The Project Gutenberg EBook of Ce la koro de la tero, by Edgar Rice Burroughs

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Ce la koro de la tero

Author: Edgar Rice Burroughs

Translator: Gary Mickle

Release Date: March 12, 2007 [EBook #20802]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CE LA KORO DE LA TERO ***











Edgar Rice Burroughs

Che la koro de la Tero

Tradukita de Gary Mickle

Originala anglalingva titolo: At the Earth's Core.




Traduko kopirajtita 2001 de Gary Mickle.

Chi tiu elektronika teksto estas nur por privata uzo. Oni ne rajtas
republikigi ghin profitcele en presita au alia formo sen la eksplicita
konsento de la kopirajto-posedanto. Permespetojn oni adresu al:
Gary Mickle, Bruesseler Str. 6, DE-13353 Berlin, Germanio au
gmickle[@]nexgo.de.

Translation Copyright 2001 by Gary Mickle.

This Etext is for private use only. No republication for profit in
print or other media may be made without the express consent of
the Copyright Holder. Requests for permission should be addressed
to: Gary Mickle, Bruesseler Str. 6, DE-13353 Berlin, Germany or
gmickle[@]nexgo.de.


Enhavo

      Noto de la tradukanto
      Antauparolo
   1. Al la Eternaj Fajroj
   2. Stranga Mondo
   3. Novaj Mastroj
   4. Dian la Bela
   5. Sklavoj
   6. Komenco de Hororo
   7. Liberigho
   8. La Templo de la Maharoj
   9. La Vizagho de la Morto
  10. En Futra Denove
  11. Kvar Mortaj Maharoj
  12. Postchaso
  13. La Ruzulo
  14. En la Ghardeno Edena
  15. Reiro al la Tero




Noto de la tradukanto


Chi tiu Interreta eldono estas reviziita versio de la traduko, kiu
disponeblis rete ekde 2001. La antaua teksto estis nur parte
reviziita Esperanta traduko en tiu stato de relativa kompletigho,
kiun ghi atingis ghis 1997. Partoj de la teksto estis lingve kaj
stile mankohavaj.

Mi komencis mian tradukon de chi tiu romano (kiu eldonighis unuafoje
anglalingve en 1922) en 1968, eklerninte Esperanton du jarojn
antaue. Tuj komence, mi intencis nur ekzerci la lingvon. La decido
traduki ghuste chi tiun tekston estis la frukto de maksimume
kvinminuta pripensado. Nur post iometa progreso mi ighis pli kaj pli
ambicia kaj finfine persistis ghis la fino.

Tiam mi flankenmetis la manuskripton, kaj ghi ripozis sur mia
librobreto 25 jarojn. Achetinte komputilon antau jaroj, mi rememoris
ghian ekziston kaj pripensis, ke ghi povus interesi kelkajn homojn,
do mi retajpis la tuton sen gheni min per duma korektado au
reviziado. Iom poste mi tamen zorge reviziis kelkajn partojn, sed
tute ne chion. Sed nun mi faris la plenan revizian laboron, por kiu
mi ne havis sufiche da tempo antau kelkaj jaroj.

La romano povus tre plachi al tiuj, kiuj shatas rapidmovajn
aventurrakontojn sen ghisnubaj literaturaj pretendoj, tipaj por tiu
ghenro de frutempa sciencfikcio. Ankau Esperanto-komencantoj povus
shati ghin pro ghuste tiuj kvalitoj.


Edgar Rice Burroughs kaj la Pelucidaro-serio

La nomo de Edgar Rice Burroughs (1875-1950) estas malpli konata ol
tiu de la plej fama figuro de lia literatura kreado, Tarzan, la
rolulo de granda romanserio, poste de filmaj kaj komiksaj adaptoj.
Liaj tri aliaj grandaj romanserioj estas la marsa, la venusa kaj la
pelucidara. _Che la koro de la Tero_ estas la unua romano de la
pelucidara serio. Lia verkaro sumighis je 68 romantitoloj.

Burroughs naskighis en richa familio en Chikago kaj trapasis
mallongan armean karieron. Geedzighinte en 1900, lia edzino Emma kaj
li havis du filojn kaj unu filinon. Dum la unuaj jaroj la familio
vivis preskau en malricheco. Burroughs ofte shanghis la laborlokon.
Lia vivstato plibonighis, kiam li 35-jara komencis verki por
popularaj fikcigazetoj. Lia unua publikigita verko estis _Sub la
lunoj de Marso_, ekaperinta felietone en 1912. Samjare li eldonis la
faman _Tarzan de la simioj_, kaj jam en la posta jaro li povis fondi
propran eldonejon. Komence de la 20-aj jaroj li verkis mezume tri
romanojn jare por povi pagi sian luksan vivstilon kaj por kompensi
siajn malbonajn financajn investojn. Dum la 2-a mondmilito li laboris
kiel militraportisto en la suda Pacifiko. Li mortis de kormalsano en
1950.

Kvankam la literatura kritiko ofte taksas la verkojn de Burroughs
krude verkitaj kaj shablonecaj--li ja mem diris iam al intervjuanto,
ke li ne trompas sin pri la "beletraj" kvalitoj de sia verkaro--ili
facile ensorchas legantojn per sia rapidmoveco kaj fantazipleno, kiun
aklamis verkistoj kiel Ray Bradbury kaj Arthur C. Clarke. Jane
Goodall, zoologino, kiu esploris la grandajn simiojn de Afriko,
atribuis sian unuan junaghan fascinon pri sia estonta esplortemo al
la Tarzan-libroj. La "simiohomo" Tarzan efektive ighis parto de la
populara kulturo de la 20-a jarcento, kies maleston oni malfacile
povus imagi.

La leganto ne povas pretervidi en la verkoj de Burroughs elementojn,
kiuj lau la hodiaua jugho estas ne tre "politike ghustaj" kaj foje
rasismaj. Neblankuloj ne chiam, sed ofte rolas kiel maliculoj, la
kolonianto-rolo de la blankuloj estas kvazau memkompreneblajho, kaj
la prezentata rilato inter viroj kaj virinoj sekvas la normkomprenojn
de antau kelkaj generacioj. Burroughs plene dividis la regantan
mondrigardon kaj la socitipajn antaujughojn de siaj usonaj
samtempuloj--kaj tiuj antaujughoj estas multloke kvazau palpeblaj
por legantoj.

En la Pelucidaro-serio, al kiu apartenas _Che la koro de la Tero_, la
maljuna sciencisto Abner Perry kaj juna akompananto, la romanheroo
David Innes, tratunelas la Teron 800 kilometrojn per unika
borveturilo ghis la kava spaco en la mezo de la planedo. Tie ili
renkontas vivoformojn, kiuj formortis sur nia Tero antau milionoj da
jaroj, sed ankau civilize shtonepokan homaron, sklavigitan de
drakosimilaj reptilioj, la potencaj maharoj, mastroj de la interna
mondo. Pelucidaron, la landon de eterna tagmezo, lumigas miniatura
suno, kiun la gravita forto tenas pendanta en la centro de la
kavajho. La du novalvenintoj baldau rekonas sian mision: alporti al
la pelucidara homaro kulturon kaj civilizon, kaj liberigi ghin elsub
la maharoj, venigante ghin al ghia laurajta loko pinte de la
specioj.




ANTAUPAROLO


Unue, bonvolu memori, ke mi ne supozas, ke vi kredos chi tiun
historion. Do vi ne mirus pri lastatempa travivajho mia, en kiu,
kirasite per naiva fido, mi senghene rakontis ghian esencon al membro
de la Regha Geologia Societo okaze de mia lasta vojagho al Londono.

Certe shajnus al vi, kvazau oni kaptis min che tiel abomena krimo
kiel la shtelo de la Juveloj de la Krono el la Turo[1] au la
venenado de la kafo de lia Moshto la Regho.

La erudiciulo, al kiu mi konfidis, glaciighis antau ol mi atingis la
duonon--nur tio savis lin de eksplodigho--kaj miaj revoj pri honora
membreco en la Societo, oraj medaloj kaj nicho en la Glorhalo
forvaporighis en la maldensan, fridan aeron de lia arkta tenigho.

Sed mi kredas la historion, kaj ankau vi kredus, kaj ankau la
klerulo de la Regha Geologia Societo kredus, se vi ambau povus audi
ghin el la busho de tiu viro, kiu rakontis ghin al mi. Se vi estus
vidinta, kiel mi, la fajron de veremo en tiuj grizaj okuloj,
audinta la tonon de sincero en tiu mallauta vocho, sentinta la
kortushecon--ankau vi kredus. Vi ne bezonus la definitivan pruvon,
kiun mi vidis: la bizaran ramforinko-similan beston, kiun li
kunportis el la interna mondo.

Mi trovis lin tute subite kaj ne malpli neatendite, che la rando de
la granda Sahara Dezerto. Li staris antau kaprofela tendo meze de
areto da daktilpalmoj che eta oazo. Araba tendaro kun ok au dek
tendoj staris proksime.

Mi estis en Afriko por chasi leonojn. Mia trupo konsistis el dek du
dezertidoj; mi estis la sola "blankulo". Dum ni proksimighis al la
punkto de verdajho, mi vidis la viron eliri el sia tendo kaj
scivoleme rigardadi al ni, ombrante siajn okulojn per levita mano.
Ekvidinte min, li rapidis antauen por renkonti nin.

"Blankulo!" li ekkriis. "Laudon al la Sinjoro! Jam de horoj mi vin
rigardas, esperante, sed ankau dubante, ke chi-foje venas blankulo.
Diru al mi la daton. Kiun jaron ni havas?"

Kaj kiam mi respondis, li shancelighis kvazau batite rekte sur la
vizaghon, kaj li devis ekkapti la ledrimenon de mia piedingo por sin
apogi.

"Ne povas esti!" li kriis post momento. "Ne povas esti! Diru, ke vi
malpravas au ke vi nur shercas."

"Mi diras al vi la veron, mia amiko," mi respondis. "Kial mi trompus
au provus trompi nekonaton pri tia banalajho kiel la dato?"

Dum longa tempo li staris silenta kaj kun klinita kapo.

"Dek jaroj!" li murmuris finfine. "Dek jaroj, kaj mi kredis, ke pasis
apenau pli ol unu!"

Dum tiu nokto li rakontis al mi sian historion--tiun, kiun mi kiel
eble plej fidele ripetas, lau mia memoro, al vi.


Subnoto

[1] la Turo de Londono.




1-a chapitro

AL LA ETERNAJ FAJROJ


Mi naskighis en Connecticut[2] antau proksimume tridek jaroj. Mia
nomo estas David Innes. Mia patro estis richa minejposedanto. Li
mortis, kiam mi estis deknaujara. Lau lia testamento mi post la
plenaghigho ricevos lian tutan havajhon, kondiche ke dum la antauaj
du jaroj mi diligente dedichu min al la heredota granda firmao.

Mi faris chion, kion mi kapablis, por plenumi la lastajn dezirojn de
mia patro--ne pro la heredajho, sed char mi amis kaj honoris mian
patron. Ses monatojn mi laboregis en la minejo kaj en la kontoroj,
char mi volis ekkoni chiun detalon de la negoco.

Tiam Perry interesis min pri sia inventajho. Li estis maljunulo, kiu
dedichis la plej longan parton el sia longa vivo al la perfektigo de
mehhanika subtera borveturilo. Kiel distrajhon li studis
paleontologion. Mi studis liajn planojn, auskultis liajn
argumentojn, ekzamenis lian funkciantan prototipon--kaj, konvinkite,
mi disponigis la necesajn monrimedojn por konstrui plenampleksan,
praktikan borveturilon.

Mi ne klarigos nun la detalojn de ghia konstruo; ghi kushas en la
dezerto, proksimume du mejlojn[3] for. Morgau vi eble volos rajdi
tien por vidi ghin. Simple dirite, ghi estas shtala cilindro cent
futojn[4] longa, artikizita, por ke ghi tordighu kaj turnighu tra
solida roko, se necese. Che unu ekstremo estas potenca borilo
funkciigita de motoro, kiu lau Perry produktas pli da potenco je la
kuba colo[5] ol iu ajn alia motoro produktas je la kuba futo. Mi
memoras liajn pretendojn, ke la motoro sola povus enorme richigi
nin--ni intencis publike konatigi la tutan aferon post la sukceso de
nia unua sekreta elprovo--sed Perry neniam revenis de tiu prova
vojagho, kaj mi revenis nur post dek jaroj.

Mi memoras la sortodecidan nokton, kvazau ghi estus la hieraua, en
kiu ni intencis elprovi la praktikecon de tiu mirinda inventajho.
Estis preskau noktomeze, kiam ni iris al la alta turo, en kiu Perry
estis konstruinta sian "feran talpon", kiel li shatis nomi ghin. Ghia
granda nazo ripozis sur la nuda tero. Ni trapasis la pordojn de la
ekstera blendo, sekure fermis ilin, trapasis al la kajuto en la
interna cilindro, kiu entenis la regadmehhanismon, kaj shaltis la
elektrajn lampojn.

Perry rigardis al sia generatoro; al la grandaj rezervujoj, kiuj
tenis la vivdonajn hhemiajhojn, per kiuj li produktos freshan
aeron por anstataui tiun, kiun ni foruzos spirante; al siaj
mezurinstrumentoj, kiuj registros temperaturojn, rapidecon,
distancon, kaj kiuj analizos la trapasatajn rokajhojn.

Li provis la stirilon kaj superrigardis la fortajn dentradojn, kiuj
transdonos mirindan rapidecon al la giganta borilo che la nazo de lia
stranga veturilo.

Niaj seghoj, en kiujn ni zonis nin, estis tiel fiksitaj sur
transversaj stangoj, ke ni sidus ekvilibre, egale chu la mashino
plugus vojon malsupren en la internajhon de la Tero, chu ghi movighus
horizontale laulonge de granda karbvejno, au chu ghi suprenirus
vertikale al la suprajho.

Finfine chio pretis. Perry klinis sian kapon kaj preghis. Dum momento
ni silentis, kaj tiam la mano de la maljunulo ekkaptis la
shaltostangon. Eksonis timiga mughego sub ni--la giganta framo tremis
kaj vibris--audighis ekbruego, kiam la mola grundo ekpasis tra la
kavajho inter la interna kaj ekstera blendoj kaj deponighis malantau
ni. Ni ekiris!

La bruo estis surdiga. Estis terura sento. Dum plena minuto nek li
nek mi povis fari ion alian ol krochighi per la proverba malespero de
dronanto al la teniloj de niaj balancantaj seghoj. Tiam Perry jhetis
rigardon al la termometro.

"Aj!" li kriis, "ne povas esti--rapide! Kion montras la
distancometro?"

Tio kaj la rapidometro estis che mia flanko de la kajuto, kaj dum mi
turnighis por kontroli, mi povis vidi Perry murmuranta.

"Altigho je ses gradoj[6]--ne eblas!" kaj poste mi vidis lin timplene
tiregi je la stirilo.

Kiam mi fine trovis la etan montrilon en la obskuro, mi ekkomprenis
la videblan eksciton de Perry, kaj mia koro sinkis. Sed kiam mi
parolis, mi kashis la timon, kiu hantis min.

"Estos jam sepcent futoj, Perry," mi diris, "antau ol vi povos turni
ghin horizontalen."

"Vi devos helpi min, knabo," li respondis, "char mi mem ne povas ech
moveti ghin el la vertikala pozicio. Dio permesu, ke nia kuna forteco
estu egala al la tasko, char alie ni certe pereos."

Mi serpentumis al la flanko de la maljunulo, ne dubante, ke la granda
rado tuj cedos al la potenco de miaj junaj kaj viglaj muskoloj. Kaj
mia kredo ne estis nura egoismo, char miaj kamaradoj chiam trovis
mian korpon tre enviinda. Kaj ghuste tial ghi fortighis pli ol la
naturo intencis, char mia komprenebla fiero pri mia granda forteco
igis min prizorgi kaj fortigi miajn muskolojn kaj korpon per chiu
ebla rimedo. Per boksado, futbalo kaj bazopilko mi trejnis min ek de
la infaneco.

Do kun la plej granda memfido mi ekkaptis la grandan feran radrondon;
sed kvankam mi uzis chiun uncon de mia forto, mia plej granda peno
estis tiel senefika kiel tiu de Perry--la ilo tute ne movighis--la
malvarma kaj senesperiga terurajho, kiu tenis nin rekte sur la vojo
al la morto!

Fine mi chesigis la senefikan lukton kaj sen parolo reiris al mia
sidloko. Ne necesis vortoj--almenau al mi nenio shajnis direnda,
kvankam Perry eble dezirus preghi. Kaj mi estis tute certa, ke li
deziros, char li neniam preterlasis okazon fari preghon. Li preghis,
kiam li vekighis, li preghis antau ol manghi, li preghis post la
mangho kaj nokte, antau ol enlitighi, li preghis denove. Intertempe
li ofte trovis aliajn okazojn preghi, ech kiam la motivo shajnis iom
dubinda lau mia mondeca vidpunkto--nun, kiam li estis baldau
mortonta, mi antauvidis kun granda certeco veran orgion de preghado,
se decas per tia metaforo aludi agon tiel solenan.

Sed je mia mirego mi malkovris, ke, kiam la morto rigardachis en lian
vizaghon, Abner Perry transformighis en novan personon. El lia busho
eliris ne preghoj, sed klara rivero de nemoderigitaj blasfemoj, chiuj
direktitaj kontrau tiu kviete obstina mehhanismo.

"Shajnas al mi, Perry," mi riprochis, "ke viro de via pretendita
pieco preferus preghi ol blasfemi, kiam la morto proksimighas."

"Morto!" li kriis. "Chu tio chagrenas vin? Nia morto estas
sensignifa, kompare kun la perdo, kiun la mondo devos suferi. Sciu,
David, ke per tiu chi fera cilindro ni elmontris eblecojn, pri kiuj
la scienco apenau ech revis. Ni utiligis novan principon, kaj per
ghi ni donis al masiva peco de shtalo la potencon de dekmil viroj. La
estingigho de du homaj vivoj interne de la Tero tute ne estas
komparebla kun la mondotragedio, kiu entombigos en la interno de la
Tero la eltrovajhojn, kiujn mi faris kaj elprovis en la sukcesa
konstruo de la mashino, kiu portas nin pli kaj pli proksimen al la
eternaj fajroj de la centro de la Tero."

Mi ne hezitas konfesi, ke mi pli multe maltrankvilighis pri nia
propra sorto ol pri ia eventuala perdo suferota de la mondo. La mondo
almenau nenion scius pri sia perdo, dum al mi la afero estis reala
kaj terura.

"Kion ni faru?" mi demandis, maskante mian chagrenon per malalta kaj
firma vocho.

"Ni povus halti chi tie kaj morti de sufokigho, kiam malplenighos
niaj aer-rezervujoj," respondis Perry, "au ni povus daurigi
antauen kun la eta espero, ke ni baldau sufiche devojigos la
borveturilon el ghia vertikala pozicio, por ke ni iru lau la arko de
granda cirklo, kio finfine revenigus nin al la tersuprajho. Se ni
sukcesos je tio antau ol atingi la tre altan temperaturon de la
interno, ni eble savighos. Lau mia opinio, povas esti unu shanco de
sukceso kontrau kelkaj milionoj, ke ni malsukcesos--se ni daurigos
antauen, ni mortos pli rapide, sed ne malpli certe ol se ni sidos
senfare, atendante la torturon de malrapida kaj terura morto."

Mi ekrigardis la termometron. Ghi montris 110 gradojn. Kaj dum ni
parolis, la fortega fera talpo boris pli ol mejlon plu en la rokon de
la Tera krusto.

"Ni daurigu, do," mi respondis. "Kun chi tiu rapideco baldau venos
la fino. Vi neniam informis min, ke la rapideco de la mashino estos
tiel alta, Perry. Chu vi sciis?"

"Ne," li respondis. "Mi ne povis precize kalkuli la rapidecon, char
mi ne havis instrumenton, kiu povus mezuri la egan potencon de mia
generatoro. Sed mi kredis, ke ni movighos po proksimume kvincent
jardojn[7] hore."

"Kaj ni movighas po sep mejlojn hore," mi konkludis por li,
rigardante la distancometron. "Kiel dika estas la krusto de la Tero,
Perry?" mi demandis.

"Ekzistas preskau tiom da konjektoj, kiom geologoj," li respondis.
"Oni taksas ghin je tridek mejloj, char la interna varmeco, kiu
pliighas po proksimume unu gradon je chiu sesdek- au sepdekfuta
profundigho, sufichus por fandi la plej fandimunajn substancojn je
tiu distanco sub la tersuprajho. Sed alia supozas, ke la fenomenoj de
precesio kaj nutacio postulas, ke la Tero, se ghi ne estas tute
solida, devas havi kruston dikan je pli ol okcent mejloj. Do jen. Vi
povas elekti."

"Kaj se ghi montrighos solida?" mi demandis.

"Estos al ni finfine egale, David," respondis Perry. "En la plej bona
okazo sufichos nia fuelo por tri- au kvartaga veturado, dum ne
restos aero pli ol tri tagojn. Ambau, do, ne sufichos por
sendanghere travojaghi okmil mejlojn da roko al la antipodo."

"Se la krusto estas sufiche dika, ni fine haltos inter sescent kaj
sepcent mejloj sub la tersuprajho; sed dum la lastaj cent kvindek
mejloj ni estos kadavroj. Chu ghuste?" mi demandis.

"Tute, David. Chu vi timas?"

"Mi ne scias. Chio okazis tiel subite, ke shajne nek vi nek mi
komprenas la veran terurecon de nia situacio. Mi devus esti timigita
ghis paniko; tamen mi ne estas. Kredeble, la shoko estis tiel granda,
ke ghi multe obtuzigis niaj sentojn."

Denove mi turnis min al la termometro. La hidrargo altighis pli
malrapide. Nun la temperaturo estis nur 140-grada, kvankam ni jam
penetris ghis preskau kvarmejla profundeco. Mi informis Perry, kaj
li ridetis.

"Almenau ni frakasis unu teorion," li diris nur, kaj tiam li denove
komencis blasfemi per pitoreskaj vortoj pri la stirilo. Unufoje mi
audis piraton blasfemi, sed ties plej bonaj klopodoj estis tiuj de
amatoro kompare kun la science majstreca fiparolo de Perry.

Denove mi penis movi la stirilon, sed estis kvazau mi provus svingi
la Teron mem. Je mia propono Perry malshaltis la generatoron, kaj
kiam ni haltis, mi denove supermezure elvershis mian tutan forton por
movi la ilon ech la dikecon de haro--sed la klopodo estis tiel
senfrukta kiel tiu farita dum nia plenrapideca veturo.

Mi malgaje balancis la kapon kaj montris la funkciigilon. Perry tiris
kaj ni denove ekplonghis malsupren en la eternecon po sep mejlojn
hore. Ni sidadis kun la okuloj kvazau gluitaj al la termometro kaj
la distancometro. La hidrargo nun tre malrapide altighis, kvankam la
145-grada temperaturo estis preskau neeltenebla en la mallarghaj
limoj de nia metala malliberejo.

Proksimume tagmeze, alie dirite, dekdu horojn post la komenco de tiu
bedaurinda vojagho, ni jam boris ghis profundeco de 84 mejloj, kie
la hidrargo montris 153 gradojn.

Perry komencis denove esperi, kvankam el kiu fonto li povis cherpi
ian ajn optimismon, mi ne povis konjekti. Anstatau blasfemi, li nun
kantis--mi ekkredis, ke la premo de la situacio fine damaghas lian
psikon. Dum la lastaj horoj ni ne parolis, krom kiam li foje petis de
mi ciferojn, kiujn montris la metroj, kaj kiam mi respondis. Mia
cerbo plenighis de vanaj bedauroj. Mi rememoris plurajn farojn el
mia pasinteco, pro kiuj mi felichus havi kelkajn jarojn pli por
regajni mian honoron. Ekzemple, mi rememoris la okazajhon en la Latin
Commons che Andover[8], kiam Calhoun kaj mi metis pulvon en la
fornon--kio preskau mortigis unu el la mastroj. Kaj ankau--sed kial
maltrankvilighi? Mi estis baldau mortonta kaj pagonta por tiaj
aferoj kaj por kelkaj aliaj. La varmeco jam sufichis, por ke mi
anticipu tion, kio venos. Se plialtighus la temperaturo kelkajn
gradojn, mi sentis, ke mi perdos la konscion.

"Kion montras la metroj nun, David?" la vocho de Perry interrompis
miajn malgajajn pensojn.

"90 mejlojn kaj 153 gradojn," mi respondis.

"Ha! Ni bone disbatis tiun teorion pri la tridekmejla krusto, chu
ne?"

"Kaj chu tio iel helpos nin?" mi regrumblis.

"Sed mia amiko," li daurigis, "chu tiu temperaturo nenion signifas
al vi? Ghi ne altighis dum ses mejloj. Pripensu tion, junulo!"

"Jes, mi pripensas," mi respondis, "sed kiam nia aerprovizo
elcherpighos, chu gravos, chu la temperaturo estas 153-grada au
153.000-grada? Ni estos same mortaj, kaj krome, neniu scios." Sed mi
devas konfesi, ke pro iu neklarigebla kialo la senshangha temperaturo
ja fakte renovigis mian velkantan esperon. Kion mi esperis, estas
neklarigebla. Kiel Perry penis klarigi, la malpruvo de pluraj tre
precizaj kaj kleraj sciencaj hipotezoj montris, ke ni ne povas
antauvidi, kio atendos nin en la interno de la Tero; do kial ne
esperi pri io bona, almenau ghis nia morto--kiam ni ne plu bezonus
esperon por esti felichaj. Tio estis tre bona kaj logika rezonado, do
mi ghin akceptis.

Cent mejlojn subtere la temperaturo _jam falis al 152,5 gradoj_. Kiam
mi tion anoncis, Perry etendis siajn brakojn por min chirkaupremi.

Ek de tiam, ghis la tagmezo de la dua tago, la temperaturo konstante
malpliighis. Baldau ghenis min la malvarmeco, kiu ighis same
netolerebla kiel la antaua varmego. Kiam ni atingis la profundecon
de ducent kvardek mejloj, preskau sveniga amoniaka haladzo atakis
niajn nazojn, kaj la termometro registris -10 gradojn. Preskau du
horojn ni suferis tiun morde intensan malvarmon, ghis proksimume 245
mejloj sub la tersuprajho, kiam ni eniris tavolon de solida glacio,
kie la hidrargo rapide altighis ghis nulo. Dum la postaj tri horoj ni
trapasis 10 mejlojn da glacio, finfine enirante alian serion de
amoniakozaj tavoloj, kie la hidrargo denove falis al -10 gradoj.

Malrapide ghi altighis denove, ghis ni konvinkighis, ke ni fine
proksimighas al la fandita terinterno. Je 400 mejloj la temperaturo
atingis 153 gradojn. Febre mi rigardadis la termometron. Malrapide la
hidrargo altighis. Perry jam chesis kanti kaj nun preghis.

Niaj esperoj jam ricevis tian mortfrapon, ke la malrapide pliighanta
varmeco shajnis al niaj skuitaj mensoj multe pli granda ol ghi vere
estis. Dum la posta horo mi atentis la supreniron de tiu senkompata
kolono de hidrargo, ghis je 410 mejloj ghi montris 153 gradojn. En
preskau senspira strecheco ni nun komencis rigardadi la ciferojn.

153 gradoj estis la maksimuma temperaturo renkontita super la glacia
tavolo. Chu nun ghi denove haltos, au chu dauros la senkompata
altigho? Ni sciis, ke estas nenia espero; tamen, plenaj de energia
vivpersisto, ni malcedeme esperadis, kvankam ni sciis, ke nia espero
estas vana. La aer-rezervujoj jam estis preskau malplenaj. Kio
restis el la karega oksigeno, apenau sufichis por vivteni nin dum 12
horoj. Sed chu tiam ni ech vivos? Chio shajnis al mi nekredebla.

Je 420 mejloj mi denove faris kontrolon.

"Perry!" mi vokis. "Perry! Ghi falas! Ghi falas! Estas 152 gradoj
denove!"

"Ahh!" li kriis. "Kion ghi povus signifi? Chu eble la kerno de la
Tero estas malvarma?"

"Mi ne scias, Perry," mi respondis, "sed dank' al Dio, se mi devas
morti, mi ne mortos per fajro--nur tion mi timis. Mi povas fronti
kian ajn morton, nur ne tian."

Malsupren, malsupren falis la hidrargo, ghis ghi indikis la saman
temperaturon kiel sep mejlojn sub la tersuprajho, kaj tiam ni subite
eksciis, ke la morto estas tre proksima. Perry eltrovis tion la unua.
Mi vidis lin manipulanta la valvojn, kiuj regis la aerprovizon.
Samtempe mi spertis malfacilan spiradon. Mi sentis kapturnighon, kaj
miaj membroj ighis pezaj. Mi vidis Perry kolapsi en sia segho. Li
skuis sin kaj denove rektighis. Tiam li turnighis al mi.

"Adiau, David," li diris, "jam venis la fino," kaj tiam li ridetis
kaj fermis la okulojn.

"Adiau, Perry, kaj bonshancon!" mi respondis, ridetante al li. Sed
mi luktis kontrau tiu terura dormemo. Mi estis tre juna--mi ne volis
morti.

Unu horon mi batalis kontrau la kruele proksimighanta morto, kiu
atakis min de chiu flanko. Komence mi trovis, ke grimpinte en la
trabaron super mi, mi povis trovi pli grandan kvanton da oksigeno,
kaj dum iom da tempo tio vivtenis min. Vershajne unu horon post la
senkonsciigho de Perry mi fine eksciis, ke mi ne plu povos daurigi
la neegalan lukton kontrau la neeviteblo.

Per mia lasta flagretanta konscio mi mehhanike turnighis al la
distancometro. Ghi montris veturitan distancon de precize kvincent
mejloj--kaj tiam la granda mashino subite ekhaltis. Chesis la tondra
klakado de la rokajho retrojhetata tra la spaco inter la ekstera
blendo kaj la interna cilindro. La furioza turnighado de la giganta
borilo evidentigis, ke ghi libere funkciadas en _aero_--kaj tiam min
fulmobatis alia ekscio. La nazo de la borveturilo estis _super_ ni.
Tiam mi ekmemoris, ke ghi direktighis supren, de kiam ni trapasis la
glacian tavolon. Ni turnighis en la glacio kaj poste kuris supren al
la terkrusto. Dank' al Dio! Ni estis ekster danghero!

Mi metis mian nazon al la tubo, tra kiu ni intencis preni specimenojn
dum la paso de la borveturilo tra la Tero, kaj mia plej granda sopiro
realighis--fluego da fresha aero vershighis en la feran kajuton. Tiu
ago lasis min en stato de kolapso, kaj mi perdis la konscion.


Subnotoj

[2] shtato en la nord-oriento de Usono.

[3] 1 mejlo = 1,61 km.

[4] 1 futo = 0,304 m.

[5] 1 colo = 2,54 cm.

[6] [farenhejta] grado: 32 F. = 0 C.; 212 F. = 100 C.

[7] jardo: 0,917 m.

[8] Andover: urbeto en la nordorienta usona shtato Massachusetts
havanta plurajn konatajn superajn lernejojn kaj kolegiojn.




2-a chapitro

STRANGA MONDO


Mi estis senkonscia apenau pli ol momenton, char kiam mi
plonghofalis de la trabo, al kiu mi krochighis, mi koliziis kun la
planko de la kajuto, kaj la frapego rekonsciigis min.

Mi zorgis unue pri Perry. Mi abomenis pensi, ke li povus morti tuj
antau la sojlo al savigho. Deshirante lian chemizon, mi metis mian
orelon al lia brusto. Mi preskau ekploris pro trankviligho--lia koro
batis tute konstante.

Che la akvorezervujo mi trempis mian poshtukon kaj vigle frapis ghin
kelkfoje kontrau liaj frunto kaj vizagho. Post momento li min
rekompencis per la levo de siaj palpebroj. Dum iom da tempo li kushis
grandokula kaj senkomprena. Tiam lia skuita menso malrapide
reordighis, kaj li eksidis, flarante la aeron kun mirega mieno.

"David," li kriis fine, "jen aero, tiel certe kiel mia vivo. Sed kion
signifas tio? Kie en la mondo ni estas? Kio okazis?"

"Ghi signifas ja, ke ni reatingis la suprajhon de la Tero, Perry," mi
kriis, "sed mi ne scias ghuste kie. Mi ankorau ne malfermis la
pordon. Mi estis tro okupita per via revivigo. Je Dio, homo, vi
preskau maltrafis vian savighon!"

"Vi diris, ke ni reatingis la suprajhon, David? Kiel tio povas esti?
Dum kiom da tempo mi estis senkonscia?"

"Ne longe. Ni turnighis en la glacia tavolo. Chu vi ne memoras la
subitan turnighon de niaj seghoj? Ek de tiam la borilo estis super ni
anstatau sub ni. Ni ne rimarkis ghin tiam, sed nun mi ghin memoras."

"Chu vi diras, ke ni turnighis en la glacia tavolo, David? Ne eblas.
La borveturilo ne povas turnighi, se io ne devojigas la nazon. Se io
devojigus la nazon--iu ekstera forto au rezisto--la stirilo movighus
reage. La stirilo tute ne movighis ek de nia starto, David. Vi scias
tion."

Mi ja sciis tion; sed jen la borilo hurlante turnighadis en la aero,
kaj ampleksaj kvantoj da aero vershighis en la kajuton.

"Ne eblas, ke ni turnighis en la glacia tavolo, Perry, tion ni ambau
scias," mi respondis; "sed restas la fakto, ke ni faris ghin, char
jen ni estas, denove sur la suprajho de la Tero, kaj nun mi eliros
por eltrovi ghuste kie."

"Prefere atendu ghis la mateno, David--vershajne estas noktomezo
nun."

Mi ekrigardis la kronometron.

"La dekdua horo kaj duono. Sepdek du horojn ni vojaghis, do estus
noktomeze nun. Sed malgrau tio mi intencas rigardi la benitan
chielon, kiun revidi mi ne plu audacis esperi," kaj tion dirinte, mi
levis la riglostangojn de la interna pordo kaj svingis ghin malferme.
La interblendejo entenis grandan kvanton da loza grundo, kiun mi
devis forshoveli por povi atingi la duan pordon en la ekstera blendo.

Post mallonga tempo mi forigis sufiche da grundo kaj rokajho al la
planko de la kajuto por malkovri la eksteran pordon. Perry staris tuj
malantau mi, kiam mi jhetis ghin malferme. Ghia supra duono estis
super la tersuprajho. Kun surprizita mieno mi turnighis kaj
alrigardis Perry--hela taglumo estis ekstere!

"Shajnas, ke iel fushighis au niaj kalkuloj au la kronometro," mi
diris. Perry kapneis--strange mienis liaj okuloj.

"Ni rigardu tra la pordon, David," li kriis.

Kune ni elpashis kaj ekstaris, silente rigardante pejzaghon samtempe
groteskan kaj belan. Antau ni malalta kaj ebena strando etendighis
al silenta maro. Tiel malproksime kiel ni kapablis vidi, sennombraj
insuletoj punktis la akvosuprajhon--kelkaj el ture altega, nuda,
granita rokajho--aliaj ornamitaj per splenda garnajho de tropikaj
plantoj, miriade stelumitaj per la majesta bunteco de brilkoloraj
floroj.

Malantau ni kreskis tenebra kaj neloga arbaro el gigantaj arbecaj
filikoj intermiksitaj kun plantspecoj pli tipaj je tropika praarbaro.
Grandegaj grimpoplantoj pendis kurbitaj inter la arboj, kaj densaj
subkreskajhoj kovris implikitan amason da falintaj trunkoj kaj
branchoj. Che la rando de la arbaro ni vidis tiun saman splendoran
buntecon de sennombraj floroj, kiuj ornamis la insulojn, sed en la
ombroj chio shajnis funebre malluma kaj malgaja.

Kaj sur chion la tagmeza suno disjhetis tra la sennuba chielo siajn
varmradiojn.

"Kie sur la Tero ni estas?" mi demandis, turnante min al Perry.

Dum kelkaj sekundoj la maljunulo ne respondis. Li staris kun la kapo
klinita, en profunda pensado. Sed fine li ekparolis.

"David," li diris, "Mi ne estas tute certa, ke ni estas _sur_ la
Tero."

"Kion vi diras, Perry?" mi kriis. "Chu eble ni mortis kaj eniris la
paradizon?"

Turnighante kun rideto, li fingromontris la nazon de la borveturilo,
kiu elstaris el la tero malantau ni.

"Sen tio, David, mi povus kredi, ke ni vere venis al la lando trans
la Stikso. Sed la borveturilo malpruvas tiun teorion--ghi certe ne
povus iri en la chielon. Tamen, mi pretas allasi, ke ni vere atingis
alian mondon ol tiun de nia ghisnuna vivo. Se ni ne estas _sur_ la
Tero, ni ja povas kredi, ke ni estas _en_ ghi."

"Eble ni revenis tra la terkrusto kaj elvenis sur iun tropikan
insulon de la Antiloj," mi sugestis.

Perry denove skuis sian kapon.

"Ni scios pli poste, David," li respondis, "kaj intertempe, ni
esploru la marbordon--ni eble trovos indighenon, kiu informos nin."

Dum ni marshis lau la strando, Perry penseme rigardadis la akvon.
Estis evidente, ke li luktas kontrau grandega enigmo.

"David," li diris subite, "Chu vi rimarkas ion strangan pri la
horizonto?"

Dum mi rigardis, mi ekkomprenis, kial la pejzagho hantis min ek de la
unua vido per aludo de strangeco kaj nenatureco--_tute mankis
horizonto_! Tiel malproksimen kiel ni kapablis vidi, etendighis la
maro, kaj el la akvo videblighis etaj insuloj, el kiuj la
malproksimaj etis kiel makuletoj; sed chiam fone de tiuj estis la
maro, tiel ke, laushajne, ni rigardas _supren_ al la plej
malproksima per la okulo videbla punkto. Fine, chio nebulighis en la
foreco. Videbla estis neniu klara horizontala linio, kiu montris la
kurbighon de la terglobo for de la vidlinio.

"Mi ekkomprenas gravan aferon," daurigis Perry, elposhigante sian
horloghon. "Mi kredas, ke mi parte solvis la enigmon. Estas nun la
dua horo. Kiam ni eliris de la borveturilo, la suno estis rekte super
ni. Kaj kie ghi estas nun?"

Mi rigardis supren kaj trovis la brilegan sferon ankorau en la sama
loko--en la centro de la chielo. Kaj kia suno! Mi apenau rimarkis
ghin antaue. Ghi estis almenau trioble pli granda ol la suno, kiun
mi ghis tiam konis, kaj ghi shajnis tiel proksima, ke vidante ghin,
oni kredis sin kapabla tushi ghin per etendo de la brako.

"Je Dio, Perry, kie ni estas?" mi demandis. "Chio chi incitas miajn
nervojn."

"Mi kredas povi diri kun plena certeco, David," li ekparolis, "ke ni
estas--" sed li ne parolis plu. De malantau ni che la borveturilo,
venis la plej tondra teruriga mugho, kiu iam trafis miajn orelojn.
Unumense, ni turnighis por vidi tion, kio eligis tiun timigan
bruegon.

Se ankorau restis en mia kapo la ideo, ke ni estas sur la Tero, la
vidajho, kiu trafis miajn okulojn, tute forvaporigis ghin. El la
arbaro venis kolosa bestego, kiu multe similis urson. Ghi estis
ghuste tiel granda kiel la plej granda elefanto, kaj ghiaj
antaupiedoj estis armitaj per fortikaj ungegoj. Ghia nazego pendis
preskau futon sub ghia malsupra makzelo, kiel rudimenta rostro.
Densaj, hirtaj haroj kovris la gigantan korpon.

Terure mughante, ghi trenis sin al ni per peza, malrapida troto. Mi
turnighis al Perry por proponi, ke ni eble serchu pli agrablan
restadejon--evidente Perry jam ekhavis tiun ideon, char li estis jam
cent pashojn for, kaj chiusekunde liaj mirindaj saltoj pliigis la
distancon. Neniam antaue mi sciis, kian neuzitan kurkapablon la
maljuna sinjoro posedas.

Mi vidis, ke li celas parton de la arbaro, kiu disbranchighis al la
maro, ne malproksime de la loko, kie ni antaue staris, kaj char la
fortega besto, kiu tiom ekvigligis Perry, daure proksimighis al mi,
mi postsekvis Perry, kvankam per malpli peniga rapideco. Estis
evidente, ke la enorma besto, kiu nin ekchasis, ne posedas korpon
taugan por rapida kurado, do shajnis al mi necese nur atingi la
arbojn sufiche malproksime antau ghi por povi forgrimpi de la
danghero sur iun grandan branchon, antau ol ghi alvenos.

Malgrau nia danghera situacio, mi ne povis ne ridi pri la freneze
rapidaj penadoj de Perry, kiu klopodis rifughi en la malsuprajn
branchojn de la jam atingitaj arboj. La unuaj dekkvin futoj de la
arbotrunkoj estis nudaj--almenau che tiuj arboj, kiujn Perry provis
suprengrimpi, char la azildona aspekto de la pli grandaj el tiuj
arbgigantoj evidente logis lin. Dekfoje li ekgrimpis supren, tiel
rapide kiel granda kato, sed chiufoje li refalis de la trunko teren,
kaj post chiu tia malsukceso li terurigite ekrigardis super sian
shultron al la proksimighanta bestego, samtempe eligante timplenajn
kriojn, kiuj ehhis tra la morna arbaro.

Fine li ekvidis grimpoplanton same dikan kiel manradikon, kaj kiam mi
atingis la arbaron, li jam rapidege suprengrimpis sur ghi, manon
super mano. Li jam preskau atingis la plej malaltan branchon de la
arbo, el kiu pendis la grimpoplanto, kiam ghi shirighis pro lia pezo,
kaj li barakte falis antau miajn piedojn.

Lia malbona shanco ne plu amuzis min, char la besto jam tro proksimis
al ni. Kaptante Perry je la shultro, mi starigis lin per unu tiro,
kaj rapidante al pli malgranda arbo, kiun Perry povis facile
chirkauteni per siaj brakoj kaj kruroj, mi levis lin tiel alten kiel
eble, kaj tiam mi lasis lin al sia sorto, char ekrigardo super mian
shultron montris, ke la terura besto jam preskau atingis min.

Mi savighis nur pro la grandeco de la besto. Ghia grandegeco faris
ghin tro lanta por povi konkuri kontrau la viglo de miaj junaj
muskoloj, do mi kapablis salti flanken, antau ol la malvigla menso
de la besto povis redirekti ghin al mia postsekvo.

La tiel akiritaj kelkaj sekundoj ebligis, ke mi sendifekte rifughu en
la branchojn de arbo kelkajn pashojn for de tiu, en kiu Perry trovis
havenon.

Chu mi diris, ke mi sendifekte rifughis? Tiam mi kredis, ke ni estas
tute ekster danghero, kaj ankau Perry tion kredis. Li levis sian
vochon preghe, por danki Dion pri nia savigho, kaj li jhus finis ian
peanon de danko, ke la besto ne kapablas grimpi en arbojn, kiam sen
averto ghi baumis malantau li sur la vostego kaj la postpiedoj kaj
etendis siajn timinde armitajn piedojn ghis la brancho, sur kiu li
kushis.

Ghian samtempan mughon preskau tute dronis la timokrio de Perry, kiu
preskau enfalis la faukan bushegon sub si, char li tiel subite
ekimpetis por foriri de la danghera brancho. Kun profunda sopiro de
trankviligho mi vidis lin sendifekte atingi pli altan branchon.

Kaj tiam la besto faris ion, kio denove glaciigis min pro teruro.
Kaptante la arbotrunkon per siaj potencaj antaupiedoj, ghi tiris
tiun malsupren per la tuta pezego de sia granda masiveco kaj per la
tuta nerezistebla potenco de siaj fortegaj muskoloj. Malrapide, sed
konstante, la trunko komencis kurbighi al la bestego. Colon post
colo, li suprenmetis la piedojn, dum la arbo pli kaj pli forklinighis
de sia vertikala pozicio. Perry alkrochighis, klakigante siajn
dentojn pro teruro. Pli kaj pli alten en la klinighantan kaj
svingighantan arbon li grimpis. Pli kaj pli rapide la arbopinto
ekklinighis teren.

Tiam mi vidis, kial la bestego estas armita per tiaj kolosaj piedoj.
Jen ghi uzis ilin por ghuste tiu celo, por kiu la naturo destinis
ilin. La bradipsimila estajho estis plantmanghulo, kaj por nutri sian
korpegon ghi bezonis forshiri la foliaron de tutaj arboj. Kial ghi
atakis nin, estis facile klarigeble, se oni premisis temperamenton
tiel malbelan kiel che la feroca kaj stulta afrika rinocero. Sed
chion chi ni pensis nur poste. En tiu momento mi tro timegis pro
Perry por pensi pri io alia ol rimedo por savi lin de la jam tiel
proksima morto.

Mi sciis, ke sur la Tero mi povus kuri pli rapide ol la mallerta
besto, do mi faligis min el mia folioza rifughejo, celante nur unu
aferon: logi la atenton de la estajho for de Perry sufiche longe por
ebligi, ke la maljunulo atingu la havenon de pli granda arbo. Apude
staris multaj, kiujn ech la grandega forto de tiu giganta monstro ne
povus klini.

Kiam mi alterighis, mi prenis falintan branchon el la implikita
amaso, kiu kovris la teron en tiu ghangaleca arbaro, kaj saltinte
nevidita malantau la vilan dorson, donis al la bestacho grandegan
baton. Mia plano efikis kiel magio. Pro la antaua malrapideco de la
besto mi neniel antauvidis la mirindan lertecon, kiun ghi nun
montris. Ghi chesis teni la arbon kaj ekstaris sur siaj kvar piedoj,
samtempe svingante sian grandan, malican voston tiel forte, ke ghi
rompus chiun oston de mia korpo, se ghi frapus min: sed bonshance, mi
turnighis kaj fughis tuj, kiam mi sentis la trafon de mia bato sur la
ture altan dorson.

Kiam ghi komencis postsekvi min, mi erare decidis ekkuri lau la
rando de la arbaro anstatau al la senobstakla strando. Post momento
mi trovighis ghisgenue profunda en putrantaj plantoj, kaj la terura
kreitajho rapide proksimighis, dum mi baraktadis kaj faladis,
klopodante liberigi min.

Falinta arbotrunko donis al mi pormomentan avantaghon, char
surgrimpante ghin, mi saltis al alia kelkajn pashojn antaue, kaj
tiumaniere mi sukcesis resti super la implikajho, kiu tapishis la
teron chirkaue. Sed la zigzaga vojo, kiun tio postulis, tiel severe
handikapis min, ke la postchasanta besto konstante proksimighis al
mi.

De malantaue mi subite ekaudis tumulton de hurloj kaj akraj,
oreltranchaj bojoj--kiel la sono, kiun farus aro da plene kriantaj
lupoj. Nevole mi rigardis malantauen por eltrovi, de kie venas tiu
nova kaj minaca sono, kaj pro tio, mi mispashis kaj denove
baraktofalis sur mian ventron en la profundan implikajhon de plantoj.

Mia mamute granda adversulo estis jam tiel proksima, ke mi anticipis
certe senti la pezon de unu el liaj teruraj piedoj, antau ol povi
restarighi, sed surprize, la bato ne trafis min. La hurlado kaj
dentklakado kaj bojado de la novuloj enirintaj la tumulton nun
shajnis esti tuj malantau mi, kaj dum mi levis min per la brakoj kaj
ekrigardis chirkauen, mi vidis tion, kio forlogis de mi la atenton
de la _dirito_, kio estas la nomo, kiun mi poste lernis, de la
estajho.

Chirkauis ghin kelkcent lupsimilaj bestoj--laushajne sovaghaj
hundoj--kiuj hurlante kaj mordante atakis ghin de chiu flanko kaj
profundigis siajn blankajn dentegojn en la karnon de la malrapida
besto kaj forkuris, antau ol ghi povis trafi ilin per siaj piedegoj
au balae svingighanta vosto.

Sed miaj mirantaj okuloj vidis ion plian. Tra la malsupraj
arbobranchoj venis blekanta bando da homecaj estajhoj, kiuj evidente
kurigis la hundaron antauen. Lau chiuj aspektoj ili okulfrape
similis la negrojn de Afriko. Ili havis tre nigran hauton, kaj iliaj
trajtoj multe similis tiujn de negroj, krom che la kapo, kiu
klinighis malantauen tuj super la okuloj, lasante preskau neniun
frunton. Proporcie kun iliaj torsoj, iliaj brakoj estis iom pli
longaj kaj iliaj kruroj pli mallongaj ol che homoj, kaj pli poste mi
rimarkis, ke iliaj haluksoj elstaras de la piedoj ortangule--char ili
kutimis loghi en arboj, kredeble. Malantaue ili trenis longan,
maldikan voston, kiun ili uzis por grimpi, same kiel la manojn kaj
piedojn.

Mi stumblante starighis, tuj kiam mi eltrovis, ke la luphundoj tenas
la diriton for. Vidinte min, kelkaj el la sovaghaj kreitajhoj chesis
timigi la bestegon kaj avide venis al mi kun la dentegoj malkovritaj
kaj kiam mi turnighis por forkuri al la arboj por denove rifughi
inter la malsupraj branchoj, mi vidis kelkajn el la simiohomoj
saltadi kaj babilbleki en la foliaro de la plej proksima arbo.

Inter ili kaj la bestoj malantau mi estis neniu vere elektinda
alternativo, sed dum mi povis almenau dubi pri la bonvenigo ricevota
de tiuj groteskaj homparodioj, mi ne povis dubi pri la sorto, kiu
atendus min sub la avidaj dentegoj de miaj ferocaj postchasantoj.

Do mi kuregis al la arboj, intencante pasi sub tiu, kiu entenas la
simiohomojn, kaj rifughi en alian pli malproksiman; sed la luphundoj
estis tre proksimaj malantau mi--tiel proksimaj, ke mi chesis esperi
savighon de ili, sed jen unu el la estajhoj en la arbo super mi
svingighis malsupren, metante la kapon antauen kaj tenante la voston
ligita chirkau granda brancho, kaj kaptante min sub la akseloj,
svingis min supren inter siajn kunulojn kaj ekster dangheron.

Tie ili komencis ekzameni min kun multe da ekscitita scivolemo. Ili
esploris miajn vestajhojn, hararon kaj karnon. Ili turnis min por
eltrovi, chu mi havas voston, kaj kiam ili trovis min ne tiel
ekipita, ili freneze ekridegis. Ili havis dentojn tre grandajn kaj
blankajn kaj ebenajn, kvankam la supraj kojnodentoj estis iom pli
longaj ol la aliaj kaj elstaris iomete che fermita busho.

Ekzameninte min dum kelkaj momentoj, unu el ili eltrovis, ke miaj
vestajhoj ne estas parto de mi, kaj tiam ili ekshiris de sur mi la
vestajhojn, pecon post peco, freneze ridegante. Simiece, ili klopodis
mem surmeti la vestajhojn, sed ili ne estis sufiche lertaj por la
tasko, do ili rezignis.

Intertempe, mi strechis la okulojn por ekvidi Perry, sed nenie mi
povis vidi lin, kvankam estis plene videbla la aro de arboj, en kiun
li unue rifughis. Premis min la timo, ke io okazis al li, kaj kvankam
mi kriis lian nomon kelkfoje, ne venis respondo.

Fine, lacaj de sia ludado kun miaj vestajhoj, la kreitajhoj jhetis
ilin teren, kaj havante po unu el ili ambauflanke, kiu tenis min je
la brako, ni ekmovighis per tre timiga rapideco tra la arbosuproj.
Neniam antaue au poste mi spertis tian vojaghon--ech nun mi ofte
vekighas el profunda dormo hantita de la abomena rememoro pri tiu
acha travivajho.

De arbo al arbo la lertaj estajhoj saltis kiel sciuropteroj, dum
malvarma shvito ekkovris mian frunton, kiam mi vidis la abismojn
sube, en kiujn mi jhetighus, se ech nur unu el miaj portantoj
mispashus. Dum ili portadis min, mil konfuzaj pensoj plenigis mian
kapon. Kio okazis al Perry? Chu mi iam revidos lin? Kion planas la
duonhomaj estajhoj, en kies manojn mi falis? Chu ili estas loghantoj
de la sama mondo, en kiu mi naskighis? Ne! Ne povis esti. Sed kie mi
do estis? Mi ne forlasis la Teron--pri tio mi certis. Tamen, mi
ankau ne povis akordigi la viditajhojn kun la kredo, ke mi ankorau
estas en la mondo de mia naskigho. Suspirante, mi chesis pripensi la
aferon.




3-a chapitro

NOVAJ MASTROJ


Ni vojaghis shajne plurajn mejlojn tra la malluma kaj morna arbaro,
antau ol ni subite alvenis densan vilaghon, konstruitan en la
superaj branchoj de la arboj. Dum ni proksimighis al ghi, mia
eskortanto komencis sovaghe kriadi, kio tuj eligis respondon el la
interno, kaj post momento, svarmo de estajhoj de la sama raso kiel
niaj kaptintoj alrapidis por renkonti nin. Denove mi estis en la mezo
de freneze babilanta amaso. Mi estis shovita tien kaj reen. Ili
pinchis kaj frapis min, ghis mia hauto kontuzighis, sed mi kredas,
ke ili traktis min tiel ne pro krueleco au malico--mi estis por ili
kuriozajho, strangajho, nova ludajho, kaj iliaj infanecaj mensoj
bezonis la aldonan atestadon de chiuj sentumoj por kredebligi tion,
kion ili vidis per la okuloj.

Post iom da tempo ili trenis min en la vilaghon, kiu konsistis el
kelkcent krudaj loghejoj el branchoj kaj folioj subtenitaj de la
arbobranchoj. Inter la dometoj sternighis mortaj branchoj kaj trunkoj
de malgrandaj arboj, kiuj kunligis la loghejojn en unu arbo kun tiuj
en apudaj arboj, kaj tiel kelkfoje formighis serpentumaj stratoj. La
tuta reto de loghejoj kaj vojoj formis preskau senbrechan plankon 50
futojn super la tero.

Komence mi scivolis, kial tiuj lertmovaj estajhoj bezonis kunligi la
arbojn per tiaj pontoj, sed pli poste, kiam mi vidis la diversajn
duonsovaghajn bestojn, kiujn ili tenadis interne de la vilagho, mi
ekkomprenis la neceson de la vojoj. Estis kelkaj sovaghaj luphundoj
samspecaj, kiajn mi laste vidis ghenantajn la diriton, kaj multaj
kapro-similaj bestoj, kies plenplenaj mamoj evidentigis la kialon de
ilia tenado.

Mia gardanto haltis antau unu el la dometoj, en kiun li pushis min,
kaj tiam du el tiuj estajhoj ekkauris antau la pordo--sendube por
malebligi al mi forfughi, kvankam mi apenau sciis, kien fughi.

Mi jhus eniris la malluman internon, kiam mi ekaudis konatan vochon,
preghantan.

"Perry!" mi kriis. "Kara Perry! Dank' al Dio, ke vi savighis."

"David! Chu povas esti, ke vi travivis?" Kaj la maljunulo stumble
proksimighis al mi kaj forte chirkaupremis min.

Li vidis mian falon antau la dirito, kaj tiam lin kaptis pluraj el
la simiohomoj, kiuj portis lin tra la arbosuproj al la vilagho. Liaj
kaptintoj tiel scivolis pri liaj vestajhoj kiel pri miaj, kun la sama
rezulto. Kiam ni rigardis unu la alian, ni ne povis ne ridi.

"Kun vosto, David," rimarkis Perry, "vi estus tre admirinda simio."

"Eble ni povus prunti kelkajn," mi aldonis. "Ili shajnas tre
laumodaj nun... Sed kion la simiohomoj intencas fari kun ni, Perry?
Ili ne shajnas vere sovaghaj. Do kiaj ili estas lau vi? Vi intencis
klarigi tion al mi, kiam tiu hirta monstro atakis nin--chu vi havas
ian ajn ideon?"

"Jes, David," li respondis, "mi scias ghuste, kie ni estas. Ni faris
grandiozan eltrovon, amiko! Ni pruvis, ke la Tero estas kava. Ni
trapasis la tutan terkruston al la interna mondo."

"Perry, vi estas freneza!"

"Tute ne, David. Nia borveturilo portis nin tra la 240-mejla
terkrusto sub nia ekstera mondo. En tiu loko, ghi atingis la
pezocentron de la kvincent mejlojn dika krusto. Ghis tie ni veturis
malsupren--la direkto estas nur relativa, kompreneble. En la momento,
kiam niaj seghoj inversighis--pro kio vi ekkredis, ke ni turnighis
kaj rapidas supren--ni trapasis la pezocentron, kaj kvankam ne
shanghighis la direkto de nia antaueniro, tamen, efektive, ni
ekmovighis supren al la tersuprajho de la interna mondo. Chu ne
konvinkas vin la strangaj bestoj kaj plantoj, kiujn ni vidis, ke vi
ne trovighas en la mondo, kie vi naskighis? Kaj la horizonto--chu ghi
povus havi la saman strangan aspekton, kiun ni ambau rimarkis, se ni
ne efektive starus sur la interna suprajho de sfero?"

"Sed la suno, Perry!" mi insistis. "Kiel la suno povus brili tra
kvincent mejloj da solida terkrusto?"

"Chi tie ne temas pri la suno de la ekstera mondo. Ghi estas alia
suno--tute malsama suno, kiu jhetas sian eterne tagmezan brilegon sur
la suprajhon de la interna mondo. Rigardu ghin nun, David--se vi
povas vidi ghin el la pordo de chi tiu domo--kaj vi vidos ghin
ankorau en la centro de la chielo. Ni estas chi tie jam de multaj
horoj--kaj ankorau estas tagmeze."

"Kaj tamen estas tre simple, David. Iam la Tero estis nebula maso.
Ghi malvarmighis, kaj dum la malvarmigho ghi malgrandighis. Fine,
maldika terkrusto de solidajho formighis sur ghia ekstera
suprajho--ia shelo, sed interne de la shelo estis parte fandita
materio kaj vaste dilatitaj gasoj. Kaj kio okazis dum la konstanta
malvarmigho? La centrifuga forto jhetis la erojn de materio el la
nebuleca centro al la krusto, tuj kiam ili farighis solidaj. Oni
vidas la praktikan aplikon de la sama principo che la moderna
senkremigatoro. Post iom da tempo restis en la grandega, vaka interno
nur malgranda, supervarmega kerno de gasa materio, kiun postlasis la
maldilatigho de la malvarmighantaj gasoj. La el chiuj direktoj egala
gravita altiro de la solida krusto fikse tenis tiun luman kernon che
la preciza centro de la Tero. Al chiu parto de la interna mondo
egale, ghi radias sian chiam tagmezan lumon kaj brulan varmegon."

"Shajnas, ke la interna mondo sufiche malvarmighis por vivteni
animalan vivon nur longajn epokojn post la apero de vivo sur la
ekstera krusto, sed la familiaraj formoj de animala kaj planta vivo,
kiujn ni vidis chi tie, evidentigas, ke funkcias la samaj fortoj
ankau chi tie. Prenu ekzemple la grandan beston, kiu atakis nin.
Eksterdube, ghi estas similulo de la megaterio el la postpliocena
epoko de la ekstera krusto, kies fosiliighintan skeleton oni trovis
en Suda Ameriko."

"Sed la groteskaj arbaruloj?" mi insistis. "Certe ili ne havas
similulojn el la historio de la Tero."

"Kiu povus diri?" li respondis. "Tiu specio povus esti kvazaua
chenero inter la simioj kaj la homoj, kies postrestajhoj chiuj
neniighis en la sennombraj tertremoj, kiuj konvulsiigis la eksteran
kruston, au ghi povus esti nur la rezulto de iom alispeca
evolucio--ambau estas tute eblaj."

Pluan konjektadon interrompis la apero de kelkaj el niaj kaptintoj
antau la enirejo de la dometo. Du el ili envenis kaj eltrenis nin.
La dangheraj vojetoj kaj la chirkauaj arboj estis plenaj je nigraj
simiohomoj kaj iliaj inoj kaj idoj. Ech ne unu portis ian ornamajhon,
armilon au vestajhon.

"Tre malalte evoluintaj," jughis Perry.

"Sed sufiche alte por kauzi grandan chagrenon al ni," mi respondis.
"Kion ili intencas fari kun ni, lau via supozo?"

Ni eksciis nelonge poste. Kiel che nia vojagho al la vilagho, nin
kaptis kelkaj el la fortikaj estajhoj, kiuj forrapidigis nin tra la
arbosuproj, dum chirkau ni kaj malantau ni kuradis babilanta,
ridetanta hordo da lertmovaj nigraj simiohomoj.

Dufoje mispashis miaj portantoj, kaj mia koro ekchesis bati, kiam ni
ekplonghis al tuja morto che la mortaj branchamasoj malsupre. Sed
ambaufoje, tiuj lertaj, potencaj vostoj etendis sin kaj trovis
apogajn branchojn, kaj nek unu el ili ech iom malfirmigis sian tenon
al mi. Efektive, shajnis, ke tiuj okazajhoj ghenis ilin neniom pli,
ol frapi la piedfingron che stratkrucigho ghenus homon de la ekstera
mondo; ili nur eligis rideksplodon kaj rapidis antauen kun mi.

Dum longa tempo ili daurigis tra la arbaro--dum kiom da tempo, mi ne
povis diveni, char mi ankorau lernadis tion, kion mia menso pli
poste tre klare ekkomprenis: ke la tempo tuj chesas esti faktoro,
kiam malaperas rimedoj por mezuri ghin. Ni ne plu havis niajn
brakhorloghojn kaj ni vivadis sub senmova suno.

Jam estis al mi malfacile kalkuli la tempon, kiu pasis, de kiam ni
trarompighis en la internan mondon. Pasis eble horoj, eble tagoj--kiu
povus diri tion en mondo de chiama tagmezo! Lau la suno, pasis
neniom da tempo--sed mi taksis, ke jam de kelkaj horoj ni trovighas
en tiu bizara mondo.

Post iom da tempo ni eliris el la arbaro sur platan ebenajhon.
Mallongan distancon antau ni staris kelkaj malaltaj, rokaj montetoj.
Niaj kaptintoj pelis nin al ili, kaj post mallonga tempo ili gvidis
nin tra mallargha montpasejo en rondan valeton. Tie ili eklaboris,
kaj ni baldau konvinkighis, ke se ni ne mortos kiel okaze de romia
festotago, io alia tamen mortigos nin. La konduto de niaj kaptintoj
tuj shanghighis, kiam ili eniris la naturan arenon inter la rokozaj
montetoj. Chesis ilia ridado. Minaca krueleco vidighis sur iliaj
bestaj vizaghoj--elbushigitaj dentegoj minacis nin.

Oni metis nin en la centron de la amfiteatro, kaj la mil simiohomoj
formis grandan rondon chirkau ni. Tiam oni alportis luphundon--Perry
nomis ghin hienodono[9]--kaj oni liberigis la bestegon en la rondon
kun ni. Ghia korpo estis tiel granda kiel tiu de plenkreska dogo;
ghiaj kruroj estis mallongaj kaj potencaj; ghiaj makzeloj estis
larghaj kaj fortaj. Malhelaj, hirtaj haroj kovris ghiajn dorson kaj
flankojn, dum ghiaj brusto kaj ventro estis tute blankaj. Dum ghi
malrapide kaj minace alproksimighis al ni, ghi prezentis aspekton tre
timigan, kun suprentiritaj lipoj, kio videbligas la terure grandajn
dentegojn.

Perry estis sur la genuoj, preghanta. Mi klinighis kaj prenis
shtonon. Pro mia movigho la besto iom retirighis kaj komencis rondiri
chirkau ni. Evidente iu jam antaue alcelis ghin per shtonoj. La
simiohomoj dancis supren kaj malsupren, urghante la beston antauen
per sovaghaj krioj, ghis ghi fine vidis, ke mi ne jhetas, kaj atake
alkuris.

Che Andover[10] kaj poste che Yale[11], mi estis jhetisto che
venkantaj basbalaj teamoj. Kaj mia rapideco kaj mia celkapablo
shajnis fakte eksterordinaraj, char la rekordo, kiun mi atingis dum
mia lasta kolegia jaro, estis tiel bona, ke unu el la plej prestighaj
grandligaj teamoj[12] en Usono faris ofertojn al mi; sed ech en la
plej malfacila situacio, kiun mi frontis en la pasinteco, mi ne
bezonis tiel precize celi kiel nun.

Kiam mi levis mian brakon por jheti, mi regis miajn nervojn kaj
muskolojn absolute, kvankam la ridetantaj makzeloj pafighis al mi per
terura rapideco. Kaj tiam mi jhetis, uzante por la jheto chiun uncon
de miaj pezo, forto kaj lerteco. La shtono trafis la hienodonon rekte
sur la nazon kaj forte repushis lin sur la dorson.

Sammomente, hhoro de krichoj kaj hurloj levighis el la spektantaro,
pro kio mi dum momento kredis, ke la kauzo estas mia venko super
ilia championo; sed mi baldau konstatis mian eraron. Dum mi
rigardis, la simiohomoj forkuris chiudirekte al la chirkauaj
montetoj, kaj tiam mi vidis la veran kauzon de ilia maltrankviligho.
Malantau ili, amase pushighante tra la pasejo kondukanta en la
valon, venis svarmo de vilaj homoj--gorilecaj kreitajhoj armitaj per
lancoj kaj hakiletoj kaj portantaj longajn, ovalajn shildojn.

Demonece ili atakis la simiohomojn, kaj la hienodono, jam denove
konscia kaj levighinta, forfughis de ili, hurlante pro timo. Rapidege
preterpasis nin la chasantoj kaj chasatoj, kaj la viluloj atentis nin
per nenio pli ol foja ekrigardo, ghis la areno tute vakighis de la
antauaj okupantoj. Tiam ili revenis al ni, kaj unu, kiu shajne havis
autoritaton super ili, ordonis kunpreni nin.

Pashinte el la amfiteatro sur la vastan ebenajhon, ni ekvidis
karavanon de gehomoj--homoj kiel ni--kaj unuafoje mia koro plenighis
de espero kaj refaciligho, tiom ke mi volis ekkrii pro eksplodanta
ghojo. Nu, ili fakte estis duonnudaj kaj sovaghaspekta bando, sed
almenau lau la korpa formo ili precize similis al ni. Ili estis
neniel groteskaj au hidaj, kiel la aliaj estajhoj de tiu kurioza kaj
konsterna mondo.

Sed post pliproksimigho niaj koroj denove pezighis, char ni trovis la
povrajn mizerulojn kunchenitaj kol-al-kole en longa vico, kaj la
gorilohomoj estis iliaj gardistoj. Senceremonie ili katenis Perry kaj
min che la fino de la vico, kaj sen plia gheno oni rekomencis la
interrompitan marshadon.

Ghis tiu tempo ni estis viglaj pro ekscitigho, sed nun la lacige
monotona longa marsho trans la sunbakitan ebenajhon sentigis al ni
chiujn turmentajn sekvojn de longa maldormo. Plu kaj plu ni senhalte
stumbladis antauen sub tiu abomena tagmeza suno. Se ni falis, oni
spronpikis nin per akra lancpinto. Niaj kunkaptitoj ne stumblis. Ili
pashadis antauen fiere rektaj. Foje ili intershanghis vortojn en iu
lingvo plena de unusilabajhoj. Ili estis noblaspekta raso, kun
belformaj kapoj kaj perfektaj korpoj. La viroj estis barbaj, altaj
kaj muskolozaj; la virinoj malpli grandaj kaj pli graciaj, kun loze
buklaj amasoj da korvnigraj haroj surkape. Ambau seksoj havis
belproporciajn trajtojn. Ech ne unu posedis vizaghon, kiun oni taksus
nebela sur la Tero. Ili ne portis ornamajhojn, sed pli poste mi
eksciis la kauzon, nome, ke iliaj kaptintoj forprenis de ili chion
valoran. Kiel vestajhon la virinoj portis robon faritan el ia
helkolora, makulhava felo, lau aspekto iom simila al la felo de
leopardo. Tion ili portis au fiksita per leda rimeno al la talio
tiel, ke ghi pendis unuflanke ghis iom sub la genuo, au ili portis
ghin pendanta gracie de unu shultro. Iliajn piedojn vestis ledaj
sandaloj. La viroj portis zontukon el la felo de iu hirta besto, kies
longaj finajhoj pendis preskau ghis la tero, antaue kaj malantaue.
Kelkfoje estis fiksitaj al tiuj finajhoj la ungegoj de la besto, de
kiu oni prenis la felon.

Niaj gardantoj, kiujn mi jam priskribis kiel gorilecajn homojn, estis
iom pli malpezaj ol goriloj, sed tamen ili estis fortegaj. Iliaj
brakoj kaj kruroj pli akordis al homaj proporcioj, sed hirtaj, brunaj
haroj kovris ilian tutan korpon, kaj iliaj vizaghoj estis same tiel
brutalaspektaj kiel tiuj de la kelkaj remburitaj specimenoj, kiujn mi
vidis en la muzeoj de la ekstera mondo.

Ilia sola nobliga trajto estis la alta disvolvigho de la kapo super
kaj malantau la oreloj. Tiurilate ili estis ne malpli homecaj ol ni.
Ilia vestajho estis ia tuniko el malpeza shtofo, kiu etendighis ghis
la genuoj. Sub ghi ili portis nur zontukon el la sama shtofo, dum ili
kovris siajn piedojn per la dika felo de iuspeca mamuto de tiu
interna mondo.

Chirkau iliaj brakoj kaj koloj pendis multaj ornamajhoj el
metalo--plejparte arghento--kaj sur iliaj tunikoj estis alkudritaj la
kapoj de etaj rampuloj, strange kaj artece aranghitaj. Ili parolis
inter si, dum ili marshadis ambauflanke de ni, sed en lingvo, kiun
mi perceptis diferenca de tiu, kiun uzis niaj kunkaptitoj. Kiam ili
alparolis tiujn, ili shajnis uzi trian lingvon, pri kiu mi pli poste
eksciis, ke ghi estas jhargono simila lau la tipo al la pighina
lingvo de china kulio.

Nek mi nek Perry havas klaran imagon pri la marshita distanco. Ni
ambau dormis jam dum multe da horoj, antau ol oni haltis por
ripozi, kaj tiam ni falis teren por dormi plu. Mi diras "dum horoj,"
sed kiel oni mezuru la tempon, kie la tempo ne ekzistas! Kiam nia
marsho komencighis, la suno estis rekte super ni, kaj kiam ni haltis,
niaj ombroj direktighis al la nadiro. Chu pasis momento au chu
eterneco da Tera tempo? Neniu scias! Eble tiu marsho okupis nau
jarojn kaj dek unu monatojn el la dek jaroj, kiujn mi pasigis en la
interna mondo, au eble ghi plenumighis en ono de sekundo--mi ne
scias. Sed unu aferon mi ja scias, kaj de kiam vi diris al mi, ke
pasis dek jaroj post mia foriro el la ekstera mondo, mi perdis chian
respekton por la tempo--mi ekdubas, chu ghi ech ekzistas, krom en la
malfortaj, limigitaj mensoj de homoj.


Subnotoj

[9] specio de praaj predobestoj, "hienodentulo".

[10] urbeto en la nordorienta Usona shtato Massachusetts havanta
plurajn konatajn superajn lernejojn kaj kolegiojn.

[11] fama universitato en la shtato Connecticut, unu el la plej
malnovaj en Usono.

[12] la plej eminentaj usonaj bazopilkaj teamoj apartenas al unu
el du "grandaj ligoj".




4-a chapitro

DIAN LA BELA


Kiam la gardistoj vekis nin, ni estis multe pli freshaj. Ili donis al
ni manghajhon. Ghi konsistis el strioj de sekigita viando, sed ghi
donis al ni novajn viglon kaj forton, tiel ke nun ankau ni marshis
kun alte tenitaj kapoj kaj fiere pashis. Almenau mi tion faris, char
mi estis juna kaj fiera; sed la kompatinda Perry abomenis marshi. Sur
la Tero mi ofte vidis lin voki taksion por transiri placon--nun li
pagis pro tio, kaj liaj maljunaj kruroj shancelighis tiel, ke mi
devis chirkaubraki lin kaj duone porti lin dum la cetero de tiuj
teruraj marshoj.

Fine, la tereno komencis shanghighi, kaj ni forlasis la platan
ebenajhon kaj eniris majestan montaron el virga granito. La tropikajn
vegetajhojn de la malalta ebenajho anstatauis pli fortikaj
vegetajhoj, sed ech chi tie la efikoj de konstantaj varmo kaj lumo
estis facile videblaj che la grandegeco de la arboj kaj la abundeco
de folioj kaj floroj. Kristalaj riveretoj mughis tra siaj rokozaj
fluejoj, plenigataj de la eternaj neghamasoj, kiujn ni povis vidi
super ni en la malproksimo. Super la neghkovritaj montopintoj pendis
amasoj da densaj nuboj. Perry klarigis, ke ili shajne efikas duoble:
kaj por faligi novan neghon, kiu anstatauis la degelintan, kaj por
shirmi tiun neghon de la rektaj sunradioj.

Nun ni jam sciis kelkajn vortojn de la jhargona lingvacho, per kiu
niaj gardantoj alparolis nin, kaj ankau bone progresis en la charma
lingvo de niaj kunkaptitoj. Tuj antau mi en la vico de kunchenitoj
estis juna virino. Trifuta cheno trude kunligis nin, kaj pri tio mi
baldau ekghojis. Mi trovis shin volonta instruantino, kaj de shi mi
lernis la lingvon de shia tribo kaj ankau multon pri la kutimoj kaj
vivo de la interna mondo--almenau de tiu parto, kiun shi konis.

Shi informis min, ke shi nomighas Dian la Bela, kaj ke shi apartenas
al la tribo Amoz, kiu loghas en la krutajhoj super la Darel Az, tio
estas Malprofunda Maro.

"Kiel vi venis chi tien?" mi demandis al shi.

"Mi fughis de Jubal la Malbela," shi respondis, kvazau tiu klarigo
plene sufichus.

"Kiu estas Jubal la Malbela?" mi demandis. "Kaj kial vi fughis de li?"

Shi rigardis min kun miro.

"Pro _kio_ virino forkuras de viro?" Shi respondis mian demandon per
alia demando.

"Ili ne faras tion en la mondo, el kiu mi venis," mi respondis. "Foje
ili postkuras la virojn."

Sed shi ne povis kompreni. Kaj mi ne sukcesis komprenigi al shi, ke
mi estas el alia mondo. Shi estis tiel certa kiel multaj homoj de la
ekstera mondo, ke la Universo kreighis nur por estigi la propran
specion kaj la propran mondon.

"Sed pri Jubal," mi insistis. "Rakontu al mi pri li, kial vi
forfughis kaj estis chenita je la kolo kaj pelita trans grandan
parton de la tuta mondo."

"Jubal la Malbela metis sian trofeon antau la domon de mia patro.
Ghi estis la kapo de giganta tandoro. Ghi restis tie, kaj neniu metis
pli grandan trofeon apud ghin. Do mi sciis, ke Jubal la Malbela venos
kaj prenos min kiel edzinon. Neniu alia tiel forta viro deziris min,
char pli forta viro povus mortigi pli grandan beston kaj tiel gajni
min anstatau Jubal. Mia patro ne estas lerta chasisto. Iam li estis,
sed sadoko jhetis lin, kaj neniam plu li povis plene uzi sian
dekstran brakon. Mia frato, Dakor la Forta, iris en la landon Sari
por shteli al si virinon. Tial restis neniu, nek patro nek frato nek
amanto, por savi min de Jubal la Malbela, do mi forkuris kaj kashis
min en la montetoj, kiuj chirkauas la landon Amoz. Kaj chi tiuj
sagotoj trovis kaj kaptis min tie."

"Kiel ili uzos vin?" mi demandis. "Kien ili pelas nin?"

Denove shi montris nekredeman ekmiron.

"Mi preskau povas kredi, ke vi estas el alia mondo," shi diris,
"char alie, tia nescio estus neklarigebla. Chu vi vere ne scias, ke
la sagotoj servas la maharojn--la potencajn maharojn, kiuj kredas sin
la posedantoj de Pelucidaro kaj de chio, kio movighas au kreskas sur
ghi, kaj de chio, kio rampas au tunelas sub ghia suprajho, kaj de
chio, kio vivas en ghiaj lagoj kaj oceanoj kaj flugas en ghia aero?
Poste vi eble diros al mi, ke vi neniam audis pri la maharoj!"

Mi hezitis shajni ech pli malestiminda, sed char mankis aliaj rimedoj
por akiri scion, mi konfesis, ke mi scias nenion ajn pri la potencaj
maharoj. Tio shokis shin. Sed shi faris sian eblon por informi min,
kvankam multaj aferoj, kiujn shi diris, estis same kompreneblaj al mi
kiel la greka lingvo estus al shi. Shi priskribis la maharojn chefe
per komparoj. Tiel ili similas al tipdaroj, tiel chi ili similas al
la senharaj lidioj.

Mi komprenis preskau nur, ke ili estas terure malbelaj, flugilohavaj
kaj palmopiedaj, ke ili loghas en subteraj urboj, ke ili estas
mirinde saghaj. La sagotoj militis por ili, ofensive kaj defende, kaj
la homoj kiel shi estis la manoj kaj piedoj--ili estis la sklavoj kaj
servutuloj, kiuj faris chiujn korpajn laborojn. La maharoj estis
kvazau la kapo, la cerbo, de la interna mondo. Mi sopiris vidi tiun
rason de superuloj.

Perry lernis la lingvon kune kun mi. Kiam ni haltis, kiel ni foje
faris, kvankam tutaj epokoj shajnis apartigi la haltojn, li parolis
kun ni, kiel faris ankau Gak la Vila, kiu estis chenita tuj antau
Dian la Bela. Antau Gak estis Hugha la Ruza. Ankau tiu foje
parolis. La plejmulto el liaj paroloj direktighis al Dian la Bela.
Tute facile oni povis vidi, ke li ekamis shin, sed shi shajnigis tute
ne konscii pri liaj malkashaj sinaltrudoj. Chu mi diris "malkashaj"?
Ekzistas popolo en Nov-Zelando au Australio--mi forgesas, en kiu
lando--en kiu la viroj montras sian preferon al shatata virino per
klabobato sur la kapon. Kompare kun tiu metodo, oni povus nomi
subtila la amindumadon de Hugha. Tamen, en la komenco mi tre
rughighis pro ghi, kvankam mi ech pasigis kelkajn jarojn che Rectors
kaj en kelkaj malpli delikataj lokoj de Nov-Jorko, Vieno kaj
Hamburgo.

Sed la virino! Shi kondutis superbe. Facile oni povis konstati, ke
shi konsideras sin tute aparta de siaj tiamaj chirkauajhoj kaj
kunuloj, kaj supera al ili. Shi parolis kun mi kaj kun Perry kaj kun
la silentema Gak, char ni estis respektemaj; sed shi kvazau ne
kapablis vidi Hughan la Ruza kaj ankau ne audi lin, kaj tio
furiozigis lin. Li provis instigi unu el la sagotoj transloki la inon
antau lin en la vico de sklavoj, sed la ulo nur pikis lin per
lancopinto kaj diris, ke li jam elektis la inon kiel propran
posedajhon--kaj ke li achetos shin de la maharoj tuj post la alveno
en Futra. Shajnis, ke Futra estas nia alcelata urbo.

Trapasinte la unuan montochenon, ni chirkauiris salan maron, en kiu
naghis sennombraj achaj kreajhoj. Estis fokosimilaj bestoj, kies
longaj koloj etendighis pli ol dek futojn super la enormaj korpoj kaj
kies serpentajn kapojn dividis faukaj bushoj, el kiuj elstaris
nekalkuleblaj dentegoj. Ankau chirkaunaghis inter la aliaj rampuloj
gigantaj testudoj, kiuj lau Perry estis plesiosauroj el la liasa
epoko. Mi ne dubis liajn vortojn--kiom mi sciis, ili povus esti io
ajn.

Dian diris al mi, ke ili estas tandorazoj, tio estas tandoroj de la
maro, kaj ke la aliaj pli timigaj rampuloj, kiuj foje levighas el la
maro por batali kontrau la tandorazoj, estas azdiritoj, tio estas
maraj diritoj--Perry nomis ilin ihhtiosauroj. Ili similis balenojn
kun aligatoraj kapoj.

Mi jam forgesis tiun malmulton da geologio, kiun mi lernis en la
lernejo--restis al mi esence nur la memoro pri la teruro, kiun mi
sentis che la rigardado de bildoj pri restauritaj prahistoriaj
monstroj, kune kun la firma opinio, ke iu ajn viro kun porktibio kaj
multe da fantaziemo povus "restauri" chian ajn paleolitikan monstron
lau sia deziro kaj rikolti agnoskon kiel unuaranga paleontologo. Sed
kiam mi vidis tiujn sveltajn, brilajn korpegojn spegulighi en la
sunlumo, kiam ili malmergighis el la oceano, skuante siajn gigantajn
kapojn; kiam mi vidis la akvon fali de sur iliaj muskolozaj korpoj
per miniaturaj akvofaloj, dum ili glitis tien-reen, jen sur la
suprajho, jen duone mergighintaj; kiam mi vidis ilin renkontighi kun
malfermitaj bushoj, siblante kaj gruntante en sia titaneca kaj
senchesa militado, mi ekkomprenis kiel limigita estas la malricha kaj
malforta imagopovo de la homoj, kompare kun la nekredebla genio de
la Naturo.

Kaj Perry! Li estis mirigita ghismedole. Tion li diris mem.

"David," li rimarkis post longedaura marshado che la bordo de tiu
mirinda maro. "David, iam mi instruis geologion kaj mi pensis, ke mi
kredas tion, kion mi instruas; sed nun mi konstatas, ke mi ne kredis
ghin--ke homo tute ne povas kredi tiajn aferojn, se li ne vidas ilin
propraokule. Estas aferoj, pri kiuj ni ne dubas, eble char oni
diradas ilin al ni denove kaj denove, kaj ni neniel povas malpruvi
ilin--kiel la religion, ekzemple, sed ni ne kredas ilin--ni nur
pensas, ke ni kredas. Se vi iam reatingos la eksteran mondon, vi
trovos, ke la geologoj kaj la paleontologoj estos la unuaj, kiuj
nomos vin mensogulo, char ili scias, ke estajhoj tiaj, kiajn ili
restauris, neniam ekzistis. Oni ja povas _imagi_ ilian ekzistadon en
same tiel imagita epoko--sed nuntempe? Ba!"

Kiam ni denove haltis, Hugha la Ruza sukcesis trovi sufiche da
nestrechita cheno por povi tordighi al la flanko de Dian. Ni chiuj
staris, kaj kiam li proksimighis al la ino, shi turnis al li la
dorson samstile kiel Tera virino, tiel ke mi ne povis ne rideti, sed
la rideto dauris mallonge, char tiumomente la mano de la Ruzulo
kaptis shian nudan brakon, kaj li krude tiris shin al si. Tiutempe mi
ne konis la kutimojn kaj sociajn morojn de Pelucidaro; sed tamen mi
ech ne bezonis la petan rigardon, kiun la virino pafis al mi el siaj
belegaj okuloj, por ke ghi influu mian postan faron. Mi ne atendis
por eltrovi, kion la Ruzulo intencas fari; anstatau atendi kaj
antau ol li povis kapti shin per la alia mano, mi donis al li tian
pugnobaton sur la mentono, ke li falis teren.

Kriego de aprobo levighis de tiuj aliaj malliberuloj kaj sagotoj,
kiuj vidis la mallongan dramon; ne char mi helpis la virinon, kiel mi
poste sciighis, sed pro la neta kaj al ili mirinda metodo, per kiu mi
venkis Hughan.

Kaj la virino? Komence, shi rigardis min per larghaj, mirantaj
okuloj, kaj tiam shi klinis la kapon, duone kashante la vizaghon, kaj
shiaj vangoj delikate rughighis. Dum momento shi tiel staris muta,
kaj tiam shi alten levis la kapon kaj turnis al mi la dorson, kiel
shi faris al Hugha. Kelkaj el la malliberuloj ridis, kaj mi vidis la
vizaghon de Gak la Vila malhelighi, dum li rigardis min sercheme. Tiu
parteto de la vango de Dian, kiun mi povis vidi, subite shanghighis
de rugho al blanko.

Tuj post kiam ni denove ekmarshis, kaj kvankam mi komprenis, ke iel
mi ofendis Dian la Bela, mi ne povis igi shin paroli kun mi, por ke
mi lernu, kion mi misfaris--tiel multon respondus Sfinkso, se mi
parolus al ghi. Fine, mia propra malsagha fiero grandighis kaj ne
allasis, ke mi plu klopodu, kaj tiel nia kamaradeco, kiu sen mia
konscio farighis al mi tre grava, forshvebis. Poste, mi parolis nur
kun Perry. Hugha nek renovigis sian sinaltrudadon al la virino nek
proksimighis al mi.

Denove, la laciga kaj shajne senfina marshado ighis por mi vera
inkubo. Ju pli mi ekkomprenis, kiel gravis por mi la amikeco kun
Dian, des pli mi bedauris ghian mankon, kaj des pli granda baro
estis mia stulta fiero. Sed mi estis tre juna kaj mi rifuzis peti de
Gak la klarigon, kiun li sendube povus doni, kaj kiu povus chion
reghustigi.

Dum la marsho kaj dum haltoj, Dian konstante rifuzis vidi min--kiam
shia rigardo vagis en mia direkto, shi au rigardis super mian kapon
au rekte preter min. Finfine, mi farighis tiel senespera, ke mi
decidis subigi mian memestimon kaj denove demandi al shi, kiel mi
ofendis kaj kiel mi povos esti pardonita. Mi decidis fari tion dum la
venonta halto. Tiutempe ni proksimighis al alia montocheno, kaj kiam
ni atingis ghin, ni ne serpentumis trans ilin tra iu tre alta
montpasejo, sed eniris grandan naturan tunelon--fakte, temis pri
serio de labirintaj grotoj, tiel mallumaj kiel Erebo.

La gardistoj havis neniujn torchojn au aliajn lumigilojn. Efektive,
ni tute ne vidis signojn de fajro au artefarita lumo, de kiam ni
eniris Pelucidaron. En lando de chiama tagmezo ne necesis lumigado
sur la tersuprajho, sed mi miris, ke mankas al ili rimedoj por lumigi
la vojon en tiuj malhelaj subteraj pasejoj. Do ni antaueniris per
helika rapideco, ofte stumblante kaj falante--dum la gardistoj
sonigis muzikecan chanton antau ni, en kiu foje trovighis iuj altaj
notoj, kiuj chiam indikis krudajn lokojn kaj vojturnighojn.

Nun la haltoj plioftighis, sed mi ne volis alparoli Dian, ghis mi
povos vidi lau shia mieno, kiel shi akceptas miajn pardonpetojn.
Finfine, febla heligho antau ni sciigis nin pri la fino de la
tunelo, pro kio almenau mi estis tre dankema. Tiam, post subita
vojturnigho, ni elvenis en la plenan lumon de la tagmeza suno.

Sed samtempe mi subite ekrimarkis ion por mi vere katastrofan--Dian
estis for, kaj ankau kvin au ses aliaj malliberigitoj. Ankau la
gardistoj vidis tion, kaj la vidajho de ilia feroca kolerego estis
terura. Iliaj timindaj, bestaj vizaghoj tordighis al la plej
diablecaj mienoj, kiam ili akuzis unu la alian pri respondeco pro la
perdo. Ili poste atakis nin, batante nin per lancostangoj kaj
hakiletoj. Ili jam mortigis du kaptitojn apud la antauo de la vico,
kaj samon ili farus al ni chiuj, sed la estro fine chesigis la
brutalan buchadon. Mi neniam vidis en mia tuta vivo tiel teruran
ekzemplon de besteca kolero--mi dankis Dion, ke Dian ne estis inter
tiuj postlasitaj por suferi ghin.

El la dek du kaptitoj antaue chenitaj antau mi, chiu dua,
komencante de Dian, estis liberigita. Hugha forestis. Gak restis.
Kion ghi signifis? Kiel oni faris ghin? La estro de la gardistoj
enketis pri tio. Baldau li eltrovis, ke la krudaj seruroj, kiuj
tenis la kolkatenojn, estis lerte malfermitaj.

"Hugha la Ruza," murmuris Gak, nun antau mi en la vico. "Li prenis
la virinon, kiun vi rifuzis havi," li daurigis, ekrigardante min.

"Kiun mi rifuzis havi?!" mi kriis. "Kion vi volas diri?"

Li atente rigardis min dum momento.

"Mi dubis pri via rakonto, ke vi venis el alia mondo," li diris fine,
"sed alimaniere oni ne povus klarigi vian nescion pri la moroj de
Pelucidaro. Chu vi vere ne komprenas, ke vi ofendis la Belulinon, kaj
kiel?"

"Mi ne scias, Gak," mi respondis.

"Do mi diros al vi. Kiam Pelucidara viro intervenas inter alia viro
kaj la virino, kiun tiu volas havi, la virino apartenas al la
venkinto. Dian la Bela apartenas al vi. Via devo estis au preni shin
au liberigi shin. Se vi prenus shian manon, tio montrus vian deziron
edzinigi shin, kaj se vi levus shian manon super vian kapon kaj
faligus ghin, tio signifus, ke vi ne volas shin kiel edzinon kaj
liberigas shin de chiu shuldo al vi. Farante nek tion nek tion, vi
faris al shi la plej grandan ofendon, kiun viro povas fari al virino.
Nun shi estas via sklavino. Neniu viro edzinigos shin au povos tion
fari kun honoro, ghis li venkos vin en batalo, sed la viroj ne
elektas sklavinon kiel edzinon--almenau la viroj de Pelucidaro ne
faras tion."

"Mi ne sciis, Gak," mi kriis. "Mi ne sciis. Ne pro tuta Pelucidaro mi
farus malbonon al Dian la Bela, chu per parolo, rigardo au faro. Mi
ne deziras shin kiel sklavinon. Mi ne deziras shin kiel mian--", sed
tiam mi ekhaltis. La vizio de tiu dolcha kaj senkulpa vizagho shvebis
antau mi en la nebulo de mia fantazio, kaj kvankam antaue mi
kredis, ke mi nur shate retenas la memoron pri kara amikeco, kiun mi
perdis, nun shajnis mallojale al Dian la Bela diri, ke mi ne deziras
shin kiel edzinon. Mi pensis pri shi nur kiel bonvena amikino en
stranga, kruela mondo, Ech tiam, mi ne kredis, ke mi amas shin.

Mi kredas, ke Gak konstatis la veron de miaj vortoj pli multe el mia
mieno ol el mia parolo, char iom poste, li kushigis sian manon sur
mia shultro.

"Homo el alia mondo," li diris, "Mi kredas vin. La lipoj povas
mensogi, sed kiam la koro parolas per la okuloj, ghi diras nur veron.
Via koro parolis al mi. Mi scias nun, ke vi tute ne celis ofendi Dian
la Bela. Shi ne estas de mia tribo, sed mia fratino estas shia
patrino. Shi ne scias tion--shia patrino estis forrabita de shia
patro, kiu venis, kune kun multaj aliaj Amoz-tribanoj por batali
kontrau ni por niaj virinoj, la plej belaj virinoj de Pelucidaro.
Tiam shia patro estis la regho de Amoz, kaj shia patrino estis la
filino de la regho de Sari, kies regpovon mi, lia filo, transprenis.
Do Dian estas la filino de reghoj, kvankam shia patro ne plu estas la
regho, de kiam la sadoko jhetis lin kaj Jubal la Malbela forprenis de
li la reghecon. Pro shia altrangeco, la malbono, kiun vi faris al
shi, shajnas des pli grava al tiuj, kiuj vidis ghin. Shi neniam
pardonos vin."

Mi demandis al Gak, chu mi ne povus iel liberigi la virinon el la
sklaveco kaj honto, kiujn mi senvole kauzis al shi.

"Se vi iam trovos shin, jes," li respondis. "Nur levi shian manon kaj
faligi ghin en la kunesto de aliuloj sufichos por liberigi shin. Sed
kiel vi iam povos trovi shin, vi, kiu estas kondamnita al vivo de
sklaveco en la subtera urbo Futra?"

"Chu neniel eblas forkuri?" mi demandis.

"Hugha la Ruza forkuris kaj kunprenis la aliajn," respondis Gak. "Sed
ne estas aliaj senlumaj lokoj sur la vojo al Futra, kaj ne estos
facile, kiam ni jam estos tie--la maharoj tre saghas. Ech se oni
povus forfughi el Futra, estas la tipdaroj--ili trovus vin, kaj
tiam--" la Vilulo skutremis. "Ne, vi neniam fughos de la maharoj."

La perspektivo estis malghojiga. Mi demandis al Perry, kion li pensis
pri ghi; sed li nur suprentiris siajn shultrojn kaj daurigis longan
preghon, pri kiu li jam delonge okupighis. Li diris, ke la sola bela
flanko de nia kaptiteco estas la ampleksa tempo, kiun ghi donas al li
por improvizi preghojn. Tio jam ekobsedis lin.

La sagotoj jam komencis rimarki lian kutimon deklamadi dum tutaj
marshoj. Unu el ili demandis al li, kion li diras kaj al kiu li
parolas. La demando donis al mi ideon, do mi rapidis respondi, antau
ol Perry povis ion diri.

"Ne ghenu lin per interrompo," mi diris. "Li estas tre sankta homo en
la mondo, de kiu ni venis. Li parolas al spiritoj, kiujn vi ne povas
vidi. Ne interrompu, au ili saltos sur vin el la aero, kaj deshiros
viajn membrojn--jene," kaj mi saltis al la granda bruto kun lauta
"Bu!", kiu tiom timigis lin, ke li stumblis malantauen.

Mi sciis, ke la risko estas granda, sed se eblus profiti el la
sendanghera manio de Perry, mi volis profiti, kiam estis plej facile.
Ghi sukcesis bonege. La sagotoj traktis nin ambau kun multe da
respekto dum la cetero de la vojagho, kaj pri la afero ili poste
informis siajn mastrojn, la maharojn.

Du marshadojn post tiu epizodo ni atingis la urbon Futra. Ghia
enirejo estis markita per du altaj turoj el granito, de sur kiuj oni
gardis shtuparon, kiu kondukis al la subtera urbo. Sagotoj
gardostaris chi tie, kaj ankau che almenau cent aliaj turoj
dismetitaj sur granda ebenajho.




5-a chapitro

SKLAVOJ


Dum ni malsupreniris la larghan shtuparon, kiu kondukis al la chefa
avenuo de Futra, mi unuafoje ekvidis la regantan rason de la interna
mondo. Nevole mi retirighis, kiam unu el la estajhoj proksimighis por
ekzameni nin. Ion pli hidan kaj malbelan ne eblus imagi. La chiopovaj
maharoj de Pelucidaro estas grandaj rampuloj, el kiuj kelkaj estas
ses ghis ok futojn longaj, kun longaj, maldikaj kapoj kaj grandaj
rondaj okuloj. Akraj, blankaj dentegoj vicighas en iliaj bekosimilaj
bushoj, kaj ostecaj elstarajhoj dentumas iliajn grandajn lacertajn
korpojn de la kolo ghis la fino de la longa vosto. Iliaj piedoj havas
tri palmo-piedfingrojn, dum el la antaupiedoj elstaras malantauen
je 45-grada angulo membranecaj flugiloj, kiuj almetighas al la korpo
tuj antau la postaj piedoj kaj finighas per akraj pintoj kelkajn
futojn super la korpoj.

Mi jhetis rigardon al Perry, kiam la estajho preterpasis min por
ekzameni lin. La maljunulo gapis la fian kreajhon per larghaj,
mirantaj okuloj. Post kiam ghi pluiris, li turnis sin al mi.

"Ramforinko el la meza oolita epoko[13], David," li diris, "sed, je
Dio, kiel grandega! La plej grandaj restajhoj, kiujn oni iam
malkovris, indikis grandecon, kiu ne superas tiun de ordinara korvo."

Dum ni pluiris sur la chefa avenuo de Futra, ni vidis multajn milojn
da tiaj estajhoj alirantaj kaj venantaj de siaj tagaj devoj. Ili
malmulte atentis nin. Futra estas elsternita subtere lau regula
ordo, kiu indikas rimarkindan inghenieran kapablon. Oni elhakis ghin
el tavolo de kalkshtono. La stratoj estas larghaj kaj havas unuecan
dudek-futan alton. Je regulaj interspacoj la plafono de tiu subtera
urbo estas trapenetrita de tuboj, kaj sistemo de lensoj kaj
reflektiloj transdonas la sunlumon, moderigitan kaj difuzitan,
forigante la kimerian[14] tenebron, kiu alie regus. Lau simila
maniero oni enlasas aeron.

Oni prenis Perry kaj min, kune kun Gak, al granda publika
konstruajho, kie unu el la sagotoj el nia antaua gardistaro klarigis
al mahara oficisto la cirkonstancojn de nia kaptigho. La rimedo de
komunikado inter la du estis rimarkinda pro tio, ke oni ne
intershanghis parolajn vortojn. Ili aplikis ian gestolingvon. Kiel mi
poste lernis, la maharoj havas nek orelojn nek parolan lingvon. Inter
si mem ili komunikighas per rimedo, kiu lau Perry devas esti ia sesa
sentumo, kiu perceptas kvaran dimension.

Ni neniam tute komprenis lin, kvankam li tre ofte klopodis klarigi
ghin al mi. Mi sugestis telepation, sed li neis, dirante, ke ne temas
pri telepatio, char ili povis interkomunikighi nur dum kunestado, kaj
char ili ne povas paroli kun la sagotoj au la aliaj loghantoj de
Pelucidaro per la sama rimedo, per kiu ili mem interparolis.

"Ili faras jenon," diris Perry. "Ili projekcias siajn pensojn en la
kvaran dimension, en kiu ili farighas percepteblaj per la sesa
sentumo de la auskultanto. Chu mi faras la aferon tute klara?"

"Tute ne, Perry," mi respondis. Li malespere balancis sian kapon kaj
returnis sin al sia laboro. Ili donis al ni taskon porti grandan
kvanton da mahara literaturo de unu ejo al alia, kie ni devis aranghi
ghin sur bretoj. Mi sugestis al Perry, ke ni estas en la publika
biblioteko de Futra, sed poste, kiam li komencis trovi la shlosilon
al ilia skriba lingvo, li informis min, ke temas pri la antikva
arkivo de la raso.

Dum tiu tempo mi konstante pensis pri Dian la Bela. Mi ghojis,
kompreneble, ke shi fughis de la maharoj kaj de la sorto aludita de
la sagoto, kiu intencis acheti shin che nia alveno al Futra. Mi ofte
scivolis, chu la grupeto de fughintoj estis kaptita de la gardistoj,
kiuj reiris por serchi ilin. Foje, mi ech kredis, ke mi pli
kontentus, se Dian estus en Futra, anstatau dependa de la indulgo de
Hugha la Ruza.

Gak, Perry kaj mi ofte interparolis pri la eblo forfughi, sed la
sariano estis tiel saturita de sia tutviva kredo pri la neebleco
fughi de la maharoj, krom per miraklo, ke li ne multe helpis al
ni--lia sinteno estis tiu de homo, kiu atendas, ke la miraklo venu al
li.

Je mia propono, Perry kaj mi faris kelkajn glavojn el pecoj de fero,
kiujn ni trovis inter diversaj forjhetajhoj en la cheloj, kie ni
dormis, char oni lasis al ni preskau senliman liberecon en la limoj
de la konstruajho, en kiun oni metis nin. Tiel multe da sklavoj
priservis la enloghantojn de Futra, ke neniu el ni estis trosharghita
per laboro, kaj niaj mastroj ne traktis nin kruele.

Ni kashis niajn novajn armilojn sub la feloj, kiuj estis niaj litoj,
kaj poste Perry koncipis la ideon fari pafarkojn kaj sagojn--armilojn
shajne nekonatajn en Pelucidaro. Poste shildoj; sed akiri ilin estis
por mi facile, char mi shtelis ilin desur la muroj de la ekstera
gardochambro de la konstruajho.

Ni jam finis tiujn aranghojn por protekti nin post la foriro el
Futra, kiam la sagotoj, kiujn oni sendis por rekapti la fughintajn
malliberigitojn, revenis kun kvar el ili, inter ili Hugha. Dian kaj
du aliaj eskapis ilin. Okazis, ke Hugha estis malliberigita en la
sama konstruajho kiel ni. Li diris al Gak, ke li ne plu vidis Dian
au la aliajn, de kiam li liberigis ilin en la senluma groto. Kio
okazis al ili, li tute ne sciis--eble ili ankorau vagadis, perditaj
en la labirinta tunelo, se ili ne jam mortis pro malsato.

Nun mi ektimis ech pli pri la sorto de Dian, kaj samtempe, kiel mi
supozas, mi unuafoje eksciis, ke mian shato al tiu virino eble fontas
el io plia ol nura amikeco. Dum chiuj horoj de la tago shi estis la
konstanta temo de miaj pensoj, kaj kiam mi dormis shia kara vizagho
hantis miajn songhojn. Pli neshancelebla ol iam antaue farighis mia
decido fughi de la maharoj.

"Perry," mi konfidis al la maljunulo, "se ni devos traserchi chiun
kvadratan colon de chi tiu mondeto, mi trovos Dian la Bela kaj
reghustigos la malbonon, kiun mi neintence faris al shi." Jen la
preteksto, kiun mi faris al Perry.

"Mondeto!" li rikanis. "Vi ne komprenas, kion vi diras, bubo," kaj
tiam li montris al mi mapon de Pelucidaro, kiun li antaunelonge
trovis inter la manuskriptoj, kiujn li aranghis.

"Rigardu," li diris, fingromontrante, "tio evidente estas akvo, kaj
chio chi estas tero. Chu vi rimarkas la gheneralan formon de la du
areoj? Kie trovighas oceanoj sur la ekstera krusto, sube, chi tie,
oni trovas teron. Tiuj relative malgrandaj areoj de oceano ghenerale
sekvas la konturojn de la kontinentoj de la ekstera mondo.

"Ni scias, ke la krusto de la terglobo estas 500 mejlojn dika; krome,
ke la interna diametro de Pelucidaro estas proksimume 7000 mejloj,
kaj la surfaca areo estas 165.480.000 kvadrataj mejloj. Tri kvaronoj
el tio estas tero. Pripensu! Tersurfaco de 124.110.000 kvadrataj
mejloj! Nia propra mondo havas nur 53.000.000 kvadratajn mejlojn da
tero, kaj ghia cetera surfaco estas kovrita de akvo. Tiel same, kiel
oni ofte komparas landojn lau ilia relativa grandeco, tiel, se ni
same komparas la du mondojn, ni trovas strangan anomalion, nome, ke
pli granda mondo situas interne de pli malgranda!

"Kie en chi tiu vasta Pelucidaro vi serchus vian Dian? Sen steloj au
lumo au movighanta suno, kiel vi povus trovi shin, ech se vi scius,
kie shi estas?"

Lia eldiro estis konvinka. Ghi forprenis de mi la spiron; sed mi
trovis min post ghi des pli firme rezoluta, ke mi provos ghin.

"Se Gak akompanos nin, ni eble sukcesos je ghi," mi sugestis.

Perry kaj mi serchis lin kaj starigis al li la demandon rekte.

"Gak," mi diris, "ni nepre volas fughi el la sklaveco. Chu vi
akompanos nin?"

"Ili atakigos siajn tipdarojn," li diris, "kaj ni estos mortigitaj;
sed..." li hezitis, "mi riskus fughi, se mi kredus, ke estus ech
malgranda shanco liberighi kaj reiri al mia propra popolo."

"Chu vi kapablus retrovi vian propran landon?", demandis Perry. "Kaj
chu vi povus helpi al David serchi Dian?"

"Jes."

"Sed kiel vi povus vojaghi tra nekonataj teritorioj sen astroj au
kompaso por gvidi vin?", persistis Perry.

Gak ne komprenis, kion signifas la eldiroj de Perry pri astroj kaj
kompaso, sed li certigis nin, ke oni povus ech vindi la okulojn de iu
ajn pelucidarano kaj porti lin al la plej malproksima parto de la
mondo, sed tamen li kapablus reiri rekte al sia hejmo lau la plej
mallonga vojo. Shajnis surprizi lin, ke ni trovas ghin iel ajn
mirinda. Perry diris, ke shajne temas pri la sama hejmenira
instinkto, kiun kelkaj specioj de Teraj kolomboj havas. Mi ne scias
pri tio, kompreneble, sed ghi donis al mi ideon.

"Do povas esti, ke Dian trovis rektan vojon al sia propra popolo?" mi
demandis.

"Certe," respondis Gak, "almenau se iu potenca rabobesto ne mortigis
shin."

Mi favoris tujan provon fughi, sed kaj Perry kaj Gak konsilis atendi
iun helpan akcidenton, kiu sekurigus al ni ioman shancon de sukceso.
Mi ne komprenis, kia akcidento povus trafi tutan komunumon en lando
de chiama taglumo, kies enloghantoj ne havas fiksitajn dormajn
kutimojn. Mi ech estas certa, ke kelkaj maharoj neniam dormas, dum
aliaj, inter longaj periodoj de maldormeco, eble rampas en malluman
ejon sub sia loghejo, kie ili longe dormadas. Perry diras, ke se
maharo restas veka dum tri jaroj, li kompensos la tutan perditan
dormon per unu tutjara dormado. Eble tio estas vera, sed mi neniam
vidis pli ol tri el ili dormantaj, kaj la vido de tiu triopo sugestis
al mi nian manieron fughi.

Mi jam serchadis malproksime sub la niveloj, kiujn ni sklavoj rajtis
frekventi--eble kvindek futojn sub la chefa etagho de la
konstruajho--inter reto de koridoroj kaj apartamentoj, kiam mi subite
trovis tri maharojn, kiuj kushis sur lito el feloj. Unue, mi kredis
ilin mortintaj, sed ilia regula spirado poste konvinkis min pri mia
eraro. Kiel ekfulmo la penso venis al mi, ke tiuj dormantaj rampuloj
donas al ni mirindan okazon eviti la atenton de niaj kaptintoj kaj de
la sagotaj gardistoj.

Mi haste reiris al Perry, kiu atenteme studadis mucidan amason da al
mi sensignifaj hieroglifoj, kaj klarigis mian planon al li. Je mia
miro, ghi shokegis lin.

"Estus murdo, David," li kriis.

"Chu estas murdo mortigi reptilian monstron?" mi konsternite
demandis.

"Chi tie ili ne estas monstroj, David," li respondis. "Chi tie ili
estas la dominanta raso--kaj ni estas la 'monstroj'--de pli malalta
specio. En Pelucidaro la evolucio procedis alie ol en la ekstera
mondo. Tie, teruraj konvulsioj de la naturo chiam denove ekstermis la
ekzistantajn speciojn--se ne tio, iu monstro el la epoko de
dinosauroj eble regus nian mondon hodiau. Chi tie ni vidas, kio
povus esti okazinta en nia propra historio, se la kondichoj estus
kiel chi tie.

"La vivo en Pelucidaro estas multe pli juna ol sur la ekstera krusto.
Chi tie la homoj atingis evolucian shtupon analogan al la shtonepoko
en la historio de nia propra mondo, sed dum sennombraj jarmilionoj
chi tiuj rampuloj progresis. Eble ilia sesa sentumo, kiu shajnas al
mi nedubebla, donis al ili avantaghon super la aliaj, pli timinde
armitaj bestoj, sed eble ni neniam scios tion. Ili rigardas nin kiel
ni rigardas la bestojn de niaj kampoj, kaj mi lernas el iliaj skribaj
kronikoj, ke aliaj maharaj rasoj manghas homojn--ili tenas ilin en
grandaj gregoj, ghuste kiel ni tenas brutojn. Ili plej zorge bredas
la homojn, kaj kiam tiuj estas tute grasaj, ili mortigas ilin kaj
manghas ilin."

Mi skutremis.

"Kial vi trovas ghin tiel terura, David?" demandis la maljunulo. "Ili
komprenas nin ne pli bone ol ni komprenas la pli malaltajn bestojn de
nia propra mondo. Mi trovis chi tie tre erudiciajn diskutojn pri la
demando, chu _gilakoj_, kiel ili nomas la homojn, havas ian rimedon
de komunikado. Unu verkanto asertas, ke ni ech ne kapablas rezoni,
kaj ke chiu nia ago estas mehhanisma au instinkta. La reganta
raso de Pelucidaro, David, ankorau ne lernis, ke la homoj
interkomunikighas kaj rezonas. Char ni ne komunikighas kiel ili, ili
ne kapablas kompreni, ke ni entute iel interkomprenighas. Ni pri la
bestoj de nia propra mondo ne alie rezonas. Ili scias, ke la sagotoj
havas parolan lingvon, sed ili komprenas nek ghin nek kiel ghi
manifestighas, char ili ne havas organojn de audado. Ili kredas, ke
la movigho de la lipoj sola transportas la signifon. Ke la sagotoj
povas komunikighi kun ni, tion ili ech ne povas koncepti.

"Jes, David," li konkludis, "plenumi vian planon signifus murdi."

"Nu bone, se necesas, Perry," mi respondis, "mi farighos murdisto."

Li igis min klarigi la planon denove kaj tre detale, kaj pro iu
kauzo, kiu tiam ne estis klara al mi, li postulis tre precizan
priskribon de la apartamentoj kaj koridoroj, kiujn mi jhus esploris.

"Konsiderante, ke vi nepre intencas efektivigi vian frenezan planon,
David", li diris finfine, "mi demandas al mi, chu ni eble ne povus
samtempe fari reale kaj daure utilan servon al la homaro de
Pelucidaro. Auskultu, mi lernis multajn mirindajn aferojn el chi tiu
arkivo de la maharoj. Por ke vi ghuste taksu mian planon, mi koncize
skizos la historion de tiu specio.

"Iam la maskloj estis chiopovaj, sed antau multaj epokoj la inoj
poiome ighis la mastroj. Dum la sekvantaj epokoj ne okazis
rimarkindaj shanghoj che la mahara specio. Ghi daure progresis sub
la inteligenta kaj benoricha regado de la damoj. La scienco progresis
per pashegoj. Tio validas aparte pri la sciencoj, kiujn ni nomas
biologio kaj eugeniko. Fine, iu sciencistino anoncis, ke shi
eltrovis metodon por fekundigi ovojn kemie post ilia demeto--chiuj
veraj reptiliojn, kiel vi scias, naskighas el ovoj.

"Kio okazis? Tuj oni ne plu bezonis masklojn, char la specio ne plu
dependis de ili. Pasis pliaj epokoj ghis la nuntempo, en kiu ni
trovas specion, kiu konsistas nur el inoj. Sed jen la grava afero.
Nur unu mahara popolo tenas la sekreton pri tiu kemia formulo. Ghi
estas en la urbo Futra, kaj se mi ne serioze eraras, ghi trovighas
lau mia jugho bazita sur via priskribo de la keloj, kiujn vi
trapasis hodiau, en la kelo de chi tiu konstruajho.

"Pro du kialoj ili forkashas ghin kaj jhaluze gardas ghin. Unue, char
la vivo mem de la maharoj dependas de ghi, kaj due, char kiam ghi
estas publika proprajho, kiel en la komenco, tiel multaj
eksperimentadis je ghi, ke la danghero de trologhateco farighis tre
serioza.

"David, se ni povus fughi kaj samtempe kunporti kun ni tiun gravegan
sekreton, kian servon ni plenumus per tio por la homaro de
Pelucidaro!" La nura penso preskau superfortis min. Ja estus ni la
duopo, kiuj metus la homojn de la interna mondo en ilian laurajtan
lokon inter la kreitajhoj. Nur la sagotoj barus ilian vojon al
absoluta supereco, kaj mi opiniis, ke preskau certe la sagotoj
shuldas sian tutan potencon al la pli granda inteligenteco de la
maharoj--mi ne povis kredi, ke tiuj gorilecaj bestoj intelekte
superas la pelucidaran homaron.

"Perry!" mi diris ekscitite, "Vi kaj mi savos tutan mondon! Kune, ni
gvidos la homajn gentojn el la mallumo de nescio en la lumon de
progreso kaj civilizo. Ni transportos ilin per unu pasho el la
shtonepoko en la dudekan jarcenton. La nura penso pri tio estas
absolute fabeleca."

"David," diris la maljunulo, "Mi kredas, ke Dio sendis nin chi tien
ghuste por tiu celo--estos la laboro de mia vivo instrui al ili Lian
mesaghon--konduki ilin al la lumo de Lia indulgo, dum ni edukos
iliajn korojn kaj manojn por vivo en kulturo kaj civilizo."

"Vi pravas, Perry," mi diris, "kaj dum vi instruos ilin preghi, mi
instruos ilin batali, kaj kune ni kreos rason de homoj, kiu
honorindigos nin ambau."

Gak eniris la apartamenton kelkajn minutojn antau la fino de nia
interparolo, kaj nun li volis scii la kialon de nia ekscitigho. Perry
opiniis prudente, ke ni ne tro rakontu al li, do mi klarigis nur, ke
mi havas planon por fughi. Post kiam mi skizis ghin al li, li shajnis
tiel shokita kiel antaue Perry, sed pro alia kialo. La Vilulo
pripensis nur nian hororigan sorton okaze de eventuala eltrovo; sed
finfine mi persvadis lin akcepti mian planon kiel la solan
realigeblan, kaj kiam mi certigis lin, ke mi transprenos la plenan
respondecon pri ghi, se oni kaptos nin, li donis sian heziteman
jeson.


Subnotoj

[13] alterna nomo de jhurasia epoko.

[14] tre malhela kaj morna, kiel en la mita lando priskribita de
Homero kiel loko de eterna mallumo.




6-a chapitro

KOMENCO DE HORORO


En Pelucidaro unu tempo taugas kiel alia. Ne estis nokto, kiu vualu
nian entreprenotan fughon. Necesis chion fari en plena taglumo--chion
krom la laboro, kiun ni devis fari en la apartamento sub la
konstruajho. Do ni decidis elprovi nian planon tuj, por ke la
maharoj, kiuj devis ebligi ghin, ne vekighu, antau ol mi atingos
ilin; sed seniluziigho trafis nin jam survoje al la subaj
elkavigitejoj, char tuj kiam ni atingis la chefan etaghon de la
konstruajho, ni renkontis hastantajn arojn de sklavoj, kiujn forta
sagota gardistaro pelkurigis el la konstruajho al la avenuo.

Aliaj sagotoj sagis tien kaj aliloken por serchi aliajn sklavojn, kaj
tuj kiam ni aperis, oni alsaltis nin kaj shovis nin en la vicon de
marshantaj homoj.

Nek la kialon nek la celon de la ghenerala eliro ni konis, sed iom
poste disvastighis tra la vicoj de kaptitoj onidiro, ke oni rekaptis
du forkurintajn sklavojn, viron kaj virinon, kaj ke ni marshas al la
loko, kie ni vidos ilian punon, char la viro mortigis sagoton el la
tachmento, kiu chasis kaj rekaptis ilin.

Je tiu sciigo mia koro eksaltis en mian gorghon, char mi certis, ke
la du kaptitoj devenas el tiu grupo, kiu forfughis en la senluma
groto kun Hugha la Ruza, kaj ke Dian estas la virino. Gak tion
kredis, kaj ankau Perry.

"Chu ni ne povas fari ion ajn por savi shin?" mi demandis al Gak.

"Nenion", li respondis.

Tra la homplena avenuo ni marshis, kaj dum tio la gardistoj traktis
nin per neordinara krueleco, kvazau ankau ni estus implikitaj en la
murdo de ilia kompano. Oni intencis fari el la okazo lecionon al la
aliaj sklavoj pri la danghero kaj vaneco de chia provo fughi, kaj pri
la nepra morto, kiu trafas murdinton de supera estajho, kaj mi
supozas, ke pro tio la sagotoj sentis sin plene rajtigitaj fari la
tutan procedon kiel eble plej malkomforta kaj dolora al ni.

Ili pikis nin per siaj lancoj kaj batis nin per siaj hakiletoj pro la
plej malgrandaj provokoj kaj ech neprovokite. Ni travivis tre
malagrablan duonhoron, ghis oni fine pelis nin tra malalta enirejo en
grandegan konstruajhon, kies mezon okupis granda areno. Benkoj
chirkauis tiun liberan spacon je tri flankoj, kaj je la kvara
trovighis amasoj da grandaj rokegoj sur deklivo, kiu altighis de la
antauo supren ghis la tegmento.

Komence, mi ne povis konstati la celon de tiu rokamasego, krom eble
prezenti rustikan kaj pitoreskan fonon por la scenoj prezentotaj en
la areno antau ghi, sed baldau poste, kiam la lignaj benkoj
preskau jam plenis de sklavoj kaj sagotoj, mi ekvidis la uzmanieron
de la rokegoj, char tiam la maharoj komencis vice enpashi la
konstruajhon.

Ili marshis rekte trans la arenon al la rokoj che la alia flanko, kie
ili elvastigis siajn vespertajn flugilojn kaj suprenshvebis trans la
altan muron chirkau la areno kaj faris sin komfortaj sur la rokegoj.
Ili estis do la rezervitaj, loghiaj seghoj por la regantaro.

La rampuloj trovis la neshlifitan suprajhon de granda roko tiel
komforta, kiel ni la molecon de remburita braksegho. Tie ili pigre
kushis, palpebrumante per siaj hidaj okuloj kaj sendube
interparolante en sia lingvo de la sesa sentumo kaj kvara dimensio.

Unuafoje mi vidis ilian reghinon. Shi malsimilis al la aliaj per
neniu trajto, kiun miaj Teraj okuloj povis percepti, char chiuj
maharoj fakte aspektas identaj al mi, sed shi transiris la arenon
nur, post kiam shiaj regnaninoj jam okupis lokon, antauirite de
dudek grandegaj sagotoj, la plej grandaj, kiujn mi iam vidis, dum che
shiaj flankoj anaspashis po unu granda tipdaro, kaj postiris shin
dudek pliaj sagotaj gardistoj.

Che la bariero, la sagotoj suprengrimpis la apikajhon per vere
simieca lerto, dum malantau ili la aroganta reghino shvebis alten
per la flugiloj, kun siaj du timindaj drakoj ambauflanke, kaj
sternis sin sur la plej granda rokego el chiuj, precize en la mezo de
tiu amfiteatra flanko rezervita por la dominanta raso. Tie shi
ekkauris, tiu reghino plej malbela kaj neinteresa, kvankam sendube
tute konvinkita pri sia beleco kaj die donita regorajto, same kiel la
plej fiera monarko de la ekstera mondo.

Kaj tiam komencighis la muziko--muziko sensona! La maharoj ne povas
audi, do la tamburoj kaj fifroj kaj trumpetoj de Teraj orkestroj
estas al ili nekonataj. La "orkestro" konsistas el pli ol dudek
maharoj. Ili marshis en vico al la centro de la areno, kie la
estajhoj sur la rokoj povis spekti ilin, kaj tie ili ludis dekkvin
au dudek minutojn.

Ilia tekniko konsistis el vostosvingado kaj kapomovado lau regula
sinsekvo de mezuritaj movighoj, kio rezultigis kadencon shajne same
plachan al maharaj okuloj kiel la kadenco de nia instrumenta muziko
al niaj oreloj. Foje la tuta muzikistaro samtempe faris egalmezurajn
pashojn al unu flanko au al la alia, au malantauen au
antauen--chio chi impresis min kiel nekomprenebla ridindajho, sed
post la unua muzikajho la maharoj sur la rokoj montris la unuajn
signojn de entuziasmo, kiujn mi vidis che la reganta raso de
Pelucidaro. Ili svingis siajn grandajn flugilojn supren-malsupren kaj
batis siajn rokajn sidlokojn per la potencaj vostoj, ghis la tero
tremis. Tiam la muzikistoj ekludis alian muzikajhon, kaj denove regis
tomba silento. En unu rilato la mahara muziko estas belega--se la
ludata muzikajho ne plachas, oni devas nur fermi la okulojn.

Fine, elcherpinte sian repertuaron, la muzikistoj ekflugis en la
aeron kaj ekkushis sur la rokoj super kaj malantau la reghino. Tiam
komencighiis la chefa tagorda punkto. Kelkaj sagotaj gardistoj shovis
viron kaj virinon en la arenon. Spite miajn antautimojn, mi
klinighis antauen el mia segho por ekzameni la virinon, esperante,
ke shi estu iu alia ol Dian la Bela. Shia dorso estis turnita al mi
dum iom da tempo, kaj la granda korvonigra haramaso, kiun mi vidis,
plenigis min per timosento.

Baldau oni malfermis pordon sur unu flanko de la arena muro por
enlasi grandan, hirtan, taurosimilan beston.

"Ghi estas granda bovo," flustris Perry ekscitite. "Tiaj bestoj
vagadis kun la kaverna urso kaj la mamuto sur la ekstera mondo en iu
praepoko. Ni vojaghis milionon da jaroj malantauen, David, al la
infanagho de planedo--chu ne mirinde?"

Sed mi vidis nur la nigran hararon de la duone nuda virino, kaj mia
koro chesis bati pro la obtuza mizero, kiun mi eksentis vidante shin,
kaj en tiu momento ne interesis min la mirindajhoj de la natura
historio. Se ne kunestus Gak kaj Perry, mi saltus sur la plankon de
la areno por dividi la sorton de tiu senpreza trezoro el la
shtonepoko.

Kiam eliris la bovego--_dago_ ghi nomighis en Pelucidaro--oni jhetis
du lancojn en la arenon antau la piedojn de la kaptitoj. Shajnis al
mi, ke blovtubo por faboj tiel efikus kiel tiuj mizeraj armiloj
kontrau la kolosa monstro.

Dum la besto proksimighis al la duopo, mughante kaj stampfante per la
potenco de multaj Teraj virbovoj, apertighis rekte sub ni alia pordo,
el kiu nun eliris la plej terura mugho, kiu iam trafis miajn
ofenditajn orelojn. En la komenco mi ne povis vidi la beston, kiu
eligis tiun lautan defion, sed la sonego igis la du viktimojn subite
turnighi, kaj jen mi vidis la vizaghon de la junulino--ne estis Dian!
Mi preskau ploris pro faciligho.

Kaj nun, dum ili ambau staris shtonighintaj pro timego, mi vidis la
farinton de tiu korpremiga sono silente shteliri al loko, kie mi
povis ghin vidi. Estis grandega tigro--de tia speco, kiu chasis la
grandajn bovojn tra la praghangaloj dum la junagho de nia mondo. Lau
la formo kaj eksteraj markoj ghi ne malsimilis al la plej noblaj
bengalaj tigroj de nia propra mondo, sed kiom ghiaj dimensioj
gigantis, tiom ghiaj koloroj imponis. La brilega flavo preskau
stridis, ghia blanko estis lanuga, ghia nigro glimis kiel la plej
bona antracito, kaj ghia felo estis longa kaj hirta kiel tiu de monta
kapro. Neniu povus nei la belegon de tiu besto, sed same kiel chio
sur Pelucidaro pli grandas kaj pli intense buntas, tiel ankau pli
intensa estis ghia feroca tenigho. Ne nur unuopaj anoj de tiu specio
chasas homojn--chiuj estas homchasantoj. Sed ili ne limigas sian
furaghadon al homoj. Chiajn bestojn kaj fishojn de Pelucidaro ili
manghas kun avido che siaj konstantaj penadoj nutri siajn potencajn
muskolojn.

Che unu flanko de la mortkondamnita paro la dago mughis kaj
antauenpashis, kaj che la alia flanko la angorinspira _tarago_
shtele proksimighis al ili kun malfermita fauko kaj salivgutantaj
dentegoj.

La viro ekkaptis la lancojn kaj transdonis unu al la virino. Audinte
la mughadon de la tigro, la tauro ekhurlis per rabia furiozeco.
Neniam en mia vivo mi audis tiel inferan bruegon kiel faris la du
bestegoj, kaj pripensu, ke ghi restis neaudebla al la fiaj rampuloj,
pro kies distro oni okazigis la spektaklon!

Nun la dago kuratakis de unu flanko, kaj la tarago de la alia. La du
nanoj starantaj meze shajnis tuj pereontaj, sed ghuste kiam la
brutachoj atingis ilin, la viro ekkaptis la brakon de sia kompanino,
kaj kune ili saltis flanken, dum la furiozaj kreitajhoj trafis unu la
alian kiel koliziantaj lokomotivoj.

Sekvis batalego, kies senintermita kaj timinda feroco transcendas la
eblojn de imagado kaj priskribado. Ree kaj ree la enorma tauro
jhetis la kolosan tigron alten en la aeron, sed kiam la katego
frapighis al la tero, ghi chiufoje rekuris al la lukto kun energio
shajne ne reduktita kaj kun videble pli forta kolero.

Dum kelka tempo la geviroj penadis nur resti for de la du bestegoj,
sed fine mi vidis ilin disighi. Ambau shtele pashis al po unu el la
luktantoj. Nun la tigro estis sur la largha dorso de la tauro,
krochite al la granda kolo per la tenajlaj dentegoj kaj disshirante
la dikan hauton en striojn kaj pecojn per siaj longaj kaj fortikaj
ungegoj.

Dum momento la tauro staris mughante kaj tremante pro doloro kaj
rabio, kun la fendohufoj vaste elmetitaj, dum ghi vigle vipis per la
vosto de flanko al flanko, sed tuj poste, en freneza orgio de
saltado, ghi kuregis tra la areno en furioza provo dejheti sian
shirantan rajdanton. Nur kun peno la virino sukcesis eviti la unuan
impeton de la vundita besto.

Chiuj ghiaj penoj por defaligi la tigron shajnis vanaj, ghis ghi en
sia malespero jhetis sin mem teren kaj chirkaurulighis plurfoje. Nur
mallonga tia traktado tiel konsternis la tigron, forprenante de ghi
la spiron, kiel mi supozas, ke ghi perdis sian alkrochighon, kaj tuj
poste la granda dago katrapide levighis kaj profundigis siajn
kornegojn en la ventron de la tarago, najlante ghin al la grundo de
la areno.

La granda kato ungegis la hirtan kapon, ghis la okuloj kaj oreloj
estis deshiritaj kaj restis nur kelkaj rubandoj de trashirita
sanganta karno sur la kranio. Dum ghi spiteme traeltenis la aflikton
de tiu doloriga puno, la dago staris senmova, fiksante sian
malamikon, kaj ghuste tiumomente alsaltis la viro, kiu jam vidis, ke
la blinda tauro estos la malpli danghera malamiko, kaj trapushis la
lancon en la koron de la tarago.

Kiam chesis la feroca ungorastado de tiu besto, la tauro levis sian
sangantan, nevidpovan kapon, kaj kun kolera mugho ekkuris trans la
arenon. Per grandaj saltoj ghi alvenis rekte al la arena muro sub
niaj sidlokoj, kaj tuj poste unu el liaj saltegoj hazarde portis lin
trans la barieron en la mezon de la sklavoj kaj sagotoj tuj antau
ni. Svingante siajn sangajn kornojn de flanko al flanko, la besto
falchis tra la homamaso, rekte supren en nia direkto. Antau li,
sklavoj kaj gorilohomoj interluktis en la stampedo por eskapi la
mortdangheran agoniadon de la estajho, char vere furioza estis la
atako.

Forgesinte nin, la gardistoj alighis al la amaskurado al la elirejoj,
kiuj multnombraj brechis la muron de la amfiteatro malantau ni.
Perry, Gak kaj mi estis apartigitaj dum la kaoso, kiu regis en la
momentoj, post kiam la besto supersaltis la muron de la areno, kaj
kiam chiu celis savi nur sian propran hauton.

Mi kuris dekstren, preterpasante kelkajn elirejojn obstrukcitajn de
la timfrenezigita homamaso, kiu interbatalis por eskapi. Derulighis
sceno, kvazau tuta aro de dagoj atakus ilin, anstatau unusola
blinda, mortanta besto, sed tiel efikas paniko de homamaso.




7-a chapitro

LIBERIGhO


Kurinte el la trajektorio de la besto, mi chesis timi ghin, sed same
tiel rapide ekkaptis min alia emocio--espero pri fugho, kiun la
demoralizita stato de la gardistaro tiumomente ebligis.

Mi pensis pri Perry, kaj se mi ne esperus, ke liberighinte mi povos
pli bone akceli ankau lian liberighon, mi tuj pelus el mia kapo
chiujn pensojn pri fugho. Sed okazis, ke mi hastis dekstren che la
serchado de elirejo, al kiu ne kuris sagotoj, kaj fine mi trovis
tian--malaltan kaj stretan aperturon, kiu kondukis en obskuran
koridoron.

Sen primediti la eblajn konsekvencojn, mi pafis min en la ombrojn de
la tunelo, palpserchante mian vojon en la senlumeco tra kelka
distanco. La rumorado de la amfiteatro pli kaj pli dampighis, ghis
post iom da tempo regis silento kiel en tombo. Iom da malintensa lumo
filtrighis tra ventumaj kaj lumigaj tuboj lokitaj je regulaj
intervaloj, sed ghi apenau sufichis por doni al miaj homaj okuloj
iom da vidkapablo en la mallumo, do mi devis movighi tre singarde,
palpserchante mian vojon unu pashon post la alia, tushante per unu
mano la muron je mia flanko.

Iom poste, la lumo fortighis, kaj je mia ghojo mi trovis post momento
suprenirantan shtuparon, che kies supro la helega lumo de la tagmeza
suno brilis tra aperturo che la tersurfaco.

Singarde mi grimpis la shtupojn supren al la fino de la tunelo, kaj
tie mi skoltis, vidante la vastan ebenajhon de Futra antau mi. La
multnombraj altaj turoj el granito, kiuj markis la diversajn
enirejojn de la subtera urbo, situis chiuj antau mi--dorse de mi la
ebenajho etendighis plata kaj sentrajta ghis la proksimaj
antaumontetoj. Mi do atingis la tersuprajhon che la rando de la
urbo, kaj miaj fughperspektivoj shajnis multe pli helaj.

Unue mi havis la impulson atendi la noktighon, antau ol provi
transiri la ebenajhon--tiel profunde radikitaj estas la
penskutimoj--sed subite mi rememoris la eterne tagmezan ardon, al kiu
la tuta Pelucidaro estas elmetita, kaj kun rideto mi faris unuan
pashon antauen en la taglumon.

Ghistalie altkreska herbo kovras la ebenajhon de Futra--la splende
floranta herbo de la interna mondo, che kiu chiun herberan pinton
ornamas eta, kvinpetala floreto--brilaj diverskoloraj steletoj, kiuj
glimis inter la verdaj folioj, donacante al tiu stranga, sed bela
pejzagho siaspecan charmon.

Sed la sola vidajho, kiu allogis min en tiu momento, estis la foraj
montetoj, al kiuj mi volis fughi, do mi rapidis antauen, tretante en
mia hasto la miriadajn belajhojn subpiede. Perry diras, ke la
gravitoforto malpli grandas sur la suprajho de la interna mondo ol
sur la ekstera. Li klarigis al mi unufoje la tuton, sed mi neniam tre
brile komprenis tiajhojn, do mi forgesis la plejmulton. Lau mia
memoro, la diferencon kauzas iugrade la kontraualtiro de tiu parto
de la terkrusto, kiu situas tuj super la loko sur Pelucidaro, pri kiu
temas. Nu, chu klarigite chu ne klarigite, chiam shajnis al mi, ke en
Pelucidaro mi movighas pli rapide kaj pli lertmove ol sur la ekstera
surfaco--oni pashis tie kun ia aereca leghero, kiu estis tre agrabla,
kaj oni sentis ian malligitecon de sia korpo kompareblan nur kun tio,
kion oni foje spertas en songhoj.

Kaj chi-foje, transirante la florumitan ebenajhon de Futra, mi
shajnis flugi, kvankam kiugrade atribui tion al sugestio devenanta de
Perry kaj kiugrade al la realo, mi ne scias. Ju pli mi pensis pri
Perry, des malpli mi ghuis mian jhus akiritan liberecon. Por mi ne
povis esti libereco en Pelucidaro, se ne ankau la maljunulo havis
ghin, kaj nur la espero iel trovi rimedon por liberigi lin, detenis
min de reiro al Futra.

Ghuste kiumaniere helpi al Perry, tion mi apenau kapablis imagi, sed
mi esperis, ke iuj hazarde bonaj cirkonstancoj solvos la problemon
por mi. Evidente, tamen, nur miraklo povus helpi al mi, char kian
prodajhon mi, nuda kaj nearmita, plenumu en tiu stranga mondo? Mi ech
dubis, chu mi povos retrovi la vojon al Futra post la alveno al loko,
de kie mi ne plu povos vidi la ebenajhon, kaj ech se tio eblus, kian
helpon mi donu al Perry, vaginte plejeble grandan distancon?

La situacio aspektis des pli senespera, ju pli mi ekzamenis ghin, sed
kun senceda persisto mi daurigis la vojon al la antaumontetoj.
Malantau mi aperis neniu signo pri postsekvo kaj antau mi mi vidis
neniun vivajhon. Mi movighis kvazau tra mortinta kaj forgesita
mondo.

Mi tute ne scias, kompeneble, kiom da tempo mi bezonis por atingi la
randon de la ebenajho, sed finfine mi envagis la montetojn, tra kiuj
mi lauiris belan kanjoneton supren al la montoj. Flanke de mi
petolis ride murmuranta rojo, brue hastanta al la silenta maro. En
ghiaj plej kvietaj malrapidejoj mi ekvidis multajn fishetojn, kiuj
pezis lau mia takso kvar au kvin funtojn[15]. Lau la aspekto,
kvankam ne lau grandeco kaj koloro, ili similis al la balenoj de
niaj propraj maroj. Gvatante ilian naghan kaprioladon, mi eltrovis ne
nur, ke ili mamnutras siajn idojn, sed ankau, ke ili fojfoje aliras
la akvosuprajhon kaj por spiri kaj por manghi iujn herbojn kaj iun
kuriozan skarlatan likenon, kiu kreskis sur la rokoj tuj super la
akvonivelo.

Tiu lasta kutimo donis al mi la okazon, kiun mi avidis--kapti unu
tian plantomanghantan cetacon, kiel Perry nomis ilin, kaj prepari
tiel bonan manghon kiel oni povas el nekuirita varmsanga fisho; sed
intertempe mi kutimighis nutri min per manghajho en ties natura
stato, che kio mi tamen obstinis ellasi la okulojn kaj intestojn, kio
siatempe tre amuzis Gak, al kiu mi chiam donacis tiujn frandajhojn.

Kaurante borde de la rojo, mi atendis, ghis unu tia eteta purpura
baleno elmergighis por mangheti je la longaj herboj pendantaj super
la akvo, kaj tiam, kiel predobesto, kiu la homo efektive estas, mi
ekkaptis per unu salto mian viktimon, je kiu mi ekkvietigis mian
malsaton, dum ghi ankorau vivplene tordighis por fughi.

Poste, mi trinkis el la kristala akvo, kaj, lavinte la manojn kaj
vizaghon, mi fughis plu. Super la fonto de la rojo mi devis grimpi
tra kruda tereno ghis la pinto de longa montokresto. Antau tio, mi
jam sekvis krutan deklivon ghis la bordo de serena interna maro, sur
kies trankvila suprajho sternighis pluraj belaj insuloj.

La pejzagho estis pli ol charma, kaj, vidante nek beston nek homon,
kiu povus minaci mian nove gajnitan liberecon, mi glitis de sur la
krutajho, kaj duone glitante, duone falante, mi faligis min en la
ravan valon, kies nura aspekto shajnis promesi azilejon de paco kaj
sekureco.

Sur la milde dekliva plagho, sur kiu mi migris, kushis dissemite
multaj drolformaj, koloraj konkoj, el kiu kelkaj estis vakaj, dum
abundo da aliaj ankorau enhavis moluskojn tiel variajn kiel chiujn,
kiuj iam pasigis sian inertan vivon che la senbruaj bordoj de la
pramaroj de la ekstera terkrusto. Dum mi marshis, mi ne povis ne
kompari min kun la unua viro de tiu alia mondo, char tiel absoluta
estis la soleco, kiu chirkauis min, kaj tiel praepokaj kaj
netushitaj estis la virgaj mirindajhoj kaj belajhoj de la adoleska
naturo. Mi min sentis dua Adamo, migranta solece tra infanagha mondo,
serchante mian Evan, kaj dum mi tion pensis, shvebis en mia imago la
ravaj konturoj de shia perfekta vizagho kun abundo da belegaj, nigraj
haroj super ghi.

Dum mi marshis, miaj okuloj rigardis suben sur la plaghon, tiel ke mi
jam tre proksimis, kiam mi ekvidis la aferon, kiu frakasis mian belan
revon pri soleco, sekureco, sereno kaj praepoka memsuficho. Temis pri
elkavigita arbotrunko tirita sur la sablon, en kies fundo kushis
kruda remilo.

Mi ankorau trovighis en stato de forta shoko je la konsciigho pri
sendube ebla nova danghero, kiam mi audis klaketadon de lozaj
shtonoj el la direkto de la krutajho, kaj, turninte miajn okulojn, mi
vidis la produktinton de la bruo, grandan kuprokoloran viron, kiu
rapide alkuris min.

Lia rapidego estis per si mem sufiche minaca, tiel, ke tute ne
necesis vidi la aldonajn pruvojn: la lancon en lia mano kaj la
koleron en lia vizagho. Ech sen ili, mi konsciis pri mia
endangherigita situacio, sed kien fughi--tio estis la multepeza
problemo.

Tiu ulo tiel fulmrapidis, ke shajnis neeble forkuri de li sur la
plagho. Restis do nur unu alia ebleco--la rustika kanoto--kaj en
hasto egala al lia mi pushis ghin en la maron, kaj kiam ghi ekflosis,
mi donis al ghi lastan shovon kaj enpashis ghin che la pinto.

La posedanto de la primitiva boato vochigis krion de furiozo, kaj unu
momenton poste lia shtonpinta lanco skrapis mian shultron kaj
enprofundighis en la lignon de la pirogo. Mi ekkaptis la remilon kaj
en febra hasto urghis la pezmovan, shancelighantan boateton sur la
suprajhon de la maro.

Unu transshultra rigardo evidentigis al mi, ke la kuprulo jam
plonghis en la akvon kaj rapide postnaghis en persekuto. Liaj fortaj
naghtiroj minacis postnelonge alvenigi lin, char mi faris nur
testudan progreson en tiu nekonata boato, kiu ekveturis en chiu
direkto, krom en la de mi celita, pro kio mi disipis duonon de mia
energio, returnante ghian grandan pruon al la ghusta veturdirekto.

Mi veturis jam proksimume cent jardojn, kiam evidentighis, ke la
postchasanto kaptos la randon de la pirogo post kelkaj naghtiroj. En
furioza malespero mi ekluktis kontrau tiu prototipo de chiuj
remiloj, urghe penante eskapi, sed chiam ankorau proksimighis la
kupra giganto.

Jam li etendis manon al la pirogo, kiam mi vidis mincan kaj sinuan
korpon sagi el la subaj profundajhoj. Ankau la viro vidis ghin, kaj
la mieno de hororo, kiu ekregis lian vizaghon, donis al mi certecon,
ke mi ne plu devos timi lin, char lia vizaghesprimo montris timon pri
certa morto.

Poste, lin chirkauvolvis la shlimaj faldegoj de hida monstro el la
praprofundo--giganta marserpentego kun elstarantaj dentegoj kaj
elpafighema dupinta lango, kun ostecaj protuberancoj sur la kapo kaj
nazo, kiuj estis fortikaj kornetoj.

Rigardante tiun lukton je vivo au morto, mia rigardo trafis la
okulojn de la kondamito, kaj mi preskau certis percepti en ili
esprimon de malespera petego. Chu jes chu ne, min subite trainundis
profunda kompato al la malfelichulo. Li ja estis mia homfrato, kaj la
fakto, ke li kun plezuro estus mortiginta min, se min kaptinta,
forvaporighis el mia kapo, fronte al lia ekstrema minacateco.

Nekonscie, mi jam chesis remi, kiam la serpento shvebis supren por
ataki mian persekutanton, do la pirogo ankorau flosis apud ili
ambau. La monstro shajnis nur ludi kun la viktimo, antau ol
malfermi siajn timindajn makzelojn kaj ekkapti lin kaj treni lin al
sia domicilo en la obskura profundo por lin manghi. La granda
serpenta korpo volvighis kaj malvolvighis chirkau sia predo. La
malignaj plenapertaj makzeloj klakfermighis antau la vizagho de la
viktimo. La dupinta lango fulmis sur la kupran hauton kaj resaltis.

La grandulo noble batalis por sia vivo, batante per sia shtona hakilo
kontrau la osteca kiraso, kiu kovris tiun forpushan korpegon, sed li
ne pli vundis ghin ol per simplaj manaj batoj.

Fine, mi ne plu povis elteni la inertan sidadon, dum tiu maligna
rampulo trenis homan fraton al fia morto. Enpikita en la pruo de la
pirogo estis la lanco jhetita kontrau mi de tiu, kiun savi mi subite
deziris. Per tirego mi elshiris ghin, kaj, ekstarante sur la voblema
trunko, mi trapushis ghin per la tuta forto de miaj du brakoj inter
la algapantajn makzelojn de la hidrofidio[16].

Laute siblante, la bestego delasis de sia predo kaj atakis min, sed
la lanco, krochita en ghia gorgho, vanigis ghian provon kapti min,
kvankam ghi preskau renversis la pirogon per sia furioza strebo
atingi min.


Subnotoj

[15] 1 funto = 0,453 kg.

[16] prabesto-specio.




8-a chapitro

LA TEMPLO DE LA MAHAROJ


La indigheno, shajne nevundita, rapide grimpis en la pirogon kaj,
tenante la lancon kun mi, helpis forteni la furiozan estajhon. Nun la
sango el la vundita rampulo rughigis la akvon chirkau ni, kaj
baldau ghia debiligho en la lukto evidentigis, ke mi morte vundis
ghin. Fine, ghiaj klopodoj por atingi nin tute chesis, kaj post
kelkaj konvulsioj ghi turnighis sur la dorson, shtone morta.

Jen trairis mian kapon la subita ekpripenso pri la situacio, en kiun
mi venigis min. Mia plua sorto estis plene je la dispozicio de la
sovaghulo, kies pirogon mi shtelis. Ankorau tenante la lancon, mi
rigardis en lian vizaghon kaj trovis, ke li absorbite pristudas min.
Tiel ni staris dum pluraj minutoj, fikstenante ambau la armilon, dum
ni gapis per stulta miro unu la alian.

Mi ne scias, kio trakuris lian kapon, sed mian trakuris nur unu
demando: kiom da tempo, ghis la ulo rekomencos la atakon.

Fine li alparolis min, sed en lingvo nekonata al mi. Mi balancis mian
kapon por signali nescion de lia lingvo, samtempe alparolante lin per
la jhargonacho, kiun la sagotoj uzas por interparoli kun la homaj
sklavoj de la maharoj.

Je mia ghojo, li komprenis min kaj respondis per la sama jhargono.

"Kial vi tenas mian lancon?" li demandis.

"Por ke vi ne trapiku min per ghi," mi respondis.

"Tion mi ne farus," li diris, "char vi jhus savis mian vivon," kaj
tion dirinte li forprenis la manojn de la lanco kaj ekkauris sur la
fundo de la pirogo.

"Kiu vi estas," li demandis plu, "kaj el kiu lando vi venis?"

Ankau mi sidighis, metante la lancon inter nin, kaj provis klarigi,
kiel mi venis al Pelucidaro kaj de kie, sed estis por li tiom neeble
kompreni au kredi la kuriozan historion, kiun mi rakontis al li,
kiom vershajne por vi kredi je la ekzisto de la interna mondo.

Shajnis al li tute ridinda la imago, ke malproksime sub liaj piedoj
ekzistus alia mondo, loghata de homoj similaj al li mem, kaj ju pli
li primeditis tion, des pli laute li ridis. Sed tiel chiam estis.
Tio, kion nia povra, limigita mondosperto neniam inkluzivis, tio
kvazau ne povas esti--niaj nesenlimaj mensoj povas kompreni nur
tion, kio ekzistas lau la kondichoj, kiujn ni trovas chirkau ni,
sur la eksterajho de sensignifa polvereto, kiu iras sian vojon inter
la rokoj de la universo--la buleto de malseka grundo, kiun ni tiel
fiere nomas la Mondo.

Mi do rezignis pri tio kaj pridemandis lin pri li mem. Li diris, ke
li estas mezopo kaj nomighas Jha.

"Kiu estas la mezopoj?" mi demandis. "Kie ili vivas?"

Li mirigite rigardis min.

"Mi preskau povas kredi, ke vi estas el alia mondo," li diris, "char
kiu pelucidarano povus estis tiel nescia! La mezopoj vivas sur la
maraj insuloj. Mi almenau neniam audis pri mezopo, kiu vivas
aliloke, kaj sur la insuloj vivas nur mezopoj, kvankam povus esti
tute alie en aliaj, foraj landoj. Mi ne scias. Almenau estas tiel,
ke en chi tiu maro kaj en la proksimaj, nur homoj de mia gento loghas
sur la insuloj.

"Ni estas fishkaptantoj, kvankam ni ankau bone chasas. Ni ofte iras
al la cheftero por serchi chasbestojn, char ili maloftas sur chiuj
insuloj, krom la grandaj. Ni estas ankau militistoj," li aldonis
fiere. "Ech la sagotoj de la maharoj timas nin. Iam, kiam Pelucidaro
estis juna, la sagotoj shatis kapti kaj sklavigi nin, kiel la aliajn
homojn de Pelucidaro. Tiel jam delonge rerakontas patroj al filoj.
Sed ni batalis tiel furioze kaj mortigis tiom da maharoj en iliaj
propraj urboj, ke ili fine lernis, ke pli prudente estus ne gheni
nin, kaj ankorau pli poste venis tempo, kiam la maharoj estis tro
pigraj ech por kapti por si mem fishojn, krom por distrighi, kaj tiam
ni farighis por ili utilaj provizantoj de bezonajhoj, kaj sekve
estighis paco inter la rasoj. Nun ili donas al ni aferojn, kiujn ni
ne kapablas produkti, kontrau la fishoj, kiujn ni kaptas, kaj tiel
la maharoj vivas en paco kun la mezopoj.

"La grandeguloj ech venis al niaj insuloj. Tie, for de la avidaj
rigardoj de iliaj propraj sagotoj, ili praktikas siajn religiajn
ritojn en la temploj, kiujn ili kun nia helpo konstruis tie. Se vi
ekloghos che ni, vi sendube vidos, kiajn ritojn ili havas, vere
strangajn, kaj terure malfelichajn por la kompatindaj sklavoj, kiujn
ili alportas por partopreni en ili."

Dum Jha parolis, mi havis bonegan okazon por pli precize ekzameni
lin. Li estis giganta ulo, kiu altis lau mia takso ses futojn kaj
ses au sep colojn, belforma kaj kun kupre rugha hautkoloro ne multe
alia ol tiu de niaj nordamerikaj indianoj, kaj ankau liaj trajtoj
similis al iliaj. Li havis aglan nazon, kian oni trovas che multaj
anoj de la pli altaj triboj, elstarantajn vangostojn kaj nigrajn
harojn kaj okulojn, sed liaj lipoj kaj busho estis pli belformaj.
Entute, Jha estis impona kaj bela, kaj belparola ech en la mizera
helpa jhargono, kiun ni devis uzi.

Dum nia interparolo, Jha prenis la remilon kaj remis la pirogon per
viglaj tiroj antauen al granda insulo, kiu situis proksimume duonan
mejlon for de la cheftero. Lia lerta manovrado de la kruda kaj
malfacila boato elvokis mian plej profundan admiron, char nelonge
antaue mi mem manovris ghin tiel fiaske.

Ektushinte la belan, ebenan plaghon, Jha elsaltis, kaj mi sekvis lin.
Kune ni trenis la pirogon sufiche for inter la arbustojn, kiuj
kreskis post la sablo.

"Necesas kashi la pirogojn," Jha klarigis, "char la mezopoj de Luana
konstante militas kontrau ni kaj shtelus ilin, se ili trovus ilin."
Li montris per la kapo al insulo pli fora en la maro, tiel dista, ke
ghi shajnis nura nebulajho pendanta en la malproksima chielo. La
suprenira kurbigho de la surfaco de Pelucidaro konstante malkashis al
la okuloj de homo de la ekstera Tero nekredeblajhojn. Vidi la teron
kaj akvon kurbighi supren en la malproksimo, ghis ghi shajnis
kurbighi al la rigardanto, fandighante poste kun la fora chielo.
Percepti la marojn kaj montojn pendi super la kapo postulis tiel
plenan inversighon de la sentuma kaj rezona fakultoj, ke oni preskau
nur gapmiris.

Kashinte la pirogon, Jha tuj sin jhetis en la ghangalon, kaj baldau
venis sur stretan, sed klare videblan padon, kiu serpentumis tien kaj
reen, kiel la vojoj de chiuj primitivaj gentoj, sed kiel mi poste
konstatis, unu strangajho distingas ilin disde chiuj aliaj, kiujn mi
iam ajn vidis, chu ene de la Tero chu sur ghi.

Chiufoje la pado iradis, videbla kaj neta kaj bone eltretita, ghis
abrupte ghi finighis, meze de iu densa ghangala implikajho, kaj tiam
Jha subite retroiris kelkajn pashojn malantauen, saltis sur arbon,
tragrimpis ghin ghis la alia flanko, faligis sin sur trunkon de
falinta arbo, saltis preter malaltan arbuston kaj alterighis sur tute
alian nete videblan padon, kiun li kurtan distancon sekvis, turnighis
kaj retroiris mejlon au malpli ol mejlon, ghis kie tiu nova pado
finighis tiel abrupte kaj mistere kiel la antaua vojparto. Tie li
denove transpasis chiufoje ian medion, kie ne eblis lasi spuron, kaj
poste resurpashis la interrompitan vojon.

Kiam mi ekkomprenis la celecon de tiu miriga itinero, mi ne povis ne
admiri la indighenan sagacon de tiu antikva pramezopo, kiu elpensis
tiun originalan artifikon por malhelpi persekutadon fare de malamikoj
kaj por prokrasti au malebligi tute ties provojn sekvi lin en liajn
urbojn profunde sub la tero.

Al vi, homoj de la ekstera mondo, tio eble shajnas malrapida kaj
peniga metodo por vojaghi tra la ghangalo, sed se vi estus
pelucidarano, vi komprenus, ke la tempo estas nenia faktoro, kie ghi
ne ekzistas. Tiel labirintaj estas la sinuoj de la padoj, kaj tiel
diversaj la interpadaj medioj kaj la distancoj, kiujn oni devis
retroiri ekde la padofinoj por ilin trovi, ke mezopo ofte ighas viro
antau ol koni ech tiujn, kiuj kondukas de lia propra urbo al la
maro.

Fakte, tri kvaronoj de la edukigho de mezopa junulo konsistas el
konatigho kun tiuj ghangalaj vojoj, kaj la relativa rango de iu
plenkreskulo dependas plejparte de la nombro de vojoj sur lia propra
insulo, kiujn li kapablas sekvi. La inoj nenion lernas pri ili, char
de la naskigho ghis la morto ili neniam forlasas la arbaran
maldensejon, en kiu situas ilia naskigha vilagho, krom se ilin
edzinigas viro el alia vilagho, au se ilin militkaptas malamikoj de
ilia tribo.

Migrinte eble kvin mejlojn tra la ghangalo, ni subite eniris grandan
maldensejon, en kies preciza centro staris vilagho tiel drolaspekta,
kiel oni povus imagi.

Estis forhakitaj la suproj de iuj grandaj arboj dekkvin au dudek
futojn super la tero, kaj sur tiuj trunkoj estis konstruitaj sferaj
loghejoj el kototegitaj plektitaj vergoj. Sur la verto de chiu el la
pilkecaj domoj staris iuspeca skulptajho, kiu lau la klarigo de Jha
identigis ghian loghanton.

Horizontalaj aperturoj, ses colojn altaj kaj du au tri futojn
longaj, servis por enlasi lumon kaj ventumi. La enirejo de domo estis
malgranda aperturo en la bazo de arbo, kiu gvidis per kruda
shtupetaro supren tra la kavigita trunko al la supra chambraro. La
amplekso de la domoj variis de du ghis pluraj chambroj. La plej
granda, kiun mi eniris, havis du etaghojn kaj ok apartamentojn.

Chirkau la vilagho, inter ghi kaj la ghangalo, estis bele kulturitaj
agroj, sur kiuj la mezopoj kultivis la bezonatajn grenojn, fruktojn
kaj legomojn. Virinoj kaj infanoj laboris en tiuj ghardenoj, kiam ni
transiris al la vilagho. Vidante Jha, ili salutis respekteme, sed min
ili tute ne atentis. En ilia mezo kaj che la periferio de la
kultivita tereno estis multe da militistoj. Ankau tiuj salutis Jha,
tushante la teron tuj antau si per la pintoj de siaj lancoj.

Jha kondukis min al granda domo meze de la vilagho--la okchambra--kaj
invitinte min enveni, li donis al mi manghajhon kaj trinkajhon. Tie
mi konatighis kun lia edzino, belulino kun mamsuchanta bebo en la
brakoj. Jha rakontis al shi, kiel mi savis al li la vivon, kaj post
tio shi chiam traktis min tre kompleze kaj gastigeme, permesante al
mi ech teni kaj amuzi la adoratan etulon, kiu, lau Jha, estis la
regonto de la tribo, char Jha shajnis esti la nuna reganto de la
komunumo.

Ni manghis kaj ripozis, kaj mi dormis, pri kio Jha tre amuzighis,
char laushajne li malofte au ech neniam tion faris, kaj poste la
rughulo proponis, ke mi akompanu lin al la templo de la maharoj, kiu
staris ne malproksime de la vilagho.

"Estas malpermesite viziti ghin," li diris, "sed la grandeguloj ne
kapablas audi, kaj se ni bone kashos nin, ili tute ne scios pri nia
cheesto. Mi estas homo, kiu malamas ilin kaj chiam malamis ilin, sed
la aliaj chefoj de la insulo kredas, ke estus plej prudente daurigi
la amikajn rilatojn inter la du rasoj; se ne estus tiel, nenio pli
plachus al mi ol gvidi miajn militistojn en batalo kontrau la fiaj
estajhoj kaj ekstermi ilin--la vivo en Pelucidaro estus pli bona, se
ili ne ekzistus."

Mi tutkore konsentis kun Jha, sed shajnis al mi malfacila afero
ekstermi la regantan rason de Pelucidaro. Tiel interparolinte, ni
sekvis la komplikan padon al la templo, kiu trovighis en malgranda
maldensejo borderita de enormaj arboj, similaj al tiuj, kiuj kredeble
abundis sur la ekstera krusto dum la karbonio.

Jen ghi staris: granda templo el tajlita rokajho, konstruita en la
formo de granda ovalo, kun volba tegmento perforita de kelkaj grandaj
aperturoj. Neniu pordo au fenestro videblis sur la flankoj de la
konstruajho, kaj oni ne bezonis tiajn, krom unu enirejo por la
sklavoj, char, kiel Jha klarigis, la maharoj enflugis en sian
solenejon kaj elflugis el ghi tra la tegmentaj malfermajhoj.

"Sed estas enirejo", Jha aldonis, "che la bazo de la konstruajho, pri
kiu ech la maharoj nenion scias. Venu." Kaj li kondukis min trans la
maldensejon al amaso de shtonoj kushantaj apud la bazo de la muro che
unu ekstremo de la konstruajho. De ghi li forshovis kelkajn grandajn
rokojn kaj tiel malkashis malgrandan aperturon, kiu kondukis rekte en
la konstruajhon, almenau laushajne, kvankam, enirinte post Jha, mi
trovis min unue en tute malluma streta loko.

"Ni trovighas en la ekstera muro," diris Jha. "Ghi estas kava. Sekvu
min singarde."

La rughulo antaueniris kelkajn pashojn palpserche kaj poste komencis
supreniri krudan shtupetaron similan al tiu, kiu kondukis de la tero
al la supraj etaghoj de lia domo. Ni supreniris eble 40 futojn, kiam
la interno de la intermura spaco ekhelighis, kaj baldau ni atingis
malfermajhon en la interna muro, el kiu ni povis senperturbe rigardi
la tutan internon de la templo.

La plej malsuperan plankon okupis enorma baseno de klara akvo, en kiu
multaj malignaj maharoj adaghe naghis tien kaj reen. Artefaritaj
insuloj el granito punktis tiun surogaton de maro, kaj sur pluraj el
ili mi vidis gevirojn de mia specio.

"Pro kio homoj estas chi tie," mi demandis.

"Atendu, kaj vi jam vidos," respondis Jha. "Ili ludos chefrolon en la
ceremonioj, kiuj sekvos post la enveno de la reghino. Estu danka, ke
vi ne trovighas sur ilia flanko de la muro."

Li apenau finparolis, kiam audighis super ni la plaudado de
svingighantaj flugilegoj, kaj momenton poste, longa procesio de
timigaj pelucidaraj rampuloj malrapide kaj majeste flugis tra la
granda malfermajho en la mezo de la tegmento kaj solene
chirkaushvebis la randon de la templo.

Kelkaj maharoj iris unuaj, postsekvite de almenau dudek konsternaj
pterodaktiloj--tipdaroj, kiel oni nomas ilin en Pelucidaro. Malantau
tiuj venis la reghino, flanke eskortita de aliaj tipdaroj, same kiel
okazis, kiam shi eniris la amfiteatron de Futra.

Trifoje ili iris chirkaue en la interno de la ovala salonego, kaj
fine ripozigis sin sur la malsekaj kaj malvarmaj rokegoj, kiuj
elstaras che la ekstera rando de la baseno. En la centro de unu
flanko la plej granda roko estis rezervita por la reghino, kaj sur
ghi shi kushigis sin, chirkauita de sia terura gardistaro.

Preninte siajn lokojn, chiuj kushis dum kelkaj minutoj kviete. Oni
povis imagi, ke ili silente preghas. La kompatindaj sklavoj sur la
insuletoj per larghaj okuloj gapis la fibestojn. Plimulto de la viroj
rekte kaj majeste staris kun la brakoj kunfalditaj sur la brusto,
atendante sian pereon; sed la virinoj kaj infanoj sin krochis unu al
la alia, kashighante malantau la viroj. Ili estis noblaspekta raso,
la kavernohomoj de Pelucidaro, kaj se niaj prauloj similis al ili, do
la homaro de la ekstera mondo ne plibonighis, sed degeneris dum la
paso de la epokoj. Al ili mankas nur bonaj okazoj. Ni havas bonajn
okazojn kaj malmulton alian.

Nun movighis la reghino. Shi levis sian malbelan kapon por
chirkaurigardi; poste, shi tre malrapide shovis sin al la rando de
sia trono kaj glitis senbrue en la akvon. Tien kaj reen shi naghis en
la longa akvujo, returnighante che la ekstremoj, kiel oni vidas
kaptitajn fokojn fari en siaj basenetoj, turnighante surdorsen kaj
plonghante suben.

Pli kaj pli proksime al la insuloj shi venis, ghis finfine shi restis
senmova antau la plej granda, rekte trans la akvo de shia trono.
Levante sian fian kapon el la akvo, shi fiksrigardis per la grandaj,
rondaj okuloj la sklavojn. Tiuj estis grasaj kaj belformaj, char oni
alportis ilin el fora mahara urbo, kie oni tenis homojn en gregoj,
bredis kaj grasigis ilin, kiel ni bredas kaj grasigas brutojn.

La reghino krochis siajn okulojn al graseta junulino. Shia viktimo
provis forturni sin, kashis sian vizaghon per la manoj kaj genuighis
malantau iu virino; sed la rampulo, sen palpebrumi, tiel fikse
alrigardis, ke mi povus jhuri, ke shia rigardo penetras la virinon
tra shiaj brakoj, trafante fine ghis la kerno de shia cerbo.

La kapo de la rampulo komencis malrapide balancighi, sed la okuloj
neniam chesis direktighi al la timigita virino, kaj jen: la viktimo
reagis. Shi turnis siajn larghajn, timplenigitajn okulojn al la
mahara reghino, lante ekstaris kaj poste, kvazau remorkita de iu
nevidebla potenco, shi movighis kiel tranculino rekte al la rampulo,
fiksante siajn vitrecajn okulojn al la okuloj de sia predanto.

Al la akvorando shi venis, ech sen heziti, kaj enpashis la
malprofundan akvon flanke de la insuleto. Shi direktighis antauen al
la maharo, kiu nun lante retroflosis, kvazau shi kondukus sian
viktimon antauen. La akvo altighis ghis la genuoj de la ino, kaj
ankorau shi pluiris, katenita de tiu okulacho. Jam la akvo ghisiris
shian talion, poste jam la akselojn. Shiaj kompanoj sur la insulo
spektis hororighantaj, senpovaj malhelpi shian pereon, en kiu ili
vidis auguron de sia propra.

La maharo mergighis, ghis nur la longa beko kaj la okuloj elstarighis
super la akvosuprajho, kaj la ino flosis antauen, ghis la pinto de
tiu maligna beko distancis nur unu-du colojn for de shia vizagho, dum
shi fikse gapis plu en la okulojn de la rampulo.

Nun la akvo superiris la bushon kaj nazon de la junulino--vidighis
nur shiaj okuloj kaj frunto--kaj tamen shi marshis plu post la
retroglitanta maharo. La kapo de la reghino poiome malvideblighis sub
la suprajho, kaj ghin sekvis la okuloj de la viktimo--nur malrapida
ondocirklo disiris al la bordoj por marki la lokon, kie la duopo
malaperis.

Dum kelka tempo regis plena silento en la templo. La sklavoj staris
rigidaj pro teruro. La maharoj rigardis la suprajhon de la akvo por
ekvidi la reaperon de sia reghino, kaj post iom longa tempo shia kapo
malrapide elmergighis che unu ekstremo de la baseno. La dorson
antaue, shi aliris la suprajhon, same tiel fikse antauenrigardante,
kiel shi faris, trenante la sendefendan junulinon al la morto.

Kaj tiam, mi je mia mirego ekvidis la frunton kaj okulojn de la
junulino pograde reaperi el la profundo, sekvitaj de la rigardo de la
rampulo, ne alie ol kiam shi malaperis sub la akvon. La ino eliris
chiam plu, ghis shi staris en akvo apenau ghisiranta shiajn genuojn,
kaj kvankam shi estis subakvigita sufiche longe por droni trifoje,
nenio indikis, krom shiaj gutantaj haroj kaj akvobrilanta korpo, ke
shi ech estis submergita.

Denove kaj denove la reghino kondukis la junulinon en la profundon,
kaj denove el ghi supren, ghis la mistera hanto de la eventoj
komencis tiel agaci miajn nervojn, ke mi povus mem salti en la
basenon por savi la infanon, se mi ne estus teninta firman
memregadon.

Unufoje, ili estis multe pli longe subakve ol antaue, kaj kiam ili
venis al la akvosuprajho, mi hororighis vidi unu el shiaj brakoj
foresti--tute forronghita che la shultro--sed neniel la
kompatindulino signalis, ke shi spertas doloron. Nur la hororo en
shiaj okuloj shajnis pli intensa.

La postan fojon, la alia brako estis for, poste la mamoj, poste parto
de la vizagho--estis repusha vidajho. La kompatindaj homoj sur la
insuloj, atendante sian sorton, provis kovri siajn okulojn per la
manoj por forbari la abomenindan vidajhon, sed jam mi vidis ankau
ilin enfali la hipnotan sorchon de la rampuloj, tiel, ke ili povis
nur kauri terurigite, kun la okuloj gluitaj al la abomenajho
okazanta antau ili.

Fine, la reghino trovighis multe pli longe subakve ol iam antaue,
kaj kiam shi venis supren, shi venis sola kaj naghis dormeme al sia
rokego. La momento, kiam shi surgrimpis ghin, shajnis signalo al la
aliaj maharoj, ke ili eniru la basenon, kaj tiam komencighis multe
pli grandskala ripetigho de la mistera sorchajho, en kiun la reghino
gvidis sian viktimon.

Nur la virinoj kaj infanoj farighis predo de la maharoj--ili estis la
plej malfortaj kaj molaj--kaj satmanghinte je la homa karno, kio
signifis por kelkaj manghi du au tri sklavojn, restis nur chirkau
dudek plenkreskaj viroj, kaj mi kredis, ke ial oni restigos ilin
vivaj, sed tute alie okazis, char kiam la lasta maharo grimpis sur
sian rokon, la tipdaroj de la reghino sagis en la aeron,
chirkauflugis la templan internon unufoje, kaj tiam, siblante kiel
vapormotoroj, ili impetis kontrau la restintajn sklavojn.

Chi-foje ne okazis hipnotado--realighis nur simpla, sovagha brutaleco
de rabobestoj, kiuj ungas, shiras kaj glutas sian viandon, sed ech
tio estis malpli forpusha ol la supernatura procedo de la maharoj.
Dum la tipdaroj finforglutis la lastajn sklavojn, la maharoj jam
dormis sur siaj rokegoj, kaj momenton poste, la grandaj pterodaktiloj
reflugis al sia loko flanke de la reghino, kie ili mem ekdormis.

"Mi kredis, ke la maharoj malofte au neniam dormas," mi diris al
Jha.

"Ili faras multon en chi tiu templo, kion ili ne faras aliloke," li
respondis. "La maharoj de Futra lauonidire ne manghas homan karnon,
sed oni alportas milojn da sklavoj chi tien, kaj preskau chiam
trovighas maharoj por manghi ilin. Mi supozas, ke ili pro tio ne
venigas siajn sagotojn chi tien, char ili hontas pro tiu kutimo, pri
kiu ili supozigas, ke nur la plej postighintaj el iliaj samrasanoj
praktikas ghin. Sed mi vetus mian pirogon kontrau rompita remilo, ke
ne ekzistas ech unu maharo, kiu rifuzas homviandon, kiam ajn shi
povas akiri ghin."

"Kial ili malshatu manghi la karnon de homoj," mi demandis, "se ili
efektive rigardas nin kiel malsuperajn bestojn?"

"Ili laudire rigardas kun abomeno la manghantojn de homa karno ne
tial, ke ili konsideras nin egaluloj," respondis Jha, "sed nur, char
ni estas varmsanguloj. Ili ech ne pripensus manghi dagajhon, kiu por
ni estas delektajho, same kiel mi ne manghus serpenton. Fakte,
malfacilas klarigi, kial ekzistas che ili tiaj inklinoj."

"Mi volus scii, chu ili lasis ech unu homon vivanta," mi scivolis,
forte elklinighante el la aperturo en la roka muro por pli bone
ekzameni la templon. Rekte sub mi, la ondoj plaudetis ghis la bazo
de la muro pro brecho inter la rokoj tiuloke kaj ankau en kelkaj
aliaj lokoj chirkau la periferio de la templo.

Miaj manoj ripozis sur peceto de granito, kiu konsistigis parton de
la muro, kaj mia tuta pezo sur ghi montrighis troshargho. Ghi
elrompighis, kaj mi impetis antauen. Per nenio mi povis savi min,
kaj mi plonghis kapantaue en la akvon sub mi.

Bonshance, la baseno estis profunda tie, kaj mi ne vundighis pro la
falo, sed dum mi altighis al la akvosuprajho, mia spirito plenighis
de teruro pro mia situacio, char mi pripensis la abomenindan pereon,
kiu atendos min tuj, kiam la okuloj de la rampuloj trafos la
estajhon, kiu perturbis ilian dormon.

Kiel eble plej longe mi restis submergita kaj dume rapide naghis en
la direkto de la insuloj, por ke mi plejeble longe restu viva. Fine,
mi devis supreniri por preni aeron, kaj kiam mi jhetis timplenan
rigardon en la direkto de la maharoj kaj la tipdaroj, mi preskau
senkonsciighis, vidante, ke ne restis ech unusola sur la rokoj, kie
mi ilin laste vidis, kaj kiam mi perokule travagis la templon, mi ne
povis percepti iun ajn el ili en ghia interno.

Mi estis dum momento konsternita pri la aferstato, ghis kiam mi
rememoris, ke la maharoj, char surdaj, ne povis vekighi pro la bruo
farita de mia korpo, kiam ghi trafis la akvon, kaj krome, ke pro la
foresto de la tempo en Pelucidaro ne eblas scii, kiel longe mi estis
subakve. Estus malfacile kalkuli ghin lau surteraj kutimoj kaj
normoj--la tempopason--kaj ekkalkulinte, mi komprenis, ke mi estis
subakve eble sekundon, eble monaton, au eble ech tute ne. Oni ne
povas ech koncepti la eksternormalajn kontraudirojn kaj neeblajhojn,
kiuj estighas, kiam mankas chiu el la metodoj de tempomezurado, kiujn
ni havas surtere.

Tuj mi volis gratuli min okaze de la miraklo, kiu donis al mi
portempan savighon, kiam la memoro pri la hipnotaj potencoj de la
maharoj plenigis min je anticipa timo, ke ili eble en tiu momento
aplikas sian misteran arton kontrau mi, kun la efiko, ke mi nur
imagas min sola en la templo. Je tiu penso, frida shvito ekfluis el
chiuj poroj de mia hauto, kaj dum mi grimpis el la akvo sur unu el
la insuletojn, mi tremis kiel folio--vi ne povas imagi la hororegon,
kiun ech la nura penso pri la fiaj maharoj de Pelucidaro estigas en
la spirito de homo--kaj aldone al tio senti sin stirata de tiuj
achaj, shlimaj kaj nauzaj estajhoj, kiuj pretas treni homon sub la
akvon por manghi lin! Terurveka afero.

Sed ili ne venis, kaj fine mi konkludis, ke mi estas vere sola en la
templo. Kiel longe mi restos sola: jen la sekvanta demando, kiu
trafis en mian kapon, dum mi furioze chirkaunaghis denove, serchante
manieron fughi.

Plurfoje mi vokis al Jha, sed laushajne li foriris post mia falo en
la basenon, char miaj krioj ne elvokis respondon. Sendube li sentis
sin tiel certa pri mia mortonteco, kiam li vidis min fali el nia
kashejo, kiel mi tiam sentis, kaj timante mem esti eltrovita, rapidis
el la templo al sia vilagho.

Mi sciis, ke la konstruajho devas havi enirejon flanke de la
tegmentaj enirejoj, char ne shajnis kredeble, ke la miloj da sklavoj,
kiujn oni venigadis, por ke la maharoj satighu je la de ili avidata
homviando, estus altransportitaj tra la aero, do mi pluserchis, ghis
fine min rekompencis la malkovro de kelkaj lozaj granitaj blokoj en
la masonajho je unu flanko de la templo.

Malgranda peno montrighis suficha por deloki sufiche da shtonoj, por
ke mi trarompu vojon en la maldensejon, kaj momenton poste mi jam
tragalopis la interspacon al la densa ghangalo post ghi.

Tie mi falis, anhelante kaj tremante, sur la herbtapishon sub la
gigantaj arboj, char mi sentis min kvazau fughinta el la ridetanta
fauko de la morto kaj el la profundo de mia propra tombo. Kia ajn
danghero kashighos en tiu insula ghangalo, neniu povos esti tiel
timinda kiel tiuj, de kiuj mi jhus forkuris. Mi sciis, ke mi povos
renkonti la morton kun kuragho, se ghi nur venos en la formo de iu
konata besto au de homo--kio ajn, sed nur ne la turpaj kaj misteraj
maharoj.




9-a chapitro

LA VIZAGhO DE LA MORTO


Shajne mi ekdormis pro lacego. Post la vekigho mi estis tre malsata,
kaj okupinte min dum iom da tempo per fruktoserchado, mi ekmarshis
tra la ghangalo por trovi la plaghon. Mi sciis, ke la insulo estas
sufiche malgranda, por ke mi facile trovu la maron, se mi nur irus
rektlinie, sed ghuste tio estis la problemo, ke mankis rimedo
konstati la direkton kaj iradi lau ghi. La suno ja estis chiam super
mia kapo, kaj la arboj estis tiel densaj, ke mi ne povis vidi iun ajn
malproksiman objekton, kiu gvidus min lau rekta linio.

Sed kiel okazis, mi shajne marshis longan distancon, char mi manghis
kvarfoje kaj dormis dufoje antau ol atingi la maron, sed post la
finfina alveno mia plezuro je ghia ekvido ankorau pliighis pro la
hazarda eltrovo de pirogo kashita inter la arbustoj, kiujn mi
trastumblis tuj antau ol veni sur la plaghon.

Mi povas certigi, ke ne necesis longa tempo por treni la rustikan
boaton ghis la akvo kaj shovi ghin for de la akvobordo. Mia
travivajho kun Jha instruis min, ke se mi shtelu la pirogon de
aliulo, mi faru tion rapide kaj mi hastu meti distancon inter mi mem
kaj ghia posedanto.

Estis evidente, ke mi eliris sur la alia flanko de la insulo, tiu
flanko, che kiu Jha kaj mi eniris ghin, char mi tute ne povis vidi la
chefteron. Longe mi chirkauremis la bordon, kvankam je konvena
distanco de ghi, ghis kiam mi ekvidis la chefteron en la malproksimo.
Vidinte ghin, mi rapidis direkti mian vojon al ghi, char delonge mi
estis rezoluta, ke mi reiros al Futra kaj refoje malliberighos por
esti denove kun Perry kaj Gak la Vila.

Mi opiniis min shtipkapulo, ke mi siatempe entreprenis fughi sola,
des pli, char ni jam havis bone trapensitajn planojn por fughi kune
al la libereco. Mi sciis, kompreneble, pri la granda malvershajno de
sukceso en nia projektita entreprenajho, sed mi sciis, ke mi neniam
povos ekshati la liberecon sen Perry, tiel longe kiel li vivos, kaj
mi sciighis, ke la ebleco retrovi lin estas malpli ol eta.

Se Perry mortus, mi volonte luktus per mia forto kaj intelekto
kontrau la sovagha pramondo, en kiu mi trovighis. Mi povus loghi
kiel ermito en iu shtonplena kaverno, ghis mi trovus manieron por
ekipi min per la krudaj armiloj de la shtonepoko, kaj poste mi
komencus la serchon je shi, kies imago nun konstante akompanis min
dum la maldormaj horoj, kaj kiu estis la chefa kaj amata temo de miaj
songhoj.

Sed se mi ne malpravis, Perry vivis ankorau, kaj estis mia devo kaj
volo denove esti kun li, por ke ni kune alfrontu la dangherojn kaj
sortoturnighojn de la kurioza mondo, kiun ni eltrovis. Kaj ankau
Gak, tiu granda, hirta viro ekokupis lokon en la koro de ni ambau.
Eble kruda, ankau brutala, se jughi lin tro strikte lau la normoj
de la kaduka civilizo de la dudeka jarcento, sed tamen li estis
nobla, digna, kavalireca kaj aminda.

La hazardo portis min al ghuste tiu plagho, sur kiu mi trovis la
pirogon de Jha, kaj post nelonge mi suprengrimpis la krutan bordon,
retrospurante mian vojon el la ebenajho de Futra. Sed mi ekhavis
problemon, kiam mi eniris la kanjonon trans la altajho, char tie mi
trovis, ke kelkaj padoj interkrucighas tie, kie mi transiris la
akvofluan dislimon, kaj mi tute ne kapablis rememori, kiun mi uzis.

Mi povis nur elekti hazarde, do mi ekiris lau tiu vojo, kiu shajnis
plej facile irebla, kaj tiumaniere mi faris la saman eraron, kiun
multaj el ni faras, elektante vojon, kiun sekvi en nia vivo, kaj
denove mi lernis, ke ne chiam plej konvenas preni la vojon de malplej
granda rezisto.

Post ok manghoj kaj du dormoj, mi konvinkighis, ke mi estas sur la
malghusta vojo, char inter Futra kaj la interna maro mi la antauan
fojon tute ne dormis kaj nur unufoje manghis. Retropashi al la supro
de la akvodislimo kaj esplori alian kanjonon shajnis la sola solvo de
mia problemo, sed subita larghigho kaj ebenigho de la kanjono tuj
antau mi ekauguris, ke ghi baldau elkondukos sur ebenan terenon,
kaj forte tirite de la esplorista urgho, mi decidis antaueniri
kurtan distancon, antau ol retroiri.

La posta turnigho de la kanjono kondukis min al ghia elirejo, kaj
antau mi mi vidis mallarghan ebenajhon, kiu etendighis ghis la
oceano. La dekstra flanko de la kanjono etendighis ghis la akvorando,
kaj la valo kushis maldekstre, poiome deklivanta ghis la maro, kie
ghi estigis larghan, ebenan plaghon.

Aroj de strangaj arboj punktis la pejzaghon tie kaj aliloke, preskau
ghis la akvorando, kaj grandaj arboj kaj filikoj kreskis inter ili.
Jughante lau la plantoj, mi konvinkighis, ke la tereno inter la
oceano kaj la antaumontetoj estas marcha, kvankam tuj antau mi ghi
shajnis seka ghis la sabla strio, sur kiu la maro ondis antauen kaj
reen.

La scivolemo motivis min marshi al la plagho, char la vidajho estis
tre bela. Dum mi preteriris la densan kaj implikitan vegetajharon de
la marcho, mi opiniis vidi movigheton inter la filikoj maldekstre,
sed kvankam mi haltis momenton por rigardi, ghi ne ripetighis, kaj se
vere io kashighis tie, miaj okuloj ne povis trapenetri la densan
vegetajharon por rekoni ghin.

Poste mi staris sur la plagho kaj spektis la ampleksan kaj
solecigantan maron, sur kies neallogan surfacon ankorau neniu homo
audacis elnavigi por eltrovi la ekzotikajn kaj misterajn landojn,
kiuj kushis transe, au la mirindajhojn, richajhojn kaj aventurojn,
kiujn ghiaj nevideblaj insuloj tenis. Kiaj sovaghaj popoloj, kiaj
ferocaj kaj fortaj bestoj en ghuste tiu momento rigardis la albatadon
de ghiaj ondoj al ghia transa bordo! Ghis kie ghi etendighis? Perry
diris al mi, ke la maroj de Pelucidaro estas malgrandaj, kompare kun
tiuj de la ekstera mondo, sed tamen chi tiu granda oceano eble
etendighis milojn da mejloj. Dum nekalkuleblaj epokoj ghi jam
kirlighis laulonge de siaj sennombraj mejloj da marbordo, restante
ghis hodiau, malgrau chio, tute nekonata, escepte de la strio
videbla de sur ghiaj plaghoj.

La fascino de spekulativado ighis en mi tre forta. Estis, kvazau mi
estus retransportita al la praepoko de nia propra ekstera mondo, por
rigardi ghiajn landojn kaj marojn, tutajn epokojn antau ol homoj
movighadis sur ili. Jen nova mondo, tute virga. Ghi alvokis min
esplori. Mi revadis pri la ekscito kaj aventuro atendonta min, se nur
Perry kaj mi povos fughi de la maharoj, kiam ia cirkonstanco,
vershajne mallauta sono, tiris mian atenton al mia dorsa flanko.

Dum mi turnighis, abstraktaj meditoj pri romantiko, aventuroj kaj
eltrovoj forflugis vid-al-vide al la konkreta enkorpigho de chiuj
tri, kiun mi vidis ataki.

Granda, shlima amfibio ghi estis, kun bufeca korpo kaj la fortaj
makzeloj de aligatoro. Ghia enorma korpo shajnis pezi tunojn, sed
tamen ghi movighis rapide kaj senbrue miadirekte. Che unu flanko
estis la krutajho, kiu etendighis de la kanjono en la maron, che la
alia flanko la timinda marcho, el kiu la bestego shteliris al mi,
malantaue kushis la granda, nemapita maro, kaj antau mi, en la mezo
de la mallargha vojo, kiu kondukus al rifugho, staris tiu granda
monto de terura kaj minacanta karno.

Unusola ekrigardo al la kreitajho sufichis por certigi min, ke
mi staras antau unu el tiuj delonge malaperintaj, praepokaj
bestoj, kies fosiliaj postrestajhoj troveblas en la krusto de
la ekstera mondo, kiuj devenas ech jam el la triasa epoko, granda
labirintodono[17], kaj aliflanke mi, nearmita, kaj escepte de
zontuko, tiel nuda kiel che mia naskigho. Mi povis imagi, kion
sentis mia unua praulo en tiu fora, fruepoka tago, kiam li renkontis
unuafoje la teruran antauulon de la besto, kiu pushis min en
senelirejon apud la maltrankvila, mistera maro.

Sendube li forfughis, char alie mi estus nek en Pelucidaro nek
aliloke, kaj tiumomente mi deziris, ke li estu dotinta min, inter la
diversaj atributoj, kiujn mi supozeble heredis de li, per la specifa
apliko de la memprotekta instinkto, kiu savis lin de la sorto, kiu
shajnis trafonta min en tiu tago.

Rifughi en la marchon au en la oceanon estus kiel salti en kushejon
de leonoj por savi sin de unu leono ekster ghi. Kaj la maro kaj la
marcho estis sendube plenaj de tiuj muskolozaj, karnomanghantaj
amfibioj, kaj se ne, tiu, kiu minacis min, povus chasi min egale
facile en la maron au en la marchon.

Shajnis, ke mi povos fari nenion, krom stari inerte kaj atendi la
morton. Mi pensis pri Perry--kaj kiel li scivolemos pri mia sorto. Mi
pensis pri miaj amikoj de la ekstera mondo kaj kiel ili pluvivados en
kompleta nescio pri la eksternorma kaj teruracha sorto, kiu trafis
min, ne divenante la alimondan medion, en kiu okazis la timinda
agonio de mia estingigho. Pensinte tion, mi ekkomprenis, kiel
sensignifa por la vivo kaj felicho de la mondo estas la ekzisto de iu
ajn unuopulo. Oni povas perei sen ech momenta averto, kaj dum unu
kurta tago la amikoj de la mortinto priparolos lin per dampita vocho.
La postan matenon, dum la unua vermo laboradas por kontroli la
konstruon de la cherko, la amikoj ekludas je golfo, suferonte pli
grandan chagrenon pro mistrafita pilko, ol ili sentis afliktighon pro
la tro frua--el la konjektebla vidpunkto de la mortinto--pereo.

La labirintodono nun proksimighis pli malrapide. Ghi shajnis
kompreni, ke fughi al mi ne eblis, kaj mi pretus jhuri, ke ghia
granda, dentegoza makzelparo ridetis, kiam ghi plezure pritaksis mian
situacion, au chu eble ghi ridetis pro la atendata sukoplena
frandajho, kiu baldau pulpighos inter tiuj elstarantaj dentoj.

Li estis proksimume kvindek futojn for, kiam mi audis vochon voki
min el la direkto de la krutajho maldekstre de mi. Mi rigardis kaj
preskau ghojkriis pro la vidajho, kiu trafis miajn okulojn, char tie
staris Jha kaj verve mangestadis, urghante min forkuri al la bazo de
la krutajho.

Mi tute ne kredis, ke mi kapablos eskapi la monstron, kiu elektis min
por sia matenmangho, sed mi almenau ne mortus sola. Homaj okuloj
rigardus mian finon. Ne tre trankviliga afero, mi supozas, sed mi
cherpis iomete da komforto el la pripenso pri tio.

Kuri shajnis ridinde, precipe al tiu apika kaj ne surgrimpebla
krutajho, sed mi tamen kuris, kaj dum tio mi vidis Jha grimpi
malsupren sur la apika rokaro, tiel lerte kiel simio, tenante sin je
malgrandaj elstarajhoj kaj je la fortikaj grimpoplantoj tie kaj tie
enradikighintaj.

La labirintodono evidente pensis, ke Jha alvenas por duobligi lian
porcion de homa viando, do li ne rapidis chasi min al la krutajho,
por ne fortimigi la alian frandajhon. Anstatau tio, li nur
posttrotetis min.

Proksimighante al la bazo de la krutajho, mi ekvidis, kion Jha
intencas, sed mi dubis, ke tio finighos sukcese. Li jam alvenis ghis
dudekfuta alteco super la bazo, kaj tie, tenante sin per unu mano je
roka egho kaj malfirme apogante la piedojn sur kelkaj arbustetoj,
kiuj elkreskis el la solida roko, li suben mallevis la pinton de sia
longa lanco, ghis ghi pendis ses futojn super la tero.

Suprengrimpi per tiu maldika stango sen fortiri Jha, kio ja
rezultigus por ni ambau tiun pereon, de kiu la kuprulo provis ghuste
savi min--tio shajnis neeblajho, kaj proksimighante al la lanco, mi
diris al li tion, kaj ke mi ne volos riski lian vivon per la provo
savi mian.

Sed li insiste asertis scii, kion li faras, kaj ke li mem ne estas en
danghero.

"_Vi_ estas en danghero, char se vi ne movighos multe pli rapide ol
nun, la _sitiko_ atingos vin kaj retiros vin, antau ol vi ech je
duono suprengrimpos la lancon--se ghi baumos, ghi povos tre facile
atingi vin ie ajn sub mia pozicio."

Nu, mi opiniis, ke Jha devas scii, kion li faras, do mi ekkaptis la
lancon kaj ekgrimpis al la rughulo per plejebla rapido, kiu tamen
malsimilis al tiu de miaj simiaj prauloj. Mi supozas, ke la
debilcerba sitiko--kiel Jha nomis ghin--subite ekkomprenis nian
intencon, kaj ke ghi perdos sian manghon, anstatau havi la esperatan
duoblan porcion.

Kiam ghi vidis min suprengrimpi per la lanco, ghi ellasis siblon, kiu
preskau tremigis la teron, kaj per mirinda rapido kuratakis min. Nun
mi atingis la supron de la lanco, au pli ghuste, preskau atingis.
Post pliaj ses coloj mi povus ekkapti la manon de Jha, sed tiam mi
sentis subitan tiregon de sube, kaj per timplena okulumo malsupren mi
ekvidis la fortajn makzelojn de la monstro fermighi chirkau la akra
pinto de la armilo.

Mi haste penegis atingi la manon de Jha, kaj la sitiko faris fortegan
tiron, kiu preskau deskuis Jha de sur lia malfirma alteno sur la
roka egho. La lanco glitis el liaj fingroj, kaj ankorau tenante
ghin, mi plonghis la piedojn antaue al mia mortigonto.

Shajnas, ke ghuste kiam ghi sentis la lancon gliti el la fingroj de
Jha, la bestego apertis siajn makzelojn por kapti min, char kiam mia
falo chesis, mi ankorau tenis min je la malakra ekstremo de la
armilo, kaj la pinto ankorau restis en ghia busho. Montrighis, ke la
akra pinto tute trapikis ghian malsupran makzelon.

Pro la doloro ghi klakfermis sian bushon. Mi falis sur ghian nazon,
perdis mian altenon al la lanco, rulighis laulonge de ghiaj vizagho
kaj kapo, trans ghia nuko sur ghian larghan dorson, kaj de tie mi
falis teren.

Momenton post la alterigho mi restarighis kaj frenezece kuris al la
pado, sur kiu mi eniris tiun malbenitan valon. Unu transshultra
rigardo vidigis al mi la sitikon frapadi la lancon pikitan tra ghia
malsupra makzelo, kaj ghi estis tiel okupita per tio, ke mi jam
gajnis rifughon sur la supro de la krutajho, kiam ghi denove pretis
postchasi.

Ne povante percepti min perokule en la valo, ghi siblante galopis en
la altkreskan plantaron de la marcho, kaj tie mi laste vidis
ghin.


Subnoto

[17] prabesto-specio.




10-a chapitro

EN FUTRA DENOVE


Mi rapidis al la rando de la krutajho super Jha kaj helpis lin atingi
firman piedotenon. Li rifuzis auskulti, kiam mi dankesprimis pro lia
preskau abortinta provo savi min.

"Mi rezignis pri vi kaj taksis vin perdita, kiam vi falis en la
maharan templon," li diris, "char ech mi ne povis savi vin el iliaj
manoj. Do vi povas imagi mian miron, kiam mi vidis pirogon tiritan
sur la plaghon de la cheftero kaj trovis tie ghuste vian piedspuron
sur la sablo.

"Mi tuj ekiris serchi vin, sciante, ke vi estas tute senarmila kaj
sendefenda kontrau la multaj embuskantaj dangheroj sur la cheftero,
ne nur sovaghaj bestoj kaj rampuloj, sed ankau homoj. Mi tute facile
postspuris vin ghis chi tie. Mi alvenis tre ghustatempe."

"Sed kial vi faris ghin?", mi demandis, konsternita pro tiu amika ago
fare de viro el alia mondo kaj de malsama raso kaj koloro.

"Vi savis mian vivon," li respondis, "kaj de tiam estas mia devo
protekti kaj amike trakti vin. Mi ne estus vera mezopo, se mi evitus
mian evidentan devon--en chi tiu okazo estis plezuro, char mi shatas
vin. Eble vi venu vivi kun mi. Vi ighos membro de mia tribo. Che ni
la chasajho kaj fishoj plej abundas, kaj vi povos elekti virinon el
la plej belaj de Pelucidaro. Chu vi venos?"

Tiam mi rakontis al li pri Perry kaj Dian la Bela, kaj ke mia unua
devo estas al ili. Nur poste mi revenos viziti lin--se nur eblos
retrovi lian insulon.

"Estas facile, amiko," li diris. "Vi nur iru al la bazo de la plej
alta monto en la Montoj de la Nuboj. La rivero tie fluas al la
Lural-az. Rekte trans la busho de la rivero vi vidos tri grandajn
insulojn, pro malproksimo apenau distingeblajn, kaj la plej
maldekstra, kiam oni rigardas de la busho de la rivero, estas Anorok,
kie mi regas la tribon Anorok."

"Sed kiel mi trovos la Montojn de la Nuboj?", mi demandis.

"Laudire ili estas videblaj el duono de Pelucidaro," li respondis.

"Kiel granda estas Pelucidaro?", mi demandis, scivola, kian teorion
tiuj primitivuloj havas pri la formo kaj konsisto de sia mondo.

"La maharoj asertas ghin sfera, kiel la interno de tola-shelo", li
klarigis, "sed tio estas ridinda, char se vera, ni refalus, se ni
vojaghus en iu ajn direkto, kaj la tuta akvo de Pelucidaro fluus al
unu loko kaj dronigus nin. Ne, Pelucidaro estas tute plata kaj
etendighas neniu-scias-ghis-kie chiudirekte. Che la rando, kiel
raportis kaj pludiris al mi miaj prapatroj, estas granda muro, kiu
retenas la Teron kaj akvon de forfalo en la brulantan maron, sur kiu
flosas Pelucidaro; sed mi neniam iris tiel malproksimen de Anorok por
propraokule vidi tiun muron. Tamen, estas tute racie kredi tion vera,
dum enestas neniom da racio en la stulta kredo de la maharoj. Lau
ili, pelucidaranoj sur la kontraua flanko chiam trovighas
inversigitaj!", kaj Jha eksplode ridis pri la nura ideo.

Klare videble, la homa popolo en la interna mondo ne multe evoluis
koncerne klerecon, kaj fonto de mizero estis la konstato, ke la
malbelaj maharoj tiom superas ilin. Mi primeditis, kiom da epokoj
Perry kaj mi bezonus por levi tiujn homojn el sia nescio, se trafus
nin tiu tasko.

Kaj tiam venis en mian kapon, ke tio estas favora okazo--ke mi povus
fari malgrandan komencon che Jha, mia amiko, kaj per tio kontroli la
efikon de mia instruado al pelucidarano.

"Jha," mi diris, "kion vi dirus, se mi informus vin, ke la mahara
teorio pri la formo de la mondo estas ghusta?"

"Mi dirus," li respondis, "ke vi au estas stultulo au prenas min
por stultulo."

"Sed Jha," mi insistis, "se ilia teorio estas malghusta, kiel vi
klarigas, ke mi povis trapasi la Teron de la ekstera krusto al
Pelucidaro. Se via teorio ghustas, ekzistas nur maro de flamoj sub
ni, en kiu neniu popolo povus vivi, sed mi venas el granda mondo tie,
plena da homoj, bestoj, birdoj kaj fishoj en vastaj oceanoj."

"Vi loghas sur la suba flanko de Pelucidaro kaj chiam marshas kun la
kapo malsupre?", li rikanis. "Kaj se mi kredus tion, amiko, mi estus
vere freneza."

Mi klopodis klarigi al li la graviton, kaj per la ekzemplo de
faligita frukto mi ilustris la neeblecon, ke korpo falu de sur la
Tero en kiuj ajn cirkonstancoj. Li auskultis tiel atenteme, ke mi
supozis fari veran impreson, tiel, ke naskighas en li pensfadeno,
lau kiu li kondukighos al parta ekkono de la vero. Sed mi eraris.

"Via propra ilustrajho," li diris finfine, "pruvas la falsecon de via
teorio." El sia mano li faligis frukton al la tero. "Vidu," li diris,
"sen apogo, ech tiu frukteto falas, ghis ghi trafas ion, kio haltigas
ghin. Se Pelucidaro ne estus subtenata sur la maro de flamoj, ankau
ghi falus, kiel la frukto--vi pruvis ghin mem!" Li venkis tiufoje--mi
vidis tion en liaj okuloj.

La tasko shajnis nefarebla, do mi rezignis pri ghi, almenau
provizore, char kiam mi konsideris la necesan klarigon pri nia
sunsistemo kaj la universo, mi ekkomprenis la vanecon provi bildigi
al Jha au iu ajn alia pelucidarano la sunon, la lunon, la planedojn
kaj la sennombrajn stelojn. Kiuj naskighis en la interna mondo,
konceptus tiajn aferojn tiel malbone, kiel niaj malfortaj mensoj
povas prezenti al si konceptojn kiel "spaco" kaj "eterneco".

"Nu, Jha," mi diris, "egale, chu ni marshas kun la piedoj supre au
malsupre, jen ni estas, kaj la plej grava demando ne estas, de kie ni
venis, sed kien ni iras nun. Mi estus tre dankema, se vi povus gvidi
min al Futra, kie mi redonos min en la manojn de la maharoj, por
ellabori kun miaj amikoj la fughplanon, kiun la sagotoj interrompis,
kiam ili amasigis nin kaj pelis nin al la areno por spekti la punon
al la sklavoj, kiuj mortigis la gardiston. Prefere mi neniam estus
forlasinta la arenon, char miaj amikoj kaj mi eble jam nun
efektivigus nian fughon, dum chi tiu malfruigho eble signifos
frakasighon al niaj planoj, kies plenumigho dependas de la plua dormo
de la tri maharoj kushantaj en la kavo sub la konstruajho, kie ni
estis malliberuloj."

"Vi volas reiri al kaptiteco?" kriis Jha.

"Miaj amikoj estas tie," mi respondis, "krom vi, miaj solaj amikoj en
Pelucidaro. Kion alian mi faru en tiaj cirkonstancoj?"

Dum momento li meditis en silento. Tiam li malgaje balancis sian
kapon.

"Kuragha homo kaj bona amiko devus tion fari", li diris, "sed ghi
shajnas tute stulta, char la maharoj tutcerte kondamnos vin al morto
pro la forkuro, do vi plenumos nenion por viaj amikoj per reveno.
Neniam dum mia tuta vivo mi audis pri eksa malliberulo, kiu memvole
revenis al la maharoj. Nur malmultaj eskapas ilin, kvankam kelkaj
sukcesas, kaj tiuj preferus morti ol esti rekaptitaj."

"Mi ne vidas alian vojon, Jha," mi diris, "kvankam mi certigas al vi,
ke mi preferus iri al Sheolo pro Perry ol al Futra. Sed Perry estas
tro pia, ol ke mi iam vershajne devus savi lin el tiu loko."

Jha demandis al mi, kio estas Sheolo, kaj post kiam mi laupove
klarigis, li diris: "Vi parolas pri Molop-az, la flamanta maro sub
Pelucidaro. Chiuj mortintoj, kiujn oni metas en la teron, iras tien.
Pecon post peco ilin forportas al Molop-az la demonetoj, kiuj loghas
tie. Ni scias tion, char kiam oni malfermas tombojn, la kadavroj
trovighas au parte au tute forportitaj. Tial, ni anorokanoj metas
niajn mortintojn en altajn arbojn, kie la birdoj povas trovi ilin kaj
porti ilin pecon post peco al la Mortomondo super la Lando de Vasta
Ombro. Se ni mortigas malamikon, ni metas lian korpon en la teron,
por ke ghi iru al Molop-az."

Dum ni parolis, ni marshadis supren tra la kanjono, per kiu mi
malsupreniris al la granda oceano kaj la sitiko. Jha faris sian eblon
por persvadi min ne reiri al Futra, sed kiam li konstatis mian
neshanceleblan intencon iri, li konsentis gvidi min al loko, de kiu
mi povos vidi la ebenajhon, kie kushas la urbo. Mi miris trovi tute
mallonga la distancon ek de la plagho, kie mi retrovis Jha. Mi
evidente malshparis multe da tempo, sekvante la kurbighojn de
serpentuma kanjono, dum trans la altajho kushis Futra, al kiu mi
shajne plurfoje proksimighis.

Kiam ni atingis la verton de la altajho kaj ekvidis la granitajn
pordegoturojn, nur punktojn sur la florplena ebenejo malsupre, Jha
lastfoje penis persvadi min rezigni pri mia freneza celo kaj reveni
kun li al Anorok, sed mia decido restis firma, do li fine adiauis
min, plene certa, ke li rigardas min la lastan fojon.

Mi bedauris disighi de Jha, char mi jam tre forte amikighis kun li.
Kun lia kashita urbo sur la insulo Anorok kiel bazo kaj liaj sovaghaj
militistoj kiel eskorto, Perry kaj mi povus fari multe da esplorado,
kaj mi esperis poste reiri al Anorok, se nia fughplano sukcesus.

Sed restis unu gravega afero unue farenda--almenau por mi la plej
grava afero--trovi Dian la Bela. Mi volis senkulpigi min pro la
insulto, kiun mi pro nescio faris al shi, kaj mi volis, nu, mi volis
revidi shin kaj esti kun shi.

Lau la montodeklivo mi malsupreniris sur la ravan florkampon kaj
transiris la ondantan pejzaghon al la senombraj obeliskoj, kiuj
gardas la vojojn al la subtera Futra. Kvaronan mejlon de la plej
proksima enirejo, min ekvidis la sagota gardistaro, kaj kvar el la
gorilohomoj fulmrapide sturmis al mi.

Kvankam ili minacis per siaj lancoj kaj kriis kiel sovaghuloj, mi
tute ne atentis ilin kaj trankvile plumarshis al ili, kvazau
nekonscia pri ilia ekzisto. Mia konduto efikis al ili ghuste lau
miaj esperoj, char kiam ni interproksimighis, ili chesigis sian
sovaghan kriadon. Ili evidente atendis, ke vidinte ilin, mi tuj
turnighos kaj forkuros, tiel donante al ili tion, kion ili plej
shatis: movighantan celobjekton, al kiu jheti siajn lancojn.

"Kion vi faras chi tie?" kriis unu, kiu poste rekonis min. "Ho! Estas
la sklavo, kiu pretendas esti el alia mondo--kaj kiu fughis, kiam la
dago amokis en la amfiteatro. Sed kial vi revenis, post via sukcesa
fugho?"

"Mi ne 'fughis'," mi respondis. "Mi forkuris nur por eviti la dagon,
kiel aliaj, kaj venis en longan montpasejon, konfuzighis kaj perdis
la vojon en la antaumontetoj ekster Futra. Kaj nur nun mi trovis la
revenan vojon."

"Kaj vi revenas libervole al Futra!" ekkriis unu gardisto.

"Al kiu alia loko mi iru?" mi demandis. "Mi estas fremdulo en
Pelucidaro kaj ne konas alian lokon ol Futra. Kial mi ne dezirus esti
en Futra? Chu oni ne bone nutras kaj bone traktas min? Chu mi ne
estas felicha? Kiu povus deziri pli bonan sorton?"

La sagotoj gratis al si la kapon. Chio chi estis io nova por ili, do,
char ili estis nur stultaj brutoj, ili kondukis min al siaj mastroj,
kiuj lau ili pli kompetente solvos la enigmon de mia reveno, char
por ili mem ghi restis ankorau enigmo.

Mi diris tion al la sagotoj por kashi la spuron de mia fughplano. Se
ili kredus min sufiche kontenta pri mia sorto en Futra por libervole
reveni post tiel bonega ebleco eskapi de ili, ili ne kredus, ech dum
momento, ke mi okupighos pri la aranghado de denova fugho tuj post
mia reveno al la urbo.

Do ili kondukis min antau shliman maharon, kiu tenis sin sur shlima
roko en la granda chambro, kiu estis ghia oficejo. Per siaj fridaj
reptiliaj okuloj la estajho shajnis trabori la maldikan plakon de mia
trompado kaj legi miajn plej intimajn pensojn. Ghi atentis la
historion, kiun la sagotoj diris pri mia reveno al Futra, rigardante
la lipojn kaj fingrojn de la gorilohomoj dum la rakontado. Poste ghi
pridemandis min pere de unu sagoto.

"Vi diras, ke vi revenis al Futra memvole, char vi kredas vin pli
sekura chi tie ol aliloke--chu vi ne scias, ke vi povus chiam ajn
esti selektita por perdi vian vivon en la intereso de la avanaj
sciencaj esploroj, pri kiuj niaj kleruloj daure okupighas?"

Mi nenion sciis pri tia afero, sed mi opiniis plej saghe, ke mi ne
konfesu tion.

"Mi ne estus en pli granda danghero chi tie," mi diris, "ol nuda kaj
nearmita en la sovaghaj ghangaloj au la solecaj ebenajhoj de
Pelucidaro. Fakte, mi kredas min tre bonshanca entute reveni al
Futra. Unufoje mi apenau evitis la morton inter la dentoj de
grandega sitiko. Ne, mi certe estas pli sekura en la manoj de la
inteligentaj estajhoj, kiuj regas Futra. Tiel estas almenau en mia
propra mondo, kie homoj kiel mi regas chion. Tie, la plej altaj homaj
popoloj protektas kaj gastigas la fremdulojn che si, kaj estante
fremdulo chi tie, mi kompreneble atendis ricevi simile komplezan
traktadon chi tie."

La maharo silente rigardis min dum iom da tempo post miaj eldiroj,
kaj la sagoto tradukis miajn vortojn al sia mastro. La estajho
shajnis profunde pensi. Fine li komunikis ian mesaghon al la sagoto.
Tiu lasta turnighis, gestis, ke mi sekvu, kaj foriris el la cheesto
de la rampulo. Malantau mi kaj ambauflanke de mi marshis la ceteraj
gardistoj.

"Kion ili faros al mi?" mi demandis al la ulo dekstre de mi.

"Vi aperos antau la erudiciuloj, kiuj pridemandos vin pri la stranga
mondo, el kiu vi pretendas veni."

Post momento de silento li denove turnis sin al mi.

"Chu vi eble scias," li demandis, "kion la maharoj faras al sklavoj,
kiuj mensogas al ili?"

"Ne," mi respondis, "kaj tio tute ne interesas min, char mi tute ne
intencas mensogi al la maharoj."

"Do vi gardu vin antau tio, ke vi rerakontu la fabelon, kiun vi jhus
diris al Sol-to-to--ha, alia mondo, kie regas homoj!" li rikanis
definitivece.

"Sed estas vero," mi insistis. "De kiu alia loko mi venis? Mi ne
estas el Pelucidaro. Chiu povas vidi tion ech per duono de okulo."

"Nu, estas via malbona shanco," li rimarkis seke, "ke oni eble jughos
vin ne per tuta, sed duona okulo."

"Kion ili faros al mi," mi demandis, "se ili rifuzos kredi min?"

"Eble ili kondamnos vin al la areno, au al la fosajhoj por la
eksperimentoj de la erudiciuloj," li respondis.

"Kaj kion ili farus al mi tie?" mi persistis.

"Neniu scias, krom la maharoj kaj tiuj, kiuj iras al la fosajhoj kun
ili, sed char la lastaj neniam revenas, ilia scio ne multe utilas al
ili. Onidire, la erudiciuloj distranchas siajn esplorobjektojn
ankorau vivaj, kaj lernas per tio multajn utilajn aferojn. Sed
supozeble tio ne montrighas tre utila al tiu, kiun oni distranchas.
Kompreneble, tio estas nur konjektoj. Postnelonge, vi vershajne scios
multe pli pri ghi ol mi," kaj li ridetis, dum li parolis. La sagotoj
disvolvis jam grandan humursenton.

"Kaj se estos la areno," mi daurigis, "kio tiam?"

"Vi vidis tiujn du, kiuj alfrontis la taragon kaj la dagon tiam, kiam
vi forkuris?" li diris.

"Jes."

"Via morto en la areno similus al tiu, kiun oni planis por ili," li
klarigis, "kvankam oni eble uzus alispecajn bestojn, kompreneble."

"Chu la morto estas certa en chiu okazo?" mi demandis.

"Kio okazas al tiuj, kiuj foriras al la erudiciuloj, mi ne scias, kaj
neniu alia scias," li respondis, "sed tiuj, kiuj iras al la areno
povas eliri vivaj kaj tiumaniere regajni sian liberon, kiel okazis al
tiuj du, kiujn vi vidis."

"Ili regajnis sian liberon? Kiel?"

"Estas kutimo de la maharoj liberigi tiujn, kiuj restas vivaj en la
areno post la foriro au morto de la bestoj. Tiel okazis, ke pluraj
potencaj militistoj el tre malproksimaj landoj, kiujn ni kaptis en
niaj sklavkaptaj misioj, batalis kaj mortigis la bestegojn, kiujn oni
ellasis kontrau ilin, kaj tiel regajnis sian liberon. Tiufoje, kiam
vi spektis, la bestoj mortigis unu la alian, sed la rezulto estas la
sama--oni provizis la viron kaj virinon per armiloj kaj liberigis
ilin, kaj ili ekvojaghis hejmen. Sur la maldekstra shultro de ambau
oni bruligis markon--la markon de la maharoj--kiu por chiam protektos
ilin de la sklavkaptaj bandoj."

"Do mi havus etan shancon pluvivi, se ili sendus min al la areno, sed
absolute neniun, se la erudiciuloj trenos min al la fosajhoj?"

"Vi tute pravas," li respondis, "sed ne sentu vin felicha, se oni
sendos vin al la areno, char apenau unu el mil eliras viva."

Je mia miro, oni resendis min al la sama konstruajho, kie mi estis
tenata kun Perry kaj Gak antau ol fughi. Che la pordo oni transdonis
min al la gardistaro tie.

"Oni sendube baldau vokos lin al la enketistoj," diris tiu, kiu
revenigis min, "do tenu lin preta."

Audinte pri mia memvola reveno al Futra, miaj nunaj gardistoj
evidente kredis sendanghere lasi min libera en la kontstruajho, kiel
okazis kutime antau mia eskapo, do oni ordonis al mi denove eklabori
je mia antaua tasko.

Mia unua faro estis elspuri Perry, kiun mi trovis, kiel kutime,
absorbita pri la dikaj volumegoj, kiujn li lauordone devus nur
senpolvigi kaj rearanghi sur novaj bretoj.

Kiam mi eniris la chambron, li ekrigardis min, afable kapsalutis kaj
tuj rekomencis sian laboron, kvazau mi tute ne estus forestinta. Lia
indiferenteco kaj mirigis kaj chagrenis min. Kaj jen mi riskis morti
por reveni al li, sole pro miaj devosento kaj amo!

"Perry!" mi ekkriis, "Chu vi ne havas vortojn por mi post mia longa
foresto?"

"Longa foresto!" li ripetis kun videbla miro. "Kion vi volas diri?"

"Chu vi frenezas, Perry? Chu vi volas diri, ke mi ne mankis al vi, de
kiam ni disighis pro la atakanta dago en la areno?"

"De kiam!" li ripetis. "Homo, mi jhus revenis de la areno! Vi
revenis preskau tiel frue kiel mi. Efektive, se vi forestus multe
pli longe, mi certe ektimus, kaj mi ja intencis demandi al vi, kiel
vi fughis de la besto, tuj post kiam mi fintradukos chi tiun plej
interesan eltirajhon."

"Perry, vi _estas_ freneza," mi ekkriis. "Scias nur Dio, kiel longe
mi forestis. Mi iris al aliaj landoj, eltrovis novan genton de homoj
en Pelucidaro, vidis la kulton de la maharoj en ilia kashita templo,
kaj apenau eskapis viva de ili kaj de granda labirintodono, kiun mi
renkontis pli poste, post mia longa kaj teda vagado trans fremdan
mondon. Mi mankis dum tutaj monatoj, Perry, kaj nun vi apenau
pauzas de via laboro che mia reveno, kaj vi insistas, ke ni
apartighis nur momenton. Chu tiel vi traktas amikon? Mi miras pri vi,
Perry, kaj se mi pensus ech dum momento, ke mi estas por vi tiel
bagatela, mi ne revenus por riski pro vi morton en la manoj de la
maharoj."

La maljunulo rigardis min dum longa tempo, antau ol ekparoli. Lia
sulka vizagho montris konsternan mienon, kaj liaj okuloj esprimis
doloran bedauron.

"David, mia filo," li diris, "Kiel vi povus ech momente dubi mian
amon al vi? Chi tie temas pri strangajho, kiun mi ne povas kompreni.
Mi scias, ke mi ne estas freneza, kaj mi estas same tiel certa, ke
ankau vi ne; sed kiel ni klarigu la strangajn halucinojn, kiujn ni
ambau shajne havis pri la tempopaso post nia lasta intervidigho. Vi
estas certa, ke pasis monatoj, dum mi estas samgrade certa, ke antau
unu horo mi sidis che via flanko en la amfiteatro. Chu iel eblas, ke
ni ambau pravas, kaj samtempe ambau eraras? Unue, diru al mi, kio
estas la tempo, kaj eble per tio mi povus solvi nian problemon. Chu
vi kaptas mian intencon?"

Mi ne kaptis ghin kaj diris tion.

"Jes," daurigis la maljunulo, "ni ambau pravas. Por mi, klinita
super mia libro chi tie, ne pasis multe da tempo. Mi faris malmulte
au nenion por malshpari mian forton, do mi bezonis nek manghon nek
dormon, sed vi, kontraue, marshis kaj batalis kaj foruzis forton kaj
histon, kiu devas rekonstruighi per nutrajho, do multajn manghojn kaj
dormojn post kiam vi laste vidis min, vi kompreneble mezuras la
tempon grandparte lau tiuj agoj. Fakte, David, ne povas ekzisti
tempo en Pelucidaro, kie mankas remedoj por mezuri au registri ghin.
La maharoj mem ne konscias pri io kiel la tempo. Mi trovas chi tie en
iliaj literaturaj verkoj nur unusolan gramatikan tempon, la
prezencan. Shajnas, ke che ili ekzistas nek preterito nek futuro.
Kompreneble, niaj eksteramondaj mensoj ne kapablas kompreni tian
cirkonstancon, sed niaj lastaj traviajhoj shajnas montri ghian
ekziston."

La temo estis tro profunda por mi, kaj mi tion diris, sed Perry
shajne nenion pli ghuis ol spekulativi pri ghi, kaj auskultinte kun
intereso mian rakonton pri la travivitaj aventuroj, li reiris al la
temo, kiun li facilparole pridetaladis, kiam sagoto envenis kaj
interrompis lian saghumadon.

"Venu!" ordonis la entrudulo, gestante al mi. "La enketistoj parolos
kun vi."

"Adiau, Perry!" mi diris, manpremante al la grizulo. "Eble ekzistas
nur prezenco kaj eble ne ekzistas la tempo, sed mi estas certa, ke mi
baldau komencos vojaghon al la postvivo kaj neniam revenos. Se vi
kaj Gak sukcesos fughi, mi petas, ke vi promesu elserchi Dian la
Bela, kaj diru, ke per miaj lastaj vortoj mi petis shian pardonon pro
mia neintenca ofendo al shi, kaj ke mia sola deziro estis pluvivi
sufiche longe por doni satisfakcion pro mia malbona faro al shi."

Larmoj venis en la okulojn de Perry.

"Mi ne povas kredi, ke vi ne revenos, David," li diris. "Estus terure
ech pripensi mian pluan vivon sen vi, inter chi tiuj abomenaj kaj
fiaj brutoj. Se ili forprenos vin, mi neniam fughos, char mi sentas
min pli sekura chi tie, ol mi estus kie ajn aliloke en chi tiu
subtera mondo. Adiau, mia filo, adiau!" Tiam lia maljuna vocho
shancelighis kaj rompighis, kaj kiam li kashis sian vizaghon per siaj
manoj, la sagota gardisto krude ekkaptis mian shultron kaj shovis min
el la kamero.




11-a chapitro

KVAR MORTAJ MAHAROJ


Momenton poste, mi staris antau deko da maharoj--la sociaj
enketistoj de Futra. Ili prezentis al mi multajn demandojn, pere de
sagota interpretisto. Mi respondis chiujn vere. Shajnis precipe
interesi ilin mia rakontado pri la ekstera mondo kaj la stranga
veturilo, kiu portis Perry kaj min al Pelucidaro. Mi kredis, ke mi
ilin konvinkis, kaj post longa sidado en silento post la enketo, mi
atendis, ke oni ordonos al mi reiri al mia loghejo.

Dum tiu shajna silento ili diskutis pere de sia stranga, neparola
lingvo la meriton de mia historio. Fine, la estro de la tribunalo
komunikis la rezulton de la kunsido al la oficiro, kiu estris la
sagotan gardistaron.

"Venu," li diris al mi, "vi estas kondamnita al la eksperimentaj
fosajhoj, char vi audacis insulti la inteligentecon de la potenculoj
per la ridinda historio, kiun vi tiel malprudente rakontis al ili."

"Chu vi volas diri, ke ili ne kredis min?", mi demandis, tute
mirigita.

"Kredi vin!", li diris. "Chu vi volas diri, ke vi atendis, ke iu ajn
kredus tiel neeblan mensogon?"

Estis senespere, do mi marshis en silento flanke de mia eskorto tra
la mallumaj koridoroj kaj pasejoj al mia terura pereo. En malalta
urbnivelo ni venis al pluraj lumigitaj kameroj, en kiuj ni vidis
plurajn maharojn okupi sin pri diversaj taskoj. Mia eskorto kondukis
min al unu el tiuj kameroj, kaj antau ol foriri ili katenis min al
flanka muro. Aliaj homoj estis simile katenitaj tie. Sur longa tablo
kushis viktimo, kiam oni kondukis min en la kameron. Kelkaj maharoj
chirkaustaris la kompatindulon, tenante lin al la tablo, por ke li
ne movighu. Alia, tenante akran tranchilon en sia trifingra
antaupiedo, tranche malfermis la bruston kaj abdomenon de la
viktimo. Oni uzis nenian anestezilon, kaj estis terure audi la
kriojn kaj ghemojn de la torturato. Vere, tio estis venghosimila
vivisekcio. Malvarma shvito ekfluis el miaj poroj, kiam mi
ekkomprenis, ke baldau venos mia vico. Kaj ne forgesu, ke kie ne
ekzistas la tempo, mi povus facile imagi, ke mia suferado dauras
monatojn, antau ol la morto finfine liberigus min!

La maharoj tute ne atentis min, kiam oni kondukis min en la kameron.
Tiel profundighintaj en sia laboro ili estis, ke mi certis, ke ili
ech ne scias, ke la sagotoj eniris kun mi. La pordo estis proksima.
Se nur mi povus atingi ghin! Sed tiuj pezaj katenoj malebligis ion
ajn tian. Mi chirkaurigardis, serchante rimedon por liberighi el la
chenoj. Sur la planko inter mi kaj la maharoj kushis eta hhirurgiilo,
kiun unu el ili kredeble faligis. Ghi aspektis ne malsimile al
butonhoko, sed ghi estis multe pli eta, kaj havis akrigitan pinton.
Centfoje dum mia knabagho mi malshlosis serurojn per butonhokoj. Se
nur mi povus atingi tiun peceton de polurita shtalo, mi eble povus
almenau portempe forfughi.

Rampante ghis la limo de mia cheno, mi trovis, ke etendante unu manon
tiom, kiom mi povis, miaj fingroj restis ankorau unu colon for de la
celata ilo. Estis turmente! Mi strechis chiun fibron, sed mi ne povis
atingi ghin.

Fine mi turnighis, kaj etendis unu piedon al la objekto. Mia koro
saltis en mian gorghon! Mi povis apenau ektushi ghin! Sed eble en
mia peno tiri ghin al mi, mi nevole shovus ghin ankorau pli
malproksimen, kie ghi estus neatingebla! Malvarma shvito ekfluis sur
min el chiu poro. Malrapide kaj zorgeme mi faris la penadon. Miaj
piedfingroj falis sur la malvarman metalon. Poiome mi movis ghin al
mi, ghis mi kredis ghin atingebla de mia mano, kaj momenton poste, mi
returnighis, kaj la kara ilo estis en mia mano.

Mi diligente eklaboris je la mahara seruro, kiu tenis mian chenon.
Estis ridinde simple. Ech infano povus tiel malshlosi ghin, kaj post
momento mi estis libera. La maharoj nun shajne finis sian laboron che
la tablo. Unu jam forturnighis kaj ekzamenis aliajn viktimojn, shajne
intencante elekti la sekvontan operacioton.

La dorsoj de la chetabluloj estis turnitaj al mi. Se ne estus la
estajho, kiu marshis al ni, mi povus fughi tuj tiumomente. Malrapide,
la estulo alproksimighis al mi, kiam ghian atenton allogis granda
sklavo chenita kelkajn jardojn dekstre de mi. Tie, la reptilio
ekhaltis kaj komencis zorge ekzameni la kompatindulon, kaj farante
tion, ghi turnis sian dorson al mi dum momento, kaj ghuste tiam mi
faris du saltegojn, kiuj portis min el la kamero en la koridoron
trans ghi, lau kiu mi kuris tiel rapide kiel mi kapablis. Kie mi
estas kaj kien mi iras--tion mi ne sciis. Mia sola penso estis
plejeble malproksimigi min de tiu timindega torturkamero.

Poste, mi reduktis mian rapidecon al vigla marshado, kaj pli poste,
ektimante la dangheron, ke min trafus nova malagrabla situacio, se mi
malzorgus, mi movighis ankorau pli malrapide kaj zorgeme. Post
tempeto mi venis al koridoro, kiu shajnis iel mistere konata al mi,
kaj iom poste, hazarde rigardante en kameron flanke de la koridoro,
mi vidis tri maharojn volvighintajn en dormado sur lito el feloj. Mi
preskau jubilis laute pro ghojo kaj trankviligho. Estis la sama
koridoro kaj la samaj maharoj, al kiuj mi intencis asigni tiel gravan
rolon en nia fugho el Futra. La Providenco vere gracis min, char la
reptilioj ankorau dormis.

Nun la unusola granda danghero estis la reiro al la superaj niveloj
por serchi Perry kaj Gak, sed char nenio alia estis farebla, mi
rapidis supren. Kiam mi atingis la frekventatajn partojn de la
konstruajho, mi trovis grandan sharghon da feloj en angulo, kaj tiujn
mi levis al mia kapo, portante ilin tiel, ke la randoj kaj anguloj
pendis chirkau miaj shultroj, tute kashante mian vizaghon. Tiel
kamuflite, mi trovis Perry kaj Gak kune en la kamero, kie ni
manghadis kaj dormadis.

Ne necesas diri, ke ambau ghojis vidi min, kvankam ili kompreneble
sciis nenion pri la sorto, al kiu kondamnis min la jughistoj. Ni
decidis perdi neniom da tempo antau ol efektivigi nian fughplanon,
char mi ne povus esperi resti longe kashita de la sagotoj, kaj mi ne
bone povus porchiame porti tiun amason da feloj sur mia kapo sen veki
suspekton. Tamen, estis kredeble, ke per ghi mi povus sendanghere
trairi la plenajn koridorojn kaj kamerojn de la superaj niveloj, do
mi ekiris kun Perry kaj Gak--che kio la fetoro de la malbone tanitaj
feloj dume preskau sufokis min.

Kune, ni iris al la unua vico da koridoroj sub la chefetagho de la
konstruajhoj, kaj tie Perry kaj Gak haltis por atendi min. La
konstruajhoj estas fositaj el la formacio de solida kalkshtono. Ilia
arkitekturo estas pro absolute nenio rimarkinda. La chambroj estas
foje rektangulaj, foje rondaj, kaj foje ovalaj. La koridoroj, kiuj
ilin kunigas, estas mallarghaj kaj ne chiam rektaj. La kameroj estas
lumigitaj per difuzita sunlumo reflektita tra tuboj similaj al tiuj,
per kiuj oni lumigis la avenuojn. Ju pli malaltaj la kamervicoj, des
pli mallume. La plejmulto de la koridoroj estas tute nelumigitaj. La
maharoj povas vidi tre bone en duonmallumo.

Survoje al la chefetagho ni renkontis multajn maharojn, sagotojn kaj
sklavojn; sed neniu atentis nin, char ni ighis parto de la ordinara
vivo en la koridoro. Estis nur unusola enirejo kondukanta el la loko
al la avenuo, kaj ghi estis bone gardata de sagotoj--sole chi tiun
pordon ni ne rajtis trapasi. Fakte, estis malpermesite al ni ankau
eniri la subajn koridorojn kaj apartamentojn, krom je apartaj okazoj,
kiam oni ordonis al ni tion fari; sed char ili konsideris nin
malsupera specio sen inteligenteco, ili ne havis kauzon timi, ke ni
per tio povus fari ian malbonon, do oni ne malhelpis al ni eniri la
koridoron, kiu kondukis malsupren.

Volvitajn en felo, mi portis tri glavojn kaj la du pafarkojn kaj la
sagojn, kiujn Perry kaj mi faris. Char multaj sklavoj portis fele
volvitajn sharghojn chiudirekte, neniu trovis mian sharghon
menciinda. Kie mi lasis Gak kaj Perry, ne estis aliaj estuloj
videblaj, do mi tiris unu glavon el la pakajho, kaj lasante la
ceterajn armilojn che Perry, mi ekiris sola al la malsuperaj niveloj.

Veninte en la apartamenton, en kiu dormis la tri maharoj, mi silente
eniris piedpinte, ne memorante, ke la kreitajhoj ne kapablas audi.
Per rapida trapiko tra la koro mi mortigis la unuan, sed mia dua
trapiko ne estis tiel bontrafa, tiel ke antau ol mi povis mortigi la
venontan el miaj viktimoj, ghi jhetis sin kontrau la tria, kiu
rapide suprensaltis, kontraustarante min per vaste malfermitaj
makzeloj. Sed batalado ne estas okupo, kiun la mahara raso shatas,
kaj kiam la estulo vidis, ke mi jam senvivigis du el ghiaj kunuloj
kaj ke mia glavo estas rugha de ilia sango, ghi haste forkuris de mi.
Sed mi estis tro rapida por ghi, do, duone saltante, duone flugante,
ghi forhastis lau alia koridoro, dum mi sekvis tuj post ghi.

Ghia eskapo signifus la tutan ruinighon de niaj planoj, kaj tre
probable mian tujan morton. Tiu penso donis flugilojn al miaj piedoj;
sed ech en la plej bona kazo mi povis nur egali la rapidecon de la
saltanta estulo antau mi.

Tute subite ghi forturnis sin en apartamenton dekstre de la koridoro,
kaj enrapidante momenton poste, mi frontis du el la maharoj. Tiu, kiu
estis tie, kiam ni eniris, okupis sin per kelkaj metalaj ujoj, en
kiujn oni metis pulvorojn kaj fluajhojn, se jughi surbaze de la vico
de flakonoj kushantaj sur la benko, che kiu ghi laboris. Mi tuj
komprenis, en kiun lokon mi estis veninta. Jen ghuste tiu chambro,
pri kiu Perry donis al mi detalajn instrukciojn, per kiuj mi trovu
ghin. Ghi estis la subtera kamero, en kiu oni kashis la Grandan
Sekreton de la mahara raso. Kaj sur la benko, flanke de la flakonoj,
kushis la fele bindita libro, kiu entenis la solan kopion de la
afero, kiun mi devis elserchi post la mortigo de la tri dormataj
maharoj.

Ne estis alia elirejo el la chambro ol la pordo, en kiu mi nun
staris, frontante la du timindajn reptiliojn. Mi sciis, ke pelitaj en
angulon ili batalus kiel demonoj, kaj ili estis bone ekipitaj por
batali, se ili nepre devus. Kune, ili impetis sur min, kaj kvankam mi
tuj trapikis la koron de unu el ili, la alia alfiksis siajn brilajn
dentegojn sur mian glavbrakon super la kubuto, kaj tiam komencis per
siaj akraj ungegoj rastgrati mian korpon, shajne por elshiri miajn
internajhojn. Mi konstatis, ke estas senutile esperi liberigi mian
brakon el tiu potenca, premega kaptigho, kiu shajnis detranchi mian
brakon de mia korpo. La doloro, kiun mi suferis, estis intensa, sed
ghi servis nur por sproni min al pli grandaj penoj por venki mian
kontrauulon.

Tien kaj reen sur la planko ni luktis--la maharo donis al mi
terurajn, tranchajn batojn per siaj antaupiedoj, dum mi klopodis
shirmi mian korpon per mia maldekstra mano, samtempe provante trovi
okazon por transdoni mian klingon el mia nun senutila glavmano al
ties rapide malfortighanta parulo. Finfine mi sukcesis, kaj per tio,
kio shajnis esti mia lasta unco da forto, mi pikis la klingon tra la
malbela korpo de mia malamiko. Tiel sensone kiel ghi batalis, ghi
mortis, kaj kvankam malforta pro doloro kaj sangoperdo, mi kun emocio
de triumfa fiereco transpashis ghian konvulsie rigidighantan kadavron
kaj ekkaptis la plej potencan sekreton de tiu mondo. Unu sola
ekrigardo certigis min, ke ghi estas ghuste tiu afero, kiun Perry
priskribis al mi.

Kaj ekkaptante ghin, chu mi prepensis, kion tio signifas por la
homaro de Pelucidaro--chu fulmis tra mia menso la penso, ke
sennombraj ankorau nenaskitaj generacioj de mia propra specio havos
kauzon adori min pro la afero, kiun mi plenumis por ili? Chu? Ne
esti tiel. Mi pripensis belan ovalan vizaghon, rigardantan el
kristale puraj okuloj tra ondanta amaso da nigregaj haroj. Mi
pripensis rughegajn lipojn, de Dio faritaj por kisado. Kaj mi tute
subite, sen rekta instigo, starante sola en la sekreta kamero de la
maharoj de Pelucidaro, eksciis, ke mi amas Dian la Bela.




12-a chapitro

POSTChASO


Dum momento mi staris tie, pensante pri shi, kaj tiam mi
sopirghemante metis la libron malantau la rimenon, kiu tenis mian
zontukon, kaj turnighis por forlasi la apartamenton. Malsupre de la
koridoro, kiu kondukas supren el la malsupraj kameroj, mi fajfis per
la antauaranghita signalo, kiu anoncis al Perry kaj Gak, ke mi estis
sukcesinta. Momenton poste, ili staris che mia flanko, kaj je mia
miro mi vidis, ke Hugha la Ruza akompanas ilin.

"Li kunighis kun ni," klarigis Perry, "kaj ne permesis nei. Tiu ulo
estas vulpo. Li flaras eskapon, kaj prefere ol malsukcesigi nian
shancon nun, mi diris, ke mi kondukos lin al vi, por ke vi decidu,
chu li akompanu nin."

Mi ne havis amon por Hugha, kaj mi ne fidis lin. Mi certis, ke li
perfidus nin, se li kredus tion profitodona; sed mi vidis neniun
elturnighon, kaj la fakto, ke mi mortigis kvar maharojn, anstatau
kiel planite nur tri, ebligis inkluzivi la viron en nia fughplano.

"Nu, bone," mi diris, "vi povos akompani nin, Hugha, sed je la unua
signo de perfido, mi trapikos vin per mia glavo. Chu vi komprenas?"

Li diris, ke jes.

Iom poste ni estis forigintaj la hautojn de sur la kvar maharoj, kaj
tiel bone ni sukcesis rampi en ilian internon, ke nia shanco eskapi
nerimarkite el Futra shajnis bonega. Ne estis facila tasko kunfiksi
la hautojn tie, kie ni ilin tratranchis che la ventro por forigi
ilin de la internajhoj, sed mi restis ekstere, ghis chiuj aliaj kun
mia helpo estis enkudritaj, kaj lasis aperturon en la brusto de la
hauto de Perry, tra kiu li povis elmeti la manojn por enkudri min,
kaj tiel ni vere povis multe pli bone plenumi nian planon, ol mi
esperis. Ni sukcesis teni la kapojn levitaj, metante niajn glavojn
tra la koloj, kaj sammaniere ni povis ilin movi lau viveca maniero.
Nia plej granda malfacilajho estis la palmopiedoj, sed ech tiun
problemon ni fine solvis, tiel ke kiam ni movighis, ni aspektis tute
naturaj. Truetoj pikitaj en la pufaj gorghoj, en kiujn ni metis niajn
kapojn, permesis al ni vidi sufiche bone por konduki nin mem
antauen.

Tiel ni ekiris supren al la chefetagho de la konstruajho. Gak iris
antaue en la stranga parado, poste sekvis Perry, sekvita de Hugha,
dum mi iris malantaue, admoninte Hughan, ke mia glavo estis tiel
aranghita, ke mi povus piki ghin tra la kapo de mia kostumo en lian
internajhon, se li montrus hezitemon.

Kiam la bruo de rapidantaj piedoj avertis min, ke ni eniras la
plenajn koridorojn de la chefetagho, mia koro saltis ghis mia busho.
Tute sen hontosento mi konfesas, ke mi timis--neniam antaue au
poste en mia vivo mi spertis tian suferegon de animbrula timo kaj
necerteco, kia min frapis. Se eblus shviti sangon, mi shvitis ghin
tiam.

Malrapide, lau la pashmaniero kutima che la maharoj, kiam ili ne
uzas siajn flugilojn, ni trarampis amasojn da okupitaj sklavoj,
sagotoj kaj maharoj. Post tempo, kiu shajnis eterneco, ni atingis la
eksteran pordon, kiu kondukas en la chefan avenuon de Futra. Multaj
sagotoj staris chirkau la vojkrucigho. Ili ekrigardis Gak, kiam li
silente pashis inter ili. Tiam pasis Perry, kaj tiam Hugha. Nun estis
mia vico, kaj en subita atako de glaciiga teruro, mi konstatis, ke la
varma sango el mia vundita brako gutas malsupren tra la morta piedo
de la mahara hauto, kiun mi portis, kaj lasis sian sangan spuron sur
la pavimo, char mi vidis, ke sagoto atentigis sian kunulon pri ghi.

La gardisto pashis antau min, kaj fingromontrante al mia sanganta
piedo, alparolis min per la gestolingvo, kiun tiuj du specioj uzas
kiel komunikilon. Ech se mi scius, kion li diris, mi ne povus
respondi per la mortajho, kiu min kovris. Mi foje vidis grandan
maharon glaciigi tromemfidan sagoton per sia nura rigardo. Tio
shajnis mia sola espero, do mi ghin provis. Haltighinte, mi movis
mian glavon tiel, ke estighis la impreso, ke la morta kapo esplore
rigardas la gorilo-homon. Dum longa momento, mi staris tute senmova,
rigardante la ulon per tiuj mortaj okuloj. Poste mi mallevis la
kapon, kaj malrapide daurigis pashi antauen. Dum momento, chio
dependis de tio, sed antau ol mi lin tushis, la gardisto pashis
flanken, kaj mi pasis en la avenuon.

Ni iris antauen sur la largha strato, sed nun ni estis ekster
danghero pro la multnombreco de niaj malamikoj, kiuj nin chirkauis
chiuflanke. Bonshance, estis granda procesio da maharoj irantaj al la
malprofunda lago, kiu kushas je unu mejlo au iom pli for de la urbo.
Ili iradas tien por praktiki siajn amfibiajn emojn, plonghante por
kapti fishetojn kaj ghuante la malvarman profundon de la akvo. Ghi
estas lago de nesala akvo, malprofunda kaj sen la pli grandaj
reptilioj, kiu malebligas uzadon de la grandaj maroj de Pelucidaro al
chiuj, krom si mem.

En la mezo de la amaso, ni pasis supren lau la shtupoj kaj eliris
eksteren sur la ebenajhon. Dum iom longa distanco, Gak sekvis la
rivereton, kiu fluas al la lago, sed fine, che la fundo de ravineto,
li ekhaltis, kaj tie ni restis, ghis chiuj estis preterpasintaj kaj
ni estis solaj. Tiam, ankorau en la niaj kostumoj, ni ekiris rekte
for de Futra.

La varmego de la vertikalaj sunradioj rapide faris niajn abomenajn
karcerojn neelteneblaj, do transirinte malaltan altajhon kaj enirinte
shirmodonan arbaron, ni fine formetis la maharajn hautojn, per kiuj
ni venis ghis tie en sekureco.

Mi ne tedos vin pri la detaloj de tiu amara kaj suferiga fugho. Kiel
ni vojaghis per obstina kurado, ghis ni falis teren pro laco. Kiel
nin atakis strangaj kaj timindaj bestoj. Kiel ni apenau eskapis la
kruelajn dentegojn de leonoj kaj tigroj, kies grandeco etigus ghis
ridinda sensignifeco la plej grandajn felisojn de la ekstera mondo.

Plu kaj plu ni rapidis, kun unusola intenco: plejeble malproksimigi
nin de Futra. Gak kondukis nin al sia propra lando--la lando Sari.
Montrighis neniu signo de postchaso, kaj tamen ni certis, ke ie
malantau ni persistaj sagotoj sekvas nian spuron. Gak diris, ke ili
neniam malsukcesis chase eltrovi siajn chasatojn, ghis ili kaptis
tiujn au estis mem retretigitaj de pli forta militistaro.

Nia sola espero, li diris, estis atingi lian tribon, kies forto tute
sufichis en la montara fortikejo por forbatali iun ajn nombron da
sagotoj.

Kaj finfine, post laushajne monatojn, kaj kiel mi nun scias, eble
jaroj, ni venis ghis loko, kie ni povis vidi la grizbrunan krutajhon,
kiu borderas la antaumontetojn de Sari. Kaj preskau sammomente,
Hugha, kiu chiam rigardis tiom malantauen kiom antauen, anoncis, ke
li povas vidi aron de viroj malantau ni, superirante malaltan
monteghon. Estis la longe atendita postsekvantaro.

Mi demandis al Gak, chu ni povus atingi Sari sufiche frue por ilin
eskapi.

"Eble," li respondis, "sed vi trovos, ke la sagotoj povas iri per
nekredebla rapideco, kaj char ili estas preskau nelacigeblaj, ili
estas sendube multe pli freshaj ol ni. Plue--" li pauzis,
ekrigardante Perry.

Mi sciis, kion li pensis. La maljunulo estis preskau elcherpita. Dum
granda parto de nia fughado, au Gak au mi duone apogis lin dum la
marshado. Kun tia handikapo, ech malpli rapidaj postsekvantoj ol la
sagotoj povus facile ghisatingi nin, antau ol ni povus transiri la
krudan altajhon, kiun ni frontis.

"Vi kaj Hugha iru antaue," mi diris. "Perry kaj mi alvenos, se ni
povos. Ni ne povas vojaghi tiel rapide kiel vi, kaj ne necesas, ke vi
mortu pro tio. Ghi estas neevitebla. Ni devos ghin fronti."

"Mi ne forlasos kamaradon," estis la simpla respondo de Gak. Mi ne
sciis, ke tiu granda, vila praepoka viro havas tiel noblan karakteron
interne de si. Mi chiam shatis lin, sed nun, aldonighis honoro kaj
respekto al mia shato. Jes, ankau amo.

Sed tamen mi pluurghis lin antauen, insistante, ke se li povos
atingi sian popolon, li eble povos venigi sufiche grandan
militistaron por forpeli la sagotojn kaj savi Perry kaj min.

Sed ne, li rifuzis forlasi nin, kaj tiel finighis la diskuto, sed li
sugestis, ke Hugha rapidu antauen por averti la sarianojn pri la
danghero al la regho. Ne necesis multe da instigado por ekmarshigi
Hughan--la nura ideo sufichis por forsendi lin salte antauen en la
antaumontetojn, kiujn ni intertempe atingis.

Perry sciis, ke li endangherigas la vivon de Gak kaj mi, kaj la
maljunulo preskau insiste petegis, ke ni antaueniru sen li, kvankam
mi sciis, ke li suferas veran angoron de teruro je la penso, ke li
povus fali en la manojn de la sagotoj. Fine, Gak parte solvis la
problemon, levante Perry per siaj potencaj brakoj kaj portante lin.
Dum tiu agmaniero malrapidigis Gak, li povis tamen antaueniri pli
rapide tiel, ol kiam li duone apogis la stumblantan maljunulon.




13-a chapitro

LA RUZULO


La sagotoj rapide proksimighis al ni, char vidinte nin, ili multe
akcelis sian rapidecon. Plu kaj plu ni stumblis supren lau la
mallargha kanjono, kiun Gak elektis por proksimighi al la altajho de
Sari. Ambauflanke altighis apikaj krutajhoj el belega plurkolora
roko, dum sub niaj piedoj la densa montoherbo prezentis molan kaj
senbruan tapishon. De kiam ni eniris la kanjonon, ni tute ne vidis
niajn postsekvantojn, kaj mi komencis esperi, ke ili perdis nian
spuron, kaj ke ni atingos la nun rapide proksimighantajn krutajhojn
ghustatempe por suprengrimpi ilin, antau ol esti atingitaj.

Antau ni, ni nek vidis nek audis signon, kiu povus auguri la
sukceson de la komisio de Hugha. Intertempe li devus esti atinginta
la antaupostenojn de la sarianoj, kaj ni devus almenau audi la
sovaghajn kriojn de la tribanoj, dum ili svarmas al siaj armiloj por
respondi la reghan helpalvokon. Post momento, la severaspektaj
krutajhoj antau ni devus nigrighi je praepokaj militistoj. Sed
okazis nenio tia--efektive, la Ruzulo perfidis nin. Tiumomente, kiam
ni atendis vidi sariajn lancportantojn kurataki malantau Hugha por
helpi al ni, la poltrona perfidulo kashiradis che la eksterajhoj de
la plej proksima saria vilagho, por ke li povu enveni de la alia
flanko, kiam estos tro malfrue por savi nin, kaj pretendi, ke li
perdighis inter la montoj.

Hugha ankorau tenis rankoron kontrau mi pro la bato, kiun mi donis
por protekti Dian, kaj lia malica spirito permesis ech buchoferi nin
chiujn, por ke li sin venghu kontrau mi.

Dum ni pliproksimighis al la barieraj krutajhoj, kaj aperis neniu
signo de savantaj sarianoj, Gak ighis kaj kolera kaj timigita, kaj
baldau, kiam la bruoj de rapide proksimighanta postsekvantaro trafis
niajn orelojn, li kriis al mi trans sia shultro, ke ni estas
perditaj.

Rigardante malantauen, mi ekvidis la unuan el la sagotoj che la fora
ekstremo de ampleksa etendigho de la kanjono, tra kiu ni jhus pasis,
kaj tiam subita turnigho forigis el mia vido la malbelan bestachon,
sed la lauta ululo de triumfa rabio, kiu levighis malantau ni,
pruvis, ke la goriloviro vidis nin.

Denove, la kanjono abrupte turnighis maldekstren, sed dekstre alia
brancho disetendighis malpli devie de la ghenerala direkto, tiel, ke
ghi pli aspektis kiel la chefa kanjono ol la maldekstra brancho. La
sagotoj estis nun ne pli ol ducent kvindek jardojn malantau ni, kaj
mi vidis, ke estus senespere provi eskapi alie ol per ruzajho. Estis
malgranda eblo savi Gak kaj Perry, kaj kiam mi atingis la
disbranchighon de la kanjono, mi riskis ghin.

Haltante tie, mi atendis, ghis la plej antaua sagoto kuris en mian
vidkampon. Gak kaj Perry jam malaperis chirkau angulo en la
maldekstra kanjono, kaj kiam la sovagha krio de la sagoto anoncis, ke
li min vidis, mi turnighis kaj ekkuris lau la dekstra brancho. Mia
ruzo sukcesis, kaj la tuta bando de homchasantoj impete postkuris min
en unu kanjonon, dum Gak portis Perry ekster dangheron lau la alia.

Kurado neniam estis mia plej bona atleta kapablo, kaj nun, kiam mia
vivo mem dependis je rapidega kurado, mi ne povas diri, ke mi kuris
pli bone ol tiam, kiam mia acha bazkurado[18] elvokis sur min el la
spektantaro la raukajn kaj riprochajn kriojn "glacicharo" kaj "Voku
taksion!".

La sagotoj rapide proksimighis al mi. Precipe danghera estis unu, pli
rapida ol siaj kolegoj, kiu estis timinde proksima. La kanjono
farighis nura rokoza fendo, krude altighanta je kruta deklivo al kio
shajnis pasejo inter du ambauflankaj montopintoj. Kio kushis
aliaflanke, mi ech ne povis diveni--eble apika krutajho de centoj da
futoj en la valon sur la alia flanko. Chu eble mi kuris en
senelirejon?

Konstatinte, ke mi ne povus esperi antaukuri la sagotojn ghis la
supro de la kanjono, mi decidis riski chion je klopodo haltigi ilin
provizore, kaj tiucele mi deprenis mian krude faritan arkon kaj
eltiris sagon el la fela sagujo, kiu pendis malantau mia shultro.
Dum mi per la dekstra mano almetis la sagon, mi haltis kaj pivote
turnighis al la goriloviro.

En la mondo de mia naskigho mi neniam manipulis sagon, sed ekde nia
fugho el Futra mi provizis al la grupo malgrandajn chasajhojn per
miaj sagoj, kaj tiel, pro neceso, mi ekhavis ne malbonan celkapablon.
Dum nia fughado el Futra, mi reshnuris mian pafarkon per peco de
fortika intesto prenita el grandega tigro, kiun Gak kaj mi
maltrankviligis kaj fine mortigis per sagoj, lanco kaj glavo. La
malmola ligno de la arko estis ekstreme forta, kaj tio, kune kun la
fortikeco kaj elasteco de mia nova shnuro, donis al mi neordinaran
fidon je mia armilo.

Neniam mi bezonis pli stabilajn nervojn ol tiam--neniam estis pli
bone regitaj miaj nervoj kaj muskoloj. Mi celis tiel zorge kaj
senhaste, kvazau mi alcelus celobjekton el pajlo. La sagoto neniam
antaue vidis pafarkon, sed evidente lia malsprita intelekto subite
ekkomprenis, ke la afero, kiun mi direktas al li estas ia aparato de
mortigo, char ankau li ekhaltis, samtempe suprensvingante sian
hakileton por jheto. Jen unu el la multaj metodoj, per kiuj ili uzas
tiun armilon, kaj la celprecizo, kiun ili atingas ech en la plej
malfavoraj cirkonstancoj estas preskau mirakla.

Mia sago estis altirita en sia plena longeco--mia okulo alcelis ghian
akran pinton sur la maldekstra brusto de mia kontrauulo; kaj tiam li
jhetis sian sian hakileton, kaj mi ellasis mian sagon. En tiu
momento, kiam niaj jhetajhoj ekflugis, mi saltis flanken, sed la
sagoto impetis antauen por sekvi sian atakon per lancojheto. Mi
sentis la siblon de la hakileto, kiam ghi preterskrapis mian kapon,
kaj sammomente, mia sago trapikis la sovaghan koron de la sagoto, kaj
kun unu sola ghemo, li jhetighis preskau ghis miaj piedoj--shtone
morta.

Proksime malantau li estis du aliaj--eble je kvindek jardoj--sed la
distanco donis al mi tempon por ekkapti la shildon de la morta
gardisto, char mia apenaua evito de la hakileto komprenigis al mi,
kiel urghe mi bezonas ghin. Tiuj, kiujn mi shtelis en Futra, ni ne
povis kunporti, char ilia grandeco malebligis al ni kashi ilin en la
maharaj hautoj, kiuj nin portis al sekureco ekster la urbo.

Bone metinte la shildon sur mian maldekstran brakon, mi elpafis alian
sagon, kiu faligis duan sagoton, kaj poste, kiam la hakileto de ties
kolego rapidis al mi, mi kaptis ghin sur la shildo, kaj almetis alian
sagon por li, sed li ne atendis por ricevi ghin. Anstatau tio, li
turnighis kaj retretis al la amaso da gorilohomoj. Evidente, li jam
vidis portempe sufichon de mi.

Denove mi ekkuris for, kaj la sagotoj ne shajnis tre avidaj daurigi
la postchason tiel proksime kiel antaue. Neghenate, mi atingis la
supron de la kanjono, kie mi trovis krutan, rokozan abismon profundan
je ducent ghis tricent futoj; sed maldekstre, mallargha kornico
chirkauiris la kurbajhon de la krutajhosupro. Laulonge de ghi mi
iris antauen, kaj che abrupta turnigho, kelkajn jardojn post la fino
de la kanjono, la vojo larghighis, kaj maldekstre mi vidis la
aperturon de granda kaverno. Antau ghi la kornico pluiris, ghis ghi
eliris el la vidkampo chirkau alia elstarajho de la monto.

Tie mi sentis, ke mi povus defii armeon, char la malamikoj povus
ataki min nur po unu, kaj tiu unu ne povus scii, ke mi atendas lin,
ghis li plene montrus sin, chirkauirinte vojturnighon. Chirkau mi
kushis disigitaj shtonoj de la krutajho, supere. Ili estis de
diversaj grandoj kaj formoj, sed sufiche multaj havis oportunan
grandecon, tiel ke mi povus uzi ilin anstatau miaj tre valoraj
sagoj. Ariginte plurajn rokojn en amaseton, flanke de la fauko de la
kaverno, mi atendis la atakon de la sagotoj.

Dum mi staris tie, strecha kaj silenta, atendante la unuan mallautan
sonon, kiu indikos la proksimighon de miaj malamikoj, eta bruo el la
nigra profundo de la kaverno altiris mian atenton. Eble ghin
produktis la movigho de la granda korpo de iu bestego levighanta de
sur la rokoza planko de sia loghejo. Preskau sammomente, mi kredis
audi la skrapon de ledaj sandaloj sur la kornico chirkau la
vojturnigho. Dum la postaj kelkaj sekundoj, mia atento estis
konsiderinde dividita.

Kaj tiam, el la inkeca nigro je mia dekstra flanko, mi vidis du
flamantajn okulojn rigardadi en miajn. Ili situis pli ol du futojn
pli alte ol mia kapo. Estas vere eble, ke la besto, kiu ilin posedis,
staris sur altajho en la kaverno, au ke ghi eble baumis sur la
postpiedoj; sed mi jam vidis sufiche multajn el la monstroj de
Pelucidaro por scii, ke mi nun eble frontas novan kaj timegindan
Titanon, kies dimensioj kaj feroco superas tiujn de chio antaue
vidita.

Kio ajn ghi estis, ghi malrapide aliris la faukon de la kaverno, kaj
nun, profundavoche kaj fortimige, ghi eligis malaltan kaj minacan
mughon. Mi ne atendis pli longe por disputi pri la posedo de la
kornico kun la kreitajho, kiu posedis tiun vochon. La bruo ne estis
lauta--mi dubas, chu la sagotoj ech audis ghin--sed la sugesto pri
latentaj eblecoj en ghi estis suficha, por ke mi sciu, ke ghi povas
deveni nur de enorma kaj feroca bestego.

Dum mi retroiris lau la kornico, mi baldau preterpasis la faukon
de la kaverno, kie mi ne plu povis vidi tiujn flamantajn okulojn, sed
momenton poste, mi ekvidis la diablan vizaghon de sagoto, dum ghi
singarde antaueniris, trapasante la turnighon sur la krutajho sur la
malproksima flanko de la kaverna fauko. Kiam la ulo min vidis, li
salte alkuris postchase laulonge de la kornico, kaj post li venis
tiom da kolegoj de li, kiom povis amasighi tuj malantau li.
Samtempe, la besto eliris el la kaverno, tiel, ke li kaj la sagotoj
alfrontighis sur la mallargha kornico.

La besto estis enorma kavernurso, minaca per sia kolosa grandegeco,
almenau ok futojn alta che la shultro, dum de la pinto de ghia nazo
ghis la fino de ghia stumpeca vosto ghi estis plene dek du futojn
longa. Kiam ghi ekvidis la sagotojn, ghi eligis plej timindan mughon,
kaj kun malfermita busho ghi alsturmis ilin. Kun terurkrio, la plej
antaua gorilohomo turnighis por fughi, sed li kuris rekte kontrau
siaj alimpetantaj kolegoj.

La hororo de la sekvantaj sekundoj estas nepriskribebla. La sagoto
plej proksima al la kavernurso, trovinte sian forfughon barita,
turnighis, kaj intence saltis al terura morto sur la tranchaj rokoj
tricent futojn sube. Tiam, la enormaj makzeloj malfermighis kaj
kaptis la postan--audighis la nauza sono de krakighantaj ostoj, kaj
la disshirita kadavro estis faligita de la rando de la krutajho. Kaj
la potenca bestego ech ne interrompis sian konstantan antaueniron
lau la kornico.

Krichantaj sagotoj nun freneze saltis de sur la krutegajho por ghin
eskapi, kaj laste, mi vidis ghin chirkauiri la turnighon, ankorau
chasante la demoralizitan restajhon de la homchasantaro. Dum longa
tempo mi povis audi la teruran mughadon de la bestego, miksitan kun
la krioj kaj krichoj de liaj viktimoj, ghis la timigaj bruoj fine
mallautighis kaj malaperis en la malproksimeco.

Poste, mi informighis de Gak, kiu finfine atingis siajn tribanoj kaj
revenis kun trupo por savi min, ke la _riso_, kiel oni nomas ghin,
postchasis la sagotojn, ghis ghi ekstermis la tutan bandon. Gak estis
certa, kompreneble, ke ankau mi ighis viktimo de la terura
kreitajho, kiu en Pelucidaro estas vere la regho inter bestoj.

Ne volante reiri en la kanjonon, kie mi eble farighus predajho au de
la kavernurso au de la sagotoj, mi antaueniris lau la kornico,
kredante, ke chirkauirinte la monton, mi povus atingi la landon Sari
el alia direkto. Sed mi shajne konfuzighis pro la tordoj kaj
turnighoj de la kanjonoj kaj ravinoj, char mi nek tiam venis al la
lando Sari, nek dum longa tempo poste.


Subnoto

[18] che bazopilko, kurado de unu bazo ghis alia.




14-a chapitro

EN LA GhARDENO EDENA


Sen iu ajn orientigho el la chielo, ne estas mirige, ke mi
konfuzighis kaj perdighis en la konfuza labirinto de tiuj vastaj
montetoj. Fakte, mi tute trapasis ilin kaj elvenis super la valo che
la alia flanko. Mi scias, ke mi vagadis longan tempon, ghis laca kaj
malsata mi trovis malgrandan kavernon sur la suprajho de la
kalkshtona formacio, kiu anstatauis la antauan granitan.

La kaverno, kiu ekplachis al mi, trovighis en la mezo de la apika
flanko de altega krutajho. La vojo al ghi estis tia, ke mi sciis, ke
neniu besto povus frekventi ghin, kaj ghi ankau ne estis sufiche
granda por esti komforta loghejo, krom por la pli malgrandaj mamuloj
kaj reptilioj. Tamen, kun la plej granda singardemo mi rampis en
ghian malluman internon.

Tie mi trovis kameron iom grandan, lumigitan de mallargha fendo en la
roko, supre, kio lasis la sunlumon enfiltrighi sufiche hele por
forigi la tutan senlumecon, kiun mi atendis. La kaverno estis tute
malplena, kaj mankis signoj de lastatempa loghateco. La aperturo
estis relative malgranda, tiel ke per konsiderinda penado mi sukcesis
alporti rokegon el la valo malsupre, kiu tute baris ghin.

Tiam mi reiris al la valo por preni brakplenon da herbo, kaj dum tiu
marsho mi havis la bonshancon faligi ortopion, kio estas la malgranda
chevalo de Pelucidaro, eta besto proksimume tiel granda kiel
terhundo, abunda en chiuj partoj de la interna mondo. Tiel, kun
manghajho kaj litajho, mi reiris al mia loghejo, kie post mangho de
nekuirita viando, al kio mi estis nun jam alkutimighinta, mi trenis
la rokegon antau la enirejon kaj volve ekkushis sur lito el
herbo--nuda, pratempa kavernulo, tiel sovaghe primitiva kiel miaj
historiaj prapatroj.

Mi vekighis ripozinta, sed malsata, kaj pushinte la rokegon flanken,
mi elrampis sur la etan rokozan kornicon, kiu estis mia kvazaua
antaudoma portiko. Antau mi etendighis malgranda, sed bela valo,
tra kies centro klara kaj glimbrilanta rivero serpentumis al interna
maro, kies blua akvo apenau videblighis inter la du montochenoj,
kiuj brakumis chi tiun etan paradizon. La suprajhoj de la aliflankaj
montetoj estis verdaj pro vegetajhoj, kaj granda arbaro vestis ilin
ghis la bazoj de la rughaj, flavaj kaj kuproverdaj altegaj apikajhoj,
kiuj estis iliaj pintoj. La valo mem estis tapishita de denskreska
herbo, dum tie kaj aliloke areoj kun sovaghaj floroj estigis grandajn
buntomakulojn sur la fona verdo.

La fundon de la valo punktis aretoj de palmecaj arboj--plej ofte po
tri au kvar. Antilopoj staris sub ili, dum aliaj furaghis for de la
arboj au gracie vagis al proksima transvadejo por trinki. De tiu
belega besto estis kelkaj specioj, el kiuj la plej majesta iom
similis al la giganta elando de Afriko, escepte de la spiralaj
kornoj, kiuj komplete kurbighas malantauen super la oreloj kaj plu
kurbighas antauen, sube, finighante per akraj kaj estiminde grandaj
pintoj du futojn antau la vizagho kaj super la okuloj. Ilia grandeco
memorigis pri tiu de purrasa herforda virbovo, sed ili estis tre
lertpashaj kaj rapidaj. Pro la larghaj flavaj strioj sur la
malhelkashtane koloritaj feloj, mi prenis ilin por zebroj, kiam mi
ilin unuafoje vidis. Entute, ili estas admirindaj bestoj, kiuj
aldonis perfektigan efekton al la stranga kaj bela pejzagho sternita
antau mia nova hejmo.

Mi jam decidis fari el la kaverno mian sidejon, kaj uzante ghin kiel
bazon, fari lausisteman esploradon de la chirkaua tereno, serchante
la landon Sari. Unue mi finmanghis la restajhon de la kadavro de la
ortopio, kiun mi mortigis antau mia lasta dormo. Poste mi kashis la
Grandan Sekreton en profunda fendo en la malantauo de mia kaverno,
rulis la rokegon antau mian pordon, kaj kun miaj pafarko, sagoj,
glavo kaj shildo, mi grimpis malsupren en la pacan valon.

La pashtantaj gregoj movighis flanken, kiam mi ilin trapasis, plej
multe la etaj ortopioj, kiuj montris la plej grandan malfidon,
galopante ekster dangheron. Chiuj bestoj chesis manghi, kiam mi
proksimighis, kaj movighinte al loko, kie ili sentis sin ekster
danghero, ili staris kaj ekzamenis min per seriozaj okuloj kaj
etenditaj oreloj. Unufoje, unu el la maljunaj virantilopoj el la
striohava speco malaltigis sian kapon kaj kolere mughis--ech farante
kelkajn pashojn en mia direkto, tiel ke mi kredis lin sturmonta; sed
post mia preterpaso, li daurigis manghi, kvazau nenio lin ghenis.

Che la malsupera ekstremo de la valo mi preterpasis kelkajn tapirojn,
kaj trans la rivero mi vidis grandan sadokon, la enorman dukornan
praulon de la nuntempa rinocero. Che la fino de la valo, la krutajhoj
maldekstraflankaj pluiris ghis la maro, tiel, ke por ilin
chirkaupasi kiel mi deziris, necesis suprengrimpi ilin por serchi
kornicon, lau kiu mi povus daurigi mian vojaghon. Chirkau kvindek
futojn de la bazo, mi atingis elstarajhon, kiu prezentis naturan
vojon che la fronto de la krutajho, kaj mi ghin sekvis super la maro
al la fino de la krutajho.

Tie, la elstarajho rapide deklivis al la supro de la
krutajhoj--evidentis, ke la tavolo, kiu formis ghin, suprenpushighis
tiel krutdeklive, kiam naskighis la montoj malantau ghi. Dum mi
zorge grimpis supren lau la deklivo, subite tiris mian atenton
supren ia stranga siblo, kaj io, kio similis svingegadon de flugiloj.

Kaj je la unua ekrigardo, trafis miajn teruroplenajn okulojn la plej
timinda afero, kiun mi iam vidis, ech en Pelucidaro. Ghi estis
giganta drako, kian oni bildigas en la legendoj kaj fabeloj de Teraj
popoloj. Ghia grandega korpo estis laushajne kvardek futojn longa,
dum la verpertecaj flugiloj, kiuj shvebigis ghin meze de la aero,
etendighis plenajn tridek futojn. Ghiaj plene malfermitaj makzeloj
estis armitaj per longaj, akraj dentoj, kaj ghiaj piedoj posedis
terurajn ungegojn.

La sibla sono, kiu unue altiris mian atenton, produktighis el ghia
gorgho, kaj shajnis esti direktita al io preter kaj sub mi, kion mi
ne povis vidi. La elstarajho, sur kiu mi staris, abrupte finighis
kelkajn pashojn antaue, kaj kiam mi atingis la finon, mi vidis tion,
kio kauzis la eksciton de la reptilio.

Iam en pasinteca epoko, tertremo kreis terfendon tiuloke, tiel ke
antau la loko, kie mi staris, la tertavoloj forglitis dudek futojn
suben. Rezulte, la daurigo de mia elstarajhovojo kushis dudek futojn
sub mi, kie ghia fino estis tiel abrupta kiel la fino, kie mi staris.

Kaj tie, laushajne haltigita en sia fugho pro la negrimpebla
rompigho en la elstarajho, staris la atakcelo de la kreitajho--junulino
timkauranta sur la mallargha kornico, kun la vizagho profundigita en
siaj brakoj, kvazau por elfermi el shia vidado la timindan morton,
kiu shvebis tuj super shi.

La drako rondflugis pli malalten, kaj shajnis pretighi por alsagi
sian predon. Mi ne povis perdi tempon; estis apenau momento por ech
pesi miajn shancojn kontrau la terure armita bestego; sed la vido de
tiu timigita junulino sub mi elvokis chion plej bonan en mi, kaj mia
instinkto protekti la alian sekson, kiu vershajne egalis la
instinkton de memprotekto che la prahomoj, tiris min kiel magneto al
la flanko de la junulino.

Preskau sen pensi pri la eblaj sekvoj, mi saltis desur la fino de la
elstarajho, sur kiu mi staris, al la eta kornico dudek futojn sube.
Sammomente, la drako sagatakis la junulinon, sed mia subita
surscenigho shajne ektimigis ghin, char ghi turnighis flanken, kaj
tiam altighis denove super nin.

La bruo, kiun mi faris, alterighante che shia flanko, konvinkis la
junulinon, ke shia morto jam alvenis, char shi kredis, ke mi estas la
drako; sed finfine, kiam neniuj kruelaj dentegoj krochighis al shi,
shi miroplene levis sian rigardon. Kiam ghi trafis min, la esprimo,
kiu venis en shiajn okulojn estus malfacile priskribebla, sed shiaj
sentoj apenau povis esti pli komplikaj ol miaj propraj--char la
larghaj okuloj, kiuj rigardis en miajn, estis de Dian la Bela.

"Dian!" mi kriis. "Dian! Dank' al Dio, ke mi alvenis ghustatempe."

"Vi?" shi flustris, kaj denove kashis sian vizaghon, ne lasante min
vidi, chu shi ghojas au koleras pri mia veno.

Denove la drako sin jhetis al ni, kaj tiel rapide, ke mi ne havis
tempon demeti mian pafarkon. Mi povis nur kapti shtonon kaj jhetegi
ghin en la fie malbelan vizaghon de la besto. Refoje, mia celado
estis trafa kaj kun siblo de doloro kaj rabio, la reptilio ree
turnighis kaj flugis for.

Nun mi rapide enmetis sagon, por ke mi estu preta che la venonta
atako, kaj farante tion, mi rigardis la junulinon, tiel ke mi shin
surprizis, dum shi faris kashan ekrigardon al mi; sed shi tuj denove
kovris sian vizaghon per la manoj.

"Rigardu min, Dian," mi petegis. "Chu vi ne ghojas vidi min?"

Shi rigardis rekte en miajn okulojn.

"Mi malamas vin," shi diris, kaj kiam mi volis petegi shin juste
auskulti min, shi fingromontris trans mian shultron. "Venas la
tipdaro", shi diris, kaj mi denove turnighis por fronti la reptilion.

Do jen estis tipdaro. Mi povus esti diveninta. La kruela spurbesto de
la maharoj. La delonge malaperinta pterodaktilo de la ekstera mondo.
Sed chi-foje, mi ghin atakis per armilo, kiun ghi neniam antaue
frontis. Mi elektis mian plej longan sagon, kaj per mia tuta forto mi
fleksis la pafarkon, ghis la pinto de la sago restis sur la polekso
de mia maldekstra mano, kaj kiam la granda kreitajho pafighis al ni,
mi pafis rekte al tiu malmola brusto.

Siblante kiel la sekurvalvo de vapormashino, la potenca bestego turne
kaj torde falis en la maron sube, kun mia sago komplete
profundighinta en ghia kadavro. Mi turnighis al la junulino. Shi
preterrigardis min. Evidente shi vidis la morton de la tipdaro.

"Dian," mi diris, "chu vi ne diros, ke vi ne bedauras, ke mi vin
trovis?"

"Mi malamas vin", estis la sola respondo; sed mi kredis audi malpli
da abomeno ol antaue--sed eble mi nur imagis ghin.

"Kial vi malamas min, Dian?" mi demandis, sed shi ne respondis al mi.

"Kion vi faras chi tie?" mi demandis, "kaj kio okazis al vi de kiam
Hugha vin liberigis de la sagotoj?"

Unue mi kredis, ke shi min tute ignoros, sed fine shi decidis alie.

"Mi denove forkuris de Jubal la Malbela," shi diris. "Post mia
forfugho de la sagotoj, mi revojaghis sola al mia propra lando; sed
pro Jubal mi ne kuraghis eniri la vilaghojn au sciigi iujn el miaj
geamikoj pri mia reveno, pro timo, ke Jubal informighos. Post
longedaura gvatado mi malkovris, ke mia frato ankorau ne revenis,
do mi daure loghis en kaverno apud valo, kiun mia popolo malofte
frekventas, atendante la tempon, kiam li povos reveni por liberigi
min de Jubal.

"Sed fine, unu el la chasistoj de Jubal vidis min, dum mi rampis al
la kaverno de mia patro por kontroli, chu mia frato jam revenis, kaj
li faris alarmon, kaj Jubal ekiris post mi. Li chasis min jam tra
multaj landoj. Li ne povas esti tre malproksime malantau mi nun.
Kiam li venos, li vin mortigos kaj reportos min al sia kaverno. Li
estis fia viro. Mi iris ghis la limo de mia povo, kaj ne eblas
eskapi," kaj shi senespere rigardis supren al la daurigo de la
elstarajho dudek futojn super ni.

"Sed li ne havos min," shi subite kriis, kun granda malshato. "Jen la
maro"--shi fingromontris preter la randon de la krutajho--"kaj la
maro havos min anstatau Jubal."

"Sed nun mi havas vin, Dian," mi kriis; "kaj nek Jubal nek alia vin
havos, char vi estas mia," kaj mi ekkaptis shian manon kaj ne levis
ghin super shian kapon kaj lasis ghin fali, por simboli liberigon.

Shi levighis sur la piedojn, kaj rigardis rekte en miajn okulojn per
neflankighanta celemo.

"Mi ne kredas vin," shi diris, "char se vi estus sincera, vi estus
farinta tion en la kunesto de aliaj, kiuj observus ghin--tiam mi vere
estus via virino; nun estas neniu, kiu vidis vin fari ghin, char vi
scias, ke sen observantoj via ago ne ligas min al vi," kaj shi
fortiris sian manon de mia kaj forturnighis.

Mi provis konvinki shin, ke mi estas sincera, sed shi nur ne povis
forgesi la hontigon, kiun mi metis sur shin tiun alian fojon.

"Se vi sinceras pri chio, kion vi diras, vi havos bonegan okazon por
pruvi tion," shi diris, "se Jubal ne kaptos kaj mortigos vin. Mi
estas sub via povo, kaj la traktado, kiun vi faros al mi, estos la
plej bona pruvo pri viaj intencoj pri mi. Mi ne estas via virino, kaj
denove mi diras al vi, ke mi vin malamas, kaj ke mi estus felicha
neniam revidi vin."

Dian ja estis malkashema. Oni ne povus nei tion. Fakte, mi trovis, ke
senartifikeco kaj rektparolo estas tre rimarkebla trajto de la
kavernuloj de Pelucidaro. Fine, mi sugestis, ke ni faru provon atingi
mian kavernon, ke ni povus eskapi la serchantan Jubal, char mi
volonte konfesas, ke mi ne tre deziris renkonti la potencan kaj
ferocan estulon, pri kies grandega batallerto Dian rakontis al mi,
kiam mi unue renkontis shin. Estis li, kiu, armita per malgranda
tranchileto, renkontis kaj mortigis kavernurson en luktobatalo. Estis
Jubal, kiu je kvindekpasha distanco povis jheti sian lancon tra la
tuta kiraso de sadoko. Estis li, kiu frakasis la kranion de sturmanta
dirito per unusola klabobato. Ne, mi ne sopiris renkonti la
Malbelulon--kaj estis tute certe, ke mi ne eliros por lin postchasi;
sed rapide la afero pasis el miaj manoj, kiel ofte okazas, char mi
renkontis Jubal la Malbelan vizagh-al-vizaghe.

Jen kiel ghi okazis. Mi estis retrokondukinta Dian lau la kornico,
per kiu shi venis, char mi serchis vojon, kiu kondukos nin al la
supro de la krutajho, sciante, ke ni tiam povos transiri al la rando
de mia valeto, kie ni certe povus trovi manieron eniri desur la
krutajhosupro. Dum ni antaueniris lau la kornico, mi donis al Dian
precizajn instrukciojn por trovi mian kavernon, pro la ebleco, ke io
povus okazi al mi. Mi sciis, ke shi estus tute eksterdanghere kashita
de postchaso, atinginte mian loghejon, kaj la valo provizus al shi
ampleksan vivtenajhon.

Multe incitis min ankau shia traktado de mi. Mia koro, malghojis kaj
pezis, kaj mi volis chagreni shin, sugestante, ke io terura povus
okazi al mi--fakte, ke mi povus esti mortigita. Sed la efiko estis
nula, almenau kiom mi povis percepti. Dian nur skuis siajn belegajn
shultrojn kaj murmuris ion signifantan, ke oni ne tiel facile
senighas je siaj problemoj.

Dum iom da tempo mi restis silenta. Mi estis komplete
malesperighinta. Komprenu, ke mi dufoje shin defendis de atako--la
lastan fojon kun risko al mia propra vivo por savi shian. Estis
nekredeble, ke ech idino de la shtonepoko povus esti tiel
nedankema--tiel senkora--sed eble shia koro posedis la atributon de
shia epoko.

Fine, ni trovis fendighon en la krutajho, kiu larghighis kaj
etendighis pro la efiko de akvo vershighanta tra ghi de la
altebenajho, kiu etendighis kelkajn mejlojn al la chefmontaro.
Malantau ni kushis la largha interna maro, kurbighanta supren en la
senhorizonta malproksimeco kaj kunfandighanta kun la bluo de la
chielo, tiel ke ghi aspektis ghuste kvazau la maro returnighus kaj
formus kompletan arkon super ni, malaperante malantau la foraj
montoj malantau ni--la stranga kaj mistera aspekto de la pelucidaraj
marpejzaghoj estas nepriskribebla.

Dekstre staris densa arbaro, sed maldekstre la tereno estis maldensa
kaj senobstakla ghis la ekstera rando de la altebenajho. Tiudirekte
kondukis nia vojo, kaj ni jhus turnighis por daurigi la iradon, kiam
Dian tushis mian brakon. Mi turnis min al shi, pensante, ke shi
inauguros repacighon, sed mi eraris.

"Jubal," shi diris, kapgestante al la arbaro.

Mi rigardis, kaj jen, eliranta el la densa arbaro, venis vere balena
viro. Li shajnis sep futojn alta, kaj estis same grandproporcia. Li
estis ankorau tro malproksima, por ke mi distingu liajn trajtojn.

"Kuru," mi diris al Dian. "Mi kontraubatalos lin, ghis vi estos jam
bone ekirinta. Eble mi povos okupi lin, ghis vi estos tute for," kaj
tiam, sen ekrigardi malantauen, mi antaueniris por renkonti la
Malbelulon. Mi esperis, ke Dian diros al mi ion bonvolan antau ol
foriri, char certe shi sciis, ke mi iras al la morto pro shi; sed shi
ech ne adiauis min, kaj kun peza koro mi pashis tra la florkovrita
herbo al mia morto.

Kiam mi venis sufiche proksimen al Jubal por rekoni liajn trajtojn,
mi ekkomprenis, kiel li gajnis la alnomon Malbelulo. Shajne, iu
timinda bestego deshiris unu tutan flankon de lia vizagho. Mankis
okulo, la nazo, kaj la tuta karno, tiel ke liaj makzeloj kaj tuta
dentaro montrighis kaj ridetis tra la abomena cikatro.

Antaue, li eble estis tiel bonaspekta kiel aliaj anoj de lia bela
gento, kaj povas esti, ke la terura rezulto de tiu alfrontigho efikis
amarige al lia karaktero jam forta kaj bruteca. Kiel ajn, li nun ne
estis bela vidajho, kaj nun kun vizaghtrajtoj, au kio restis el
tiuj, tordighintaj pro kolero je la vido de Dian kun alia viro, estis
terure vidi lin--kaj multe pli terure renkonti lin.

Nun li estis ekkurinta, kaj dum li proksimighis, li levis sian
grandegan lancon, dum mi haltis, kaj metante sagon en mian arkon, mi
celis laueble senshancele. Necesis pli longa tempo ol kutime, char
mi devas konfesi, ke vidi tiun abomenan viron tordis miajn nervojn
tiom, ke miaj genuoj ighis tute ne firmaj. Kian shancon mi havis
kontrau tiu potenca militisto, kiun ech ne timigas la plej sovagha
kavernurso! Chu mi povus esperi venki iun, kiu buchis la sadokon kaj
la diriton propramane! Mi ektremegis, sed por esti justa al mi mem,
mi timis pli pro Dian ol pro mia propra sorto.

Kaj tiam la granda bruto jhetpafis sian masivan shtonpintan lancon,
kaj mi levis mian shildon por deteni la forton de ghia terura
rapideco. La frapo pushis min sur la genuojn, sed la shildo devojigis
la armilon, kaj mi estis nevundita. Jubal nun rapidis al mi kun la
sola restanta armilo, kiun li portis--murdaspekta tranchilo. Li estis
tro proksima por preciza sagpafo, sed mi pafis al li dum li venis,
sen celi. Mia sago enpikis la karnon de lia femuro, kauzante
doloran, sed ne senkapabligan vundon. Kaj tiam li min atingis.

Mia lertmoveco pormomente min savis. Mi rapide kaurigis min sub lia
levita brako, kaj kiam li chirkaupivotis por denove ataki min, li
trovis glavpinton che sia vizagho. Kaj momenton poste, li sentis
colon au du colojn de ghi en la muskoloj de sia tranchilbrako, tiel
ke poste li estis iom pli singarda.

Nun estis duelo de strategio--la granda, vila viro manovris por
trabrechi mian memgardadon, kie li povus ekuzi siajn enormajn
muskolojn, dum mia mensa okupigho estis restigi lin je braklonga
distanco. Trifoje li sturmis al mi, kaj trifoje mi trafigis lian
tranchilbaton sur mian shildon. Chiufoje, mia glavo trafis lian
korpon, unufoje enpenetrante lian pulmon. Nun li estis jam kovrita de
sango, kaj la interna sangado kauzis paroksismojn de tusado, kiu
portis la rughan fluajhon tra la fiaj busho kaj nazo, kovrante liajn
vizaghon kaj bruston de sanga shaumajho. Li estis vidajho plej
malbela, sed li estis malproksima de la morto.

Dum la duelo dauris, mi komencis havi esperon, char por esti tute
malkashema, mi ne atendis postvivi la unuan alsturmon de tiu monstra
mashino de neregitaj rabio kaj malamo. Kaj mi kredas, ke Jubal,
anstatau absolute malestimi min, eksentis al mi respekton, kaj tiam
en lia primitiva menso evidente formulighis la penso, ke li finfine
renkontis sian superonton kaj frontas sian pereon.

Almenau sole per tiu hipotezo mi povas klarigi lian postan agon, kiu
estis kiel lasta provo--ia nereala espero, ke se li ne baldau
mortigos min, mi mortigos lin. Ghi okazis che la kvara alsturmo,
kiam, anstatau ataki min per sia tranchilo, li faligis tiun armilon,
kaj ekprenante mian glavklingon per ambau manoj, shiris tiun armilon
el mia teno tiel facile kiel de infano.

Jhetante ghin malproksimen al la flanko, li staris senmova dum
momenteto, rigardante en mian vizaghon kun tia terura rikano de
malica triumfo, ke mi preskau senkuraghighis--kaj tiam li sin jhetis
al mi, armite nur per siaj manoj. Sed tiu estis la tago, en kiu Jubal
lernis pri novaj batalmetodoj. La unuan fojon li vidis pafarkon kaj
sagojn, neniam antau tiu duelo li vidis glavon, kaj nun li lernis,
kion kapabla homo povas fari per siaj nudaj pugnoj.

Dum li alsturmis min kiel granda urso, mi ekkauris sub lia etendita
brako, kaj kiam mi ekstaris, mi faris sur lian makzelon tiel trafan
baton kiel vi iam ajn vidis. Tiu granda monto de karno baraktis
malsupren sur la teron. Li estis tiel mirigita kaj kapturnigha, ke li
kushis kelkajn sekundojn tie, antau ol li provis levighi, kaj mi
staris super li, preta por doni alian dozon, se li surgenuighus.

Fine li ja levighis, preskau mughanta pro rabio kaj honto; sed li ne
restis surpieda--mi donis al li trafan baton per la maldekstra pugno
sur la pinto de la makzelo, kiu baraktigis lin sur la dorson. Nun
Jubal estis jam frenezighinta pro malamo, char neniu sanmensa homo
estus levighinta tiom da fojoj kiel li. Denove kaj denove mi
baraktigis lin, tiel rapide kiel li povis suprenstumbli, ghis fine li
kushis pli longe sur la tero inter batoj, kaj chiufoje levighis pli
malforta ol antaue.

Nun lia pulmovundo tre flue sangadis, kaj fine, terura chekora bato
peze faligis lin surteren, kie li kushis tute senmova, kaj iel mi
sciis, ke Jubal la Malbelulo neniam plu levighos. Sed ech rigardante
tiun kadavron, kushantan tiel severe kaj abomene en la morto, mi ne
povis kredi, ke mi sen helpo venkis tiun mortiganton de timindaj
bestoj--tiun gigantan ogron de la shtonepoko.

Prenante mian glavon, mi apogis min sur ghi, rigardante la kadavron
de mia malamiko, kaj kiam mi pensis pri la batalo, kiun mi jhus
batalis kaj pri mia venko, granda ideo naskighis en mia
cerbo--rezulte de la venko kaj la propono, kiun Perry faris en la
urbo Futra. Se lerteco kaj scienco povis fari iun laukompare pigmean
homon la superanto de tiu potenca bruto, kio ne estus plenumebla de
la kolegoj de la bruto, se ili havus la samajn lertecon kaj sciencon.
Tuta Pelucidro kushus che iliaj piedoj--kaj mi estus ilia regho kaj
Dian la reghino.

Dian! Ondeto da dubo travershis min. Estis tute lau la povoj de
Dian, ke shi malshatus min, ech se mi estus regho. Shi certe estis la
plej superighema persono, kiun mi iam renkontis--kun la plej konvinka
metodo sciigi iun, ke shi estas supereca. Nu, mi povus iri al la
kaverno kaj diri al shi, ke mi mortigis Jubal, kaj tiam shi eble
sentus pli da favoro al mi, char mi shin liberigis de shia
turmentinto. Mi esperis, ke shi facile trovis la kavernon--estus
terure, se mi denove shin perdus, kaj mi turnighis por preni miajn
shildon kaj pafarkon kaj rapide postsekvi shin, kiam je mia miro mi
trovis shin starantan malpli ol dek pashojn malantau mi.

"Ino!" mi kriis, "kion vi faras chi tie? Mi kredis, ke vi iris al la
kaverno, kiel mi ordonis al vi."

Levighis shia kapo, kaj la rigardo, kiun shi donis al mi, forprenis
mian tutan majestecon, kaj igis min senti min kiel palacan
mastrumhelpanton--se palacoj havas mastrumhelpantojn.

"Kiel vi ordonis al mi!" shi kriis, frapante per sia piedeto. "Mi
agas lau mia volo. Mi estas la filino de regho, kaj krome, mi vin
malamas."

Mi estis konsternita--tiel shi dankis min post kiam mi savis shin de
Jubal! Mi turnighis kaj rigardis la kadavron. "Eble mi savis vin de
pli malbona sorto, sinjoro," mi diris, sed shajne Dian ne komprenis
tion, char shi tute ne shajnis rimarki.

"Ni iru al mia kaverno," mi diris, "Mi estas laca kaj malsata."

Shi sekvis unu pashon malantau mi, kaj nek unu el ni parolis. Mi
estis tro kolera, kaj shi ne shajnis voli paroli kun ano de pli
malalta klaso. Mi estis tutplene kolera, supozinte antaue, ke shi
min rekompencos per ia dankesprimo, char mi sciis, ke ech lau shiaj
propraj normoj mi faris tre admirindan aferon, kiam mi mortigis la
timindan Jubal en permana batalado.

Sen malfacilajhoj ni trovis mian loghejon, kaj tiam mi iris en la
valon kaj shtonmortigis malgrandan antilopon, kiun mi supentrenis
lau la kruta deklivo al la malkrutejo antau la aperturo. Chi tie ni
silente manghis. Foje mi ekrigardis shin, kredante, ke vidi shin
shiri karnon per siaj manoj kaj dentoj kiel sovagha besto kauzos en
mi abomenan sentimenton al shi; sed je mia miro, mi trovis, ke shi
manghas same delikate kiel la plej civilizita virino konata al mi,
kaj fine mi trovis min gapanta kun stulta ravo al la beleco de shiaj
fortaj, blankaj dentoj. Tia estas la amo.

Post nia mangho, ni malsupreniris al la rivero kune kaj lavis niajn
manojn kaj vizaghojn, kaj tiam, ghissate trinkinte, ni reiris al la
kaverno. Senvorte, mi rampis en la plej foran angulon, kaj
kunvolvighinta, mi baldau ekdormis.

Kiam mi vekighis, mi trovis Dian sidantan en la aperturo,
elrigardante trans la valon. Dum mi elvenis, shi movighis flanken por
lasi min pasi, sed ne unu vorton shi havis por mi. Mi volis malami
shin, sed mi ne povis. Chiufoje, kiam mi shin rigardis, io venis en
mian gorghon, kaj mi preskau sufokighis. Mi neniam antaue amis, sed
helpon mi ne bezonis por diagnozi mian kazon--pro amo mi nun akre
suferis. Je Dio, kiom mi amis tiun belegan, malshatan, rave logan
praulinon!

Post kiam ni denove manghis, mi demandis al Dian, chu shi intencas
reiri nun al sia tribo pro la morto de Jubal, sed shi malghoje
balancis la kapon kaj diris, ke shi ne kuraghas, char oni ankorau
devus konsideri la fraton de Jubal--ties plej aghan fraton.

"Kiel li rilatas al la afero?" mi demandis. "Chu ankau li deziras
vin, au chu la elektorajto je vi farighis familia heredajho, donota
de generacio al generacio?"

Shi ne tute komprenis, kion mi celis diri.

"Estas probable," shi diris, "ke ili chiuj volos venghi la morton de
Jubal--ili estas sep--sep teruraj viroj. Eble iu devos mortigi ilin
chiujn, antau ol mi povos reiri al mia popolo."

Ekshajnis, ke mi kontraktis por fari taskon tro grandan por
mi--sepoble tro grandan, fakte.

"Chu Jubal havis kuzojn?" mi demandis. Preferinde estus scii chion
plej malbonan komence.

"Jes," respondis Dian, "sed ili ne gravas--ili chiuj havas virinojn.
La fratoj de Jubal ne havas virinojn, char Jubal povis akiri neniun
por si mem. Li estis tiel malbela, ke la virinojn forkuris de
li--kelkaj ech jhetis sin desur la krutajhoj de Amoz en la Darel Az
prefere ol edzinighi al la Malbelulo."

"Sed kiel rilatas tio al liaj fratoj--" mi demandis.

"Mi forgesis, ke vi ne estas el Pelucidaro," diris Dian, kun rigardo
kompata, sed samtempe malshata, kun la malshato emfazita iom pli ol
la cirkonstancoj postulis--kvazau por certigi, ke mi ne
preteratentos ghin. "Komprenu," shi daurigis, "pli juna frato ne
rajtas alpreni edzinon, ghis chiuj liaj pli aghaj fratoj tion faris,
krom se la pli agha frato nuligas sian privilegion, kion Jubal neniam
farus, sciante, ke tiel longe kiel li restigos ilin fraulaj, ili des
pli volonte helpos lin akiri edzinon."

Rimarkante, ke Dian farighas pli komunikema, mi komencis flegi la
esperon, ke shi eble iom pli ekshatas min, sed baldau mi eltrovis
kiel maldika estis la fadeno, de kiu pendis miaj esperoj.

"Char vi ne povos reiri al Amoz," mi sugestis, "kio farighos el vi,
konsiderante, ke vi ne povas esti felicha kun mi chi tie, char vi
tiom malamas min?"

"Mi devos nur toleri vin," shi respondis malvarme, "ghis vi decidos
iri al alia loko kaj lasi min neghenata; tiam mi tre bone elturnighos
sola."

Mi rigardis shin kun kompleta miro. Shajnis nekredeble, ke ech
prahistoria virino povus esti tiel malvarma kaj senkora kaj
nedankema. Tiam mi levighis.

"Mi lasos vin _nun_," mi diris arogante, "Mi jam toleris ghislime
vian nedankemon kaj viajn insultojn," kaj tiam mi turnighis kaj
pashis majeste malsupren al la valo. Mi jam faris cent pashojn en
absoluta silento, kiam Dian parolis.

"Mi malamas vin!" shi kriis, kaj shia vocho rompighis--pro rabio, mi
kredis.

Mi komplete malghojis, sed mi ne iris tre malproksimen, kiam mi
ekpensis, ke mi ne povas lasi shin sola kaj sen protekto, por ke shi
chasu sian propran manghajhon meze de la dangheroj de tiu sovagha
mondo. Eble shi malamos min kaj insultos min kaj shutos unu
malhonorigon post la alia sur min, kiel shi jam faris, ghis mi vere
ekmalamos shin; sed restis la plorinda vero, ke mi shin amis kaj ne
povus lasi shin tie sola.

Ju pli mi pripensis tion, des pli mi kolerighis, tiel ke kiam mi
atingis la valon, mi estis furioza, kaj rezulte de tio, mi
retroturnighis kaj supreniris tiun krutajhon denove, tiel rapide kiel
mi malsupreniris. Mi vidis, ke Dian jam forlasis la kornicon kaj iris
en la kavernon, sed mi jhetis min internen al shi. Shi kushis
surventre sur amaso da herboj, kiujn mi kolektis por shia lito. Kiam
shi audis mian eniron, shi saltis sur siajn piedojn kiel tigrino.

"Mi malamas vin!" shi kriis.

Veninte el la brila lumo de la tagmeza suno en la duonmallumon de la
kaverno, mi ne povis vidi shian mienon, kaj mi estis iom kontenta pro
tio, char mi malshatis pensi pri la malamo, kiun mi estus vidinta
tie.

Unue mi diris al shi nek unu vorton. Mi nur transpashis la kavernon
kaj kaptis shin je la pojnoj, kaj kiam shi luktis, mi chirkaumetis
al shi mian brakon, tiel por fiksi shiajn manojn che shiaj flankoj.
Shi batalis kiel tigrino, sed per mia libera mano mi retropushis
shian kapon--mi supozas, ke mi subite brutighis, ke mi retroiris
miliardon da jaroj kaj ighis vera kavernohomo, kiu prenas sian
virinon perforte--kaj tiam mi kisis tiun bela bushon denove kaj
denove.

"Dian," mi kriis, krude skuante shin, "Mi amas vin. Chu vi ne
komprenas, ke mi amas vin? Ke mi amas vin pli ol chion alian en chi
tiu mondo au en mia? Ke mi havos vin? Ke amo kiel mia ne estas
rifuzebla?"

Mi rimarkis, ke nun shi tre kviete restas en miaj brakoj, kaj kiam
miaj okuloj kutimighis al la mallumo, mi vidis, ke shi ridetas--kun
tre kontenta, felicha rideto. Mi miregis. Tiam mi sentis, ke tre
mildmove shi klopodas liberigi siajn brakojn, kaj mi malkrochis mian
tenon, por ke shi povu. Malrapide ili levighis kaj envolvis mian
kolon, kaj tiam shi tiris miajn lipojn al siaj denove kaj tenis ilin
tie dum longa tempo. Fine shi parolis.

"Kial vi ne ne faris chi tion komence, David? Tion mi longe atendis."

"Kion?" mi kriis. "Vi diris, ke vi malamas min!"

"Chu vi atendis, ke mi kuros en viajn brakojn kaj diros, ke mi amas
vin, antau ol mi sciis, ke vi amas min?" shi demandis.

"Sed konstante mi diris al vi, ke mi amas vin," mi diris.

"La amo parolas per faroj," shi replikis. "Vi ja povus paroligi vian
bushon lauplache, sed nun, kiam vi jhus venis kaj prenis min en
viajn brakojn, via koro parolis al mia en la lingvo, kiun komprenas
la virina koro. Kia komikulo vi estas, David."

"Do vi tute ne malamis min, Dian?" mi demandis.

"Mi chiam amis vin," shi flustris, "de la unua momento, kiam mi
ekvidis vin, kvankam mi ne sciis tion, ghis kiam vi forbatis Hughan
la Ruzulon kaj tiam rifuzis min."

"Sed mi ne rifuzis vin, karulino," mi kriis. "Mi ne konis viajn
kutimojn--mi dubas, chu ech nun mi konas ilin. Shajnas nekredeble, ke
vi povus tiom insulti min, dum vi amis min dum la tuta tempo."

"Vi povus esti sciinta," shi diris, "kiam mi ne forkuris de vi, ke mi
ne pro malamo restis katenita al vi. Kiam vi batalis kun Jubal, mi
povus kuri al la rando de la arbaro, kaj sciighinte pri la rezulto de
la batalo, tre facile mi povus eviti vin kaj reveni al mia propra
popolo."

"Sed la fratoj--kaj kuzoj--de Jubal," mi memorigis al shi, "kio pri
ili?"

Shi ridetis kaj kashis sian vizaghon che mia shultro.

"Mi devis diri al vi _ion_, David," shi flustris. "Mi devis havi
_ian_ pretekston por resti apud vi."

"Vi pekulino!" mi kriis. "Kaj vi kauzis al mi tiom da angoro pro
nenio!"

"Mi suferis ech pli," shi respondis simple, "char mi kredis, ke vi ne
amas min, kaj _mi_ estas senpova. Mi ne povis veni al vi por postuli,
ke vi reciproku mian amon, kiel vi jhus faris al mi. Kiam vi jhus
foriris, mia tuta espero foriris kun vi. Mi estis senkonsola,
terurigita, malghojega, kaj mia koro shirighis. Mi ploris, kaj tion
mi ne antaue faris de post la morto de mia patrino," kaj nun mi
vidis, ke estis malsekeco de larmoj chirkau shiaj okuloj. Mi mem
preskau ekploris, kiam mi pripensis chion, kion tiu kompatindulino
trasuferis. Senpatrina kaj senprotekta; chasata trans sovagha,
pratempa mondo de tiu fiaspekta viracho; elmetita al la atakoj de la
sennombraj timindaj enloghantoj de ghiaj montoj, ebenajhoj kaj
ghangaloj--estis miraklo, ke shi ech travivis chion chi.

Al mi, ghi estis revelacio pri la aferoj, kiujn miaj prauloj
travivis, por ke la homaro de la ekstera mondo pluvivu. Mi fierighis
je la penso, ke mi gajnis la amon de tia virino. Kompreneble, shi ne
povis skribi au legi; shi estis neniel kulturita au delikata, kiel
vi jughus kulturitecon kaj delikatecon; sed shi estis modelo de chio
plej inda en virinoj, char shi estis bona, kaj kuragha, kaj nobla,
kaj virta. Kaj shi estis chio chi malgrau tio, ke observi chi tiujn
virtojn kuntrenis suferadon kaj dangheron kaj eblan morton.

Kiom pli facile estus iri tuj komence al Jubal! Shi estus lia
laulegha edzino. Shi estus la reghino en sia propra lando--kaj esti
reghino tiom signifis al virino de la shtonepoko kiom al hodiaua
virino; kiel ajn vi rigardas ghin, temas nur pri relativa gloro, kaj
se vivus nur duonnudaj sovaghuloj en la ekstera mondo hodiau, oni
trovus, ke esti la edzino de dahomea chefulo estas multe glore.

Mi ne povis ne kompari la faron de Dian kun tiu de unu splenda juna
virino, kiun mi konis en Nov-Jorko--splenda por rigardi kaj por
konversacii. Shi plenkore enamighis al unu amiko mia--pura, vireca
ulo--sed shi edzinighis al iu kaduka, malbonreputacia, maljuna
dibochulo, char li estis grafo en iu tute eta europa princlando, al
kiu la atlaso de Rand McNally ech ne atribuis propran koloron.

Jes, mi intense fieris pri Dian.

Post iom da tempo, ni decidis ekiri al Sari, char mi estis avida
revidi Perry kaj informighi, chu li bone fartas. Mi rakontis al Dian
pri nia plano emancipi la homaron de Pelucidaro, kaj shi tre ravighis
pro ghi. Shi diris, ke se nur revenos Dakor, shia frato, li facile
povus ighi la regho de Amoz, kaj ke tiam li kaj Gak povus aliancighi.
Tio ebligus al ni impetan starton, char kaj la sarianoj kaj la
amozanoj estis tre potencaj triboj. Ni fidis, ke, armitaj per glavoj
kaj pafarkoj kaj trejnitaj por uzi ilin, ili povos venki iun ajn
tribon, kiu malinklinus alighi al la granda armeo de federaciighintaj
shtatoj, per kiu ni planis marshi kontrau la maharoj.

Mi klarigis la diversajn detrupovajn militilojn, kiujn Perry kaj mi
povus konstrui post iom da eksperimentado--pulvon, fusilojn, kanonojn
kaj simile, kaj Dian kunfrapis la manojn kaj jhetis siajn manojn
chirkau mian kolon kaj diris la mi, kia mirindulo mi estas. Shi
komencis kredi, ke mi estas chiopova, kvankam vere faris nenion krom
paroli--sed tiel estas che virinoj, kiuj amas. Perry shatis diri, ke
se viro estus dekone tiom kapabla, kiom lia edzino au patrino kredas
lin, la mondo kushus en liaj manoj.

Kiam ni la unuan fojon ekiris al Sari, mi surtretis neston de venenaj
vipuroj, antau ol ni atingis la valon. Unu el la malgrandaj pikis
min che la maleolo, kaj Dian devigis min reveni al la kaverno. Shi
ordonis, ke mi ne ekzercu la muskolojn, char tio povus esti
mortiga--shi diris, ke se min pikus plenkreska serpento, mi ne
movighus ech unu pashon for de la nesto--mi estus mortinta surpiede
starante--tiel mortiga estas la veneno. Sed kiel okazis, mi estis
senkapabligita dum longa tempo, kvankam la kataplasmoj, kiujn Dian
faris el herboj kaj folioj, fine reduktis la shveladon kaj eltiris la
venenon.

La epizodo tamen montrighis tre bonshanca, char ghi donis al mi
ideon, kiu miloble plivalorigis miajn sagojn kiel armilojn de atako
kaj defendo. Tuj kiam mi denove kapablis eliri, mi serchis kelkajn
plenkreskajn vipurojn de la speco, kiu pikis min, kaj mortiginte
ilin, mi eltiris de ili la venenon kaj shmiris ghin sur la pintojn de
kelkaj sagoj. Pli poste mi pafis hienodonon per unu el tiuj, kaj
kvankam mia sago kauzis nur suprajhan vundon, la besto falis morta
preskau tuj post la trafo.

Ni nun reekiris al la lando de la sarianoj, kaj kun sentoj de sincera
bedauro ni adiauis nian belan ghardenon Edenan, en kies relativaj
paco kaj harmonio ni travivis la plej felichajn momentojn de nia
vivo. Kiel longe ni estis tie, mi ne scias, char kiel mi diris al vi,
la tempo chesis ekzisti por mi sub tiu eterne tagmeza suno--eble
estis unu horo, au eble monato da surtera tempo--mi ne scias.




15-a chapitro

REIRO AL LA TERO


Ni transiris la riveron kaj trapasis la montojn trans ghi, kaj fine
ni eliris sur grandan kaj platan ebenajhon, kiu disetendighis ghis la
limo de la vidpovo. Mi ne povus diri al vi, en kiu direkto ghi
etendighis, ech se vi volus scii tion, char dum mia tuta restado en
Pelucidaro mi neniam eltrovis aliajn ol surlokajn rimedojn por indiki
direkton--estas nek nordo nek sudo nek oriento nek okcidento.
_Supren_ estas la sola bone difinita direkto, kaj tio, kompreneble,
estas _malsupren_ por vi sur la ekstera krusto de la Tero. Char la
suno nek levighas nek subiras, mankas chia rimedo por indiki direkton
krom videblajhoj kiel altaj montoj, arbaroj, lagoj kaj maroj.

La ebenajho, kiu kushas post la blankaj klifoj borde de la Darel Az
che la bordo plej proksima al la Montoj de la Nuboj, estas la afero
plej analoga al direkto konata al la pelucidaranoj. Se oni eventuale
neniam audis pri la Darel Az, au la blankaj klifoj, au la Montoj
de la Nuboj, oni sentas la mankon de io grava kaj sopiras al la
familiaraj kaj kompreneblaj "nord-oriento" kaj "sud-okcidento" de la
ekstera mondo.

Ni apenau jhus surpashis la grandan ebenajhon, kiam ni perceptis du
enormajn bestojn, kiuj proksimighas al ni el la malproksimo. Tiel
malproksimaj ili estis, ke oni ne povis distingi, kiaj bestoj ili
estis, sed kiam ili pliproksimighis, mi vidis, ke ili estas enormaj
kvarpieduloj, inter 80 kaj 100 futojn longaj, kun etaj kapoj sidantaj
supre de la tre longa koloj. Iliaj kapoj shajnis esti 40 futojn super
la tero. La bestoj tre malrapide movighis--tio signifas, ke iliaj
korpaj movighoj estis tre malrapidaj--sed iliaj pashoj estis tiel
longdistancaj, ke ili fakte iris signife pli rapide ol homo.

Kiam ili ankorau pli proksimighis, ni eltrovis, ke sur la dorso de
ambau sidas homo. Tiam Dian sciis, pri kiu besto temas, kvankam shi
neniam antaue vidis tiajn.

"Ili estas lidioj el la lando de la torianoj", shi kriis. "Toria
kushas che la periferio de la Terura Ombrolando. Nur la torianoj
inter la gentoj de Pelucidaro rajdas lidiojn, char ili trovighas en
neniu lando krom la malluma."

"Kio estas la Terura Ombrolando?" mi demandis.

"Ghi estas la lando, kiu kushas sub la Morta Mondo", respondis Dian;
"la Morta Mondo, kiu porchiame pendas inter la suno kaj Pelucidaro
super la Terura Ombrolando. Estas la Morta Mondo, kiu faras la
grandan ombron sur tiu parto de Pelucidaro."

Mi ne plene komprenis kion shi diras, kaj mi dubas, chu ech nun mi
komprenas, char mi neniam estis en tiu parto de Pelucidaro, de kiu
videblas la Morta Mondo; sed Perry diras, ke ghi estas la luno de
Pelucidaro--planedeto interne de planedo--kaj ke ghi chirkauiras la
akson de la Tero koincide kun la rotacio de la Tero, kaj tial ghi
trovighas chiam super la sama loko en Pelucidaro.

Mi memoras, ke Perry tre ekscitighis, kiam mi rakontis al li pri tiu
Morta Mondo, char li opiniis, ke ghi estas la kauzo de la ghis tiam
neklarigeblaj fenomenoj de nutacio kaj precesio de la ekvinoksoj.

Kiam la du homoj sur la lidioj estis tre proksimaj al ni, ni vidis,
ke unu estas viro kaj la alia virino. La unua levis siajn du manojn
kun la polmoj direktitaj al ni, signante per tio pacdeziron, kaj mi
jam respondis sammaniere al li, kiam li subite eligis krion de miro
kaj plezuro, kaj glitinte desur sia granda rajdbesto, li kuris
antauen al Dian kaj jhetis siajn brakojn chirkau shin.

Post momento mi estis blanka pro jhaluzo, sed nur dum momento, char
Dian rapide tiris la viron al mi, dirante al li, ke mi estas David,
shia edzo.

"Kaj jen mia frato, Dakor la Fortulo, David", shi diris al mi.

Shajnis, ke la virino estas la edzino de Dakor. Li trovis neniun,
kiun li shatis, inter la sarianoj, nek en aliaj lokoj, ghis li
atingis la landon de la torianoj, kaj tie li trovis kaj batalakiris
sian tre belegan torian junulinon, kiun li ghuste nun venigis al sia
propra popolo.

Kiam ili audis nian historion kaj niajn planojn, ili decidis
akompani nin al Sari, por ke Dakor kaj Gak faru interkonsenton pri
alianco, char Dakor estis same tiel entuziasma pri la proponita
ekstermo de la maharoj kaj sagotoj kiel Dian kaj mi.

Post vojagho, kiu estis lau pelucidaraj normoj tre seneventa, ni
venis al la unua el la sariaj vilaghoj, kiu konsistas el cent ghis
ducent artefaritaj grotoj elkavigitaj en la faco de granda kreta
krutajho. Tie, je nia grandega ghojo, ni trovis kaj Perry kaj Gak. La
maljunulo estis tute superfortita de emocio, kiam li vidis nin, char
li delonge kredis min mortinta.

Kiam mi prezentis Dian kiel mian edzinon, li ne sciis ghuste kion
diri, sed li pli poste rimarkis, ke havinte la elekton en du mondoj,
mi ne povus pli bone trafi.

Gak kaj Dakor intertrakte atingis tre amikan aranghon, kaj che
interkonsiligho de la chefoj de la diversaj triboj de sarianoj oni
faris portempan interkonsenton pri la ebla estonta regadsistemo.
Proksimume dirite, la diversaj reghlandoj de Pelucidaro restus
preskau sendependaj, sed estus unu granda superreganto au
imperiestro. Oni decidis, ke mi estu la unua el la dinastio de la
imperiestroj de Pelucidaro.

Ni komencis instrui al la virinoj la faradon de pafarkoj kaj sagoj
kaj venenujoj. La junaj viroj serchis la vipurojn, kiuj provizis la
venenon, kaj ili estis tiuj, kiuj minis la ferercon kaj lau la
instrukcioj de Perry fabrikis la glavojn. Rapide disvastighis la
febro de unu tribo al alia, ghis reprezentantoj el nacioj tiel
malproksimaj, ke la sarianoj neniam ech audis pri ili, venis por
jhuri la jhuron de lojaleco, kiun ni postulis, kaj por lerni la arton
fabriki la novajn armilojn kaj uzi ilin.

Ni dissendis niajn junajn virojn kiel instrukciistojn al chiu nacio
de la federacio, kaj la movado jam akiris kolosajn proporciojn,
antau ol la maharoj malkovris ghin. La unua eksuspekto, kiun ili
ekhavis, venis post la ekstermo en rapida sinsekvo de tri el iliaj
grandaj sklavkaravanoj. Ili ne povis kompreni, ke la malaltaj klasoj
subite ekhavis potencon, kiu faris ilin vere timindaj.

En unu el la bataletoj kun sklavkaravanoj kelkaj el niaj sarianoj
prenis plurajn sagotajn kaptitojn, kaj inter ili estis du anoj de la
gardistaro interne de la konstruajho, en kiu oni tenis nin
malliberigitaj en Futra. Ili diris al ni, ke la maharoj estis
frenezaj pro rabio, kiam ili eltrovis, kio okazis en la kelo de la
konstruajho. La sagotoj sciis, ke io tre terura trafis iliajn
mastrojn, sed la maharoj zorge klopodis, por ke neniu sugesto pri la
vera naturo de ilia pereiga afliko sciighu ekster la propra specio.
Kiom da tempo necesos por ke la specio forpereu, oni tute ne povus
ech diveni; sed shajnis neeviteble, ke tio finfine okazu.

La maharoj oferis fabelan rekompencon al tiu, kiu kaptus unu el ni
viva, kaj samtempe minacis suferigi la plej timindan punon al tiu,
kiu farus fizikan malbonon al ni. La sagotoj ne povis kompreni tiujn
shajne paradoksajn instrukciojn, kvankam ilia kialo estis sufiche
komprenebla al mi. La maharoj deziris la Grandan Sekreton kaj ili
sciis, ke nur ni povus havigi ghin al ili.

La eksperimentoj de Perry pri la fabrikado de pulvo kaj la konstruo
de fusiloj ne progresis tiel rapide kiel ni esperis--multege da
aferoj pri tiuj du artoj Perry ne sciis. Ni ambau certis, ke la
solvo de tiuj du problemoj progresigus la civilizon interne de
Pelucidaro je miloj da jaroj en unu antauensalto. Kaj estis diversaj
aliaj artoj kaj sciencoj, kiujn ni deziris enkonduki, sed niaj
komunaj scioj ne ampleksis la mehhanikajn detalojn, kiuj solaj povas
doni al ili komercan au praktikan valoron.

"David", diris Perry tuj post sia plej lasta malsukceso produkti
pulvon, kiu ech brulus, "unu el ni devos reveturi al la ekstera mondo
kaj reporti la informojn, kiuj mankas al ni. Chi tie ni havas la
laboristojn kaj materialojn por reprodukti ion ajn, kion oni iam
produktis supre--ni malhavas nur la necesan scion. Ni reveturu kaj
kunprenu tiun scion en la formo de libroj--tiam tiu chi mondo vere
kushos en niaj manoj".

Kaj tial oni decidis, ke mi reveturu en la borveturilo, kiu ankorau
kushis che la rando de la arbaro, tie, kie ni unue penetris ghis la
suprajho de la interna mondo. Dian rifuzis ech auskulti iun planon
pri mia foriro, kiu ne inkluzivas shin, kaj mi ne bedauris, ke shi
volas akompani min, char mi deziris, ke shi vidu mian mondon, kaj mi
deziris, ke mia mondo vidu shin.

Kun granda eskorto ni marshis al la granda fera talpo, kiun Perry
baldau jam repoziciigis kun ghia nazo redirektita al la ekstera
krusto. Li zorge ekzamenis la tutan mekanismon. Li replenigis la
aer-rezervujon kaj produktis oleon por la motoro. Finfine chio pretis,
kiam niaj pikedanoj, el kiuj longa, maldika vico chiam chirkauis
nian kampadejon, informis, ke granda amaso da laushajne sagotoj kaj
maharoj proksimighas el la direkto de Futra.

Dian kaj mi pretis ekiri, sed mi estis avida spekti la unuan
alfrontighon inter du ne malgrandaj armeoj de la sin kontrauantaj
specioj de Pelucidaro. Mi komprenis, ke tio markos la historian
komencon de enorma lukto por la posedo de tuta mondo, kaj kiel la
unua imperiestro de Pelucidaro, mi kredis, ke estas ne nur mia devo,
sed ankau mia rajto esti en la mezo de tiu decida batalo.

Dum la kontraua armeo proksimighis, ni vidis, ke estas multaj
maharoj kun la sagotaj soldatoj--indiko pri la vastetenda graveco,
kiun la dominanta specio atribuis al la rezulto de tiu kampanjo, char
ne estis ilia kutimo aktive partopreni la sklavkaptajn atakojn, kiujn
faris iliaj servobestoj--la sola speco de milito, kiun ili faris
kontrau la malaltaj estajhoj.

Gak kaj Dakor estis ambau kun ni, veninte antau chio por vidi la
borveturilon. Mi metis Gak kaj kelkajn el liaj sarianoj che la
dekstra flanko de nia batallinio. Dakor enlokighis maldekstraflanke,
dum mi komandis la centron. Malantau ni mi postenigis sufiche
grandan rezervon sub unu el la chefoj de Gak. La sagotoj senhalte
antauenmarshis kun minacaj lancoj, kaj mi lasis ilin veni, ghis ili
estis facile atingeblaj per pafarko, antau ol mi ordonis pafi.

Je la unua salvo de venenpintaj sagoj, la unua linio de gorilohomoj
falis teren; sed la malantauuloj atakis super la sternitaj figuroj
de iliaj kamaradoj en furioze rapida atako por povi trafi nin per
siaj lancoj. Dua salvo haltigis ilin dum momento, kaj tiam mia
rezervo saltis tra la brechoj en la paflinio por kontraubatali ilin
per lancoj kaj shildoj.

La ne oportunaj lancoj de la sagotoj ne estis egalaj al la lancoj de
la sarianoj kaj amozanoj, kiuj flankenigis la lancpushojn per siaj
shildoj kaj impetis proksimen por batali per siaj pli malpezaj kaj
oportunaj armiloj.

Gak kunprenis siajn sagpafistojn laulonge de la flanklinio de la
malamiko, kaj dum la glavistoj kontraubatalis ilin antaue, li
eljhetigis salvon post salvo en ilian neshirmitan maldekstran
flankon. La maharoj faris malmulte da vera batalado kaj pli ghenis ol
helpis, kvankam foje unu el ili ekkaptis per siaj potencaj makzeloj
la brakon au kruron de sariano.

La batalo ne dauris tre longe, char kiam Dakor kaj mi kondukis niajn
trupojn al la dekstra flanko de la sagotoj kun nudaj glavoj, ili
estis jam tiel demoralizitaj, ke ili turnighis kaj fughis de ni. Ni
chasis ilin dum iom da tempo, prenante multajn kaptitojn kaj
regajnante chirkau cent sklavojn, inter kiuj estis Hugha la Ruza.

Li diris al mi, ke oni kaptis lin, dum li estis survoje al sia propra
lando; sed ke lian vivon oni indulgis pro la espero, ke de li la
maharoj lernos la kashlokon de sia Granda Sekreto. Gak kaj mi havis
inklinon kredi, ke la Ruzulo gvidis tiun ekspedicion al la lando
Sari, pri kiu li kredis, ke tie oni povus trovi la libron en la
posedo de Perry; sed ni ne havis pruvon pri tio, do ni akceptis lin
kaj traktis lin kiel unu el ni, kvankam neniu shatis lin. Kaj kiel li
rekompencis mian grandanimecon, vi baldau sciighos.

Estis kelkaj maharoj inter niaj kaptitoj, kaj niaj propraj homoj tiom
timis ilin, ke ili rifuzis proksimighi al ili, krom se komplete
kovritaj per peco de felo. Ech Dian kredis je la popola supersticho
pri la malbonaj efikoj de elmetigho al la okuloj de koleraj maharoj,
kaj kvankam mi priridis shiajn timojn, mi tute pretis toleri ilin, se
tio ech iomete forigus shiajn malbonajn antausentojn, do shi sidis
fore de la borveturilo, apud kiu la maharoj estis katenitaj, dum
Perry kaj mi denove ekzamenis chiun eron de la mekanismo.

Fine, mi alprenis mian lokon en la stirsegho kaj alvokis iun el la
viroj ekstere, por ke li venigu Dian. Okazis, ke Hugha staris tute
proksima al la pordo de la borveturilo, do estis li, kiu sen mia scio
iris por venigi shin; sed kiel li sukcesis plenumi la diablan aferon,
kiun li faris, mi ne povas diveni, krom se aliaj helpis lin en la
komploto. Kaj tion mi ne povas kredi, char chiuj miaj homoj estis
lojalaj al mi kaj tuj mortigus lin, se li estus proponinta la
senkoran intrigon, ech se li havus tempon por konigi ghin al aliulo.
Chio estis farita tiel rapide, ke mi povas kredi nur, ke ghi estis la
rezulto de subita impulso, helpita de kelkaj por Hugha bonshancaj
cirkonstancoj okazintaj akurate je la ghusta momento.

Mi scias nur, ke estis Hugha, kiu portis Dian al la borveturilo,
ankorau envolvitan de la kapo ghis la piedo en la felo de enorma
kavernleono, kiu kovris shin, de kiam oni kondukis la maharajn
kaptitojn en la kampadejon. Li metis sian sharghon sur la seghon
flanke de mi. Mi estis preta ekveturi. La adiauoj estis diritaj.
Perry kaptis mian manon por la lasta, longa adiauo. Mi fermis kaj
riglis la eksteran kaj internan pordojn, denove eksidis che la vetura
mekanismo, kaj ektiris la startigilon.

Kiel antaue, dum tiu nokto longe pasinta, en kiu okazis nia unua
elprovo de la fera monstro, estis terura mughado sub ni--la giganta
framo tremis kaj vibris--okazis ekbruego, kiam la malfirma grundo
ekjhetighis supren tra la kavajho inter la interna kaj ekstera
blendoj kaj redeponighis malantau ni. Duan fojon la mashino
ekveturis.

Sed en la momento de la forveturo mi preskau jhetighis el mia segho
pro la subita skuigho de la borveturilo. Komence mi ne sciis, kio
okazis, sed baldau mi ekkomprenis, ke tuj antau ol ghi eniris la
terkruston, la tureca mashino trafalis tra sia apoga skafaldo, kaj ke
anstatau eniri la teron vertikale, ni plonghas en ghin je alia
angulo. En kiu loko ni eliros sur la ekstera terkrusto, mi ne povis
ech konjekti. Kaj tiam mi turnighis por konstati la efikon de tiu
stranga sperto che Dian. Shi ankorau sidis vualita en la granda
felo.

"Montru vin," mi kriis ridetante, "venu el via shelo. Neniuj maharaj
okuloj povas atingi vin chi tie," kaj mi klinis min tien kaj ekkaptis
de shi la leonan felon. Kaj tiam mi retirighis sur mian seghon, tute
hororigita.

La afero sub la felo ne estis Dian--ghi estis abomeninda maharo. Tuj
mi komprenis la ruzon, kiun Hugha uzis kontrau mi, kaj ghian celon.
Foriginte min porchiame, kiel li sendube kredis, Dian estus senhelpa
kontrau li. Furioze mi tiris je la stirilo, penante returni la
borveturilon al Pelucidaro; sed kiel tiun alian fojon, mi povis
moveti ghin ech ne unu harlarghon.

Ne necesas rakonti pri la terurajhoj au la tedeco de tiu vojagho.
Ghi diferencis tute malmulte de la antaua, kiu portis nin de la
ekstera al la interna mondo. Pro la angulo, je kiu ni eniris la
teron, la vojagho dauris preskau unu tagon pli longe kaj elportis
min sur la sablojn de la Saharo, anstatau al Usono, kiel mi esperis.

Jam de monatoj mi atendas chi tie la alvenon de blankulo. Mi ne
kuraghis forlasi la borveturilon, pro timo, ke mi neniam plu povos
retrovi ghin--la movighantaj sabloj de la dezerto baldau kovrus
ghin, kaj mia sola espero pri reveno al mia Dian kaj shia Pelucidaro
estus por chiam for.

Ke mi iam revidos shin, shajnas nur malgranda ebleco, char kiel mi
sciu, en kiu parto de Pelucidaro mia revena vojagho finighos--kaj
kiel, sen nordo au sudo au oriento au okcidento, mi esperu iam
trovi la vojon trans tiu vasta mondo al la loketo, kie restas mia
perdita amatino kaj funebras pro mi?

Jen la historio, kiel David Innes rakontis ghin al mi en la kaprofela
tendo che la rando de la granda Sahara Dezerto. La venontan tagon, li
gvidis min por vidi la borveturilon--ghi estis precize tia, kia li
priskribis ghin. Ghi estis tiel grandega, ke ghi povus esti
transportita al tiu malfacile alirebla mondoparto per neniu
transportrimedo, kiu ekzistis tie--ghi povus esti veninta nur tiel,
kiel David Innes diris--tra la kruston de la Tero el la interna mondo
Pelucidaro.

Mi pasigis semajnon kun li, kaj tiam, forlasinte mian leonchasadon,
reveturis rekte al la marbordo kaj rapidis al Londono, kie mi achetis
grandan kvanton da ajhoj, kiujn li deziris kunporti kun si al
Pelucidaro. Estis libroj, fusiloj, revolveroj, pafajhoj, fotiloj,
kemiajhoj, telefonoj, telegrafiloj, drato, iloj kaj pliaj
libroj--libroj pri chiu temo sub la suno. Li diris, ke li deziras
libraron, per kiu ili povos reprodukti la mirindajhojn de la dudeka
jarcento en la shtonepoko, kaj se kvanto gravas, mi bone priservis
lin.

Mi reportis la aferojn mem al Algherio, kaj akompanis ilin ghis la
fino de la fervojo; sed de tie mi estis revokita al Usono pro gravaj
aferoj. Tamen, mi povis dungi tre fidindan viron por ekestri la
karavanon--la saman gvidiston, fakte, kiu akompanis min dum mia
antaua vojagho en la Saharon--kaj skribinte longan leteron al Innes,
en kiu mi donis mian usonan adreson, mi vidis la ekspedicion ekvoji
suden.

Inter la aliaj aferoj, kiujn mi sendis al Innes, trovighis pli ol
kvincent mejlojn da duobla, izolita drato de tre maldika dikeco. Mi
pakigis ghin chirkau speciala bobeno je lia propono, char estis lia
ideo, ke li povus fiksi unu finon chi tie antau ol foriri, kaj
ellasante ghin tra la malantauo de la borveturilo, krei
telegraflineon inter la ekstera kaj interna mondoj. En mia letero, mi
petis lin nepre marki la finon de la linio tre klare per alta
shtonamaso por la okazo, ke mi ne povus atingi lin antau ol li
ekveturus, por ke mi facile trovu ghin kaj komunikighu kun li, se
okazos, ke li bonshance atingos Pelucidaron.

Mi ricevis kelkajn leterojn de li post mia reveno al Usono--fakte, li
utiligis chiun al la nordo irantan karavanon por doni al mi ian
mesaghon. Lia lasta letero estis skribita la tagon antau ol li
intencis ekveturi. Jen ghi:

  Mia kara amiko:

  Morgau mi ekveturos por serchi Pelucidaron kaj Dian. Kondiche, ke la
  araboj ne mortigos min. Ili kondutis tre malamike lastatempe. Mi
  ne scias la kauzon, sed en du okazoj ili minacis mian vivon. Unu,
  pli amika ol la ceteraj, diris al mi hodiau, ke ili intencas ataki
  min chi nokte. Estus bedaurinde, se tiuspeca afero okazus nun, kiam
  mi estas tiel baldau forveturonta.

  Tamen, eble estus egale bone, char ju pli proskimighas la horo, des
  pli malgrandaj shajnas miaj shancoj sukcesi.

  Alvenis la amika arabo, kiu portos chi tiun leteron norden por mi,
  do adiau, kaj Dio benu vin pro viaj komplezoj al mi.

  La arabo diras, ke mi rapidu, char li vidas sablonubon sude--li
  kredas, ke ghi estas la bando, kiu venas por murdi min, kaj li ne
  deziras esti trovita kun mi. Do adiau denove.

  Via David Innes

Post unu jaro mi denove trovighis che la fino de la fervoja linio,
veturanta al la loko, kie mi forlasis Innes. Mia unua seniluziigho
okazis, kiam mi eksciis, ke mia maljuna gvidisto mortis kelkajn
semajnojn antau mia reveno, kaj mi povis trovi neniun alian membron
de mia iama grupo, kiu povus konduki min al la sama loko.

Dum monatoj mi traserchis tiun brulvarman landon, pridemandante
sennombrajn dezertajn shejkojn, esperante, ke finfine mi trovus unu,
kiu audis pri Innes kaj lia mirinda fera talpo. Konstante miajn
okuloj esploris la blindigan amason da sablo por ekvidi la
shtonamason, sub kiu mi trovus la dratojn irantajn al Pelucidaro--sed
chiam mi malsukcesis.

Kaj chiam molestas min chi tiuj terurigaj demandoj, kiam mi pensas
pri David Innes kaj liaj strangaj aventuroj.

Chu finfine la araboj murdis lin tuj antau lia ekveturo? Au chu li
redirektis la nazon de sia fera monstro al la interna mondo? Chu li
atingis ghin, au chu li kushas ie enterigita en la mezo de la granda
terkrusto? Kaj se li revenis al Pelucidaro, chu li trapenetris che la
fundo de unu el ghiaj grandaj internaj maroj au inter iu sovagha
popolo tute malproksime de la lando de lia korsopiro?

Chu la respondo kushas ie sur la sino de la vasta Saharo, che la fino
de du etaj dratoj, kashitaj sub perdita shtonamaso? Mi scivolas.

Fino







End of Project Gutenberg's Ce la koro de la tero, by Edgar Rice Burroughs

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CE LA KORO DE LA TERO ***

***** This file should be named 20802.txt or 20802.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/0/8/0/20802/



Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.