi, mi mortus, precipe chi tie. Chu vi shatas ghin?" "Mi ghin _amegas_. Chu vi shatas kandelojn?" "Mi ilin jughas nepra bezonajho. Chu shatas ilin vi?" Shiaj okuloj kvazau ekdancadis kaj shi proklamis: "Ho! Ne parolu pri tio! Kandeloj! Kaj sapo! "Kaj fishinternajhoj!" "Kaj fervojmazuto!" "Kaj neghshlimo!" "Kaj balengraso!" "Kaj kadavrajho! Kaj saurkrauto! Kaj abelvakso! Kaj gudro! Kaj terebinto! Kaj melaso! Kaj--" "Ho, ne! Ne daurigu la liston! Mi pereos pro ekstazo!" "Kaj tiam kunservi chion en shlimtrogo kaj inviti la najbarojn kaj ekmanghegi!" Sed tiu vizio pri ideala bankedo estis troajho por shi kaj la kompatindulino svenis. Mi frotigis neghon kontrau shian vizaghon kaj shin reanimigis kaj post iom da tempo sukcesis mildigi shian ekscitighon. Iom post iom shi reaktivigis sian rakontadon: "Do, ni komencis loghi chi tie, en tiu bonega domo. Sed mi estis malfelicha. Jen estas la kialo. Mi naskighis por ami. Mi opiniis ne povi vere felichighi sen amo. Mi deziris esti amata por mi mem. Mi deziris idolon kaj mi deziris esti la idolino de mia idolo. Nur reciproka idoladorado kontentigus mian ardan naturon. Mi disponis abunde pri amkandidatoj--tro abunde, efektive--sed chiu el ili, senescepte, havis fatalan difekton. Neniu el ili sukcesis ghin kamufli. Ne estis mi kiun ili deziris sed mian richecon." "Chu vian richecon?" "Jes, char mia patro estas la plej richa homo de nia tribo, ech de iu ajn tribo de chi tiuj regionoj." Mi scivolemis pri la konsistigo de la richeco de shia patro. Ne povus temi pri la domo. Iu ajn povus konstrui ties samajhon. Ne povus temi pri la peltoj. La tribo taksis ilin senvaloraj. Ne povus temi pri la sledo, la hundoj, la harpunoj, la boato, la ostaj fishhokoj kaj kudriloj, au ceteraj tiajhoj. Ne, tiuj ne konsistigis richecon. Tial, kio povus esti la fonto de la richeco de tiu viro? Kio povintus alvenigi al lia domo tiun amason da ficelaj edzighkandidatoj? Shajnis al mi, finanalize, ke pli bone estus pridemandi tion. Tial mi pridemandis. Videble mia demando tiel kontentigis la knabinon ke mi ekkonsciis ke shi jam antaue deziregis ke mi ghin starigu. Shi suferis tiom multe dezirante sciigi la aferon kiom mi dezirante ghin ekscii. Shi sin alpremis konfidence kontrau min kaj diris: "Divenu kiom li valoras--vi neniam scipovos diveni." Mi shajnigis konsideri la aferon profunde dum shi rigardis mian anksian kaj laboreman mienon kun voranta kaj ravita interesigho. Kaj kiam finfine mi rezignis kaj petis shin kontentigi mian deziron dirante al mi shi mem kiom valoras tiu polusa Vanderbilto, shi metis la bushon kontrau mian orelon kaj flustris, impone: "_Dudek du fishhokoj_--ne ostaj, sed fremdaj--_fabrikitaj el autenta fero!_" Tiam shi retirighis kun teatra salteto, por observi la efekton. Mi faris mian nepran plejon por ne malkontentigi shin. Mi palighis kaj murmuretis: "Nome de la Granda Skoto!" "Tio tiel veras kiel vi vivas, S-ro Tvajno!" "Laskino, vi min trompas. Vi ne parolas sincere." Shi ektimighis kaj maltrankvilighis. Shi proklamis: "S-ro Tvajno, chiu vorto veras, chiu vorto. Kredu min. Vi jes ja min kredas, chu ne? Diru ke vi min kredas. Bonvolu diri ke vi kredas min!" "Mi--nu, jes, mi kredas--almenau mi _penadas_ kredi. Sed chio okazis tiel _subite_. Tiel subite kaj humilige. Vi ne devus fari tiajhon en tiu rapida maniero. Tio--" "Ho, mi _tiom_ bedauras! Se mi nur antaupensintus--" "Nu, ne gravas, kaj mi ne plu vin kulpigas char vi estas juna kaj senpripensa kaj kompreneble vi ne scipovis antauscii kiun efekton--" "Sed, ho, ve, mi certe devintus pli bone _taksi_ la situacion. Nu--" "Vidu, Laskino, se vi parolintus pri kvin-ses fishhokoj por anonci la temon kaj tiam iom post iom--" "Ho, mi komprenas, mi komprenas. Tiam iom post iom aldonintus unu, tiam du, tiam--ho, kial mi ne elpensis tion?" "Ne gravas, kara infano, tute ne gravas. Mi fartas pli bone nun. Post iom da tempo mi estos renormalighinta. _Sed_--eklanchi la tutan dudekduensemblon al malpretulo kiu aldone iom malbonfartas--" "Ho, krimo jes ja tio estis. Sed vi pardonu min. Bonvolu diri ke vi min pardonas. Bonvolu!" Post rikolti bonan provizon da tre plachaj petado kaj persvado kaj konvinkado, mi pardonis shin kaj shi refelichighis kaj post iom da tempo rekomencis rakonti sian aventuron. Baldau mi konsciis ke la familia trezoro enhavas ankorau ceteran valorajhon--iuspecan juvelajhon, vershajne--kaj ke shi klopodas eviti paroli malkashe pri ghi, timante ke mi denove paralizighu. Sed mi deziris informighi ankau pri tiu ajho kaj petegis shin diri al mi kio ghi estas. Shi timis. Sed mi insistis kaj promesis antauapogi min chi tiun fojon kaj esti preta por ke la shoko ne min difektu. Shi plenis je malcertoj sed tro fortis por shi la tento sciigi tiun mirindajhon al mi kaj ghui miajn miron kaj admiron kaj shi konfesis ghin porti sur sia persono kaj diris ke se mi _certas_ esti preta--kaj tiel plu kaj tiel plu--kaj tiam enigis manon en la sinon kaj eligis batitan kvadraton de latuno, samtempe kontrolante anksie mian rigardon. Mi falis kontrau shin en bone shajnigita sveno, kiu kontentigis shian koron kaj samtempe preskau senigis shin je ghi. Kiam mi renormalighis kaj trankvilighis, shi deziregis ekscii kion mi opinias pri shia juvelajho. "Kion mi opinias pri ghi? Mi taksas ghin la plej ekskvizita ajho kiun mi iam vidis." "Chu vere? Kiom agrable estas ke vi tiel diras. Sed ghi estas jes ja vera amindajho, chu ne?" "Nu, mi nepre ne povas malkonsenti. Pli plachus al mi ghin posedi ol la ekvatoron." "Mi opiniis ke vi admiros ghin," shi diris. "Mi jughas ghin _tiom_ bela. Kaj ne ekzistas cetera en chiuj chi tiuj latitudoj. Homoj alvenis la tutan distancon ekde Malfermata Polusa Maro por ghin rigardi. Chu iam antaue vi vidis similajhon?" Mi diris ke ne, chi tiu estas la unua kiun mi vidis iam. Multe min dolorigis devi diri tiun malavaran mensogon, pro tio ke mi jam vidis en antauaj tempoj milionon da ili char tiu simpla juvelo shia estis nenio alia ol malnova difektita bagaghidentigilo de Nov-Jorko-Centra-Trajndomo. "Sankta tero!" mi diris. "Vi certe ne chirkauiras portante tion sur via persono tiumaniere, tute sole kaj senshirme, ech senhunde, chu?" "Shshsh! Ne tiel laute!" shi diris. "Neniu scias ke mi ghin surportas. Ili supozas ke ghi estas en la trezorejo de Pachjo. Kutime ghi estas tie." "Kie estas la trezorejo?" Estis malsubtila demando kaj dum momento shi aspektis surprizite kaj iom suspekte, sed mi diris: "Ho, komprenu, vi ne pritimu min. En mia lando estas sepdek milionoj da loghantoj kaj, kvankam ne decas ke mi mem diru tion, chiuj el senescepte, bonvolus konfidi al mi sennombrajn fishhokojn." Tio retrankviligis shin kaj shi diris al mi kie en la domo la hokoj estas kashitaj. Tiam shi iom forlasis sian temon por fanfaroneti pri la grando de la tabuloj da travidebla glacio konsistigantaj la fenestrojn de la domego kaj demandis al mi chu iam mi vidis similajhojn che mi kaj mi respondis senhezite kaj tute malkashe ke ne, kio pli plachis al shi ol shi sukcesis eltrovi vortojn en kiuj vesti sian kontentighon. Estis tiel facile plachi al shi kaj tiel plache al mi ke mi daurigis la temon, dirante: "Ho, Laskino, vi estas jes ja bonshanca knabino--chi tiu belega domo, chi tiu delikata juvelajho, tiu richa trezoro, la tutajho de tiu impona negho, kaj luksaj glacimontoj kaj senfina sterileco, kaj publikaj ursoj kaj rosmaroj, kaj noblaj libereco kaj grandeco, kaj chies admiraj okuloj vin rigardantaj, kaj chies omagho kaj respekto senpete disponeblaj al vi; juna, richa, belega, serchata, amindumata, enviata, kun chiu bezono havebla, chiu deziro atingebla, chiu volo plenumebla--tio estas senlima bonfortuno! Mi jam vidis miriadojn da knabinoj, sed chiujn tiujn eksterordinarajn komplimentojn mi rajtas aserti verdire nur pri vi. Kaj vi meritas--vi meritas chion tion, Laskino--tion mi kredas en mia koro." Fierigis kaj felichigis shin audi min diri tion kaj shi dankis min foje kaj refoje pro tiu lasta asertajho kaj shiaj vocho kaj okuloj komprenigis al mi ke shia koro estis tushita. Baldau shi diris: "Tamen ne chio estas sunbrilo. Ankau nuban flankon havas la situacio. La shargho de richeco estas peza por subteni. Foje mi scivolis chu ne estus pli bone esti malricha--almenau ne pretermodere richa. Dolorigas min vidi najbarajn tribanojn kiuj preterpasas kaj subaudi ilin diri, respektege, unu al la alia, 'Jen--jen shi estas--la filino de la milionulo!' Kaj foje ili diras bedaure, 'Shi rulighas en fishhokoj dum mi--nenion mi havas.' Tio rompas al mi la koron. Kiam mi estis infano kaj ni estis malrichaj, ni dormis sen fermi la pordon, se ni tiel deziris. Sed nun--nun ni bezonas dungi noktogardiston. En tiu epoko mia patro estis mildahumora kaj komplezema al chiuj. Sed nun li estas austera kaj aroganta kaj maltoleras senformalecon. Pasintece li pensis nur pri sia familio sed nun, dum li chirkauiras, liaj fishhokoj konsistigas lian ununuran priokupajhon. Kaj pro lia richeco chiuj kauras antau li kaj montrighas servemachaj pri li. Antaue neniu ridis pri liaj shercoj char chiam ili estis malnovmodaj kaj preterkredeblaj kaj senbonkvalitaj char mankis al ili la ununura elemento povanta pravigi shercon--la humurelementon. Sed nun chiuj ridas kaj ridachas pri tiuj mornajhoj kaj se iu ajn forgesas fari tion, tio ege malplachas al mia patro kaj li ne hezitas elmontri sian malghojon. Antaue oni ne petis lian opinion pri io ajn kaj kiam li sciigis ghin senpete, ghi estis senvalora. Ghi havas ankorau tiun difekton, tamen chiuj petas ghin kaj ghin aplaudas. Kaj li mem partoprenas en la aplaudado, char mankas al li autenta diskreteco kaj abunda takto. Li malaltigis la karakteron de nia tuta tribo. Antaue ghi estis honesta kaj vireca gento. Nun ghi konsistas el mizeraj hipokritoj, moligitaj per servitudo. En la profundego de mia koro mi abomenas chiujn milionulajn vivmanierojn! Nia tribo estis antaue ordinara simpla gento kiun kontentigis la ostaj fishhokoj de iliaj gepatroj. Nun avareco ilin konsumas kaj ili volonte sin senigus je chiu sento pri honoro kaj honesteco por havigi al si la malnobligantajn ferajn fishhokojn de la fremdulo. Tamen mi ne rajtas insisti pri tiuj malghojaj temoj. Kiel mi jam diris, estis mia revo esti amata por mi mem. "Finfine shajnis ke tiu revo estis plenumota. Iun tagon alvenis nekonato dirante ke lia nomo estas Kalulo. Mi sciigis al li mian nomon kaj li diris ke li min amas. Mia koro saltegis pro dankemo kaj plezuro char mi jam ekamis lin unuavide kaj nun mi agnoskis al li tiun amon. Li min alprenis sur la bruston kaj diris ne deziri esti pli felicha ol nun. Ni piedpromenadis kune trans la bankizerojn, rakontante chion pri si unu al la alia kaj planante, ho! la plej belan estontecon. Kiam ni lacighis ni sidighis kaj manghis char li havis sapon kaj kandelojn kaj mi kunportis balengrason. Ni malsatis kaj neniam antaue manghajho havis tiel bonan guston. "Li apartenis al tribo kies frekventejoj situis en la fora nordo kaj mi eksciis ke li neniam audis pri mia patro, kio ege min ghojigis. Mi volas diri ke li jam audis pri la milionulo sed neniam audis lian nomon. Tial, vi komprenu, li ne povis scii ke mi estas la heredontino. Vi rajtas kredi ke mi ne diris tion al li. Finfine mi estis amata por mi kaj estis kontenta. Mi estis tiel felicha--ho! pli felicha ol vi povas imagi. "Iom post iom la vespermanghhoro alproksimighis kaj mi kondukis lin al nia hejmo. Kiam ni estis atingontaj nian domon li ekmiregis kaj kriis: "'Kiom bonega! Chu apartenas al via patro _tio_?' "Audi tiun vochtonon kaj vidi tiun admiran lumon en lia rigardo min ekdolorigetis, sed baldau la sento forpasis char mi tiom amis lin kaj li havis tiel belan kaj noblan aspekton. Mia tuta familio da onklinoj kaj onkloj kaj gekuzoj kontentighis pri li kaj oni invitis multajn gastojn kaj fermegis la domon kaj ekbruligis la chifonlampojn kaj kiam chio estis varma kaj komforta kaj sufokega, ni estigis ghojan bankedon por festi mian fianchinighon. "Kiam la bankedo finighis, la orgojlo de mia patro lin superis kaj li ne rezistis al la tento elmontri siajn richecojn kaj vidigi al Kalulo kian bonshancon tiu atingis hazardavoje--kaj chefkiale, kompreneble, li deziris ghui la mirego de la kompatindulo. Mi povintus ekplori--sed tiajho ne sukcesintus malpersvadi mian patron, tial mi diris nenion sed daure sidadis kaj suferis. "Mia patro aliris rektalinie la kashejon, en la plena vidkampo de chiuj, kaj eligis la fishhokojn kaj revenportis ilin kaj svingjhetis ilin super mia kapo, tiamaniere ke ili falis en brila miksajho sur la provizoran tableton kiun konsistigis la genuo de mia amanto. "Kompreneble, la miriga spektaklo senspirigis la kompatindan knabon. Li sukcesis nur fiksrigardi pro stulta surprizigho kaj scivoli kiel ununura homo povas akiri tiajn nekredeblajn richecojn. Tiam baldau li suprenrigardis brilokule kaj ekkriis: "'Tial, estas _vi_ kiu estas la renoma milionulo!' "Mia patro kaj chiuj ceteraj cheestantoj kvazau eksplodis per kriegoj de felicha ridado kaj kiam mia patro kunigis la trezoron senzorge same kiel ghi estus nura rubajho havanta nenian valoron kaj ghin revenportis al ties kashloko, la surprizo de Kalulo estis studindajho. Li diris: "'Chu eblas ke vi staplas tiajhojn sen ilin kompti?' "Mia patro eligis orgojlan chevalridegon kaj diris: "'Nu, verdire, oni konscias ke _vi_ neniam estis richa pro tio ke tiel gravas por vi simpla afero kiel unu-du fishhokoj.' "Kalulo konfuzighis kaj klinis la kapon, tamen diris: "'Ho, efektive, sinjoro, mi neniam valoris ech la pikilon de unu el tiaj multkostajhoj kaj neniam antaue vidis viron tiel richan je ili ke valoris la penon nombri lian provizon char ghis nun la plej richa viro kiun mi konis disponis nur tri.' "Mia stulta patro kriegis denove pro naiva plezurego kaj ne entreprenis korekti la supozon ke li ne kutimas nombri siajn hokojn por ilin atente kontroli. Li pavadis, vi komprenu. Chu ilin nombri? Ho, chiun tagon li nombris ilin. "Mi renkontis mian karulon kaj konatighis kun li je tagigho kaj lin kondukis che mi je noktigho nur tri horojn poste--char en tiu tempo la tagoj malplilongighis anticipe al la sesmonatdaura nokto. Ni festis dum multaj horoj. Tiam finfine la gastoj foriris kaj ni ceteraj nin situigis dise lau la muroj sur la dormbenkoj kaj baldau chiuj krom mi perdighis en songhado. Mi estis tro felicha, tro ekscitita por dormi. Post kiam mi jam kushis senbrue dum longa, longa tempo, malklara formo preterpasis min kaj englutighis en la malhelo pleniganta la foran ekstremajhon de la domo. Mi ne scipovis distingi kiu ghi estis, nek chu ghi estis viro au virino. Baldau la formo, au eble alia formo, preterpasis irante en la kontraua direkto. Mi scivolis kion signifas chio tio sed scivoli malutilis. Kaj scivolante, mi ekdormis. "Mi ne scias dum kiom da tempo mi dormis sed subite mi plene vekighis kaj audis mian patron diri en terura vocho: 'Lau la granda Negho-Dio, mankas fishhoko!' Io diris al mi ke tio auguras malghojon por mi kaj la sango de miaj vejnoj ekmalvarmighis. Mia antausento konfirmighis en la same instanto. Mia patro kriegis: 'Vekighu chiuj kaj ekkaptu la fremdulon!' Tiam audighis ekbruo de kriegoj kaj sakrajhoj el chiuj flankoj kaj vidighis freneza hastado de malklaraj figuroj tra la malhelo. Mi kuregis subteni mian karulon sed kion mi povis fari krom stari kaj premtordi la manojn? Jam apartigis lin disde mi vivanta hommuro. Oni ligis al li manojn kaj piedojn. Nur post kiam li estis sekure ligita oni permesis ke mi lin aliru. Mi lanchis min sur lian kompatindan ofenditan formon kaj ploregis pro malghojo sur lia brusto dum mia patro kaj mia tuta familio min primokis kaj lin mistraktis per minacoj kaj hontigaj epitetoj. Li toleris tiun malbontraktadon kun trankvila digno kiu amatigis lin de mi ech pli ol iam ajn kaj fierigis kaj felichigis min, benitan per la shanco suferi kun li kaj por li. Mi audis mian patron ordoni ke la pliaghuloj de la tribo kunvenighu cele al jughi mian Kalulon por lia vivo. "'Kio?' mi diris. 'Chu antau ol serchi la perditan hokon?' "'Chu perditan hokon?' chiuj kriegis priride. Kaj mia patro aldonis moke: 'Retirighu, chiuj, kaj dece ekseriozighu. Shi deziras serchi tiun _perditan_ hokon. Ho, sendube shi malkovros ghin.' Post kio chiuj ekridis denove. "Mi ne perturbighis. Mi sentis neniajn timojn, neniajn dubojn. Mi diris: "'En la nuna momento estas via vico ridi. Sed alvenos nia vico. Atendu kaj konsciu.' "Mi alprenis chifonlampon, opiniante povi malkovri tiun mizerachajhon en nura momenteto. Kaj mi iniciatis mian serchadon kun tiom da memfido ke miaj tribanoj seriozighis, ekante suspekti esti eble tro hastintaj. Sed, ve! ho, ve! Ho, la amareco de chi tiu serchado. Okazis profunda silento dum kiu oni povis nombri la fingrojn dek-dek du fojojn. Tiam mia koro komencis malfortighi kaj chirkau mi rekomencighis la kunmokado kiu daure plilautighis kaj plicertighis ghis, kiam finfine mi rezignis, ili eksplodis en salvo post salvo da kruda ridado. "Neniu ekscios iam kion mi suferis tiam. Sed mia amo subtenis kaj plifortigis min kaj mi aliris mian decan postenon flanke de Kalulo kaj chirkaubrakis lian kolon kaj flustris en lian orelon, dirante: "'Vi estas senkulpa, mia proprulo. Tion mi pricertas. Sed diru tion al mi vi mem por min komfortigi por ke mi toleru kian ajn nin atendantan estontecon.' "Li respondis: "'Tiel certege kiel mi staras mortorande en la nuna momento, mi estas senkulpa. Trankvilighu, tial, ho, kontuzita koro! Estu en paco, ho, vi spirado de miaj naztruoj, vivo de mia vivo!' "'Nun, tial, alvenu la pliaghuloj!' Kaj dum mi eldiris la vortojn, mi audis ekstere alproksimighantan sonadon de knaranta negho kaj tiam vizion pri klinighantaj formoj enirantaj lauvice traporde--la pliaghuloj. "Mia patro akuzis plenceremonie la kaptiton kaj rakontis la eventojn de la nokto. Li diris ke la sentinelo staris ekstere antauporde kaj ke enestis la domon neniu krom la familianoj kaj la fremdulo. 'Chu familianoj shtelprenus proprajn havajhojn?' "Li pauzis. La pliaghuloj sidis senparole dum multaj minutoj. Finfine unu post la alia chiu diris al sia najbaro, 'Chi tio auguras malbone por la fremdulo.' Dolorigaj vortoj por miaj oreloj. Tiam mia patro sidighis. Ho, mizera, mizerulino ke mi! En tiu sama momento mi disponis la eblon senkulpigi mian karulon sed pri tio ne konsciis! "La tribunalestro demandis: "'Chu cheestas iu ajn deziranta defendi la akuziton?' "Mi starighis kaj diris: "'Kial _li_ volintus shtelpreni tiun hokon, au iun ajn ceteran au chiujn el ili? Post plua tago li farighintus heredonto de la tuta aro!' "Mi staris, atendante. Estis longa silento dum la vaporoj de la multaj spiradoj levighis chirkau mi kiel nebulo. Finfine unu post la alia la pliaghuloj kapjesis plurfoje malrapide kaj murmuris: 'La eldirajho de la knabino havas forton!' Ho, kiel korkomfortigaj estis tiuj vortoj! Tiel efemeraj, tamen tiel altvaloraj! Mi sidighis. "'Se iu ajn deziras paroli pli longe, ekparolu nun li au shi. Se ne, tiu restu de nun antauen en silento,' diris la tribunalestro. "Mia patro starighis kaj diris: "'En la nokto, formo preterpasis min en la malhelo, irante en la direkto al la trezorejo, kaj baldau revenis. Mi nun opinias ke estis la fremdulo.' "Ho, mi estis svenonta! Ghis nun mi supozis ke tio estas mia sekreto. Ech la alkrocho de la granda Glaci-Dio mem ne povintus ghin eltrenegi el mia koro. "La tribunalestro diris severe al mia kompatinda Kalulo: "'Parolu!' "Kalulo hezitis, tiam respondis: "'Estis mi. Mi ne sukcesis dormi tiom mi pensis pri la belaj hokoj. Mi iris tien kaj kisis ilin kaj ilin karesis por pacigi mian spiriton kaj ghin dronigi en senkulpa ghojo. Tiam mi remetis ilin. Eblas ke mi faligis unu sed mi shtelprenis ne ech unu.' "Ho, pereiga konfeso por fari en tia loko! Okazis terura silento. Mi konsciis ke li proklamis propran kondamnon kaj ke chio finighis. Sur chiu vizagho hieroglifighis la vortoj: 'Konfeso ghi estas! kaj bagatela, lama, malsolida.' "Mi sidis, spirante anhele, atendante. Baldau mi audis la solenajn vortojn kiujn mi sciis esti venontaj. Kaj chiu vorto, kiam ghi alvenis, estis tranchilo en mia koro: "'Estas la ordono de la tribunalo ke la akuzito estu submetita al _jughado per akvo_.' "Ho, malbenita estu la kapo de tiu alportinta al nia lando 'jughadon per akvo'. Ghi alvenis, antau generacioj, el iu fora lando situanta neniu scias kie. Antau tio niaj patroj utiligis auguradon kaj aliajn malcertajn jughrimedojn kaj sendube okazis fojfoje ke kelkaj kompatindaj estajhoj travivis la sperton. Sed ne okazas tiel en la kazo de jughado per akvo kiu estas eltrovajho de homoj pli saghaj ol ni kompatindaj sensciaj sovaghuloj. Pere de ghi la senkulpuloj montrighas senkulpaj sendube, sendispute, char ili dronas. Kaj la kulpuloj montrighas kulpaj kun la sama certeco char ili ne dronas. Mia koro rompighis en mia brusto, char mi diris, 'Li estas senkulpa, kaj li subiros la ondojn kaj neniam plu mi lin revidos.' "Mi ne forlasis lin post tio. Mi lamentis en liaj brakoj dum la tuta dauro de la pretervaloraj horoj kaj li elvershis sur min la profundan fluadon de lia amo kaj, ho! mi estis tiel mizera kaj tiel felicha! Finfine, shirprene ili disapartigis nin kaj mi postsekvis ilin ploregante kaj vidis ilin lin forlanchi en la maron. Tiam mi kovris la vizaghon permane. Chu dolorego? Ho, mi konas la plej profundajn el la diversaj profundaj signifojn de tiu vorto! "En la sekvinta momento la homoj kriegis eksplode pro malica ghojo kaj mi malkovris la vizaghon, surprizegite. Ho, amara vidajho! Li _naghadis_! "Tuj mia koro shtonighis, glaciighis. Mi diris: 'Li estis kulpa kaj li mensogis al mi!' "Mi forturnighis malestime kaj survojighis hejmdirekten. "Ili kondukis lin sur la foran maron kaj lin postlasis sur glacimonto drivanta suden en la grandaj akvoj. Tiam mia familio hejmenrevenis kaj mia patro diris al mi: "'Via shtelisto sendis al vi sian mesaghon de mortanto, dirante: "Diru al shi ke mi estas senkulpa kaj ke laulonge de la tagoj kaj la horoj kaj la minutoj dum kiuj mi malsatos kaj pereos mi daure amos shin kaj pensos pri shi kaj benos la tagon kiu disponigis al mi la vidajhon pri shia dolcha vizagho." Tre bela, ech poezia!' "Mi diris: 'Li estas malpurajho! Mi neniam plu audu pri li denove!' Kaj, ho! konsideru! Li estis _jes ja_ malgrau chio senkulpa. "Nau monatoj--nau mornaj, malfelichaj monatoj--forpasis kaj finfine alvenis la tago de la Granda Chiujara Ofero, kiam chiuj fraulinoj de la tribo lavas la vizaghon kaj kombas la hararon. Responde al la unua movo de mia kombilo, elfalis la fatala fishhoko de kie ghi nestis dum chiuj tiuj monatoj kaj mi falis en svenado en la brakojn de mia rimorsa patro! Ghemante, li diris: 'Ni murdis lin kaj neniam plu mi ridetos.' Li tenis la promeson. Auskultu: ekde tiu tago ghis la hodiaua ne forpasas ununura monato sen ke mi kombu la hararon. Sed, ho! por kio utilas chio tio nun?" Tial finighis la modesta rakonteto de la kompatinda fraulino, pere de kiu ni ekscias ke, pro tio ke cent milionoj da dolaroj en Nov-Jorko kaj dudek du fishhokoj sur la limo de Arkta Cirklo reprezentas la saman financan superecon, homo trovighanta en malrichaj cirkonstancoj stultulighas restante en Nov-Jorko kiam li povas acheti fishhokojn ghis valoro de dek cendoj kaj elmigri. KANIBALISMO EN LA VAGONOJ Mi vizitis Sankta-Luizon lastatempe kaj dum mia ghisokcidenta vojagho, post vagonshangho che Tero-Hoto, en shtato Indianio, milda bonvolaspekta sinjoro chirkau kvardekkvin-, au eble kvindekjara, entrajnighis che unu el la lauvojaj stacionoj kaj sidighis apud mi. Ni interparolis afable pri diversaj temoj dum, eble, horo, kaj mi jughis lin ege inteligenta kaj distra. Kiam li eksciis ke mi loghas en Vashingtono, li tuj komencis starigi demandojn pri diversaj publikaj homoj kaj pri Uson-Parlamentaj aferoj. Kaj mi baldau konsciis ke mi interparolas kun viro bone konanta la publikajn kaj malpublikajn flankojn de la politika vivo de la Chefurbo, ech la kutimojn kaj manierojn kaj procedrimedojn de Senatoroj kaj Reprezentantoj en la Chambroj de la tutlanda Parlamento. Baldau du viroj haltis apud ni dum ununura momento kaj unu diris al la alia: "Hariso, se vi konsentos fari tion por mi, mi neniam vin forgesos, mia knabo." La rigardo de mia nova kamarado eklumighis plache. La vortoj revigligis felichan memorajhon, mi supozis. Tiam lia vizagho farighis meditema, preskau malghoja. Li turnighis al mi kaj diris, "Permesu ke mi rakontu al vi historieton. Permesu ke mi vin informu pri sekreta chapitro de mia vivo--chapitro neniam aludita de mi ekde la tago kiam okazis ties eventoj. Auskultu pacience kaj promesu al mi ke vi min ne interrompos." Mi promesis kaj li rakontis la sekvontan strangan aventuron, parolante foje kun vigleco, foje kun melankolio, sed chiam kun emocio kaj seriozo. * * * * * En la 19a de decembro 1853 mi forlasis Sankta-Luizon sur la vespera trajno aliranta Chikagon. Entute estis nur dudek kvar pasagheroj. Estis neniaj virinoj, neniaj infanoj. Ni estis en bona humoro kaj baldau formighis plachaj kunrilatoj. La vojagho promesis esti felicha. Nenia ano de nia kompanio, mi opinias, spertis ech la plej svagan antausenton pri la honorajhoj baldau nin surfalontaj. Je la dekunua de la vespero peza negho komencis faladi. Baldau post eliri vilagheton Veldenon, ni eniris tiun vastegan prerian solecejon etendantan sian senfinan leugaron da sendoma morno en la direkto al Jubileaj Kolonioj. La ventoj, malbremsataj far arboj au montetoj, au ech nomadaj rokoj, fajfegis feroce trans la ebenan sovaghejon, pelante la falantan neghon antau si kiel shprucajhon fontintan el la kresthavaj ondoj de shtorma maro. La negho pliprofundighis rapide kaj ni sciis, pro la mildigita rapido de la trajno, ke la lokomotivo traplugis ghin kun konstante pligrandighanta malfacileco. Efektive, foje ghi preskau plenhaltis meze de grandegaj drivajhoj sin amasigintaj kiel kolosaj tomboj trans la fervojon. Interparolado komencis maloftighi. Gajecon anstatauis serioza maltrankviligho. La eblo ekmalliberighi en la negho, sur la malmilda prerio, kvindek mejlojn for de iu ajn konstruajho, sin anoncis al chiu menso kaj etendis sur chiun spiriton sian malesperigantan influon. Je la dua de la mateno mi vekighis el malfacila dormado pro la cheso de chiu movado chirkau mi. La timigega vero sin trudis al mi kun fulma rapideco: negodrivajho malliberigis nin! "Chiuj manoj eksaltu al la savado!" Chiu viro obeis tujege. En la sovaghan nokton, la pechan malhelon, la ondegan neghon chiu estulo sin lanchis, plene konsciante ke momento malshparata nun povos pereigi nin chiujn poste. Shovelilojn, manojn, tabulojn--ion ajn, chion ajn povantan flankenmovi neghon ni ekfunciigis. Strangan bildon konsistigis tiu malgranda kompanio da frenezaj viroj batalantaj kontrau la amasighantaj neghoj, duone en la plej malhela ombro, duone en la kolerigita lumo de la lokomotiva reflektoro. Nura mallonga horo sufichis por pruvi la nepran senutilon de niaj klopodoj. La shtormo barikadis la vojon per dekduo da drivajhoj dum ni forshovelis unu. Kaj ech pli malbone, ni eksciis ke la lasta granda antauenpelo de la lokomotivo rompis la antau-malantau-shafton de la pelrado! Ech havante malfermitan vojon antau ni, ni estintus tamen senhelpaj. Ni eniris la vagonon lacigitaj pro nia laboro kaj ege malghojaj. Ni kunighis chirkau la hejtostovoj kaj analizis tre serioze nian situacion. Ni disponis pri nepre neniaj provizoj--sur tio bazighis nia chefa chagreno. Maleblis ke ni frostighu char estis bona provizo da ligno en la tendro. Jen estis nia sola konsolajho. La diskutado finighis je nia agnosko pri la malkuraghiga decido de la konduktoro, t.e., ke certege mortus iu ajn homo klopodonta piediri kvindek mejlojn tra tia negho. Maleblis ke ni alvoku helpon kaj ech se eblus, helpo ne alvenus. Necesis ke ni rezignu kaj atendu, kiel eble plej pacience, helpon au malsatmorton! Miaopinie, ech la plej forta koro tiea sentis dummomentan ekmalvarmon kiam estis diritaj tiuj vortoj. Antau ol forpasis nova horo, interparolado mildighis ghis mallauta murmurado en diversaj anguloj de la vagono, subaudate lauintervale inter la plilautigho kaj malplilautigho de la shtormo. La lampoj malbrilighis. La plejparto el la abandonitoj sin komfortigis inter la flagretantaj ombroj por meditadi--por forgesi la nunan tempon, se eblus al ili--por ekdormi, se ili povus. La eterna nokto--certege ghi shajnis eterna al ni--eluzis finfine siajn lantintajn horojn kaj malvarma griza tagigho aperis en la oriento. Dum la lumo plifortighis la pasagheroj komencis vekighi kaj elmontri vivosignojn, unu post la alia, kaj lauvice chiu forlevis de sur la frunto sian tien shovitan chapelon, strechis siajn malmoligitajn membrojn kaj ekrigardis tra la fenestroj la senghojan perspektivon. Senghoja tio estis, efektive! Nenia vivantajho videblis ie ajn, nenia homa loghejo! Videblis nur vasta blanka dezerto. Levitaj neghtabuloj drivis tien kaj reen antau la vento: mondo da kirlighantaj negheroj elbarantaj la supran firmamenton. Dum la tuta tago ni malgajadis en la vagonoj, dirante malmulte, multe pensante. Denova lantanta morna nokto--kaj malsato. Nova tagigho--nova tago da silento, malfelicho, atrofia malsato, senespera anticipado pri helpo malvenonta. Nokto da senripoza dormado, plena je songhoj pri bankedoj--ekvekighoj ghenegitaj per malsatronghado. La kvara tago alvenis kaj foriris--kaj la kvina! Kvin tagoj da terura malliberigho! Sovagha malsato spektadis el chiu okulo. Enestis ghin signo de horora signifo. La antauanonco pri io malklare formighanta en chiu koro--io kiun nenia lango ankorau kuraghis envortigi. La sesa taga forpasis--la sepa eklumigis la plej marasman kaj grizvizaghan kaj senesperan viraron iam starintan en la ombro de la morto. Nun necesas ke tio eksterighu! Tiu ajho kreskadinta en chiu koro nun pretis trasalti finfine chiun lipparon! La naturo estis sharghita ghis la lasta tolerebla nivelo--necesis ke ghi cedu. RIKARDO H. GASTONO, el shtato Minesoto, alta, kadavrema, pala, starighis. Chiuj antausciis kio estas okazonta. Chiuj pretighis--chiu emocio, chiu signo pri ekscitigho estis subpremitaj--nur trankvila pensema seriozo aperis en la okuloj kiuj nur lastatempe estis tiel sovaghaj. "Sinjoroj: Tion ni ne povas daure prokrasti! La horo chemanas! Ni devas elekti tiun el ni devontan morti por provizi per manghajho la ceterajn." S-RO JOHANO J. VILJAMSO, el shtato Ilinojso, starighis kaj diris: "Sinjoroj, mi kandidatigas Pastoron Jakobon Saujeron el shtato Tenesio." S-RO VILHELMO R. ADAMSO, el shtato Indianio, diris: "Mi kandidatigas S-ron Danielon Sloton el Nov-Jorko." S-RO KAROLO J. LANGDONO: "Mi kandidatigas S-ron Samuelon A. Bovenon de Sankta-Luizo." S-RO SLOTO: "Sinjoroj, mi deziras malakcepti favore al S-ro Johano A. Van-Nostrando, Filo, el shtato Nov-Jherzeo." S-RO GASTONO: "Se ne estas protesto, ni konsentu pri la deziro de la sinjoro." S-RO VAN-NOSTRANDO protestis; tial la malakcepto de S-ro Sloto malakceptighis. Ankau la malakceptoj de S-roj Saujero kaj Boveno estis proponitaj kaj malakceptitaj pro la samaj kialoj. S-RO A. L. BASKOMO el shtato Ohio: "Mi proponas ke la kandidatigprocedo fermighu kaj ke la Chambro nun entreprenu elekti per balotado." S-RO SAUJERO: "Sinjoroj, mi kontraustaru seriozege tiujn procedojn. Ili estas, chiumaniere, kontrauregulaj kaj maldecaj. Mi petegu ke ni tuj forlasu ilin kaj elektu prezidanton de la kunveno kaj taugajn funkciulojn por lin helpi kaj tiam ni povos denove konsideri la aferon nun nin alfrontantan, sed kun pli granda komprenkapablo." S-RO BELO el shtato Iovao: "Sinjoroj, mi malaprobas. Ne estas tempo por respekti formalajn kaj ceremoniajn regulojn. Ni jam pasigis pli ol sep tagoj sen manghi. Chiun momenton kiun ni malshparas per sencela diskutado pligrandigas nian chagrenon. Kontentigas min la kandidatoj jam proponitaj--chiun cheestantan sinjoron ili kontentigas, mi opinias--kaj mi, miaflanke, ne komprenas kial ni ne tuj entreprenu elekti unu au pli el ili. Mi deziras proponi rezolucion--" S-RO GASTONO: "Oni kontraustarus ghin kaj necesus ke ghi atendu en suspendigho dum unu tago, kio okazigus la prokraston mem kiun vi deziras eviti. La sinjoro el Nov-Jherzeo--" S-RO VAN-NOSTRANDO: "Sinjoroj, jen mi estas fremdulo inter vi. Mi ne serchis la honoron aljughitan al mi kaj mi sentas diskretecon--" S-RO MORGANO de shtato Alabamio (interrompante): "Mi mocias la antauan proponon." La propono akceptighis kaj bremsighis daura debatado, kompreneble. La propono elekti funkciulojn sukcesis vochdone kaj sub ghi S-ro Gastono elektighis kiel prezidanto; S-ro Blako, sekretario; S-roj Holkombo, Dajero kaj Baldvino, kandidatigkomitato; kaj S-ro R. M. Haulando, provizianto, por helpi la komitaton fari elektojn. Sekvis duonhora pauzo dum kiu okazis flankaj kunsidetoj. Kiam la maleo eksonis, la partoprenantoj rekunighis kaj la komitato raportis, aprobante S-rojn Georgon Fergusonon de shtato Kentukio, Lucienon Hermanon de shtato Luiziano kaj V.-on Mesikon de shtato Koloradio kiel kandidatojn. La raporto akceptighis. S-RO ROGhERO de shtato Misurio: "Sinjoro Prezidanto, pro tio ke la raporto staras dece antau la Chambro nun, mi mocias ghin amendi, anstatauigante la nomon de S-ro Hermano per tiu de S-ro Lucio Hariso de Sankta-Luizo kiu bone konatas kaj honoratas de ni chiuj. Oni ne supozu ke mi suspektigas la altajn karakteron kaj starrangon de la sinjoro de Luiziano. Tute kontraue. Mi tiom respektas kaj estimas lin kiom kapablas fari iu ajn chi-tiea sinjoro. Sed neniu el ni povas malkonscii ke li perdis pli da karno dum la semajno kiun ni pasigis chi tie ol iu ajn inter ni--neniu el ni povas malkonscii ke la komitato neglektis sian devon, chu pro malatento, chu pro pli grava kialo, proponante provizi niajn bezonojn per sinjoro kiu, kiom ajn puraj estu liaj apartaj motivoj, enhavas en si efektive malpli da nutrajho--" LA ESTRO: "La sinjoro de Misurio sidighu. La Estro ne rajtas permesi dubindigi la honestecon de la komitato krom per la kutima procedo lau la reguloj. Kiun agon la Chambro efektivigu responde al la propono de la sinjoro?" S-RO HALIDEJO, de Virginio: "Mi proponas aldone amendi la raporton, anstatauigante S-ron Mesikon per S-ro Harvejo Daviso de Oregono. Iuj sinjoroj deziros emfazi eble ke la malfacilajhoj kaj senigadoj de preterlimeja vivo malmoligis S-ron Davison. Sed, sinjoroj, chu estas nun la momento chikani pri malmoleco? Chu nun estas la momento elektemighi pri malgravajhoj? Chu nun estas la momento disputadi pri temoj de malmulta signifo? Ne, sinjoroj. Kio necesas al ni estas maso--solideco, pezo, maso--jen estas nun la chefegaj bezonajhoj--ne talento, ne genio, ne klereco. Mi insistas pri mia propono." S-RO MORGANO (ekscite): "Sinjoro Estro--mi ja fortege malaprobas chi tiun amendon. La sinjoro de Oregono estas maljuna kaj aldone estas masa nur je osto, ne je karno. Mi demandas al la sinjoro de Virginio, chu estas supo kiun ni deziras anstatau solida nutrajho? Chu li deziras dupi nin per ombroj? Chu li celas primoki nian suferadon per Oregona fantomo? Mi demandas al li chu li scipovas rigardi la anksiajn vizaghojn lin chirkauantajn, chu li sukcesas enrigardi niajn malghojajn okulojn, chu li kuraghas auskulti la batadon de niaj esperantaj koroj kaj daure shovtrudi al ni tiun malsategigitan fraudulon? Mi petas de li chu li rajtas pensi pri nia dezertigita stato, pri niaj pasintaj malghojoj, pri nia malhela estonteco, kaj tamen senkompate tromptrudi al ni tiun frakasulon, tiun ruinulon, tiun shancelighantan dupulon, tiun nodecan, velkintan, kaj sensukan vagabondon de la malamikemaj bordoj de Oregono? Neniam!" [Aplaudo.] Oni vochdonis pri la amendo post arda debato kaj ghi malsukcesis. Rilate al la origina amendo, oni substituis la nomon de S-ro Hariso al tiu de S-ro Hermano. Tiam komencighis la vochdonado. Kvin vochdonoj okazis senrezulte. Je la sesa, S-ro Hariso elektighis kiam chiuj krom li mem vochdonis por li. Tiam oni proponis ke la elekto ratifikighu aklame, sed tio malsukcesis pro la denova malkonsento de S-ro Hariso. S-RO RADVAJO proponis ke la Chambro nun konsideru la ceterajn kandidatojn kaj fari elekton por la matenmangho. La propono aprobighis. Je la unua vochdonado okazis egalajho kiam duono el la partoprenintoj favoris unu kandidaton pro lia junagho kaj duono favoris la alian pro lia supera grandeco. La Prezidanto faris la decidigan vochdonon favore al tiulasta, S-ro Mesiko. Tiu decido estigis grandan malkontenton inter la amikoj de S-ro Fergusono, la venkita kandidato, kaj oni diskutis la eblon postuli novan vochdonadon; sed meze de tio oni aprobis proponon fermi la kunvenon, kiu tuj disighis. La preparajhoj por la vespermangho deviigis dum longa tempo la atenton de la Ferguson-partieto disde la diskutado pri ilia plendo kaj tiam, kiam ili ekvolis rediskuti ghin, forpelis chiun pensadon pri ghi kvazau en la ventojn la felicha anonco ke S-ro Hariso pretas. Ni improvizis tablojn subtenante la apogilojn de la vagonseghoj kaj sidighis kun koroj plenaj je dankemo antau la plej bona vespermangho beninta nian vidon dum sep torturaj tagoj. Kiom multe ni estis shanghitaj kompare al nia kondicho de antau kelkaj mallongaj horoj! Senpromesa, malghojokula mizero, malsato, febra anksieco, senespero, tiam; dankemo, sereneco, ghojo tro profunda por envortigo, nun. Tio, mi scias, estis la plej gaja horo de mia eventoplena vivo. La ventoj hurlis kaj disblovis la neghon sovaghe chirkau nia malliberejo, sed ili ne plu havis la kapablon nin malkuraghigi. Hariso plachis al mi. Li povintus esti iom pli bone kuirita eble, sed mi ne hezitas diri ke nenia homo iam pli konvenis al mi ol Hariso, au havigis al mi tiel altan gradon de kontentigho. Mesiko estis sufiche placha, kvankam iom altsapora, sed se temas pri autenta nutrado kaj delikateco de fibro, servu al mi Harison. Mesiko havis siajn bonajn kvalitojn--mi ne entreprenas nei tion kaj mi ne deziras fari tion--sed li ne pli taugis kiel matenmanghajho ol mumio, sinjoro--nepre ne. Chu magra? Ho, benu min! Kaj chu malmola? Ho, li estis malmolega! Ne eblus ke vi tion imagu! Ion similan ne eblus ke vi iam imagu. * * * * * "Chu vi volas diri ke--" "Bonvolu ne interrompi min. Post la matenmangho ni elektis viron nomighantan Valkero, el Detrojto, por la vespermangho. Li estis tre bongusta. Poste mi diris tion en letero kiun mi skribis al lia edzino. Li estis chiumaniere laudindega. Mi memoros chiam Valkeron. Li estis iom subkuirita sed ege bongusta. Kaj tiam la sekvintan matenon ni ghuis Morganon el Alabamo kiel matenmanghajhon. Li estis unu el la plej bonaj viroj antau kiu mi iam chetablighis--belaspekta, klerigita, rafinita, scipovis paroli flue plurajn lingvojn--nepra ghentlemano--nepra ghentlemano li estis, kaj aparte sukplena. Kiel vespermanghajhon ni prenis tiun Oregonan patriarkon, kaj li ja estis fraudulo, ne dubendas--maljuna, malgrasa, malmola, neniu povas imagi la realecon. Finfine mi diris, 'Sinjoroj, vi rajtas agi lauvole, sed miaflanke, _mi_ preferas atendi alian elekton.' Kaj Grajmzo, el Ilinojso, diris, 'Sinjoroj, ankau _mi_ atendos. Kiam vi elektos viron havantan _ion_ por lin rekomendi, feliche mi alighos al vi denove.' Baldau evidentighis ke la malkontento pri Daviso de Oregono estis ghenerala kaj tial, por konservi la bonvolon regintan tiel plache ekde kiam ni ghuis Harison, oni okazigis elekton, rezulte de kio nomighis Bakero, el Georgio. Li estis bonega! Nu, nu--post tio ni prenis Dulitlon kaj Haukinzon kaj Makelrojon (audighis kelkaj plendoj pri Makelrojo, char li estis malkutime malalta kaj maldika) kaj Penrodon, kaj du Smitojn, kaj Bajlejon (Bajlejo havis lignan kruron, kio estis nepra perdo, sed li estis alie bongusta) kaj Indianknabon kaj gurdiston kaj ghentlemanon nomighantan Bukminstero--kompatindan batonaspektan vagabondon kiu malvaloris kaj kiel konversacianto kaj kiel manghajho. Ni ghojis povinte elektigi lin antau la alveno de helpo." "Kaj tial la benita helpo ja alvenis finfine, chu?" "Jes, ghi alvenis iun brilan sunan matenon, jhus post la elekto. Johano Murfio estis la elektito kaj ke neniam estis pli bona mi bonvolas atesti. Sed Johano Murfio hejmenrevenis kun ni, en la trajno alveninta nin savi, kaj vivis sufiche longan tempon por edzighi kun Vidvino Hariso--" "Posteulino de--" "Posteulino de nia unua elekto. Li edzighis kun shi kaj estas felicha kaj respektata kaj prospera ankorau hodiau. Ho, estis kiel romano, sinjoro--estis kiel romanco. Jen estas mia haltejo, sinjoro. Mi devas adiaui. Kiam ajn vi havos la tempon pasigi unu-du tagojn che mi, ghoje mi vin gastigos. Vi plachas al mi, sinjoro. Mi sentas karecon estante kun vi. Vi povus plachi al mi ech tiom kiom Hariso mem, sinjoro. Bonan tagon, sinjoro, kaj bonan vojaghon." * * * * * Li estis for. Neniam en mia vivo mi min sentis tiel shokita, tiel afliktita, tiel mistifikita. Sed en mia animo mi ghojis pri lia foriro. Malgrau lia afabla maniero kaj lia dolcha vocho, mi tremachis kiam ajn li direktis al mi sian malsatan rigardon kaj kiam mi audis ke mi gajnis lian dangheran karecon kaj ke mi staras antau lia estimo preskau samnivele kiel la forpasinta Hariso, preskau senmovighis mia koro. Mi mistifikighis preskau preter priskribo. Mi ne dubis kion li diris. Mi ne rajtis kontesti ununuran eron de deklaro tiel sigelita per la honesteco de la vero kiel la lia. Sed ghiaj teruraj detaloj supervenkis min kaj jhetis miajn pensadojn en senesperan konfuzon. Mi vidis la konduktoron kiu min rigardis. Mi diris: "Kiu estas tiu viro?" "Li estis Kongresano foje, kaj bona Kongresano. Sed li estis kaptita en la vagonoj en neghduno kaj preskau malsatmortis. Li estis tiel frostvundita kaj ghenerale frostigita kaj eluzita pro manko de manghajho ke li malsanighis kaj ekstercerbumighis poste dum du-tri monatoj. Li bonsanas nun krom ke li estas monomaniulo kaj kiam li komencas paroli pri tiu malnova temo, li neniam chesas antau ol elmanghi la tutan vagonplenon da homoj pri kiuj li parolas. Li jam estus elmanghinta la tutan aron nun, krom ke li devis foriri. Li scipovas reciti iliajn nomojn tiel facile kiel A-B-C. Kiam li elmanghas chiun krom si mem, li diras chiam: 'Tiam kiam alvenis la horo por la kutima elekto por la matenmangho, pro tio ke estis nenia kontraustarado, mi mem elektighis lauregule, post kio, pro manko da malaproboj, mi demisiis. Tial jen mi estas.'" Mi senzorgighis ghis nedirebla grado, eksciinte ke mi nur auskultis la sendangherajn kapricojn de frenezulo anstatau la autentaj spertoj de sangavida kanibalo. BONShANCO Okazis dum bankedo de Londono honoranta unu el la du-tri elstare renomaj Anglaj militaj nomoj de la nuna generacio. Pro kialoj baldau aperontaj, mi retenos lian veran nomon kaj titolojn kaj lin nomos Leutenanto-Generalo Lordo Arturo Skorzbio, J.C., K.C.B., ktp., ktp., ktp. Kia fascino enestas renoman nomon! Jen sidis la viro, en sia vera karno, pri kiu mi audis je tiom da miloj da fojoj ekde tiu tago, tridek jarojn antaue, kiam lia nomo eklevighis kuglorapide al la zenito ekde Krimea batalkampo, por resti chiam festata. Estis por mi manghajho kaj trinkajho povi rigardi, kaj rigardi, kaj rigardi tiun duondion; kontrolante, serchante, konstatante: la trankvilon, la rezervon, la noblan gravecon de lia mieno; la simplan honestecon kiu sin dislimis chie sur li; la dolchan senkonscion pri lia eminenteco--senkonscion pri la centoj da admiraj okuloj lin fiksrigardantaj, senkonscion pri la profunda, ama, sincera respektego tajdfontanta el la brustoj de tiuj homoj kaj lin ghisfluantaj. La kleriko sidanta maldekstre de mi estis malnova konato mia--kleriko nun, sed li pasigis la unuan duonon de sia vivo en garnizono kaj sur kampo kaj kiel instruisto che la militlernejo de Vulvicho. En tiu sama momento kiun mi priparolas, vualita kaj malkutima lumo ekbriletis en liaj okuloj kaj li flankenklinighis kaj murmuris konfidence al mi--indikante pergeste la bankedan heroon. "Private dirite, li estas nepra stultulo." Tiu verdikto ege surprizis min. Se ties temo estintus Napoleono au Sokrato au Salomono, mi ne povintus pli miregi. Mi bone konsciis pri du faktoj: la pastoro estis viro de nepra honesteco kaj lia jughkapablo pri homoj estis bona. Tial mi sciis, preter dubo au kontesto, ke la mondo eraris pri tiu heroo; li _ja_ estis stultulo. Tial mi ekcelis ekscii, en tauga momento, kiel la kleriko, solece kaj sole, malkovris la sekreton. * * * * * Kelkajn tagojn poste prezentighis la oportuno, kaj jen kion diris al mi la pastoro: Antau chirkau kvardek jaroj mi estis instruisto che la militakademio de Vulvicho. Mi estis tie en unu el la sekcioj kiam la juna Skorzbio spertis sian preparan ekzamenon. Mi sentis kompaton ghiskarne, char la cetero de la klaso respondis vigle kaj bele, dum li--ho, pardonu min, li sciis _nenion_, por tiel diri. Li estis vershajne bonkonduta, dolchahumora, aminda kaj senruza. Tial estis ege ghene vidi lin stari tie, tiel serena kiel chizita figuro, kaj eligi respondojn verfakte miraklajn pri stulteco kaj malscio. Mia tuta provizo da kompato aktivighis nome de li. Mi diris al mi, ke kiam li devos ekzamenighi denove, li malsukcesos ache, kompreneble. Tial estos simple senghena faro de karitato mildigi lian falon kiel eble plej multe. Mi flankenkondukis lin kaj eksciis ke li iom konas la historion de Cezaro. Kaj char li sciis nenion ceteran, mi eklaboris kaj lin trejnegis kiel galersklavon per aparta sinsekvo da kutimaj demandoj pri Cezaro kiujn, mi certis, utiligos la ekzamenontoj. Se vi bonvolos kredi min, li sukcesis brilegkolore en la ekzamentago! Li sukcesis pro tiu nepre suprajha mensofarcho kaj cetere ricevis komplimentojn dum aliaj, kiuj sciis miloble pli ol li, malsukcesachis. Sekve al strange bonshanca hazardo--hazardo malprobable okazonta dufoje en unuopa jarcento--oni starigis al li nenian demandon preterpasantan la mallarghajn limojn de lia farchotrejnado. Stuporige estis. Nu, dum lia tuta kursaro mi lin subtenis, kun iom de la sento kiun patrino spertas pri kripligita infano. Kaj chiam li sin savis--kaj nur mirakle, vershajne. Nu, kompreneble, estis matematiko kiu lin elmetus kaj mortigus finfine. Mi decidighis fari lian morton laueble plej malghena. Tial mi trejnis lin kaj farchinstruis lin, kaj farchinstruis lin kaj trejnis lin, nur pri la sinsekvo da demandoj kiujn la ekzamenontoj plej probable starigus kaj tiam survojigis lin en la direkto al lia sorto. Nu, sinjoro, klopodu koncepti la rezulton: je mia konsternigho, li meritis la unuan premion! Kaj aldone li ricevis nepran ovacion en la formo de komplimentoj. Chu dormi? Mi ne sukcesis dormi dum pli ol semajno. Mia konscienco min torturis tage kaj nokte. Kion mi faris, tion mi faris nur por karitato kaj nur por faciligi la falon de la kompatinda junulo. Mi neniam imagis rezulton tiel absurdan kiel la okazintajhon. Mi sentis min tiel kulpa kaj mizera kiel Frankenstejno. Jen estis lignokapulo kiun mi starigis survoje al brilaj promocioj kaj mirigaj respondecoj, kaj povus okazi nur unuopajho: li kaj chiuj respondecoj liaj kunfalus en ruinighon je la unua oportuno. Krimea Milito jhus eksplodis. Kompreneble, necesis ke okazu milito, mi diris al mi. Ne eblis daurigi la pacon kaj havigu al tiu stultulo la shancon morti antau ol malkovrigi la veron pri si. Mi atendis la tertremon. Ghi okazis. Kaj ghi shancelegis min kiam ghi okazis. Oni lin promociis al kapitaneco en marshregimento! Pli valoraj viroj maljunighas kaj grizharighas antau ol grimpatingi tian superan rangon. Kaj kiu iam antauvidintus ke la autoritatuloj elektos deponi tian sharghon da respondeco sur shultrojn tiel malspertajn kaj maltaugajn? Mi apenau tolerintus ke oni nomu lin standardisto. Sed chu kapitano? Pripensu tion! Mi certis ke mia hararo blankighos. Konsideru kion mi faris--mi kiu tiel preferis ripozon kaj malagadon--mi diris al mi, mi respondecas al la lando pri tio kaj mi devas lin akompani kaj protekti la landon kontrau li kiel eble plej multe. Tial mi prenis mian kompatindan malmultvaloran monprovizon shparamasitan dum jaroj da laboro kaj malfacilega ekonomio kaj eksuspire achetis standardistecon en lia regimento kaj jen ni foriris cele al la batalkampo. Kaj jen--ho, mia koro, estis terure. Chu eraregoj? Li faris nenion _krom_ eraregi. Tamen, vi vidu, neniu konsciis pri la sekreto de la ulo. Chiuj havis malghustan opinion pri li kaj chiun fojon misinterpretis lian faradon. Rezulte ili taksis liajn stultajn misfarojn agoj de inspirita geniulo. Honestavorte, tiel ili taksis ilin! Liaj plej mildaj eraretoj sufichis por ekploregi bonsenculon. Kaj ili ja ploregis min--kaj furiozigis kaj delirigis min, aparte. Kaj kio tenis min en konstanta shvito de timego estis tio ke chiu nova fushfaro de li pligrandigis la brilon de lia renomo! Mi daurege diris al mi ke li tiel altrangighos ke, kiam okazos la malkovro, estos kvazau la suno elfalanta la chielon. Li daure suprenprogresis, gradon post grado, trans la mortajn korpojn de siaj superuloj, ghis finfine, en la plej varma momento de la batalo de ...., ekfalis nia kolonelo kaj mia koro ensaltis mian bushon, char Skorzbio estis la plej proksima laurange! Jen tio alvenas, mi diris. Chiuj ni finighos en Sheolo post nur dek minutoj, certege. La batalo estis ege feroca. Konstante la aliancanoj cedis chiuloke sur la kampo. Nia regimento okupis gravegan lokon. Nuna fusho kauzus nian detruon. En tiu kriza momento kion faras tiu senmorta stultulo? Li eligas la regimenton de ghia loko kaj ordonas sturmon trans najbaran monteton elmontrantan nenian indicon pri malamika cheestado! "Jen vi ekas!" mi diris al mi. "Chi tio ja estas la finfino." Kaj jen ni ja ekis, kaj transiris la firston de la monteto antau ol eblis al iu ajn malkovri kaj haltigi la frenezan movon. Kaj kion ni renkontis? Tutan kaj neatenditan Rusan armeon starantan en rezervo. Kaj kio okazis? Chu ni nin elmanghigis? Jen kio devige okazintus en naudek nau kazoj el cent. Sed ne. Tiuj Rusoj decidighis ke nenia unuopa regimento alvenos vagrigardi tie en tia momento. Tial devas temi pri la tuta Angla armeo kaj la ruza Rusa manovro estas malkovrita kaj blokita. Tial ili forturnighis kaj kuris pelmele, trans la monteton kaj malsupren sur la kampon, en sovagha konfuzigho, kaj ni ilin postkuris. Ili mem rompis la solidan Rusan centron sur la kampo kaj ghin transkurachis kaj baldauege okazis la plej giganta disvenko ian vidita de vi, kaj la malvenko de la Aliancanoj aliighis en nepran kaj grandiozan venkon! Marshalo Kanroberto spektadis, kapturnigha pro miro, admiro kaj ekstazo, kaj tuj alvenigis Skorzbion kaj lin chirkaubrakis kaj lin medalis surkampe antau la tuta armaro! Kaj kio estis la fushego de Skorzbio tiun fojon? Nur la preno de sia dekstra mano por sia maldekstra--nur tio. Li ricevis ordonon retirighi kaj apogi nian dekstran flankon. Kaj, anstataue, li retirighis _antauen_ kaj transiris la monteton en la maldekstra flanko. Sed la renomo kiun li meritis tiun tagon kiel mirinda milita geniulo plenigis la mondon je lia gloro kaj tiu gloro neniam palighos dum dauros libroj pri historio. Li estas tiel bona kaj afabla kaj aminda kaj senshajniga kiel eblas esti, sed li ne estas sufiche inteligenta por endomighi kiam pluvas. Nu tio estas la nepra vero. Li estas la plej altranga azenmensulo de la universo. Ghis antau duonhoro prikonsciis tion nur li kaj mi. Postsekvis lin, tagon post tago, jaron post jaro, la plej fenomena kaj miriga bonshanco. Jam ekde generacio li sin renomigas kiel brila soldato en chiuj militoj niaj. Li sternis sian tutan militan vivon per fushegoj, tamen neniam faris fushegon malsukcesintan lin promociigi en kavaliron au baroneton au lordon au ion. Rigardu lian bruston. Ho, entute vestas lin landaj kaj eksterlandaj medaloj. Nu, sinjoro, chiu el ili estas registro pri iu mallaudinda stultajho. Kaj, kunkonsiderate, ili konsistigas pruvon ke la plej bona evento povanta okazi al viro estas naskighi bonshanca. Mi rediru, kiel mi jam diris dum la bankedo, ke Skorzbio estas nepra stultulo. ENHAVO "La Amaventuro de la Eskimoa Fraulino" p. 1 "Kanibalismo en la Vagonoj" p. 13 "Bonshanco" p. 20 End of the Project Gutenberg EBook of Tri Ceteraj Noveloj, by Mark Twain *** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TRI CETERAJ NOVELOJ *** ***** This file should be named 20943.txt or 20943.zip ***** This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/2/0/9/4/20943/ Produced by Robert L. Read, Andrew Sly, William Patterson and the Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net Updated editions will replace the previous one--the old editions will be renamed. Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. They may be modified and printed and given away--you may do practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution. *** START: FULL LICENSE *** THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase "Project Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg-tm License (available with this file or online at http://gutenberg.org/license). Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm electronic works 1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. 1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic works. See paragraph 1.E below. 1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. 1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States. 1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: 1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed: This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org 1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work. 1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. 1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg-tm License. 1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. 1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided that - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm works. - You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work. - You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg-tm works. 1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. 1.F. 1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment. 1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE. 1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem. 1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. 1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions. 1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life. Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws. The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://pglaf.org For additional contact information: Dr. Gregory B. Newby Chief Executive and Director gbnewby@pglaf.org Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS. The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://pglaf.org While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate. International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition. Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.