The Project Gutenberg EBook of Ce la koro de la tero, by Edgar Rice Burroughs

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Ce la koro de la tero

Author: Edgar Rice Burroughs

Translator: Gary Mickle

Release Date: March 12, 2007 [EBook #20802]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CE LA KORO DE LA TERO ***











Edgar Rice Burroughs

Che la koro de la Tero

Tradukita de Gary Mickle

Originala anglalingva titolo: At the Earth's Core.




Traduko kopirajtita 2001 de Gary Mickle.

Chi tiu elektronika teksto estas nur por privata uzo. Oni ne rajtas
republikigi ghin profitcele en presita au alia formo sen la eksplicita
konsento de la kopirajto-posedanto. Permespetojn oni adresu al:
Gary Mickle, Bruesseler Str. 6, DE-13353 Berlin, Germanio au
gmickle[@]nexgo.de.

Translation Copyright 2001 by Gary Mickle.

This Etext is for private use only. No republication for profit in
print or other media may be made without the express consent of
the Copyright Holder. Requests for permission should be addressed
to: Gary Mickle, Bruesseler Str. 6, DE-13353 Berlin, Germany or
gmickle[@]nexgo.de.


Enhavo

      Noto de la tradukanto
      Antauparolo
   1. Al la Eternaj Fajroj
   2. Stranga Mondo
   3. Novaj Mastroj
   4. Dian la Bela
   5. Sklavoj
   6. Komenco de Hororo
   7. Liberigho
   8. La Templo de la Maharoj
   9. La Vizagho de la Morto
  10. En Futra Denove
  11. Kvar Mortaj Maharoj
  12. Postchaso
  13. La Ruzulo
  14. En la Ghardeno Edena
  15. Reiro al la Tero




Noto de la tradukanto


Chi tiu Interreta eldono estas reviziita versio de la traduko, kiu
disponeblis rete ekde 2001. La antaua teksto estis nur parte
reviziita Esperanta traduko en tiu stato de relativa kompletigho,
kiun ghi atingis ghis 1997. Partoj de la teksto estis lingve kaj
stile mankohavaj.

Mi komencis mian tradukon de chi tiu romano (kiu eldonighis unuafoje
anglalingve en 1922) en 1968, eklerninte Esperanton du jarojn
antaue. Tuj komence, mi intencis nur ekzerci la lingvon. La decido
traduki ghuste chi tiun tekston estis la frukto de maksimume
kvinminuta pripensado. Nur post iometa progreso mi ighis pli kaj pli
ambicia kaj finfine persistis ghis la fino.

Tiam mi flankenmetis la manuskripton, kaj ghi ripozis sur mia
librobreto 25 jarojn. Achetinte komputilon antau jaroj, mi rememoris
ghian ekziston kaj pripensis, ke ghi povus interesi kelkajn homojn,
do mi retajpis la tuton sen gheni min per duma korektado au
reviziado. Iom poste mi tamen zorge reviziis kelkajn partojn, sed
tute ne chion. Sed nun mi faris la plenan revizian laboron, por kiu
mi ne havis sufiche da tempo antau kelkaj jaroj.

La romano povus tre plachi al tiuj, kiuj shatas rapidmovajn
aventurrakontojn sen ghisnubaj literaturaj pretendoj, tipaj por tiu
ghenro de frutempa sciencfikcio. Ankau Esperanto-komencantoj povus
shati ghin pro ghuste tiuj kvalitoj.


Edgar Rice Burroughs kaj la Pelucidaro-serio

La nomo de Edgar Rice Burroughs (1875-1950) estas malpli konata ol
tiu de la plej fama figuro de lia literatura kreado, Tarzan, la
rolulo de granda romanserio, poste de filmaj kaj komiksaj adaptoj.
Liaj tri aliaj grandaj romanserioj estas la marsa, la venusa kaj la
pelucidara. _Che la koro de la Tero_ estas la unua romano de la
pelucidara serio. Lia verkaro sumighis je 68 romantitoloj.

Burroughs naskighis en richa familio en Chikago kaj trapasis
mallongan armean karieron. Geedzighinte en 1900, lia edzino Emma kaj
li havis du filojn kaj unu filinon. Dum la unuaj jaroj la familio
vivis preskau en malricheco. Burroughs ofte shanghis la laborlokon.
Lia vivstato plibonighis, kiam li 35-jara komencis verki por
popularaj fikcigazetoj. Lia unua publikigita verko estis _Sub la
lunoj de Marso_, ekaperinta felietone en 1912. Samjare li eldonis la
faman _Tarzan de la simioj_, kaj jam en la posta jaro li povis fondi
propran eldonejon. Komence de la 20-aj jaroj li verkis mezume tri
romanojn jare por povi pagi sian luksan vivstilon kaj por kompensi
siajn malbonajn financajn investojn. Dum la 2-a mondmilito li laboris
kiel militraportisto en la suda Pacifiko. Li mortis de kormalsano en
1950.

Kvankam la literatura kritiko ofte taksas la verkojn de Burroughs
krude verkitaj kaj shablonecaj--li ja mem diris iam al intervjuanto,
ke li ne trompas sin pri la "beletraj" kvalitoj de sia verkaro--ili
facile ensorchas legantojn per sia rapidmoveco kaj fantazipleno, kiun
aklamis verkistoj kiel Ray Bradbury kaj Arthur C. Clarke. Jane
Goodall, zoologino, kiu esploris la grandajn simiojn de Afriko,
atribuis sian unuan junaghan fascinon pri sia estonta esplortemo al
la Tarzan-libroj. La "simiohomo" Tarzan efektive ighis parto de la
populara kulturo de la 20-a jarcento, kies maleston oni malfacile
povus imagi.

La leganto ne povas pretervidi en la verkoj de Burroughs elementojn,
kiuj lau la hodiaua jugho estas ne tre "politike ghustaj" kaj foje
rasismaj. Neblankuloj ne chiam, sed ofte rolas kiel maliculoj, la
kolonianto-rolo de la blankuloj estas kvazau memkompreneblajho, kaj
la prezentata rilato inter viroj kaj virinoj sekvas la normkomprenojn
de antau kelkaj generacioj. Burroughs plene dividis la regantan
mondrigardon kaj la socitipajn antaujughojn de siaj usonaj
samtempuloj--kaj tiuj antaujughoj estas multloke kvazau palpeblaj
por legantoj.

En la Pelucidaro-serio, al kiu apartenas _Che la koro de la Tero_, la
maljuna sciencisto Abner Perry kaj juna akompananto, la romanheroo
David Innes, tratunelas la Teron 800 kilometrojn per unika
borveturilo ghis la kava spaco en la mezo de la planedo. Tie ili
renkontas vivoformojn, kiuj formortis sur nia Tero antau milionoj da
jaroj, sed ankau civilize shtonepokan homaron, sklavigitan de
drakosimilaj reptilioj, la potencaj maharoj, mastroj de la interna
mondo. Pelucidaron, la landon de eterna tagmezo, lumigas miniatura
suno, kiun la gravita forto tenas pendanta en la centro de la
kavajho. La du novalvenintoj baldau rekonas sian mision: alporti al
la pelucidara homaro kulturon kaj civilizon, kaj liberigi ghin elsub
la maharoj, venigante ghin al ghia laurajta loko pinte de la
specioj.




ANTAUPAROLO


Unue, bonvolu memori, ke mi ne supozas, ke vi kredos chi tiun
historion. Do vi ne mirus pri lastatempa travivajho mia, en kiu,
kirasite per naiva fido, mi senghene rakontis ghian esencon al membro
de la Regha Geologia Societo okaze de mia lasta vojagho al Londono.

Certe shajnus al vi, kvazau oni kaptis min che tiel abomena krimo
kiel la shtelo de la Juveloj de la Krono el la Turo[1] au la
venenado de la kafo de lia Moshto la Regho.

La erudiciulo, al kiu mi konfidis, glaciighis antau ol mi atingis la
duonon--nur tio savis lin de eksplodigho--kaj miaj revoj pri honora
membreco en la Societo, oraj medaloj kaj nicho en la Glorhalo
forvaporighis en la maldensan, fridan aeron de lia arkta tenigho.

Sed mi kredas la historion, kaj ankau vi kredus, kaj ankau la
klerulo de la Regha Geologia Societo kredus, se vi ambau povus audi
ghin el la busho de tiu viro, kiu rakontis ghin al mi. Se vi estus
vidinta, kiel mi, la fajron de veremo en tiuj grizaj okuloj,
audinta la tonon de sincero en tiu mallauta vocho, sentinta la
kortushecon--ankau vi kredus. Vi ne bezonus la definitivan pruvon,
kiun mi vidis: la bizaran ramforinko-similan beston, kiun li
kunportis el la interna mondo.

Mi trovis lin tute subite kaj ne malpli neatendite, che la rando de
la granda Sahara Dezerto. Li staris antau kaprofela tendo meze de
areto da daktilpalmoj che eta oazo. Araba tendaro kun ok au dek
tendoj staris proksime.

Mi estis en Afriko por chasi leonojn. Mia trupo konsistis el dek du
dezertidoj; mi estis la sola "blankulo". Dum ni proksimighis al la
punkto de verdajho, mi vidis la viron eliri el sia tendo kaj
scivoleme rigardadi al ni, ombrante siajn okulojn per levita mano.
Ekvidinte min, li rapidis antauen por renkonti nin.

"Blankulo!" li ekkriis. "Laudon al la Sinjoro! Jam de horoj mi vin
rigardas, esperante, sed ankau dubante, ke chi-foje venas blankulo.
Diru al mi la daton. Kiun jaron ni havas?"

Kaj kiam mi respondis, li shancelighis kvazau batite rekte sur la
vizaghon, kaj li devis ekkapti la ledrimenon de mia piedingo por sin
apogi.

"Ne povas esti!" li kriis post momento. "Ne povas esti! Diru, ke vi
malpravas au ke vi nur shercas."

"Mi diras al vi la veron, mia amiko," mi respondis. "Kial mi trompus
au provus trompi nekonaton pri tia banalajho kiel la dato?"

Dum longa tempo li staris silenta kaj kun klinita kapo.

"Dek jaroj!" li murmuris finfine. "Dek jaroj, kaj mi kredis, ke pasis
apenau pli ol unu!"

Dum tiu nokto li rakontis al mi sian historion--tiun, kiun mi kiel
eble plej fidele ripetas, lau mia memoro, al vi.


Subnoto

[1] la Turo de Londono.




1-a chapitro

AL LA ETERNAJ FAJROJ


Mi naskighis en Connecticut[2] antau proksimume tridek jaroj. Mia
nomo estas David Innes. Mia patro estis richa minejposedanto. Li
mortis, kiam mi estis deknaujara. Lau lia testamento mi post la
plenaghigho ricevos lian tutan havajhon, kondiche ke dum la antauaj
du jaroj mi diligente dedichu min al la heredota granda firmao.

Mi faris chion, kion mi kapablis, por plenumi la lastajn dezirojn de
mia patro--ne pro la heredajho, sed char mi amis kaj honoris mian
patron. Ses monatojn mi laboregis en la minejo kaj en la kontoroj,
char mi volis ekkoni chiun detalon de la negoco.

Tiam Perry interesis min pri sia inventajho. Li estis maljunulo, kiu
dedichis la plej longan parton el sia longa vivo al la perfektigo de
mehhanika subtera borveturilo. Kiel distrajhon li studis
paleontologion. Mi studis liajn planojn, auskultis liajn
argumentojn, ekzamenis lian funkciantan prototipon--kaj, konvinkite,
mi disponigis la necesajn monrimedojn por konstrui plenampleksan,
praktikan borveturilon.

Mi ne klarigos nun la detalojn de ghia konstruo; ghi kushas en la
dezerto, proksimume du mejlojn[3] for. Morgau vi eble volos rajdi
tien por vidi ghin. Simple dirite, ghi estas shtala cilindro cent
futojn[4] longa, artikizita, por ke ghi tordighu kaj turnighu tra
solida roko, se necese. Che unu ekstremo estas potenca borilo
funkciigita de motoro, kiu lau Perry produktas pli da potenco je la
kuba colo[5] ol iu ajn alia motoro produktas je la kuba futo. Mi
memoras liajn pretendojn, ke la motoro sola povus enorme richigi
nin--ni intencis publike konatigi la tutan aferon post la sukceso de
nia unua sekreta elprovo--sed Perry neniam revenis de tiu prova
vojagho, kaj mi revenis nur post dek jaroj.

Mi memoras la sortodecidan nokton, kvazau ghi estus la hieraua, en
kiu ni intencis elprovi la praktikecon de tiu mirinda inventajho.
Estis preskau noktomeze, kiam ni iris al la alta turo, en kiu Perry
estis konstruinta sian "feran talpon", kiel li shatis nomi ghin. Ghia
granda nazo ripozis sur la nuda tero. Ni trapasis la pordojn de la
ekstera blendo, sekure fermis ilin, trapasis al la kajuto en la
interna cilindro, kiu entenis la regadmehhanismon, kaj shaltis la
elektrajn lampojn.

Perry rigardis al sia generatoro; al la grandaj rezervujoj, kiuj
tenis la vivdonajn hhemiajhojn, per kiuj li produktos freshan
aeron por anstataui tiun, kiun ni foruzos spirante; al siaj
mezurinstrumentoj, kiuj registros temperaturojn, rapidecon,
distancon, kaj kiuj analizos la trapasatajn rokajhojn.

Li provis la stirilon kaj superrigardis la fortajn dentradojn, kiuj
transdonos mirindan rapidecon al la giganta borilo che la nazo de lia
stranga veturilo.

Niaj seghoj, en kiujn ni zonis nin, estis tiel fiksitaj sur
transversaj stangoj, ke ni sidus ekvilibre, egale chu la mashino
plugus vojon malsupren en la internajhon de la Tero, chu ghi movighus
horizontale laulonge de granda karbvejno, au chu ghi suprenirus
vertikale al la suprajho.

Finfine chio pretis. Perry klinis sian kapon kaj preghis. Dum momento
ni silentis, kaj tiam la mano de la maljunulo ekkaptis la
shaltostangon. Eksonis timiga mughego sub ni--la giganta framo tremis
kaj vibris--audighis ekbruego, kiam la mola grundo ekpasis tra la
kavajho inter la interna kaj ekstera blendoj kaj deponighis malantau
ni. Ni ekiris!

La bruo estis surdiga. Estis terura sento. Dum plena minuto nek li
nek mi povis fari ion alian ol krochighi per la proverba malespero de
dronanto al la teniloj de niaj balancantaj seghoj. Tiam Perry jhetis
rigardon al la termometro.

"Aj!" li kriis, "ne povas esti--rapide! Kion montras la
distancometro?"

Tio kaj la rapidometro estis che mia flanko de la kajuto, kaj dum mi
turnighis por kontroli, mi povis vidi Perry murmuranta.

"Altigho je ses gradoj[6]--ne eblas!" kaj poste mi vidis lin timplene
tiregi je la stirilo.

Kiam mi fine trovis la etan montrilon en la obskuro, mi ekkomprenis
la videblan eksciton de Perry, kaj mia koro sinkis. Sed kiam mi
parolis, mi kashis la timon, kiu hantis min.

"Estos jam sepcent futoj, Perry," mi diris, "antau ol vi povos turni
ghin horizontalen."

"Vi devos helpi min, knabo," li respondis, "char mi mem ne povas ech
moveti ghin el la vertikala pozicio. Dio permesu, ke nia kuna forteco
estu egala al la tasko, char alie ni certe pereos."

Mi serpentumis al la flanko de la maljunulo, ne dubante, ke la granda
rado tuj cedos al la potenco de miaj junaj kaj viglaj muskoloj. Kaj
mia kredo ne estis nura egoismo, char miaj kamaradoj chiam trovis
mian korpon tre enviinda. Kaj ghuste tial ghi fortighis pli ol la
naturo intencis, char mia komprenebla fiero pri mia granda forteco
igis min prizorgi kaj fortigi miajn muskolojn kaj korpon per chiu
ebla rimedo. Per boksado, futbalo kaj bazopilko mi trejnis min ek de
la infaneco.

Do kun la plej granda memfido mi ekkaptis la grandan feran radrondon;
sed kvankam mi uzis chiun uncon de mia forto, mia plej granda peno
estis tiel senefika kiel tiu de Perry--la ilo tute ne movighis--la
malvarma kaj senesperiga terurajho, kiu tenis nin rekte sur la vojo
al la morto!

Fine mi chesigis la senefikan lukton kaj sen parolo reiris al mia
sidloko. Ne necesis vortoj--almenau al mi nenio shajnis direnda,
kvankam Perry eble dezirus preghi. Kaj mi estis tute certa, ke li
deziros, char li neniam preterlasis okazon fari preghon. Li preghis,
kiam li vekighis, li preghis antau ol manghi, li preghis post la
mangho kaj nokte, antau ol enlitighi, li preghis denove. Intertempe
li ofte trovis aliajn okazojn preghi, ech kiam la motivo shajnis iom
dubinda lau mia mondeca vidpunkto--nun, kiam li estis baldau
mortonta, mi antauvidis kun granda certeco veran orgion de preghado,
se decas per tia metaforo aludi agon tiel solenan.

Sed je mia mirego mi malkovris, ke, kiam la morto rigardachis en lian
vizaghon, Abner Perry transformighis en novan personon. El lia busho
eliris ne preghoj, sed klara rivero de nemoderigitaj blasfemoj, chiuj
direktitaj kontrau tiu kviete obstina mehhanismo.

"Shajnas al mi, Perry," mi riprochis, "ke viro de via pretendita
pieco preferus preghi ol blasfemi, kiam la morto proksimighas."

"Morto!" li kriis. "Chu tio chagrenas vin? Nia morto estas
sensignifa, kompare kun la perdo, kiun la mondo devos suferi. Sciu,
David, ke per tiu chi fera cilindro ni elmontris eblecojn, pri kiuj
la scienco apenau ech revis. Ni utiligis novan principon, kaj per
ghi ni donis al masiva peco de shtalo la potencon de dekmil viroj. La
estingigho de du homaj vivoj interne de la Tero tute ne estas
komparebla kun la mondotragedio, kiu entombigos en la interno de la
Tero la eltrovajhojn, kiujn mi faris kaj elprovis en la sukcesa
konstruo de la mashino, kiu portas nin pli kaj pli proksimen al la
eternaj fajroj de la centro de la Tero."

Mi ne hezitas konfesi, ke mi pli multe maltrankvilighis pri nia
propra sorto ol pri ia eventuala perdo suferota de la mondo. La mondo
almenau nenion scius pri sia perdo, dum al mi la afero estis reala
kaj terura.

"Kion ni faru?" mi demandis, maskante mian chagrenon per malalta kaj
firma vocho.

"Ni povus halti chi tie kaj morti de sufokigho, kiam malplenighos
niaj aer-rezervujoj," respondis Perry, "au ni povus daurigi
antauen kun la eta espero, ke ni baldau sufiche devojigos la
borveturilon el ghia vertikala pozicio, por ke ni iru lau la arko de
granda cirklo, kio finfine revenigus nin al la tersuprajho. Se ni
sukcesos je tio antau ol atingi la tre altan temperaturon de la
interno, ni eble savighos. Lau mia opinio, povas esti unu shanco de
sukceso kontrau kelkaj milionoj, ke ni malsukcesos--se ni daurigos
antauen, ni mortos pli rapide, sed ne malpli certe ol se ni sidos
senfare, atendante la torturon de malrapida kaj terura morto."

Mi ekrigardis la termometron. Ghi montris 110 gradojn. Kaj dum ni
parolis, la fortega fera talpo boris pli ol mejlon plu en la rokon de
la Tera krusto.

"Ni daurigu, do," mi respondis. "Kun chi tiu rapideco baldau venos
la fino. Vi neniam informis min, ke la rapideco de la mashino estos
tiel alta, Perry. Chu vi sciis?"

"Ne," li respondis. "Mi ne povis precize kalkuli la rapidecon, char
mi ne havis instrumenton, kiu povus mezuri la egan potencon de mia
generatoro. Sed mi kredis, ke ni movighos po proksimume kvincent
jardojn[7] hore."

"Kaj ni movighas po sep mejlojn hore," mi konkludis por li,
rigardante la distancometron. "Kiel dika estas la krusto de la Tero,
Perry?" mi demandis.

"Ekzistas preskau tiom da konjektoj, kiom geologoj," li respondis.
"Oni taksas ghin je tridek mejloj, char la interna varmeco, kiu
pliighas po proksimume unu gradon je chiu sesdek- au sepdekfuta
profundigho, sufichus por fandi la plej fandimunajn substancojn je
tiu distanco sub la tersuprajho. Sed alia supozas, ke la fenomenoj de
precesio kaj nutacio postulas, ke la Tero, se ghi ne estas tute
solida, devas havi kruston dikan je pli ol okcent mejloj. Do jen. Vi
povas elekti."

"Kaj se ghi montrighos solida?" mi demandis.

"Estos al ni finfine egale, David," respondis Perry. "En la plej bona
okazo sufichos nia fuelo por tri- au kvartaga veturado, dum ne
restos aero pli ol tri tagojn. Ambau, do, ne sufichos por
sendanghere travojaghi okmil mejlojn da roko al la antipodo."

"Se la krusto estas sufiche dika, ni fine haltos inter sescent kaj
sepcent mejloj sub la tersuprajho; sed dum la lastaj cent kvindek
mejloj ni estos kadavroj. Chu ghuste?" mi demandis.

"Tute, David. Chu vi timas?"

"Mi ne scias. Chio okazis tiel subite, ke shajne nek vi nek mi
komprenas la veran terurecon de nia situacio. Mi devus esti timigita
ghis paniko; tamen mi ne estas. Kredeble, la shoko estis tiel granda,
ke ghi multe obtuzigis niaj sentojn."

Denove mi turnis min al la termometro. La hidrargo altighis pli
malrapide. Nun la temperaturo estis nur 140-grada, kvankam ni jam
penetris ghis preskau kvarmejla profundeco. Mi informis Perry, kaj
li ridetis.

"Almenau ni frakasis unu teorion," li diris nur, kaj tiam li denove
komencis blasfemi per pitoreskaj vortoj pri la stirilo. Unufoje mi
audis piraton blasfemi, sed ties plej bonaj klopodoj estis tiuj de
amatoro kompare kun la science majstreca fiparolo de Perry.

Denove mi penis movi la stirilon, sed estis kvazau mi provus svingi
la Teron mem. Je mia propono Perry malshaltis la generatoron, kaj
kiam ni haltis, mi denove supermezure elvershis mian tutan forton por
movi la ilon ech la dikecon de haro--sed la klopodo estis tiel
senfrukta kiel tiu farita dum nia plenrapideca veturo.

Mi malgaje balancis la kapon kaj montris la funkciigilon. Perry tiris
kaj ni denove ekplonghis malsupren en la eternecon po sep mejlojn
hore. Ni sidadis kun la okuloj kvazau gluitaj al la termometro kaj
la distancometro. La hidrargo nun tre malrapide altighis, kvankam la
145-grada temperaturo estis preskau neeltenebla en la mallarghaj
limoj de nia metala malliberejo.

Proksimume tagmeze, alie dirite, dekdu horojn post la komenco de tiu
bedaurinda vojagho, ni jam boris ghis profundeco de 84 mejloj, kie
la hidrargo montris 153 gradojn.

Perry komencis denove esperi, kvankam el kiu fonto li povis cherpi
ian ajn optimismon, mi ne povis konjekti. Anstatau blasfemi, li nun
kantis--mi ekkredis, ke la premo de la situacio fine damaghas lian
psikon. Dum la lastaj horoj ni ne parolis, krom kiam li foje petis de
mi ciferojn, kiujn montris la metroj, kaj kiam mi respondis. Mia
cerbo plenighis de vanaj bedauroj. Mi rememoris plurajn farojn el
mia pasinteco, pro kiuj mi felichus havi kelkajn jarojn pli por
regajni mian honoron. Ekzemple, mi rememoris la okazajhon en la Latin
Commons che Andover[8], kiam Calhoun kaj mi metis pulvon en la
fornon--kio preskau mortigis unu el la mastroj. Kaj ankau--sed kial
maltrankvilighi? Mi estis baldau mortonta kaj pagonta por tiaj
aferoj kaj por kelkaj aliaj. La varmeco jam sufichis, por ke mi
anticipu tion, kio venos. Se plialtighus la temperaturo kelkajn
gradojn, mi sentis, ke mi perdos la konscion.

"Kion montras la metroj nun, David?" la vocho de Perry interrompis
miajn malgajajn pensojn.

"90 mejlojn kaj 153 gradojn," mi respondis.

"Ha! Ni bone disbatis tiun teorion pri la tridekmejla krusto, chu
ne?"

"Kaj chu tio iel helpos nin?" mi regrumblis.

"Sed mia amiko," li daurigis, "chu tiu temperaturo nenion signifas
al vi? Ghi ne altighis dum ses mejloj. Pripensu tion, junulo!"

"Jes, mi pripensas," mi respondis, "sed kiam nia aerprovizo
elcherpighos, chu gravos, chu la temperaturo estas 153-grada au
153.000-grada? Ni estos same mortaj, kaj krome, neniu scios." Sed mi
devas konfesi, ke pro iu neklarigebla kialo la senshangha temperaturo
ja fakte renovigis mian velkantan esperon. Kion mi esperis, estas
neklarigebla. Kiel Perry penis klarigi, la malpruvo de pluraj tre
precizaj kaj kleraj sciencaj hipotezoj montris, ke ni ne povas
antauvidi, kio atendos nin en la interno de la Tero; do kial ne
esperi pri io bona, almenau ghis nia morto--kiam ni ne plu bezonus
esperon por esti felichaj. Tio estis tre bona kaj logika rezonado, do
mi ghin akceptis.

Cent mejlojn subtere la temperaturo _jam falis al 152,5 gradoj_. Kiam
mi tion anoncis, Perry etendis siajn brakojn por min chirkaupremi.

Ek de tiam, ghis la tagmezo de la dua tago, la temperaturo konstante
malpliighis. Baldau ghenis min la malvarmeco, kiu ighis same
netolerebla kiel la antaua varmego. Kiam ni atingis la profundecon
de ducent kvardek mejloj, preskau sveniga amoniaka haladzo atakis
niajn nazojn, kaj la termometro registris -10 gradojn. Preskau du
horojn ni suferis tiun morde intensan malvarmon, ghis proksimume 245
mejloj sub la tersuprajho, kiam ni eniris tavolon de solida glacio,
kie la hidrargo rapide altighis ghis nulo. Dum la postaj tri horoj ni
trapasis 10 mejlojn da glacio, finfine enirante alian serion de
amoniakozaj tavoloj, kie la hidrargo denove falis al -10 gradoj.

Malrapide ghi altighis denove, ghis ni konvinkighis, ke ni fine
proksimighas al la fandita terinterno. Je 400 mejloj la temperaturo
atingis 153 gradojn. Febre mi rigardadis la termometron. Malrapide la
hidrargo altighis. Perry jam chesis kanti kaj nun preghis.

Niaj esperoj jam ricevis tian mortfrapon, ke la malrapide pliighanta
varmeco shajnis al niaj skuitaj mensoj multe pli granda ol ghi vere
estis. Dum la posta horo mi atentis la supreniron de tiu senkompata
kolono de hidrargo, ghis je 410 mejloj ghi montris 153 gradojn. En
preskau senspira strecheco ni nun komencis rigardadi la ciferojn.

153 gradoj estis la maksimuma temperaturo renkontita super la glacia
tavolo. Chu nun ghi denove haltos, au chu dauros la senkompata
altigho? Ni sciis, ke estas nenia espero; tamen, plenaj de energia
vivpersisto, ni malcedeme esperadis, kvankam ni sciis, ke nia espero
estas vana. La aer-rezervujoj jam estis preskau malplenaj. Kio
restis el la karega oksigeno, apenau sufichis por vivteni nin dum 12
horoj. Sed chu tiam ni ech vivos? Chio shajnis al mi nekredebla.

Je 420 mejloj mi denove faris kontrolon.

"Perry!" mi vokis. "Perry! Ghi falas! Ghi falas! Estas 152 gradoj
denove!"

"Ahh!" li kriis. "Kion ghi povus signifi? Chu eble la kerno de la
Tero estas malvarma?"

"Mi ne scias, Perry," mi respondis, "sed dank' al Dio, se mi devas
morti, mi ne mortos per fajro--nur tion mi timis. Mi povas fronti
kian ajn morton, nur ne tian."

Malsupren, malsupren falis la hidrargo, ghis ghi indikis la saman
temperaturon kiel sep mejlojn sub la tersuprajho, kaj tiam ni subite
eksciis, ke la morto estas tre proksima. Perry eltrovis tion la unua.
Mi vidis lin manipulanta la valvojn, kiuj regis la aerprovizon.
Samtempe mi spertis malfacilan spiradon. Mi sentis kapturnighon, kaj
miaj membroj ighis pezaj. Mi vidis Perry kolapsi en sia segho. Li
skuis sin kaj denove rektighis. Tiam li turnighis al mi.

"Adiau, David," li diris, "jam venis la fino," kaj tiam li ridetis
kaj fermis la okulojn.

"Adiau, Perry, kaj bonshancon!" mi respondis, ridetante al li. Sed
mi luktis kontrau tiu terura dormemo. Mi estis tre juna--mi ne volis
morti.

Unu horon mi batalis kontrau la kruele proksimighanta morto, kiu
atakis min de chiu flanko. Komence mi trovis, ke grimpinte en la
trabaron super mi, mi povis trovi pli grandan kvanton da oksigeno,
kaj dum iom da tempo tio vivtenis min. Vershajne unu horon post la
senkonsciigho de Perry mi fine eksciis, ke mi ne plu povos daurigi
la neegalan lukton kontrau la neeviteblo.

Per mia lasta flagretanta konscio mi mehhanike turnighis al la
distancometro. Ghi montris veturitan distancon de precize kvincent
mejloj--kaj tiam la granda mashino subite ekhaltis. Chesis la tondra
klakado de la rokajho retrojhetata tra la spaco inter la ekstera
blendo kaj la interna cilindro. La furioza turnighado de la giganta
borilo evidentigis, ke ghi libere funkciadas en _aero_--kaj tiam min
fulmobatis alia ekscio. La nazo de la borveturilo estis _super_ ni.
Tiam mi ekmemoris, ke ghi direktighis supren, de kiam ni trapasis la
glacian tavolon. Ni turnighis en la glacio kaj poste kuris supren al
la terkrusto. Dank' al Dio! Ni estis ekster danghero!

Mi metis mian nazon al la tubo, tra kiu ni intencis preni specimenojn
dum la paso de la borveturilo tra la Tero, kaj mia plej granda sopiro
realighis--fluego da fresha aero vershighis en la feran kajuton. Tiu
ago lasis min en stato de kolapso, kaj mi perdis la konscion.


Subnotoj

[2] shtato en la nord-oriento de Usono.

[3] 1 mejlo = 1,61 km.

[4] 1 futo = 0,304 m.

[5] 1 colo = 2,54 cm.

[6] [farenhejta] grado: 32 F. = 0 C.; 212 F. = 100 C.

[7] jardo: 0,917 m.

[8] Andover: urbeto en la nordorienta usona shtato Massachusetts
havanta plurajn konatajn superajn lernejojn kaj kolegiojn.




2-a chapitro

STRANGA MONDO


Mi estis senkonscia apenau pli ol momenton, char kiam mi
plonghofalis de la trabo, al kiu mi krochighis, mi koliziis kun la
planko de la kajuto, kaj la frapego rekonsciigis min.

Mi zorgis unue pri Perry. Mi abomenis pensi, ke li povus morti tuj
antau la sojlo al savigho. Deshirante lian chemizon, mi metis mian
orelon al lia brusto. Mi preskau ekploris pro trankviligho--lia koro
batis tute konstante.

Che la akvorezervujo mi trempis mian poshtukon kaj vigle frapis ghin
kelkfoje kontrau liaj frunto kaj vizagho. Post momento li min
rekompencis per la levo de siaj palpebroj. Dum iom da tempo li kushis
grandokula kaj senkomprena. Tiam lia skuita menso malrapide
reordighis, kaj li eksidis, flarante la aeron kun mirega mieno.

"David," li kriis fine, "jen aero, tiel certe kiel mia vivo. Sed kion
signifas tio? Kie en la mondo ni estas? Kio okazis?"

"Ghi signifas ja, ke ni reatingis la suprajhon de la Tero, Perry," mi
kriis, "sed mi ne scias ghuste kie. Mi ankorau ne malfermis la
pordon. Mi estis tro okupita per via revivigo. Je Dio, homo, vi
preskau maltrafis vian savighon!"

"Vi diris, ke ni reatingis la suprajhon, David? Kiel tio povas esti?
Dum kiom da tempo mi estis senkonscia?"

"Ne longe. Ni turnighis en la glacia tavolo. Chu vi ne memoras la
subitan turnighon de niaj seghoj? Ek de tiam la borilo estis super ni
anstatau sub ni. Ni ne rimarkis ghin tiam, sed nun mi ghin memoras."

"Chu vi diras, ke ni turnighis en la glacia tavolo, David? Ne eblas.
La borveturilo ne povas turnighi, se io ne devojigas la nazon. Se io
devojigus la nazon--iu ekstera forto au rezisto--la stirilo movighus
reage. La stirilo tute ne movighis ek de nia starto, David. Vi scias
tion."

Mi ja sciis tion; sed jen la borilo hurlante turnighadis en la aero,
kaj ampleksaj kvantoj da aero vershighis en la kajuton.

"Ne eblas, ke ni turnighis en la glacia tavolo, Perry, tion ni ambau
scias," mi respondis; "sed restas la fakto, ke ni faris ghin, char
jen ni estas, denove sur la suprajho de la Tero, kaj nun mi eliros
por eltrovi ghuste kie."

"Prefere atendu ghis la mateno, David--vershajne estas noktomezo
nun."

Mi ekrigardis la kronometron.

"La dekdua horo kaj duono. Sepdek du horojn ni vojaghis, do estus
noktomeze nun. Sed malgrau tio mi intencas rigardi la benitan
chielon, kiun revidi mi ne plu audacis esperi," kaj tion dirinte, mi
levis la riglostangojn de la interna pordo kaj svingis ghin malferme.
La interblendejo entenis grandan kvanton da loza grundo, kiun mi
devis forshoveli por povi atingi la duan pordon en la ekstera blendo.

Post mallonga tempo mi forigis sufiche da grundo kaj rokajho al la
planko de la kajuto por malkovri la eksteran pordon. Perry staris tuj
malantau mi, kiam mi jhetis ghin malferme. Ghia supra duono estis
super la tersuprajho. Kun surprizita mieno mi turnighis kaj
alrigardis Perry--hela taglumo estis ekstere!

"Shajnas, ke iel fushighis au niaj kalkuloj au la kronometro," mi
diris. Perry kapneis--strange mienis liaj okuloj.

"Ni rigardu tra la pordon, David," li kriis.

Kune ni elpashis kaj ekstaris, silente rigardante pejzaghon samtempe
groteskan kaj belan. Antau ni malalta kaj ebena strando etendighis
al silenta maro. Tiel malproksime kiel ni kapablis vidi, sennombraj
insuletoj punktis la akvosuprajhon--kelkaj el ture altega, nuda,
granita rokajho--aliaj ornamitaj per splenda garnajho de tropikaj
plantoj, miriade stelumitaj per la majesta bunteco de brilkoloraj
floroj.

Malantau ni kreskis tenebra kaj neloga arbaro el gigantaj arbecaj
filikoj intermiksitaj kun plantspecoj pli tipaj je tropika praarbaro.
Grandegaj grimpoplantoj pendis kurbitaj inter la arboj, kaj densaj
subkreskajhoj kovris implikitan amason da falintaj trunkoj kaj
branchoj. Che la rando de la arbaro ni vidis tiun saman splendoran
buntecon de sennombraj floroj, kiuj ornamis la insulojn, sed en la
ombroj chio shajnis funebre malluma kaj malgaja.

Kaj sur chion la tagmeza suno disjhetis tra la sennuba chielo siajn
varmradiojn.

"Kie sur la Tero ni estas?" mi demandis, turnante min al Perry.

Dum kelkaj sekundoj la maljunulo ne respondis. Li staris kun la kapo
klinita, en profunda pensado. Sed fine li ekparolis.

"David," li diris, "Mi ne estas tute certa, ke ni estas _sur_ la
Tero."

"Kion vi diras, Perry?" mi kriis. "Chu eble ni mortis kaj eniris la
paradizon?"

Turnighante kun rideto, li fingromontris la nazon de la borveturilo,
kiu elstaris el la tero malantau ni.

"Sen tio, David, mi povus kredi, ke ni vere venis al la lando trans
la Stikso. Sed la borveturilo malpruvas tiun teorion--ghi certe ne
povus iri en la chielon. Tamen, mi pretas allasi, ke ni vere atingis
alian mondon ol tiun de nia ghisnuna vivo. Se ni ne estas _sur_ la
Tero, ni ja povas kredi, ke ni estas _en_ ghi."

"Eble ni revenis tra la terkrusto kaj elvenis sur iun tropikan
insulon de la Antiloj," mi sugestis.

Perry denove skuis sian kapon.

"Ni scios pli poste, David," li respondis, "kaj intertempe, ni
esploru la marbordon--ni eble trovos indighenon, kiu informos nin."

Dum ni marshis lau la strando, Perry penseme rigardadis la akvon.
Estis evidente, ke li luktas kontrau grandega enigmo.

"David," li diris subite, "Chu vi rimarkas ion strangan pri la
horizonto?"

Dum mi rigardis, mi ekkomprenis, kial la pejzagho hantis min ek de la
unua vido per aludo de strangeco kaj nenatureco--_tute mankis
horizonto_! Tiel malproksimen kiel ni kapablis vidi, etendighis la
maro, kaj el la akvo videblighis etaj insuloj, el kiuj la
malproksimaj etis kiel makuletoj; sed chiam fone de tiuj estis la
maro, tiel ke, laushajne, ni rigardas _supren_ al la plej
malproksima per la okulo videbla punkto. Fine, chio nebulighis en la
foreco. Videbla estis neniu klara horizontala linio, kiu montris la
kurbighon de la terglobo for de la vidlinio.

"Mi ekkomprenas gravan aferon," daurigis Perry, elposhigante sian
horloghon. "Mi kredas, ke mi parte solvis la enigmon. Estas nun la
dua horo. Kiam ni eliris de la borveturilo, la suno estis rekte super
ni. Kaj kie ghi estas nun?"

Mi rigardis supren kaj trovis la brilegan sferon ankorau en la sama
loko--en la centro de la chielo. Kaj kia suno! Mi apenau rimarkis
ghin antaue. Ghi estis almenau trioble pli granda ol la suno, kiun
mi ghis tiam konis, kaj ghi shajnis tiel proksima, ke vidante ghin,
oni kredis sin kapabla tushi ghin per etendo de la brako.

"Je Dio, Perry, kie ni estas?" mi demandis. "Chio chi incitas miajn
nervojn."

"Mi kredas povi diri kun plena certeco, David," li ekparolis, "ke ni
estas--" sed li ne parolis plu. De malantau ni che la borveturilo,
venis la plej tondra teruriga mugho, kiu iam trafis miajn orelojn.
Unumense, ni turnighis por vidi tion, kio eligis tiun timigan
bruegon.

Se ankorau restis en mia kapo la ideo, ke ni estas sur la Tero, la
vidajho, kiu trafis miajn okulojn, tute forvaporigis ghin. El la
arbaro venis kolosa bestego, kiu multe similis urson. Ghi estis
ghuste tiel granda kiel la plej granda elefanto, kaj ghiaj
antaupiedoj estis armitaj per fortikaj ungegoj. Ghia nazego pendis
preskau futon sub ghia malsupra makzelo, kiel rudimenta rostro.
Densaj, hirtaj haroj kovris la gigantan korpon.

Terure mughante, ghi trenis sin al ni per peza, malrapida troto. Mi
turnighis al Perry por proponi, ke ni eble serchu pli agrablan
restadejon--evidente Perry jam ekhavis tiun ideon, char li estis jam
cent pashojn for, kaj chiusekunde liaj mirindaj saltoj pliigis la
distancon. Neniam antaue mi sciis, kian neuzitan kurkapablon la
maljuna sinjoro posedas.

Mi vidis, ke li celas parton de la arbaro, kiu disbranchighis al la
maro, ne malproksime de la loko, kie ni antaue staris, kaj char la
fortega besto, kiu tiom ekvigligis Perry, daure proksimighis al mi,
mi postsekvis Perry, kvankam per malpli peniga rapideco. Estis
evidente, ke la enorma besto, kiu nin ekchasis, ne posedas korpon
taugan por rapida kurado, do shajnis al mi necese nur atingi la
arbojn sufiche malproksime antau ghi por povi forgrimpi de la
danghero sur iun grandan branchon, antau ol ghi alvenos.

Malgrau nia danghera situacio, mi ne povis ne ridi pri la freneze
rapidaj penadoj de Perry, kiu klopodis rifughi en la malsuprajn
branchojn de la jam atingitaj arboj. La unuaj dekkvin futoj de la
arbotrunkoj estis nudaj--almenau che tiuj arboj, kiujn Perry provis
suprengrimpi, char la azildona aspekto de la pli grandaj el tiuj
arbgigantoj evidente logis lin. Dekfoje li ekgrimpis supren, tiel
rapide kiel granda kato, sed chiufoje li refalis de la trunko teren,
kaj post chiu tia malsukceso li terurigite ekrigardis super sian
shultron al la proksimighanta bestego, samtempe eligante timplenajn
kriojn, kiuj ehhis tra la morna arbaro.

Fine li ekvidis grimpoplanton same dikan kiel manradikon, kaj kiam mi
atingis la arbaron, li jam rapidege suprengrimpis sur ghi, manon
super mano. Li jam preskau atingis la plej malaltan branchon de la
arbo, el kiu pendis la grimpoplanto, kiam ghi shirighis pro lia pezo,
kaj li barakte falis antau miajn piedojn.

Lia malbona shanco ne plu amuzis min, char la besto jam tro proksimis
al ni. Kaptante Perry je la shultro, mi starigis lin per unu tiro,
kaj rapidante al pli malgranda arbo, kiun Perry povis facile
chirkauteni per siaj brakoj kaj kruroj, mi levis lin tiel alten kiel
eble, kaj tiam mi lasis lin al sia sorto, char ekrigardo super mian
shultron montris, ke la terura besto jam preskau atingis min.

Mi savighis nur pro la grandeco de la besto. Ghia grandegeco faris
ghin tro lanta por povi konkuri kontrau la viglo de miaj junaj
muskoloj, do mi kapablis salti flanken, antau ol la malvigla menso
de la besto povis redirekti ghin al mia postsekvo.

La tiel akiritaj kelkaj sekundoj ebligis, ke mi sendifekte rifughu en
la branchojn de arbo kelkajn pashojn for de tiu, en kiu Perry trovis
havenon.

Chu mi diris, ke mi sendifekte rifughis? Tiam mi kredis, ke ni estas
tute ekster danghero, kaj ankau Perry tion kredis. Li levis sian
vochon preghe, por danki Dion pri nia savigho, kaj li jhus finis ian
peanon de danko, ke la besto ne kapablas grimpi en arbojn, kiam sen
averto ghi baumis malantau li sur la vostego kaj la postpiedoj kaj
etendis siajn timinde armitajn piedojn ghis la brancho, sur kiu li
kushis.

Ghian samtempan mughon preskau tute dronis la timokrio de Perry, kiu
preskau enfalis la faukan bushegon sub si, char li tiel subite
ekimpetis por foriri de la danghera brancho. Kun profunda sopiro de
trankviligho mi vidis lin sendifekte atingi pli altan branchon.

Kaj tiam la besto faris ion, kio denove glaciigis min pro teruro.
Kaptante la arbotrunkon per siaj potencaj antaupiedoj, ghi tiris
tiun malsupren per la tuta pezego de sia granda masiveco kaj per la
tuta nerezistebla potenco de siaj fortegaj muskoloj. Malrapide, sed
konstante, la trunko komencis kurbighi al la bestego. Colon post
colo, li suprenmetis la piedojn, dum la arbo pli kaj pli forklinighis
de sia vertikala pozicio. Perry alkrochighis, klakigante siajn
dentojn pro teruro. Pli kaj pli alten en la klinighantan kaj
svingighantan arbon li grimpis. Pli kaj pli rapide la arbopinto
ekklinighis teren.

Tiam mi vidis, kial la bestego estas armita per tiaj kolosaj piedoj.
Jen ghi uzis ilin por ghuste tiu celo, por kiu la naturo destinis
ilin. La bradipsimila estajho estis plantmanghulo, kaj por nutri sian
korpegon ghi bezonis forshiri la foliaron de tutaj arboj. Kial ghi
atakis nin, estis facile klarigeble, se oni premisis temperamenton
tiel malbelan kiel che la feroca kaj stulta afrika rinocero. Sed
chion chi ni pensis nur poste. En tiu momento mi tro timegis pro
Perry por pensi pri io alia ol rimedo por savi lin de la jam tiel
proksima morto.

Mi sciis, ke sur la Tero mi povus kuri pli rapide ol la mallerta
besto, do mi faligis min el mia folioza rifughejo, celante nur unu
aferon: logi la atenton de la estajho for de Perry sufiche longe por
ebligi, ke la maljunulo atingu la havenon de pli granda arbo. Apude
staris multaj, kiujn ech la grandega forto de tiu giganta monstro ne
povus klini.

Kiam mi alterighis, mi prenis falintan branchon el la implikita
amaso, kiu kovris la teron en tiu ghangaleca arbaro, kaj saltinte
nevidita malantau la vilan dorson, donis al la bestacho grandegan
baton. Mia plano efikis kiel magio. Pro la antaua malrapideco de la
besto mi neniel antauvidis la mirindan lertecon, kiun ghi nun
montris. Ghi chesis teni la arbon kaj ekstaris sur siaj kvar piedoj,
samtempe svingante sian grandan, malican voston tiel forte, ke ghi
rompus chiun oston de mia korpo, se ghi frapus min: sed bonshance, mi
turnighis kaj fughis tuj, kiam mi sentis la trafon de mia bato sur la
ture altan dorson.

Kiam ghi komencis postsekvi min, mi erare decidis ekkuri lau la
rando de la arbaro anstatau al la senobstakla strando. Post momento
mi trovighis ghisgenue profunda en putrantaj plantoj, kaj la terura
kreitajho rapide proksimighis, dum mi baraktadis kaj faladis,
klopodante liberigi min.

Falinta arbotrunko donis al mi pormomentan avantaghon, char
surgrimpante ghin, mi saltis al alia kelkajn pashojn antaue, kaj
tiumaniere mi sukcesis resti super la implikajho, kiu tapishis la
teron chirkaue. Sed la zigzaga vojo, kiun tio postulis, tiel severe
handikapis min, ke la postchasanta besto konstante proksimighis al
mi.

De malantaue mi subite ekaudis tumulton de hurloj kaj akraj,
oreltranchaj bojoj--kiel la sono, kiun farus aro da plene kriantaj
lupoj. Nevole mi rigardis malantauen por eltrovi, de kie venas tiu
nova kaj minaca sono, kaj pro tio, mi mispashis kaj denove
baraktofalis sur mian ventron en la profundan implikajhon de plantoj.

Mia mamute granda adversulo estis jam tiel proksima, ke mi anticipis
certe senti la pezon de unu el liaj teruraj piedoj, antau ol povi
restarighi, sed surprize, la bato ne trafis min. La hurlado kaj
dentklakado kaj bojado de la novuloj enirintaj la tumulton nun
shajnis esti tuj malantau mi, kaj dum mi levis min per la brakoj kaj
ekrigardis chirkauen, mi vidis tion, kio forlogis de mi la atenton
de la _dirito_, kio estas la nomo, kiun mi poste lernis, de la
estajho.

Chirkauis ghin kelkcent lupsimilaj bestoj--laushajne sovaghaj
hundoj--kiuj hurlante kaj mordante atakis ghin de chiu flanko kaj
profundigis siajn blankajn dentegojn en la karnon de la malrapida
besto kaj forkuris, antau ol ghi povis trafi ilin per siaj piedegoj
au balae svingighanta vosto.

Sed miaj mirantaj okuloj vidis ion plian. Tra la malsupraj
arbobranchoj venis blekanta bando da homecaj estajhoj, kiuj evidente
kurigis la hundaron antauen. Lau chiuj aspektoj ili okulfrape
similis la negrojn de Afriko. Ili havis tre nigran hauton, kaj iliaj
trajtoj multe similis tiujn de negroj, krom che la kapo, kiu
klinighis malantauen tuj super la okuloj, lasante preskau neniun
frunton. Proporcie kun iliaj torsoj, iliaj brakoj estis iom pli
longaj kaj iliaj kruroj pli mallongaj ol che homoj, kaj pli poste mi
rimarkis, ke iliaj haluksoj elstaras de la piedoj ortangule--char ili
kutimis loghi en arboj, kredeble. Malantaue ili trenis longan,
maldikan voston, kiun ili uzis por grimpi, same kiel la manojn kaj
piedojn.

Mi stumblante starighis, tuj kiam mi eltrovis, ke la luphundoj tenas
la diriton for. Vidinte min, kelkaj el la sovaghaj kreitajhoj chesis
timigi la bestegon kaj avide venis al mi kun la dentegoj malkovritaj
kaj kiam mi turnighis por forkuri al la arboj por denove rifughi
inter la malsupraj branchoj, mi vidis kelkajn el la simiohomoj
saltadi kaj babilbleki en la foliaro de la plej proksima arbo.

Inter ili kaj la bestoj malantau mi estis neniu vere elektinda
alternativo, sed dum mi povis almenau dubi pri la bonvenigo ricevota
de tiuj groteskaj homparodioj, mi ne povis dubi pri la sorto, kiu
atendus min sub la avidaj dentegoj de miaj ferocaj postchasantoj.

Do mi kuregis al la arboj, intencante pasi sub tiu, kiu entenas la
simiohomojn, kaj rifughi en alian pli malproksiman; sed la luphundoj
estis tre proksimaj malantau mi--tiel proksimaj, ke mi chesis esperi
savighon de ili, sed jen unu el la estajhoj en la arbo super mi
svingighis malsupren, metante la kapon antauen kaj tenante la voston
ligita chirkau granda brancho, kaj kaptante min sub la akseloj,
svingis min supren inter siajn kunulojn kaj ekster dangheron.

Tie ili komencis ekzameni min kun multe da ekscitita scivolemo. Ili
esploris miajn vestajhojn, hararon kaj karnon. Ili turnis min por
eltrovi, chu mi havas voston, kaj kiam ili trovis min ne tiel
ekipita, ili freneze ekridegis. Ili havis dentojn tre grandajn kaj
blankajn kaj ebenajn, kvankam la supraj kojnodentoj estis iom pli
longaj ol la aliaj kaj elstaris iomete che fermita busho.

Ekzameninte min dum kelkaj momentoj, unu el ili eltrovis, ke miaj
vestajhoj ne estas parto de mi, kaj tiam ili ekshiris de sur mi la
vestajhojn, pecon post peco, freneze ridegante. Simiece, ili klopodis
mem surmeti la vestajhojn, sed ili ne estis sufiche lertaj por la
tasko, do ili rezignis.

Intertempe, mi strechis la okulojn por ekvidi Perry, sed nenie mi
povis vidi lin, kvankam estis plene videbla la aro de arboj, en kiun
li unue rifughis. Premis min la timo, ke io okazis al li, kaj kvankam
mi kriis lian nomon kelkfoje, ne venis respondo.

Fine, lacaj de sia ludado kun miaj vestajhoj, la kreitajhoj jhetis
ilin teren, kaj havante po unu el ili ambauflanke, kiu tenis min je
la brako, ni ekmovighis per tre timiga rapideco tra la arbosuproj.
Neniam antaue au poste mi spertis tian vojaghon--ech nun mi ofte
vekighas el profunda dormo hantita de la abomena rememoro pri tiu
acha travivajho.

De arbo al arbo la lertaj estajhoj saltis kiel sciuropteroj, dum
malvarma shvito ekkovris mian frunton, kiam mi vidis la abismojn
sube, en kiujn mi jhetighus, se ech nur unu el miaj portantoj
mispashus. Dum ili portadis min, mil konfuzaj pensoj plenigis mian
kapon. Kio okazis al Perry? Chu mi iam revidos lin? Kion planas la
duonhomaj estajhoj, en kies manojn mi falis? Chu ili estas loghantoj
de la sama mondo, en kiu mi naskighis? Ne! Ne povis esti. Sed kie mi
do estis? Mi ne forlasis la Teron--pri tio mi certis. Tamen, mi
ankau ne povis akordigi la viditajhojn kun la kredo, ke mi ankorau
estas en la mondo de mia naskigho. Suspirante, mi chesis pripensi la
aferon.




3-a chapitro

NOVAJ MASTROJ


Ni vojaghis shajne plurajn mejlojn tra la malluma kaj morna arbaro,
antau ol ni subite alvenis densan vilaghon, konstruitan en la
superaj branchoj de la arboj. Dum ni proksimighis al ghi, mia
eskortanto komencis sovaghe kriadi, kio tuj eligis respondon el la
interno, kaj post momento, svarmo de estajhoj de la sama raso kiel
niaj kaptintoj alrapidis por renkonti nin. Denove mi estis en la mezo
de freneze babilanta amaso. Mi estis shovita tien kaj reen. Ili
pinchis kaj frapis min, ghis mia hauto kontuzighis, sed mi kredas,
ke ili traktis min tiel ne pro krueleco au malico--mi estis por ili
kuriozajho, strangajho, nova ludajho, kaj iliaj infanecaj mensoj
bezonis la aldonan atestadon de chiuj sentumoj por kredebligi tion,
kion ili vidis per la okuloj.

Post iom da tempo ili trenis min en la vilaghon, kiu konsistis el
kelkcent krudaj loghejoj el branchoj kaj folioj subtenitaj de la
arbobranchoj. Inter la dometoj sternighis mortaj branchoj kaj trunkoj
de malgrandaj arboj, kiuj kunligis la loghejojn en unu arbo kun tiuj
en apudaj arboj, kaj tiel kelkfoje formighis serpentumaj stratoj. La
tuta reto de loghejoj kaj vojoj formis preskau senbrechan plankon 50
futojn super la tero.

Komence mi scivolis, kial tiuj lertmovaj estajhoj bezonis kunligi la
arbojn per tiaj pontoj, sed pli poste, kiam mi vidis la diversajn
duonsovaghajn bestojn, kiujn ili tenadis interne de la vilagho, mi
ekkomprenis la neceson de la vojoj. Estis kelkaj sovaghaj luphundoj
samspecaj, kiajn mi laste vidis ghenantajn la diriton, kaj multaj
kapro-similaj bestoj, kies plenplenaj mamoj evidentigis la kialon de
ilia tenado.

Mia gardanto haltis antau unu el la dometoj, en kiun li pushis min,
kaj tiam du el tiuj estajhoj ekkauris antau la pordo--sendube por
malebligi al mi forfughi, kvankam mi apenau sciis, kien fughi.

Mi jhus eniris la malluman internon, kiam mi ekaudis konatan vochon,
preghantan.

"Perry!" mi kriis. "Kara Perry! Dank' al Dio, ke vi savighis."

"David! Chu povas esti, ke vi travivis?" Kaj la maljunulo stumble
proksimighis al mi kaj forte chirkaupremis min.

Li vidis mian falon antau la dirito, kaj tiam lin kaptis pluraj el
la simiohomoj, kiuj portis lin tra la arbosuproj al la vilagho. Liaj
kaptintoj tiel scivolis pri liaj vestajhoj kiel pri miaj, kun la sama
rezulto. Kiam ni rigardis unu la alian, ni ne povis ne ridi.

"Kun vosto, David," rimarkis Perry, "vi estus tre admirinda simio."

"Eble ni povus prunti kelkajn," mi aldonis. "Ili shajnas tre
laumodaj nun... Sed kion la simiohomoj intencas fari kun ni, Perry?
Ili ne shajnas vere sovaghaj. Do kiaj ili estas lau vi? Vi intencis
klarigi tion al mi, kiam tiu hirta monstro atakis nin--chu vi havas
ian ajn ideon?"

"Jes, David," li respondis, "mi scias ghuste, kie ni estas. Ni faris
grandiozan eltrovon, amiko! Ni pruvis, ke la Tero estas kava. Ni
trapasis la tutan terkruston al la interna mondo."

"Perry, vi estas freneza!"

"Tute ne, David. Nia borveturilo portis nin tra la 240-mejla
terkrusto sub nia ekstera mondo. En tiu loko, ghi atingis la
pezocentron de la kvincent mejlojn dika krusto. Ghis tie ni veturis
malsupren--la direkto estas nur relativa, kompreneble. En la momento,
kiam niaj seghoj inversighis--pro kio vi ekkredis, ke ni turnighis
kaj rapidas supren--ni trapasis la pezocentron, kaj kvankam ne
shanghighis la direkto de nia antaueniro, tamen, efektive, ni
ekmovighis supren al la tersuprajho de la interna mondo. Chu ne
konvinkas vin la strangaj bestoj kaj plantoj, kiujn ni vidis, ke vi
ne trovighas en la mondo, kie vi naskighis? Kaj la horizonto--chu ghi
povus havi la saman strangan aspekton, kiun ni ambau rimarkis, se ni
ne efektive starus sur la interna suprajho de sfero?"

"Sed la suno, Perry!" mi insistis. "Kiel la suno povus brili tra
kvincent mejloj da solida terkrusto?"

"Chi tie ne temas pri la suno de la ekstera mondo. Ghi estas alia
suno--tute malsama suno, kiu jhetas sian eterne tagmezan brilegon sur
la suprajhon de la interna mondo. Rigardu ghin nun, David--se vi
povas vidi ghin el la pordo de chi tiu domo--kaj vi vidos ghin
ankorau en la centro de la chielo. Ni estas chi tie jam de multaj
horoj--kaj ankorau estas tagmeze."

"Kaj tamen estas tre simple, David. Iam la Tero estis nebula maso.
Ghi malvarmighis, kaj dum la malvarmigho ghi malgrandighis. Fine,
maldika terkrusto de solidajho formighis sur ghia ekstera
suprajho--ia shelo, sed interne de la shelo estis parte fandita
materio kaj vaste dilatitaj gasoj. Kaj kio okazis dum la konstanta
malvarmigho? La centrifuga forto jhetis la erojn de materio el la
nebuleca centro al la krusto, tuj kiam ili farighis solidaj. Oni
vidas la praktikan aplikon de la sama principo che la moderna
senkremigatoro. Post iom da tempo restis en la grandega, vaka interno
nur malgranda, supervarmega kerno de gasa materio, kiun postlasis la
maldilatigho de la malvarmighantaj gasoj. La el chiuj direktoj egala
gravita altiro de la solida krusto fikse tenis tiun luman kernon che
la preciza centro de la Tero. Al chiu parto de la interna mondo
egale, ghi radias sian chiam tagmezan lumon kaj brulan varmegon."

"Shajnas, ke la interna mondo sufiche malvarmighis por vivteni
animalan vivon nur longajn epokojn post la apero de vivo sur la
ekstera krusto, sed la familiaraj formoj de animala kaj planta vivo,
kiujn ni vidis chi tie, evidentigas, ke funkcias la samaj fortoj
ankau chi tie. Prenu ekzemple la grandan beston, kiu atakis nin.
Eksterdube, ghi estas similulo de la megaterio el la postpliocena
epoko de la ekstera krusto, kies fosiliighintan skeleton oni trovis
en Suda Ameriko."

"Sed la groteskaj arbaruloj?" mi insistis. "Certe ili ne havas
similulojn el la historio de la Tero."

"Kiu povus diri?" li respondis. "Tiu specio povus esti kvazaua
chenero inter la simioj kaj la homoj, kies postrestajhoj chiuj
neniighis en la sennombraj tertremoj, kiuj konvulsiigis la eksteran
kruston, au ghi povus esti nur la rezulto de iom alispeca
evolucio--ambau estas tute eblaj."

Pluan konjektadon interrompis la apero de kelkaj el niaj kaptintoj
antau la enirejo de la dometo. Du el ili envenis kaj eltrenis nin.
La dangheraj vojetoj kaj la chirkauaj arboj estis plenaj je nigraj
simiohomoj kaj iliaj inoj kaj idoj. Ech ne unu portis ian ornamajhon,
armilon au vestajhon.

"Tre malalte evoluintaj," jughis Perry.

"Sed sufiche alte por kauzi grandan chagrenon al ni," mi respondis.
"Kion ili intencas fari kun ni, lau via supozo?"

Ni eksciis nelonge poste. Kiel che nia vojagho al la vilagho, nin
kaptis kelkaj el la fortikaj estajhoj, kiuj forrapidigis nin tra la
arbosuproj, dum chirkau ni kaj malantau ni kuradis babilanta,
ridetanta hordo da lertmovaj nigraj simiohomoj.

Dufoje mispashis miaj portantoj, kaj mia koro ekchesis bati, kiam ni
ekplonghis al tuja morto che la mortaj branchamasoj malsupre. Sed
ambaufoje, tiuj lertaj, potencaj vostoj etendis sin kaj trovis
apogajn branchojn, kaj nek unu el ili ech iom malfirmigis sian tenon
al mi. Efektive, shajnis, ke tiuj okazajhoj ghenis ilin neniom pli,
ol frapi la piedfingron che stratkrucigho ghenus homon de la ekstera
mondo; ili nur eligis rideksplodon kaj rapidis antauen kun mi.

Dum longa tempo ili daurigis tra la arbaro--dum kiom da tempo, mi ne
povis diveni, char mi ankorau lernadis tion, kion mia menso pli
poste tre klare ekkomprenis: ke la tempo tuj chesas esti faktoro,
kiam malaperas rimedoj por mezuri ghin. Ni ne plu havis niajn
brakhorloghojn kaj ni vivadis sub senmova suno.

Jam estis al mi malfacile kalkuli la tempon, kiu pasis, de kiam ni
trarompighis en la internan mondon. Pasis eble horoj, eble tagoj--kiu
povus diri tion en mondo de chiama tagmezo! Lau la suno, pasis
neniom da tempo--sed mi taksis, ke jam de kelkaj horoj ni trovighas
en tiu bizara mondo.

Post iom da tempo ni eliris el la arbaro sur platan ebenajhon.
Mallongan distancon antau ni staris kelkaj malaltaj, rokaj montetoj.
Niaj kaptintoj pelis nin al ili, kaj post mallonga tempo ili gvidis
nin tra mallargha montpasejo en rondan valeton. Tie ili eklaboris,
kaj ni baldau konvinkighis, ke se ni ne mortos kiel okaze de romia
festotago, io alia tamen mortigos nin. La konduto de niaj kaptintoj
tuj shanghighis, kiam ili eniris la naturan arenon inter la rokozaj
montetoj. Chesis ilia ridado. Minaca krueleco vidighis sur iliaj
bestaj vizaghoj--elbushigitaj dentegoj minacis nin.

Oni metis nin en la centron de la amfiteatro, kaj la mil simiohomoj
formis grandan rondon chirkau ni. Tiam oni alportis luphundon--Perry
nomis ghin hienodono[9]--kaj oni liberigis la bestegon en la rondon
kun ni. Ghia korpo estis tiel granda kiel tiu de plenkreska dogo;
ghiaj kruroj estis mallongaj kaj potencaj; ghiaj makzeloj estis
larghaj kaj fortaj. Malhelaj, hirtaj haroj kovris ghiajn dorson kaj
flankojn, dum ghiaj brusto kaj ventro estis tute blankaj. Dum ghi
malrapide kaj minace alproksimighis al ni, ghi prezentis aspekton tre
timigan, kun suprentiritaj lipoj, kio videbligas la terure grandajn
dentegojn.

Perry estis sur la genuoj, preghanta. Mi klinighis kaj prenis
shtonon. Pro mia movigho la besto iom retirighis kaj komencis rondiri
chirkau ni. Evidente iu jam antaue alcelis ghin per shtonoj. La
simiohomoj dancis supren kaj malsupren, urghante la beston antauen
per sovaghaj krioj, ghis ghi fine vidis, ke mi ne jhetas, kaj atake
alkuris.

Che Andover[10] kaj poste che Yale[11], mi estis jhetisto che
venkantaj basbalaj teamoj. Kaj mia rapideco kaj mia celkapablo
shajnis fakte eksterordinaraj, char la rekordo, kiun mi atingis dum
mia lasta kolegia jaro, estis tiel bona, ke unu el la plej prestighaj
grandligaj teamoj[12] en Usono faris ofertojn al mi; sed ech en la
plej malfacila situacio, kiun mi frontis en la pasinteco, mi ne
bezonis tiel precize celi kiel nun.

Kiam mi levis mian brakon por jheti, mi regis miajn nervojn kaj
muskolojn absolute, kvankam la ridetantaj makzeloj pafighis al mi per
terura rapideco. Kaj tiam mi jhetis, uzante por la jheto chiun uncon
de miaj pezo, forto kaj lerteco. La shtono trafis la hienodonon rekte
sur la nazon kaj forte repushis lin sur la dorson.

Sammomente, hhoro de krichoj kaj hurloj levighis el la spektantaro,
pro kio mi dum momento kredis, ke la kauzo estas mia venko super
ilia championo; sed mi baldau konstatis mian eraron. Dum mi
rigardis, la simiohomoj forkuris chiudirekte al la chirkauaj
montetoj, kaj tiam mi vidis la veran kauzon de ilia maltrankviligho.
Malantau ili, amase pushighante tra la pasejo kondukanta en la
valon, venis svarmo de vilaj homoj--gorilecaj kreitajhoj armitaj per
lancoj kaj hakiletoj kaj portantaj longajn, ovalajn shildojn.

Demonece ili atakis la simiohomojn, kaj la hienodono, jam denove
konscia kaj levighinta, forfughis de ili, hurlante pro timo. Rapidege
preterpasis nin la chasantoj kaj chasatoj, kaj la viluloj atentis nin
per nenio pli ol foja ekrigardo, ghis la areno tute vakighis de la
antauaj okupantoj. Tiam ili revenis al ni, kaj unu, kiu shajne havis
autoritaton super ili, ordonis kunpreni nin.

Pashinte el la amfiteatro sur la vastan ebenajhon, ni ekvidis
karavanon de gehomoj--homoj kiel ni--kaj unuafoje mia koro plenighis
de espero kaj refaciligho, tiom ke mi volis ekkrii pro eksplodanta
ghojo. Nu, ili fakte estis duonnudaj kaj sovaghaspekta bando, sed
almenau lau la korpa formo ili precize similis al ni. Ili estis
neniel groteskaj au hidaj, kiel la aliaj estajhoj de tiu kurioza kaj
konsterna mondo.

Sed post pliproksimigho niaj koroj denove pezighis, char ni trovis la
povrajn mizerulojn kunchenitaj kol-al-kole en longa vico, kaj la
gorilohomoj estis iliaj gardistoj. Senceremonie ili katenis Perry kaj
min che la fino de la vico, kaj sen plia gheno oni rekomencis la
interrompitan marshadon.

Ghis tiu tempo ni estis viglaj pro ekscitigho, sed nun la lacige
monotona longa marsho trans la sunbakitan ebenajhon sentigis al ni
chiujn turmentajn sekvojn de longa maldormo. Plu kaj plu ni senhalte
stumbladis antauen sub tiu abomena tagmeza suno. Se ni falis, oni
spronpikis nin per akra lancpinto. Niaj kunkaptitoj ne stumblis. Ili
pashadis antauen fiere rektaj. Foje ili intershanghis vortojn en iu
lingvo plena de unusilabajhoj. Ili estis noblaspekta raso, kun
belformaj kapoj kaj perfektaj korpoj. La viroj estis barbaj, altaj
kaj muskolozaj; la virinoj malpli grandaj kaj pli graciaj, kun loze
buklaj amasoj da korvnigraj haroj surkape. Ambau seksoj havis
belproporciajn trajtojn. Ech ne unu posedis vizaghon, kiun oni taksus
nebela sur la Tero. Ili ne portis ornamajhojn, sed pli poste mi
eksciis la kauzon, nome, ke iliaj kaptintoj forprenis de ili chion
valoran. Kiel vestajhon la virinoj portis robon faritan el ia
helkolora, makulhava felo, lau aspekto iom simila al la felo de
leopardo. Tion ili portis au fiksita per leda rimeno al la talio
tiel, ke ghi pendis unuflanke ghis iom sub la genuo, au ili portis
ghin pendanta gracie de unu shultro. Iliajn piedojn vestis ledaj
sandaloj. La viroj portis zontukon el la felo de iu hirta besto, kies
longaj finajhoj pendis preskau ghis la tero, antaue kaj malantaue.
Kelkfoje estis fiksitaj al tiuj finajhoj la ungegoj de la besto, de
kiu oni prenis la felon.

Niaj gardantoj, kiujn mi jam priskribis kiel gorilecajn homojn, estis
iom pli malpezaj ol goriloj, sed tamen ili estis fortegaj. Iliaj
brakoj kaj kruroj pli akordis al homaj proporcioj, sed hirtaj, brunaj
haroj kovris ilian tutan korpon, kaj iliaj vizaghoj estis same tiel
brutalaspektaj kiel tiuj de la kelkaj remburitaj specimenoj, kiujn mi
vidis en la muzeoj de la ekstera mondo.

Ilia sola nobliga trajto estis la alta disvolvigho de la kapo super
kaj malantau la oreloj. Tiurilate ili estis ne malpli homecaj ol ni.
Ilia vestajho estis ia tuniko el malpeza shtofo, kiu etendighis ghis
la genuoj. Sub ghi ili portis nur zontukon el la sama shtofo, dum ili
kovris siajn piedojn per la dika felo de iuspeca mamuto de tiu
interna mondo.

Chirkau iliaj brakoj kaj koloj pendis multaj ornamajhoj el
metalo--plejparte arghento--kaj sur iliaj tunikoj estis alkudritaj la
kapoj de etaj rampuloj, strange kaj artece aranghitaj. Ili parolis
inter si, dum ili marshadis ambauflanke de ni, sed en lingvo, kiun
mi perceptis diferenca de tiu, kiun uzis niaj kunkaptitoj. Kiam ili
alparolis tiujn, ili shajnis uzi trian lingvon, pri kiu mi pli poste
eksciis, ke ghi estas jhargono simila lau la tipo al la pighina
lingvo de china kulio.

Nek mi nek Perry havas klaran imagon pri la marshita distanco. Ni
ambau dormis jam dum multe da horoj, antau ol oni haltis por
ripozi, kaj tiam ni falis teren por dormi plu. Mi diras "dum horoj,"
sed kiel oni mezuru la tempon, kie la tempo ne ekzistas! Kiam nia
marsho komencighis, la suno estis rekte super ni, kaj kiam ni haltis,
niaj ombroj direktighis al la nadiro. Chu pasis momento au chu
eterneco da Tera tempo? Neniu scias! Eble tiu marsho okupis nau
jarojn kaj dek unu monatojn el la dek jaroj, kiujn mi pasigis en la
interna mondo, au eble ghi plenumighis en ono de sekundo--mi ne
scias. Sed unu aferon mi ja scias, kaj de kiam vi diris al mi, ke
pasis dek jaroj post mia foriro el la ekstera mondo, mi perdis chian
respekton por la tempo--mi ekdubas, chu ghi ech ekzistas, krom en la
malfortaj, limigitaj mensoj de homoj.


Subnotoj

[9] specio de praaj predobestoj, "hienodentulo".

[10] urbeto en la nordorienta Usona shtato Massachusetts havanta
plurajn konatajn superajn lernejojn kaj kolegiojn.

[11] fama universitato en la shtato Connecticut, unu el la plej
malnovaj en Usono.

[12] la plej eminentaj usonaj bazopilkaj teamoj apartenas al unu
el du "grandaj ligoj".




4-a chapitro

DIAN LA BELA


Kiam la gardistoj vekis nin, ni estis multe pli freshaj. Ili donis al
ni manghajhon. Ghi konsistis el strioj de sekigita viando, sed ghi
donis al ni novajn viglon kaj forton, tiel ke nun ankau ni marshis
kun alte tenitaj kapoj kaj fiere pashis. Almenau mi tion faris, char
mi estis juna kaj fiera; sed la kompatinda Perry abomenis marshi. Sur
la Tero mi ofte vidis lin voki taksion por transiri placon--nun li
pagis pro tio, kaj liaj maljunaj kruroj shancelighis tiel, ke mi
devis chirkaubraki lin kaj duone porti lin dum la cetero de tiuj
teruraj marshoj.

Fine, la tereno komencis shanghighi, kaj ni forlasis la platan
ebenajhon kaj eniris majestan montaron el virga granito. La tropikajn
vegetajhojn de la malalta ebenajho anstatauis pli fortikaj
vegetajhoj, sed ech chi tie la efikoj de konstantaj varmo kaj lumo
estis facile videblaj che la grandegeco de la arboj kaj la abundeco
de folioj kaj floroj. Kristalaj riveretoj mughis tra siaj rokozaj
fluejoj, plenigataj de la eternaj neghamasoj, kiujn ni povis vidi
super ni en la malproksimo. Super la neghkovritaj montopintoj pendis
amasoj da densaj nuboj. Perry klarigis, ke ili shajne efikas duoble:
kaj por faligi novan neghon, kiu anstatauis la degelintan, kaj por
shirmi tiun neghon de la rektaj sunradioj.

Nun ni jam sciis kelkajn vortojn de la jhargona lingvacho, per kiu
niaj gardantoj alparolis nin, kaj ankau bone progresis en la charma
lingvo de niaj kunkaptitoj. Tuj antau mi en la vico de kunchenitoj
estis juna virino. Trifuta cheno trude kunligis nin, kaj pri tio mi
baldau ekghojis. Mi trovis shin volonta instruantino, kaj de shi mi
lernis la lingvon de shia tribo kaj ankau multon pri la kutimoj kaj
vivo de la interna mondo--almenau de tiu parto, kiun shi konis.

Shi informis min, ke shi nomighas Dian la Bela, kaj ke shi apartenas
al la tribo Amoz, kiu loghas en la krutajhoj super la Darel Az, tio
estas Malprofunda Maro.

"Kiel vi venis chi tien?" mi demandis al shi.

"Mi fughis de Jubal la Malbela," shi respondis, kvazau tiu klarigo
plene sufichus.

"Kiu estas Jubal la Malbela?" mi demandis. "Kaj kial vi fughis de li?"

Shi rigardis min kun miro.

"Pro _kio_ virino forkuras de viro?" Shi respondis mian demandon per
alia demando.

"Ili ne faras tion en la mondo, el kiu mi venis," mi respondis. "Foje
ili postkuras la virojn."

Sed shi ne povis kompreni. Kaj mi ne sukcesis komprenigi al shi, ke
mi estas el alia mondo. Shi estis tiel certa kiel multaj homoj de la
ekstera mondo, ke la Universo kreighis nur por estigi la propran
specion kaj la propran mondon.

"Sed pri Jubal," mi insistis. "Rakontu al mi pri li, kial vi
forfughis kaj estis chenita je la kolo kaj pelita trans grandan
parton de la tuta mondo."

"Jubal la Malbela metis sian trofeon antau la domon de mia patro.
Ghi estis la kapo de giganta tandoro. Ghi restis tie, kaj neniu metis
pli grandan trofeon apud ghin. Do mi sciis, ke Jubal la Malbela venos
kaj prenos min kiel edzinon. Neniu alia tiel forta viro deziris min,
char pli forta viro povus mortigi pli grandan beston kaj tiel gajni
min anstatau Jubal. Mia patro ne estas lerta chasisto. Iam li estis,
sed sadoko jhetis lin, kaj neniam plu li povis plene uzi sian
dekstran brakon. Mia frato, Dakor la Forta, iris en la landon Sari
por shteli al si virinon. Tial restis neniu, nek patro nek frato nek
amanto, por savi min de Jubal la Malbela, do mi forkuris kaj kashis
min en la montetoj, kiuj chirkauas la landon Amoz. Kaj chi tiuj
sagotoj trovis kaj kaptis min tie."

"Kiel ili uzos vin?" mi demandis. "Kien ili pelas nin?"

Denove shi montris nekredeman ekmiron.

"Mi preskau povas kredi, ke vi estas el alia mondo," shi diris,
"char alie, tia nescio estus neklarigebla. Chu vi vere ne scias, ke
la sagotoj servas la maharojn--la potencajn maharojn, kiuj kredas sin
la posedantoj de Pelucidaro kaj de chio, kio movighas au kreskas sur
ghi, kaj de chio, kio rampas au tunelas sub ghia suprajho, kaj de
chio, kio vivas en ghiaj lagoj kaj oceanoj kaj flugas en ghia aero?
Poste vi eble diros al mi, ke vi neniam audis pri la maharoj!"

Mi hezitis shajni ech pli malestiminda, sed char mankis aliaj rimedoj
por akiri scion, mi konfesis, ke mi scias nenion ajn pri la potencaj
maharoj. Tio shokis shin. Sed shi faris sian eblon por informi min,
kvankam multaj aferoj, kiujn shi diris, estis same kompreneblaj al mi
kiel la greka lingvo estus al shi. Shi priskribis la maharojn chefe
per komparoj. Tiel ili similas al tipdaroj, tiel chi ili similas al
la senharaj lidioj.

Mi komprenis preskau nur, ke ili estas terure malbelaj, flugilohavaj
kaj palmopiedaj, ke ili loghas en subteraj urboj, ke ili estas
mirinde saghaj. La sagotoj militis por ili, ofensive kaj defende, kaj
la homoj kiel shi estis la manoj kaj piedoj--ili estis la sklavoj kaj
servutuloj, kiuj faris chiujn korpajn laborojn. La maharoj estis
kvazau la kapo, la cerbo, de la interna mondo. Mi sopiris vidi tiun
rason de superuloj.

Perry lernis la lingvon kune kun mi. Kiam ni haltis, kiel ni foje
faris, kvankam tutaj epokoj shajnis apartigi la haltojn, li parolis
kun ni, kiel faris ankau Gak la Vila, kiu estis chenita tuj antau
Dian la Bela. Antau Gak estis Hugha la Ruza. Ankau tiu foje
parolis. La plejmulto el liaj paroloj direktighis al Dian la Bela.
Tute facile oni povis vidi, ke li ekamis shin, sed shi shajnigis tute
ne konscii pri liaj malkashaj sinaltrudoj. Chu mi diris "malkashaj"?
Ekzistas popolo en Nov-Zelando au Australio--mi forgesas, en kiu
lando--en kiu la viroj montras sian preferon al shatata virino per
klabobato sur la kapon. Kompare kun tiu metodo, oni povus nomi
subtila la amindumadon de Hugha. Tamen, en la komenco mi tre
rughighis pro ghi, kvankam mi ech pasigis kelkajn jarojn che Rectors
kaj en kelkaj malpli delikataj lokoj de Nov-Jorko, Vieno kaj
Hamburgo.

Sed la virino! Shi kondutis superbe. Facile oni povis konstati, ke
shi konsideras sin tute aparta de siaj tiamaj chirkauajhoj kaj
kunuloj, kaj supera al ili. Shi parolis kun mi kaj kun Perry kaj kun
la silentema Gak, char ni estis respektemaj; sed shi kvazau ne
kapablis vidi Hughan la Ruza kaj ankau ne audi lin, kaj tio
furiozigis lin. Li provis instigi unu el la sagotoj transloki la inon
antau lin en la vico de sklavoj, sed la ulo nur pikis lin per
lancopinto kaj diris, ke li jam elektis la inon kiel propran
posedajhon--kaj ke li achetos shin de la maharoj tuj post la alveno
en Futra. Shajnis, ke Futra estas nia alcelata urbo.

Trapasinte la unuan montochenon, ni chirkauiris salan maron, en kiu
naghis sennombraj achaj kreajhoj. Estis fokosimilaj bestoj, kies
longaj koloj etendighis pli ol dek futojn super la enormaj korpoj kaj
kies serpentajn kapojn dividis faukaj bushoj, el kiuj elstaris
nekalkuleblaj dentegoj. Ankau chirkaunaghis inter la aliaj rampuloj
gigantaj testudoj, kiuj lau Perry estis plesiosauroj el la liasa
epoko. Mi ne dubis liajn vortojn--kiom mi sciis, ili povus esti io
ajn.

Dian diris al mi, ke ili estas tandorazoj, tio estas tandoroj de la
maro, kaj ke la aliaj pli timigaj rampuloj, kiuj foje levighas el la
maro por batali kontrau la tandorazoj, estas azdiritoj, tio estas
maraj diritoj--Perry nomis ilin ihhtiosauroj. Ili similis balenojn
kun aligatoraj kapoj.

Mi jam forgesis tiun malmulton da geologio, kiun mi lernis en la
lernejo--restis al mi esence nur la memoro pri la teruro, kiun mi
sentis che la rigardado de bildoj pri restauritaj prahistoriaj
monstroj, kune kun la firma opinio, ke iu ajn viro kun porktibio kaj
multe da fantaziemo povus "restauri" chian ajn paleolitikan monstron
lau sia deziro kaj rikolti agnoskon kiel unuaranga paleontologo. Sed
kiam mi vidis tiujn sveltajn, brilajn korpegojn spegulighi en la
sunlumo, kiam ili malmergighis el la oceano, skuante siajn gigantajn
kapojn; kiam mi vidis la akvon fali de sur iliaj muskolozaj korpoj
per miniaturaj akvofaloj, dum ili glitis tien-reen, jen sur la
suprajho, jen duone mergighintaj; kiam mi vidis ilin renkontighi kun
malfermitaj bushoj, siblante kaj gruntante en sia titaneca kaj
senchesa militado, mi ekkomprenis kiel limigita estas la malricha kaj
malforta imagopovo de la homoj, kompare kun la nekredebla genio de
la Naturo.

Kaj Perry! Li estis mirigita ghismedole. Tion li diris mem.

"David," li rimarkis post longedaura marshado che la bordo de tiu
mirinda maro. "David, iam mi instruis geologion kaj mi pensis, ke mi
kredas tion, kion mi instruas; sed nun mi konstatas, ke mi ne kredis
ghin--ke homo tute ne povas kredi tiajn aferojn, se li ne vidas ilin
propraokule. Estas aferoj, pri kiuj ni ne dubas, eble char oni
diradas ilin al ni denove kaj denove, kaj ni neniel povas malpruvi
ilin--kiel la religion, ekzemple, sed ni ne kredas ilin--ni nur
pensas, ke ni kredas. Se vi iam reatingos la eksteran mondon, vi
trovos, ke la geologoj kaj la paleontologoj estos la unuaj, kiuj
nomos vin mensogulo, char ili scias, ke estajhoj tiaj, kiajn ili
restauris, neniam ekzistis. Oni ja povas _imagi_ ilian ekzistadon en
same tiel imagita epoko--sed nuntempe? Ba!"

Kiam ni denove haltis, Hugha la Ruza sukcesis trovi sufiche da
nestrechita cheno por povi tordighi al la flanko de Dian. Ni chiuj
staris, kaj kiam li proksimighis al la ino, shi turnis al li la
dorson samstile kiel Tera virino, tiel ke mi ne povis ne rideti, sed
la rideto dauris mallonge, char tiumomente la mano de la Ruzulo
kaptis shian nudan brakon, kaj li krude tiris shin al si. Tiutempe mi
ne konis la kutimojn kaj sociajn morojn de Pelucidaro; sed tamen mi
ech ne bezonis la petan rigardon, kiun la virino pafis al mi el siaj
belegaj okuloj, por ke ghi influu mian postan faron. Mi ne atendis
por eltrovi, kion la Ruzulo intencas fari; anstatau atendi kaj
antau ol li povis kapti shin per la alia mano, mi donis al li tian
pugnobaton sur la mentono, ke li falis teren.

Kriego de aprobo levighis de tiuj aliaj malliberuloj kaj sagotoj,
kiuj vidis la mallongan dramon; ne char mi helpis la virinon, kiel mi
poste sciighis, sed pro la neta kaj al ili mirinda metodo, per kiu mi
venkis Hughan.

Kaj la virino? Komence, shi rigardis min per larghaj, mirantaj
okuloj, kaj tiam shi klinis la kapon, duone kashante la vizaghon, kaj
shiaj vangoj delikate rughighis. Dum momento shi tiel staris muta,
kaj tiam shi alten levis la kapon kaj turnis al mi la dorson, kiel
shi faris al Hugha. Kelkaj el la malliberuloj ridis, kaj mi vidis la
vizaghon de Gak la Vila malhelighi, dum li rigardis min sercheme. Tiu
parteto de la vango de Dian, kiun mi povis vidi, subite shanghighis
de rugho al blanko.

Tuj post kiam ni denove ekmarshis, kaj kvankam mi komprenis, ke iel
mi ofendis Dian la Bela, mi ne povis igi shin paroli kun mi, por ke
mi lernu, kion mi misfaris--tiel multon respondus Sfinkso, se mi
parolus al ghi. Fine, mia propra malsagha fiero grandighis kaj ne
allasis, ke mi plu klopodu, kaj tiel nia kamaradeco, kiu sen mia
konscio farighis al mi tre grava, forshvebis. Poste, mi parolis nur
kun Perry. Hugha nek renovigis sian sinaltrudadon al la virino nek
proksimighis al mi.

Denove, la laciga kaj shajne senfina marshado ighis por mi vera
inkubo. Ju pli mi ekkomprenis, kiel gravis por mi la amikeco kun
Dian, des pli mi bedauris ghian mankon, kaj des pli granda baro
estis mia stulta fiero. Sed mi estis tre juna kaj mi rifuzis peti de
Gak la klarigon, kiun li sendube povus doni, kaj kiu povus chion
reghustigi.

Dum la marsho kaj dum haltoj, Dian konstante rifuzis vidi min--kiam
shia rigardo vagis en mia direkto, shi au rigardis super mian kapon
au rekte preter min. Finfine, mi farighis tiel senespera, ke mi
decidis subigi mian memestimon kaj denove demandi al shi, kiel mi
ofendis kaj kiel mi povos esti pardonita. Mi decidis fari tion dum la
venonta halto. Tiutempe ni proksimighis al alia montocheno, kaj kiam
ni atingis ghin, ni ne serpentumis trans ilin tra iu tre alta
montpasejo, sed eniris grandan naturan tunelon--fakte, temis pri
serio de labirintaj grotoj, tiel mallumaj kiel Erebo.

La gardistoj havis neniujn torchojn au aliajn lumigilojn. Efektive,
ni tute ne vidis signojn de fajro au artefarita lumo, de kiam ni
eniris Pelucidaron. En lando de chiama tagmezo ne necesis lumigado
sur la tersuprajho, sed mi miris, ke mankas al ili rimedoj por lumigi
la vojon en tiuj malhelaj subteraj pasejoj. Do ni antaueniris per
helika rapideco, ofte stumblante kaj falante--dum la gardistoj
sonigis muzikecan chanton antau ni, en kiu foje trovighis iuj altaj
notoj, kiuj chiam indikis krudajn lokojn kaj vojturnighojn.

Nun la haltoj plioftighis, sed mi ne volis alparoli Dian, ghis mi
povos vidi lau shia mieno, kiel shi akceptas miajn pardonpetojn.
Finfine, febla heligho antau ni sciigis nin pri la fino de la
tunelo, pro kio almenau mi estis tre dankema. Tiam, post subita
vojturnigho, ni elvenis en la plenan lumon de la tagmeza suno.

Sed samtempe mi subite ekrimarkis ion por mi vere katastrofan--Dian
estis for, kaj ankau kvin au ses aliaj malliberigitoj. Ankau la
gardistoj vidis tion, kaj la vidajho de ilia feroca kolerego estis
terura. Iliaj timindaj, bestaj vizaghoj tordighis al la plej
diablecaj mienoj, kiam ili akuzis unu la alian pri respondeco pro la
perdo. Ili poste atakis nin, batante nin per lancostangoj kaj
hakiletoj. Ili jam mortigis du kaptitojn apud la antauo de la vico,
kaj samon ili farus al ni chiuj, sed la estro fine chesigis la
brutalan buchadon. Mi neniam vidis en mia tuta vivo tiel teruran
ekzemplon de besteca kolero--mi dankis Dion, ke Dian ne estis inter
tiuj postlasitaj por suferi ghin.

El la dek du kaptitoj antaue chenitaj antau mi, chiu dua,
komencante de Dian, estis liberigita. Hugha forestis. Gak restis.
Kion ghi signifis? Kiel oni faris ghin? La estro de la gardistoj
enketis pri tio. Baldau li eltrovis, ke la krudaj seruroj, kiuj
tenis la kolkatenojn, estis lerte malfermitaj.

"Hugha la Ruza," murmuris Gak, nun antau mi en la vico. "Li prenis
la virinon, kiun vi rifuzis havi," li daurigis, ekrigardante min.

"Kiun mi rifuzis havi?!" mi kriis. "Kion vi volas diri?"

Li atente rigardis min dum momento.

"Mi dubis pri via rakonto, ke vi venis el alia mondo," li diris fine,
"sed alimaniere oni ne povus klarigi vian nescion pri la moroj de
Pelucidaro. Chu vi vere ne komprenas, ke vi ofendis la Belulinon, kaj
kiel?"

"Mi ne scias, Gak," mi respondis.

"Do mi diros al vi. Kiam Pelucidara viro intervenas inter alia viro
kaj la virino, kiun tiu volas havi, la virino apartenas al la
venkinto. Dian la Bela apartenas al vi. Via devo estis au preni shin
au liberigi shin. Se vi prenus shian manon, tio montrus vian deziron
edzinigi shin, kaj se vi levus shian manon super vian kapon kaj
faligus ghin, tio signifus, ke vi ne volas shin kiel edzinon kaj
liberigas shin de chiu shuldo al vi. Farante nek tion nek tion, vi
faris al shi la plej grandan ofendon, kiun viro povas fari al virino.
Nun shi estas via sklavino. Neniu viro edzinigos shin au povos tion
fari kun honoro, ghis li venkos vin en batalo, sed la viroj ne
elektas sklavinon kiel edzinon--almenau la viroj de Pelucidaro ne
faras tion."

"Mi ne sciis, Gak," mi kriis. "Mi ne sciis. Ne pro tuta Pelucidaro mi
farus malbonon al Dian la Bela, chu per parolo, rigardo au faro. Mi
ne deziras shin kiel sklavinon. Mi ne deziras shin kiel mian--", sed
tiam mi ekhaltis. La vizio de tiu dolcha kaj senkulpa vizagho shvebis
antau mi en la nebulo de mia fantazio, kaj kvankam antaue mi
kredis, ke mi nur shate retenas la memoron pri kara amikeco, kiun mi
perdis, nun shajnis mallojale al Dian la Bela diri, ke mi ne deziras
shin kiel edzinon. Mi pensis pri shi nur kiel bonvena amikino en
stranga, kruela mondo, Ech tiam, mi ne kredis, ke mi amas shin.

Mi kredas, ke Gak konstatis la veron de miaj vortoj pli multe el mia
mieno ol el mia parolo, char iom poste, li kushigis sian manon sur
mia shultro.

"Homo el alia mondo," li diris, "Mi kredas vin. La lipoj povas
mensogi, sed kiam la koro parolas per la okuloj, ghi diras nur veron.
Via koro parolis al mi. Mi scias nun, ke vi tute ne celis ofendi Dian
la Bela. Shi ne estas de mia tribo, sed mia fratino estas shia
patrino. Shi ne scias tion--shia patrino estis forrabita de shia
patro, kiu venis, kune kun multaj aliaj Amoz-tribanoj por batali
kontrau ni por niaj virinoj, la plej belaj virinoj de Pelucidaro.
Tiam shia patro estis la regho de Amoz, kaj shia patrino estis la
filino de la regho de Sari, kies regpovon mi, lia filo, transprenis.
Do Dian estas la filino de reghoj, kvankam shia patro ne plu estas la
regho, de kiam la sadoko jhetis lin kaj Jubal la Malbela forprenis de
li la reghecon. Pro shia altrangeco, la malbono, kiun vi faris al
shi, shajnas des pli grava al tiuj, kiuj vidis ghin. Shi neniam
pardonos vin."

Mi demandis al Gak, chu mi ne povus iel liberigi la virinon el la
sklaveco kaj honto, kiujn mi senvole kauzis al shi.

"Se vi iam trovos shin, jes," li respondis. "Nur levi shian manon kaj
faligi ghin en la kunesto de aliuloj sufichos por liberigi shin. Sed
kiel vi iam povos trovi shin, vi, kiu estas kondamnita al vivo de
sklaveco en la subtera urbo Futra?"

"Chu neniel eblas forkuri?" mi demandis.

"Hugha la Ruza forkuris kaj kunprenis la aliajn," respondis Gak. "Sed
ne estas aliaj senlumaj lokoj sur la vojo al Futra, kaj ne estos
facile, kiam ni jam estos tie--la maharoj tre saghas. Ech se oni
povus forfughi el Futra, estas la tipdaroj--ili trovus vin, kaj
tiam--" la Vilulo skutremis. "Ne, vi neniam fughos de la maharoj."

La perspektivo estis malghojiga. Mi demandis al Perry, kion li pensis
pri ghi; sed li nur suprentiris siajn shultrojn kaj daurigis longan
preghon, pri kiu li jam delonge okupighis. Li diris, ke la sola bela
flanko de nia kaptiteco estas la ampleksa tempo, kiun ghi donas al li
por improvizi preghojn. Tio jam ekobsedis lin.

La sagotoj jam komencis rimarki lian kutimon deklamadi dum tutaj
marshoj. Unu el ili demandis al li, kion li diras kaj al kiu li
parolas. La demando donis al mi ideon, do mi rapidis respondi, antau
ol Perry povis ion diri.

"Ne ghenu lin per interrompo," mi diris. "Li estas tre sankta homo en
la mondo, de kiu ni venis. Li parolas al spiritoj, kiujn vi ne povas
vidi. Ne interrompu, au ili saltos sur vin el la aero, kaj deshiros
viajn membrojn--jene," kaj mi saltis al la granda bruto kun lauta
"Bu!", kiu tiom timigis lin, ke li stumblis malantauen.

Mi sciis, ke la risko estas granda, sed se eblus profiti el la
sendanghera manio de Perry, mi volis profiti, kiam estis plej facile.
Ghi sukcesis bonege. La sagotoj traktis nin ambau kun multe da
respekto dum la cetero de la vojagho, kaj pri la afero ili poste
informis siajn mastrojn, la maharojn.

Du marshadojn post tiu epizodo ni atingis la urbon Futra. Ghia
enirejo estis markita per du altaj turoj el granito, de sur kiuj oni
gardis shtuparon, kiu kondukis al la subtera urbo. Sagotoj
gardostaris chi tie, kaj ankau che almenau cent aliaj turoj
dismetitaj sur granda ebenajho.




5-a chapitro

SKLAVOJ


Dum ni malsupreniris la larghan shtuparon, kiu kondukis al la chefa
avenuo de Futra, mi unuafoje ekvidis la regantan rason de la interna
mondo. Nevole mi retirighis, kiam unu el la estajhoj proksimighis por
ekzameni nin. Ion pli hidan kaj malbelan ne eblus imagi. La chiopovaj
maharoj de Pelucidaro estas grandaj rampuloj, el kiuj kelkaj estas
ses ghis ok futojn longaj, kun longaj, maldikaj kapoj kaj grandaj
rondaj okuloj. Akraj, blankaj dentegoj vicighas en iliaj bekosimilaj
bushoj, kaj ostecaj elstarajhoj dentumas iliajn grandajn lacertajn
korpojn de la kolo ghis la fino de la longa vosto. Iliaj piedoj havas
tri palmo-piedfingrojn, dum el la antaupiedoj elstaras malantauen
je 45-grada angulo membranecaj flugiloj, kiuj almetighas al la korpo
tuj antau la postaj piedoj kaj finighas per akraj pintoj kelkajn
futojn super la korpoj.

Mi jhetis rigardon al Perry, kiam la estajho preterpasis min por
ekzameni lin. La maljunulo gapis la fian kreajhon per larghaj,
mirantaj okuloj. Post kiam ghi pluiris, li turnis sin al mi.

"Ramforinko el la meza oolita epoko[13], David," li diris, "sed, je
Dio, kiel grandega! La plej grandaj restajhoj, kiujn oni iam
malkovris, indikis grandecon, kiu ne superas tiun de ordinara korvo."

Dum ni pluiris sur la chefa avenuo de Futra, ni vidis multajn milojn
da tiaj estajhoj alirantaj kaj venantaj de siaj tagaj devoj. Ili
malmulte atentis nin. Futra estas elsternita subtere lau regula
ordo, kiu indikas rimarkindan inghenieran kapablon. Oni elhakis ghin
el tavolo de kalkshtono. La stratoj estas larghaj kaj havas unuecan
dudek-futan alton. Je regulaj interspacoj la plafono de tiu subtera
urbo estas trapenetrita de tuboj, kaj sistemo de lensoj kaj
reflektiloj transdonas la sunlumon, moderigitan kaj difuzitan,
forigante la kimerian[14] tenebron, kiu alie regus. Lau simila
maniero oni enlasas aeron.

Oni prenis Perry kaj min, kune kun Gak, al granda publika
konstruajho, kie unu el la sagotoj el nia antaua gardistaro klarigis
al mahara oficisto la cirkonstancojn de nia kaptigho. La rimedo de
komunikado inter la du estis rimarkinda pro tio, ke oni ne
intershanghis parolajn vortojn. Ili aplikis ian gestolingvon. Kiel mi
poste lernis, la maharoj havas nek orelojn nek parolan lingvon. Inter
si mem ili komunikighas per rimedo, kiu lau Perry devas esti ia sesa
sentumo, kiu perceptas kvaran dimension.

Ni neniam tute komprenis lin, kvankam li tre ofte klopodis klarigi
ghin al mi. Mi sugestis telepation, sed li neis, dirante, ke ne temas
pri telepatio, char ili povis interkomunikighi nur dum kunestado, kaj
char ili ne povas paroli kun la sagotoj au la aliaj loghantoj de
Pelucidaro per la sama rimedo, per kiu ili mem interparolis.

"Ili faras jenon," diris Perry. "Ili projekcias siajn pensojn en la
kvaran dimension, en kiu ili farighas percepteblaj per la sesa
sentumo de la auskultanto. Chu mi faras la aferon tute klara?"

"Tute ne, Perry," mi respondis. Li malespere balancis sian kapon kaj
returnis sin al sia laboro. Ili donis al ni taskon porti grandan
kvanton da mahara literaturo de unu ejo al alia, kie ni devis aranghi
ghin sur bretoj. Mi sugestis al Perry, ke ni estas en la publika
biblioteko de Futra, sed poste, kiam li komencis trovi la shlosilon
al ilia skriba lingvo, li informis min, ke temas pri la antikva
arkivo de la raso.

Dum tiu tempo mi konstante pensis pri Dian la Bela. Mi ghojis,
kompreneble, ke shi fughis de la maharoj kaj de la sorto aludita de
la sagoto, kiu intencis acheti shin che nia alveno al Futra. Mi ofte
scivolis, chu la grupeto de fughintoj estis kaptita de la gardistoj,
kiuj reiris por serchi ilin. Foje, mi ech kredis, ke mi pli
kontentus, se Dian estus en Futra, anstatau dependa de la indulgo de
Hugha la Ruza.

Gak, Perry kaj mi ofte interparolis pri la eblo forfughi, sed la
sariano estis tiel saturita de sia tutviva kredo pri la neebleco
fughi de la maharoj, krom per miraklo, ke li ne multe helpis al
ni--lia sinteno estis tiu de homo, kiu atendas, ke la miraklo venu al
li.

Je mia propono, Perry kaj mi faris kelkajn glavojn el pecoj de fero,
kiujn ni trovis inter diversaj forjhetajhoj en la cheloj, kie ni
dormis, char oni lasis al ni preskau senliman liberecon en la limoj
de la konstruajho, en kiun oni metis nin. Tiel multe da sklavoj
priservis la enloghantojn de Futra, ke neniu el ni estis trosharghita
per laboro, kaj niaj mastroj ne traktis nin kruele.

Ni kashis niajn novajn armilojn sub la feloj, kiuj estis niaj litoj,
kaj poste Perry koncipis la ideon fari pafarkojn kaj sagojn--armilojn
shajne nekonatajn en Pelucidaro. Poste shildoj; sed akiri ilin estis
por mi facile, char mi shtelis ilin desur la muroj de la ekstera
gardochambro de la konstruajho.

Ni jam finis tiujn aranghojn por protekti nin post la foriro el
Futra, kiam la sagotoj, kiujn oni sendis por rekapti la fughintajn
malliberigitojn, revenis kun kvar el ili, inter ili Hugha. Dian kaj
du aliaj eskapis ilin. Okazis, ke Hugha estis malliberigita en la
sama konstruajho kiel ni. Li diris al Gak, ke li ne plu vidis Dian
au la aliajn, de kiam li liberigis ilin en la senluma groto. Kio
okazis al ili, li tute ne sciis--eble ili ankorau vagadis, perditaj
en la labirinta tunelo, se ili ne jam mortis pro malsato.

Nun mi ektimis ech pli pri la sorto de Dian, kaj samtempe, kiel mi
supozas, mi unuafoje eksciis, ke mian shato al tiu virino eble fontas
el io plia ol nura amikeco. Dum chiuj horoj de la tago shi estis la
konstanta temo de miaj pensoj, kaj kiam mi dormis shia kara vizagho
hantis miajn songhojn. Pli neshancelebla ol iam antaue farighis mia
decido fughi de la maharoj.

"Perry," mi konfidis al la maljunulo, "se ni devos traserchi chiun
kvadratan colon de chi tiu mondeto, mi trovos Dian la Bela kaj
reghustigos la malbonon, kiun mi neintence faris al shi." Jen la
preteksto, kiun mi faris al Perry.

"Mondeto!" li rikanis. "Vi ne komprenas, kion vi diras, bubo," kaj
tiam li montris al mi mapon de Pelucidaro, kiun li antaunelonge
trovis inter la manuskriptoj, kiujn li aranghis.

"Rigardu," li diris, fingromontrante, "tio evidente estas akvo, kaj
chio chi estas tero. Chu vi rimarkas la gheneralan formon de la du
areoj? Kie trovighas oceanoj sur la ekstera krusto, sube, chi tie,
oni trovas teron. Tiuj relative malgrandaj areoj de oceano ghenerale
sekvas la konturojn de la kontinentoj de la ekstera mondo.

"Ni scias, ke la krusto de la terglobo estas 500 mejlojn dika; krome,
ke la interna diametro de Pelucidaro estas proksimume 7000 mejloj,
kaj la surfaca areo estas 165.480.000 kvadrataj mejloj. Tri kvaronoj
el tio estas tero. Pripensu! Tersurfaco de 124.110.000 kvadrataj
mejloj! Nia propra mondo havas nur 53.000.000 kvadratajn mejlojn da
tero, kaj ghia cetera surfaco estas kovrita de akvo. Tiel same, kiel
oni ofte komparas landojn lau ilia relativa grandeco, tiel, se ni
same komparas la du mondojn, ni trovas strangan anomalion, nome, ke
pli granda mondo situas interne de pli malgranda!

"Kie en chi tiu vasta Pelucidaro vi serchus vian Dian? Sen steloj au
lumo au movighanta suno, kiel vi povus trovi shin, ech se vi scius,
kie shi estas?"

Lia eldiro estis konvinka. Ghi forprenis de mi la spiron; sed mi
trovis min post ghi des pli firme rezoluta, ke mi provos ghin.

"Se Gak akompanos nin, ni eble sukcesos je ghi," mi sugestis.

Perry kaj mi serchis lin kaj starigis al li la demandon rekte.

"Gak," mi diris, "ni nepre volas fughi el la sklaveco. Chu vi
akompanos nin?"

"Ili atakigos siajn tipdarojn," li diris, "kaj ni estos mortigitaj;
sed..." li hezitis, "mi riskus fughi, se mi kredus, ke estus ech
malgranda shanco liberighi kaj reiri al mia propra popolo."

"Chu vi kapablus retrovi vian propran landon?", demandis Perry. "Kaj
chu vi povus helpi al David serchi Dian?"

"Jes."

"Sed kiel vi povus vojaghi tra nekonataj teritorioj sen astroj au
kompaso por gvidi vin?", persistis Perry.

Gak ne komprenis, kion signifas la eldiroj de Perry pri astroj kaj
kompaso, sed li certigis nin, ke oni povus ech vindi la okulojn de iu
ajn pelucidarano kaj porti lin al la plej malproksima parto de la
mondo, sed tamen li kapablus reiri rekte al sia hejmo lau la plej
mallonga vojo. Shajnis surprizi lin, ke ni trovas ghin iel ajn
mirinda. Perry diris, ke shajne temas pri la sama hejmenira
instinkto, kiun kelkaj specioj de Teraj kolomboj havas. Mi ne scias
pri tio, kompreneble, sed ghi donis al mi ideon.

"Do povas esti, ke Dian trovis rektan vojon al sia propra popolo?" mi
demandis.

"Certe," respondis Gak, "almenau se iu potenca rabobesto ne mortigis
shin."

Mi favoris tujan provon fughi, sed kaj Perry kaj Gak konsilis atendi
iun helpan akcidenton, kiu sekurigus al ni ioman shancon de sukceso.
Mi ne komprenis, kia akcidento povus trafi tutan komunumon en lando
de chiama taglumo, kies enloghantoj ne havas fiksitajn dormajn
kutimojn. Mi ech estas certa, ke kelkaj maharoj neniam dormas, dum
aliaj, inter longaj periodoj de maldormeco, eble rampas en malluman
ejon sub sia loghejo, kie ili longe dormadas. Perry diras, ke se
maharo restas veka dum tri jaroj, li kompensos la tutan perditan
dormon per unu tutjara dormado. Eble tio estas vera, sed mi neniam
vidis pli ol tri el ili dormantaj, kaj la vido de tiu triopo sugestis
al mi nian manieron fughi.

Mi jam serchadis malproksime sub la niveloj, kiujn ni sklavoj rajtis
frekventi--eble kvindek futojn sub la chefa etagho de la
konstruajho--inter reto de koridoroj kaj apartamentoj, kiam mi subite
trovis tri maharojn, kiuj kushis sur lito el feloj. Unue, mi kredis
ilin mortintaj, sed ilia regula spirado poste konvinkis min pri mia
eraro. Kiel ekfulmo la penso venis al mi, ke tiuj dormantaj rampuloj
donas al ni mirindan okazon eviti la atenton de niaj kaptintoj kaj de
la sagotaj gardistoj.

Mi haste reiris al Perry, kiu atenteme studadis mucidan amason da al
mi sensignifaj hieroglifoj, kaj klarigis mian planon al li. Je mia
miro, ghi shokegis lin.

"Estus murdo, David," li kriis.

"Chu estas murdo mortigi reptilian monstron?" mi konsternite
demandis.

"Chi tie ili ne estas monstroj, David," li respondis. "Chi tie ili
estas la dominanta raso--kaj ni estas la 'monstroj'--de pli malalta
specio. En Pelucidaro la evolucio procedis alie ol en la ekstera
mondo. Tie, teruraj konvulsioj de la naturo chiam denove ekstermis la
ekzistantajn speciojn--se ne tio, iu monstro el la epoko de
dinosauroj eble regus nian mondon hodiau. Chi tie ni vidas, kio
povus esti okazinta en nia propra historio, se la kondichoj estus
kiel chi tie.

"La vivo en Pelucidaro estas multe pli juna ol sur la ekstera krusto.
Chi tie la homoj atingis evolucian shtupon analogan al la shtonepoko
en la historio de nia propra mondo, sed dum sennombraj jarmilionoj
chi tiuj rampuloj progresis. Eble ilia sesa sentumo, kiu shajnas al
mi nedubebla, donis al ili avantaghon super la aliaj, pli timinde
armitaj bestoj, sed eble ni neniam scios tion. Ili rigardas nin kiel
ni rigardas la bestojn de niaj kampoj, kaj mi lernas el iliaj skribaj
kronikoj, ke aliaj maharaj rasoj manghas homojn--ili tenas ilin en
grandaj gregoj, ghuste kiel ni tenas brutojn. Ili plej zorge bredas
la homojn, kaj kiam tiuj estas tute grasaj, ili mortigas ilin kaj
manghas ilin."

Mi skutremis.

"Kial vi trovas ghin tiel terura, David?" demandis la maljunulo. "Ili
komprenas nin ne pli bone ol ni komprenas la pli malaltajn bestojn de
nia propra mondo. Mi trovis chi tie tre erudiciajn diskutojn pri la
demando, chu _gilakoj_, kiel ili nomas la homojn, havas ian rimedon
de komunikado. Unu verkanto asertas, ke ni ech ne kapablas rezoni,
kaj ke chiu nia ago estas mehhanisma au instinkta. La reganta
raso de Pelucidaro, David, ankorau ne lernis, ke la homoj
interkomunikighas kaj rezonas. Char ni ne komunikighas kiel ili, ili
ne kapablas kompreni, ke ni entute iel interkomprenighas. Ni pri la
bestoj de nia propra mondo ne alie rezonas. Ili scias, ke la sagotoj
havas parolan lingvon, sed ili komprenas nek ghin nek kiel ghi
manifestighas, char ili ne havas organojn de audado. Ili kredas, ke
la movigho de la lipoj sola transportas la signifon. Ke la sagotoj
povas komunikighi kun ni, tion ili ech ne povas koncepti.

"Jes, David," li konkludis, "plenumi vian planon signifus murdi."

"Nu bone, se necesas, Perry," mi respondis, "mi farighos murdisto."

Li igis min klarigi la planon denove kaj tre detale, kaj pro iu
kauzo, kiu tiam ne estis klara al mi, li postulis tre precizan
priskribon de la apartamentoj kaj koridoroj, kiujn mi jhus esploris.

"Konsiderante, ke vi nepre intencas efektivigi vian frenezan planon,
David", li diris finfine, "mi demandas al mi, chu ni eble ne povus
samtempe fari reale kaj daure utilan servon al la homaro de
Pelucidaro. Auskultu, mi lernis multajn mirindajn aferojn el chi tiu
arkivo de la maharoj. Por ke vi ghuste taksu mian planon, mi koncize
skizos la historion de tiu specio.

"Iam la maskloj estis chiopovaj, sed antau multaj epokoj la inoj
poiome ighis la mastroj. Dum la sekvantaj epokoj ne okazis
rimarkindaj shanghoj che la mahara specio. Ghi daure progresis sub
la inteligenta kaj benoricha regado de la damoj. La scienco progresis
per pashegoj. Tio validas aparte pri la sciencoj, kiujn ni nomas
biologio kaj eugeniko. Fine, iu sciencistino anoncis, ke shi
eltrovis metodon por fekundigi ovojn kemie post ilia demeto--chiuj
veraj reptiliojn, kiel vi scias, naskighas el ovoj.

"Kio okazis? Tuj oni ne plu bezonis masklojn, char la specio ne plu
dependis de ili. Pasis pliaj epokoj ghis la nuntempo, en kiu ni
trovas specion, kiu konsistas nur el inoj. Sed jen la grava afero.
Nur unu mahara popolo tenas la sekreton pri tiu kemia formulo. Ghi
estas en la urbo Futra, kaj se mi ne serioze eraras, ghi trovighas
lau mia jugho bazita sur via priskribo de la keloj, kiujn vi
trapasis hodiau, en la kelo de chi tiu konstruajho.

"Pro du kialoj ili forkashas ghin kaj jhaluze gardas ghin. Unue, char
la vivo mem de la maharoj dependas de ghi, kaj due, char kiam ghi
estas publika proprajho, kiel en la komenco, tiel multaj
eksperimentadis je ghi, ke la danghero de trologhateco farighis tre
serioza.

"David, se ni povus fughi kaj samtempe kunporti kun ni tiun gravegan
sekreton, kian servon ni plenumus per tio por la homaro de
Pelucidaro!" La nura penso preskau superfortis min. Ja estus ni la
duopo, kiuj metus la homojn de la interna mondo en ilian laurajtan
lokon inter la kreitajhoj. Nur la sagotoj barus ilian vojon al
absoluta supereco, kaj mi opiniis, ke preskau certe la sagotoj
shuldas sian tutan potencon al la pli granda inteligenteco de la
maharoj--mi ne povis kredi, ke tiuj gorilecaj bestoj intelekte
superas la pelucidaran homaron.

"Perry!" mi diris ekscitite, "Vi kaj mi savos tutan mondon! Kune, ni
gvidos la homajn gentojn el la mallumo de nescio en la lumon de
progreso kaj civilizo. Ni transportos ilin per unu pasho el la
shtonepoko en la dudekan jarcenton. La nura penso pri tio estas
absolute fabeleca."

"David," diris la maljunulo, "Mi kredas, ke Dio sendis nin chi tien
ghuste por tiu celo--estos la laboro de mia vivo instrui al ili Lian
mesaghon--konduki ilin al la lumo de Lia indulgo, dum ni edukos
iliajn korojn kaj manojn por vivo en kulturo kaj civilizo."

"Vi pravas, Perry," mi diris, "kaj dum vi instruos ilin preghi, mi
instruos ilin batali, kaj kune ni kreos rason de homoj, kiu
honorindigos nin ambau."

Gak eniris la apartamenton kelkajn minutojn antau la fino de nia
interparolo, kaj nun li volis scii la kialon de nia ekscitigho. Perry
opiniis prudente, ke ni ne tro rakontu al li, do mi klarigis nur, ke
mi havas planon por fughi. Post kiam mi skizis ghin al li, li shajnis
tiel shokita kiel antaue Perry, sed pro alia kialo. La Vilulo
pripensis nur nian hororigan sorton okaze de eventuala eltrovo; sed
finfine mi persvadis lin akcepti mian planon kiel la solan
realigeblan, kaj kiam mi certigis lin, ke mi transprenos la plenan
respondecon pri ghi, se oni kaptos nin, li donis sian heziteman
jeson.


Subnotoj

[13] alterna nomo de jhurasia epoko.

[14] tre malhela kaj morna, kiel en la mita lando priskribita de
Homero kiel loko de eterna mallumo.




6-a chapitro

KOMENCO DE HORORO


En Pelucidaro unu tempo taugas kiel alia. Ne estis nokto, kiu vualu
nian entreprenotan fughon. Necesis chion fari en plena taglumo--chion
krom la laboro, kiun ni devis fari en la apartamento sub la
konstruajho. Do ni decidis elprovi nian planon tuj, por ke la
maharoj, kiuj devis ebligi ghin, ne vekighu, antau ol mi atingos
ilin; sed seniluziigho trafis nin jam survoje al la subaj
elkavigitejoj, char tuj kiam ni atingis la chefan etaghon de la
konstruajho, ni renkontis hastantajn arojn de sklavoj, kiujn forta
sagota gardistaro pelkurigis el la konstruajho al la avenuo.

Aliaj sagotoj sagis tien kaj aliloken por serchi aliajn sklavojn, kaj
tuj kiam ni aperis, oni alsaltis nin kaj shovis nin en la vicon de
marshantaj homoj.

Nek la kialon nek la celon de la ghenerala eliro ni konis, sed iom
poste disvastighis tra la vicoj de kaptitoj onidiro, ke oni rekaptis
du forkurintajn sklavojn, viron kaj virinon, kaj ke ni marshas al la
loko, kie ni vidos ilian punon, char la viro mortigis sagoton el la
tachmento, kiu chasis kaj rekaptis ilin.

Je tiu sciigo mia koro eksaltis en mian gorghon, char mi certis, ke
la du kaptitoj devenas el tiu grupo, kiu forfughis en la senluma
groto kun Hugha la Ruza, kaj ke Dian estas la virino. Gak tion
kredis, kaj ankau Perry.

"Chu ni ne povas fari ion ajn por savi shin?" mi demandis al Gak.

"Nenion", li respondis.

Tra la homplena avenuo ni marshis, kaj dum tio la gardistoj traktis
nin per neordinara krueleco, kvazau ankau ni estus implikitaj en la
murdo de ilia kompano. Oni intencis fari el la okazo lecionon al la
aliaj sklavoj pri la danghero kaj vaneco de chia provo fughi, kaj pri
la nepra morto, kiu trafas murdinton de supera estajho, kaj mi
supozas, ke pro tio la sagotoj sentis sin plene rajtigitaj fari la
tutan procedon kiel eble plej malkomforta kaj dolora al ni.

Ili pikis nin per siaj lancoj kaj batis nin per siaj hakiletoj pro la
plej malgrandaj provokoj kaj ech neprovokite. Ni travivis tre
malagrablan duonhoron, ghis oni fine pelis nin tra malalta enirejo en
grandegan konstruajhon, kies mezon okupis granda areno. Benkoj
chirkauis tiun liberan spacon je tri flankoj, kaj je la kvara
trovighis amasoj da grandaj rokegoj sur deklivo, kiu altighis de la
antauo supren ghis la tegmento.

Komence, mi ne povis konstati la celon de tiu rokamasego, krom eble
prezenti rustikan kaj pitoreskan fonon por la scenoj prezentotaj en
la areno antau ghi, sed baldau poste, kiam la lignaj benkoj
preskau jam plenis de sklavoj kaj sagotoj, mi ekvidis la uzmanieron
de la rokegoj, char tiam la maharoj komencis vice enpashi la
konstruajhon.

Ili marshis rekte trans la arenon al la rokoj che la alia flanko, kie
ili elvastigis siajn vespertajn flugilojn kaj suprenshvebis trans la
altan muron chirkau la areno kaj faris sin komfortaj sur la rokegoj.
Ili estis do la rezervitaj, loghiaj seghoj por la regantaro.

La rampuloj trovis la neshlifitan suprajhon de granda roko tiel
komforta, kiel ni la molecon de remburita braksegho. Tie ili pigre
kushis, palpebrumante per siaj hidaj okuloj kaj sendube
interparolante en sia lingvo de la sesa sentumo kaj kvara dimensio.

Unuafoje mi vidis ilian reghinon. Shi malsimilis al la aliaj per
neniu trajto, kiun miaj Teraj okuloj povis percepti, char chiuj
maharoj fakte aspektas identaj al mi, sed shi transiris la arenon
nur, post kiam shiaj regnaninoj jam okupis lokon, antauirite de
dudek grandegaj sagotoj, la plej grandaj, kiujn mi iam vidis, dum che
shiaj flankoj anaspashis po unu granda tipdaro, kaj postiris shin
dudek pliaj sagotaj gardistoj.

Che la bariero, la sagotoj suprengrimpis la apikajhon per vere
simieca lerto, dum malantau ili la aroganta reghino shvebis alten
per la flugiloj, kun siaj du timindaj drakoj ambauflanke, kaj
sternis sin sur la plej granda rokego el chiuj, precize en la mezo de
tiu amfiteatra flanko rezervita por la dominanta raso. Tie shi
ekkauris, tiu reghino plej malbela kaj neinteresa, kvankam sendube
tute konvinkita pri sia beleco kaj die donita regorajto, same kiel la
plej fiera monarko de la ekstera mondo.

Kaj tiam komencighis la muziko--muziko sensona! La maharoj ne povas
audi, do la tamburoj kaj fifroj kaj trumpetoj de Teraj orkestroj
estas al ili nekonataj. La "orkestro" konsistas el pli ol dudek
maharoj. Ili marshis en vico al la centro de la areno, kie la
estajhoj sur la rokoj povis spekti ilin, kaj tie ili ludis dekkvin
au dudek minutojn.

Ilia tekniko konsistis el vostosvingado kaj kapomovado lau regula
sinsekvo de mezuritaj movighoj, kio rezultigis kadencon shajne same
plachan al maharaj okuloj kiel la kadenco de nia instrumenta muziko
al niaj oreloj. Foje la tuta muzikistaro samtempe faris egalmezurajn
pashojn al unu flanko au al la alia, au malantauen au
antauen--chio chi impresis min kiel nekomprenebla ridindajho, sed
post la unua muzikajho la maharoj sur la rokoj montris la unuajn
signojn de entuziasmo, kiujn mi vidis che la reganta raso de
Pelucidaro. Ili svingis siajn grandajn flugilojn supren-malsupren kaj
batis siajn rokajn sidlokojn per la potencaj vostoj, ghis la tero
tremis. Tiam la muzikistoj ekludis alian muzikajhon, kaj denove regis
tomba silento. En unu rilato la mahara muziko estas belega--se la
ludata muzikajho ne plachas, oni devas nur fermi la okulojn.

Fine, elcherpinte sian repertuaron, la muzikistoj ekflugis en la
aeron kaj ekkushis sur la rokoj super kaj malantau la reghino. Tiam
komencighiis la chefa tagorda punkto. Kelkaj sagotaj gardistoj shovis
viron kaj virinon en la arenon. Spite miajn antautimojn, mi
klinighis antauen el mia segho por ekzameni la virinon, esperante,
ke shi estu iu alia ol Dian la Bela. Shia dorso estis turnita al mi
dum iom da tempo, kaj la granda korvonigra haramaso, kiun mi vidis,
plenigis min per timosento.

Baldau oni malfermis pordon sur unu flanko de la arena muro por
enlasi grandan, hirtan, taurosimilan beston.

"Ghi estas granda bovo," flustris Perry ekscitite. "Tiaj bestoj
vagadis kun la kaverna urso kaj la mamuto sur la ekstera mondo en iu
praepoko. Ni vojaghis milionon da jaroj malantauen, David, al la
infanagho de planedo--chu ne mirinde?"

Sed mi vidis nur la nigran hararon de la duone nuda virino, kaj mia
koro chesis bati pro la obtuza mizero, kiun mi eksentis vidante shin,
kaj en tiu momento ne interesis min la mirindajhoj de la natura
historio. Se ne kunestus Gak kaj Perry, mi saltus sur la plankon de
la areno por dividi la sorton de tiu senpreza trezoro el la
shtonepoko.

Kiam eliris la bovego--_dago_ ghi nomighis en Pelucidaro--oni jhetis
du lancojn en la arenon antau la piedojn de la kaptitoj. Shajnis al
mi, ke blovtubo por faboj tiel efikus kiel tiuj mizeraj armiloj
kontrau la kolosa monstro.

Dum la besto proksimighis al la duopo, mughante kaj stampfante per la
potenco de multaj Teraj virbovoj, apertighis rekte sub ni alia pordo,
el kiu nun eliris la plej terura mugho, kiu iam trafis miajn
ofenditajn orelojn. En la komenco mi ne povis vidi la beston, kiu
eligis tiun lautan defion, sed la sonego igis la du viktimojn subite
turnighi, kaj jen mi vidis la vizaghon de la junulino--ne estis Dian!
Mi preskau ploris pro faciligho.

Kaj nun, dum ili ambau staris shtonighintaj pro timego, mi vidis la
farinton de tiu korpremiga sono silente shteliri al loko, kie mi
povis ghin vidi. Estis grandega tigro--de tia speco, kiu chasis la
grandajn bovojn tra la praghangaloj dum la junagho de nia mondo. Lau
la formo kaj eksteraj markoj ghi ne malsimilis al la plej noblaj
bengalaj tigroj de nia propra mondo, sed kiom ghiaj dimensioj
gigantis, tiom ghiaj koloroj imponis. La brilega flavo preskau
stridis, ghia blanko estis lanuga, ghia nigro glimis kiel la plej
bona antracito, kaj ghia felo estis longa kaj hirta kiel tiu de monta
kapro. Neniu povus nei la belegon de tiu besto, sed same kiel chio
sur Pelucidaro pli grandas kaj pli intense buntas, tiel ankau pli
intensa estis ghia feroca tenigho. Ne nur unuopaj anoj de tiu specio
chasas homojn--chiuj estas homchasantoj. Sed ili ne limigas sian
furaghadon al homoj. Chiajn bestojn kaj fishojn de Pelucidaro ili
manghas kun avido che siaj konstantaj penadoj nutri siajn potencajn
muskolojn.

Che unu flanko de la mortkondamnita paro la dago mughis kaj
antauenpashis, kaj che la alia flanko la angorinspira _tarago_
shtele proksimighis al ili kun malfermita fauko kaj salivgutantaj
dentegoj.

La viro ekkaptis la lancojn kaj transdonis unu al la virino. Audinte
la mughadon de la tigro, la tauro ekhurlis per rabia furiozeco.
Neniam en mia vivo mi audis tiel inferan bruegon kiel faris la du
bestegoj, kaj pripensu, ke ghi restis neaudebla al la fiaj rampuloj,
pro kies distro oni okazigis la spektaklon!

Nun la dago kuratakis de unu flanko, kaj la tarago de la alia. La du
nanoj starantaj meze shajnis tuj pereontaj, sed ghuste kiam la
brutachoj atingis ilin, la viro ekkaptis la brakon de sia kompanino,
kaj kune ili saltis flanken, dum la furiozaj kreitajhoj trafis unu la
alian kiel koliziantaj lokomotivoj.

Sekvis batalego, kies senintermita kaj timinda feroco transcendas la
eblojn de imagado kaj priskribado. Ree kaj ree la enorma tauro
jhetis la kolosan tigron alten en la aeron, sed kiam la katego
frapighis al la tero, ghi chiufoje rekuris al la lukto kun energio
shajne ne reduktita kaj kun videble pli forta kolero.

Dum kelka tempo la geviroj penadis nur resti for de la du bestegoj,
sed fine mi vidis ilin disighi. Ambau shtele pashis al po unu el la
luktantoj. Nun la tigro estis sur la largha dorso de la tauro,
krochite al la granda kolo per la tenajlaj dentegoj kaj disshirante
la dikan hauton en striojn kaj pecojn per siaj longaj kaj fortikaj
ungegoj.

Dum momento la tauro staris mughante kaj tremante pro doloro kaj
rabio, kun la fendohufoj vaste elmetitaj, dum ghi vigle vipis per la
vosto de flanko al flanko, sed tuj poste, en freneza orgio de
saltado, ghi kuregis tra la areno en furioza provo dejheti sian
shirantan rajdanton. Nur kun peno la virino sukcesis eviti la unuan
impeton de la vundita besto.

Chiuj ghiaj penoj por defaligi la tigron shajnis vanaj, ghis ghi en
sia malespero jhetis sin mem teren kaj chirkaurulighis plurfoje. Nur
mallonga tia traktado tiel konsternis la tigron, forprenante de ghi
la spiron, kiel mi supozas, ke ghi perdis sian alkrochighon, kaj tuj
poste la granda dago katrapide levighis kaj profundigis siajn
kornegojn en la ventron de la tarago, najlante ghin al la grundo de
la areno.

La granda kato ungegis la hirtan kapon, ghis la okuloj kaj oreloj
estis deshiritaj kaj restis nur kelkaj rubandoj de trashirita
sanganta karno sur la kranio. Dum ghi spiteme traeltenis la aflikton
de tiu doloriga puno, la dago staris senmova, fiksante sian
malamikon, kaj ghuste tiumomente alsaltis la viro, kiu jam vidis, ke
la blinda tauro estos la malpli danghera malamiko, kaj trapushis la
lancon en la koron de la tarago.

Kiam chesis la feroca ungorastado de tiu besto, la tauro levis sian
sangantan, nevidpovan kapon, kaj kun kolera mugho ekkuris trans la
arenon. Per grandaj saltoj ghi alvenis rekte al la arena muro sub
niaj sidlokoj, kaj tuj poste unu el liaj saltegoj hazarde portis lin
trans la barieron en la mezon de la sklavoj kaj sagotoj tuj antau
ni. Svingante siajn sangajn kornojn de flanko al flanko, la besto
falchis tra la homamaso, rekte supren en nia direkto. Antau li,
sklavoj kaj gorilohomoj interluktis en la stampedo por eskapi la
mortdangheran agoniadon de la estajho, char vere furioza estis la
atako.

Forgesinte nin, la gardistoj alighis al la amaskurado al la elirejoj,
kiuj multnombraj brechis la muron de la amfiteatro malantau ni.
Perry, Gak kaj mi estis apartigitaj dum la kaoso, kiu regis en la
momentoj, post kiam la besto supersaltis la muron de la areno, kaj
kiam chiu celis savi nur sian propran hauton.

Mi kuris dekstren, preterpasante kelkajn elirejojn obstrukcitajn de
la timfrenezigita homamaso, kiu interbatalis por eskapi. Derulighis
sceno, kvazau tuta aro de dagoj atakus ilin, anstatau unusola
blinda, mortanta besto, sed tiel efikas paniko de homamaso.




7-a chapitro

LIBERIGhO


Kurinte el la trajektorio de la besto, mi chesis timi ghin, sed same
tiel rapide ekkaptis min alia emocio--espero pri fugho, kiun la
demoralizita stato de la gardistaro tiumomente ebligis.

Mi pensis pri Perry, kaj se mi ne esperus, ke liberighinte mi povos
pli bone akceli ankau lian liberighon, mi tuj pelus el mia kapo
chiujn pensojn pri fugho. Sed okazis, ke mi hastis dekstren che la
serchado de elirejo, al kiu ne kuris sagotoj, kaj fine mi trovis
tian--malaltan kaj stretan aperturon, kiu kondukis en obskuran
koridoron.

Sen primediti la eblajn konsekvencojn, mi pafis min en la ombrojn de
la tunelo, palpserchante mian vojon en la senlumeco tra kelka
distanco. La rumorado de la amfiteatro pli kaj pli dampighis, ghis
post iom da tempo regis silento kiel en tombo. Iom da malintensa lumo
filtrighis tra ventumaj kaj lumigaj tuboj lokitaj je regulaj
intervaloj, sed ghi apenau sufichis por doni al miaj homaj okuloj
iom da vidkapablo en la mallumo, do mi devis movighi tre singarde,
palpserchante mian vojon unu pashon post la alia, tushante per unu
mano la muron je mia flanko.

Iom poste, la lumo fortighis, kaj je mia ghojo mi trovis post momento
suprenirantan shtuparon, che kies supro la helega lumo de la tagmeza
suno brilis tra aperturo che la tersurfaco.

Singarde mi grimpis la shtupojn supren al la fino de la tunelo, kaj
tie mi skoltis, vidante la vastan ebenajhon de Futra antau mi. La
multnombraj altaj turoj el granito, kiuj markis la diversajn
enirejojn de la subtera urbo, situis chiuj antau mi--dorse de mi la
ebenajho etendighis plata kaj sentrajta ghis la proksimaj
antaumontetoj. Mi do atingis la tersuprajhon che la rando de la
urbo, kaj miaj fughperspektivoj shajnis multe pli helaj.

Unue mi havis la impulson atendi la noktighon, antau ol provi
transiri la ebenajhon--tiel profunde radikitaj estas la
penskutimoj--sed subite mi rememoris la eterne tagmezan ardon, al kiu
la tuta Pelucidaro estas elmetita, kaj kun rideto mi faris unuan
pashon antauen en la taglumon.

Ghistalie altkreska herbo kovras la ebenajhon de Futra--la splende
floranta herbo de la interna mondo, che kiu chiun herberan pinton
ornamas eta, kvinpetala floreto--brilaj diverskoloraj steletoj, kiuj
glimis inter la verdaj folioj, donacante al tiu stranga, sed bela
pejzagho siaspecan charmon.

Sed la sola vidajho, kiu allogis min en tiu momento, estis la foraj
montetoj, al kiuj mi volis fughi, do mi rapidis antauen, tretante en
mia hasto la miriadajn belajhojn subpiede. Perry diras, ke la
gravitoforto malpli grandas sur la suprajho de la interna mondo ol
sur la ekstera. Li klarigis al mi unufoje la tuton, sed mi neniam tre
brile komprenis tiajhojn, do mi forgesis la plejmulton. Lau mia
memoro, la diferencon kauzas iugrade la kontraualtiro de tiu parto
de la terkrusto, kiu situas tuj super la loko sur Pelucidaro, pri kiu
temas. Nu, chu klarigite chu ne klarigite, chiam shajnis al mi, ke en
Pelucidaro mi movighas pli rapide kaj pli lertmove ol sur la ekstera
surfaco--oni pashis tie kun ia aereca leghero, kiu estis tre agrabla,
kaj oni sentis ian malligitecon de sia korpo kompareblan nur kun tio,
kion oni foje spertas en songhoj.

Kaj chi-foje, transirante la florumitan ebenajhon de Futra, mi
shajnis flugi, kvankam kiugrade atribui tion al sugestio devenanta de
Perry kaj kiugrade al la realo, mi ne scias. Ju pli mi pensis pri
Perry, des malpli mi ghuis mian jhus akiritan liberecon. Por mi ne
povis esti libereco en Pelucidaro, se ne ankau la maljunulo havis
ghin, kaj nur la espero iel trovi rimedon por liberigi lin, detenis
min de reiro al Futra.

Ghuste kiumaniere helpi al Perry, tion mi apenau kapablis imagi, sed
mi esperis, ke iuj hazarde bonaj cirkonstancoj solvos la problemon
por mi. Evidente, tamen, nur miraklo povus helpi al mi, char kian
prodajhon mi, nuda kaj nearmita, plenumu en tiu stranga mondo? Mi ech
dubis, chu mi povos retrovi la vojon al Futra post la alveno al loko,
de kie mi ne plu povos vidi la ebenajhon, kaj ech se tio eblus, kian
helpon mi donu al Perry, vaginte plejeble grandan distancon?

La situacio aspektis des pli senespera, ju pli mi ekzamenis ghin, sed
kun senceda persisto mi daurigis la vojon al la antaumontetoj.
Malantau mi aperis neniu signo pri postsekvo kaj antau mi mi vidis
neniun vivajhon. Mi movighis kvazau tra mortinta kaj forgesita
mondo.

Mi tute ne scias, kompeneble, kiom da tempo mi bezonis por atingi la
randon de la ebenajho, sed finfine mi envagis la montetojn, tra kiuj
mi lauiris belan kanjoneton supren al la montoj. Flanke de mi
petolis ride murmuranta rojo, brue hastanta al la silenta maro. En
ghiaj plej kvietaj malrapidejoj mi ekvidis multajn fishetojn, kiuj
pezis lau mia takso kvar au kvin funtojn[15]. Lau la aspekto,
kvankam ne lau grandeco kaj koloro, ili similis al la balenoj de
niaj propraj maroj. Gvatante ilian naghan kaprioladon, mi eltrovis ne
nur, ke ili mamnutras siajn idojn, sed ankau, ke ili fojfoje aliras
la akvosuprajhon kaj por spiri kaj por manghi iujn herbojn kaj iun
kuriozan skarlatan likenon, kiu kreskis sur la rokoj tuj super la
akvonivelo.

Tiu lasta kutimo donis al mi la okazon, kiun mi avidis--kapti unu
tian plantomanghantan cetacon, kiel Perry nomis ilin, kaj prepari
tiel bonan manghon kiel oni povas el nekuirita varmsanga fisho; sed
intertempe mi kutimighis nutri min per manghajho en ties natura
stato, che kio mi tamen obstinis ellasi la okulojn kaj intestojn, kio
siatempe tre amuzis Gak, al kiu mi chiam donacis tiujn frandajhojn.

Kaurante borde de la rojo, mi atendis, ghis unu tia eteta purpura
baleno elmergighis por mangheti je la longaj herboj pendantaj super
la akvo, kaj tiam, kiel predobesto, kiu la homo efektive estas, mi
ekkaptis per unu salto mian viktimon, je kiu mi ekkvietigis mian
malsaton, dum ghi ankorau vivplene tordighis por fughi.

Poste, mi trinkis el la kristala akvo, kaj, lavinte la manojn kaj
vizaghon, mi fughis plu. Super la fonto de la rojo mi devis grimpi
tra kruda tereno ghis la pinto de longa montokresto. Antau tio, mi
jam sekvis krutan deklivon ghis la bordo de serena interna maro, sur
kies trankvila suprajho sternighis pluraj belaj insuloj.

La pejzagho estis pli ol charma, kaj, vidante nek beston nek homon,
kiu povus minaci mian nove gajnitan liberecon, mi glitis de sur la
krutajho, kaj duone glitante, duone falante, mi faligis min en la
ravan valon, kies nura aspekto shajnis promesi azilejon de paco kaj
sekureco.

Sur la milde dekliva plagho, sur kiu mi migris, kushis dissemite
multaj drolformaj, koloraj konkoj, el kiu kelkaj estis vakaj, dum
abundo da aliaj ankorau enhavis moluskojn tiel variajn kiel chiujn,
kiuj iam pasigis sian inertan vivon che la senbruaj bordoj de la
pramaroj de la ekstera terkrusto. Dum mi marshis, mi ne povis ne
kompari min kun la unua viro de tiu alia mondo, char tiel absoluta
estis la soleco, kiu chirkauis min, kaj tiel praepokaj kaj
netushitaj estis la virgaj mirindajhoj kaj belajhoj de la adoleska
naturo. Mi min sentis dua Adamo, migranta solece tra infanagha mondo,
serchante mian Evan, kaj dum mi tion pensis, shvebis en mia imago la
ravaj konturoj de shia perfekta vizagho kun abundo da belegaj, nigraj
haroj super ghi.

Dum mi marshis, miaj okuloj rigardis suben sur la plaghon, tiel ke mi
jam tre proksimis, kiam mi ekvidis la aferon, kiu frakasis mian belan
revon pri soleco, sekureco, sereno kaj praepoka memsuficho. Temis pri
elkavigita arbotrunko tirita sur la sablon, en kies fundo kushis
kruda remilo.

Mi ankorau trovighis en stato de forta shoko je la konsciigho pri
sendube ebla nova danghero, kiam mi audis klaketadon de lozaj
shtonoj el la direkto de la krutajho, kaj, turninte miajn okulojn, mi
vidis la produktinton de la bruo, grandan kuprokoloran viron, kiu
rapide alkuris min.

Lia rapidego estis per si mem sufiche minaca, tiel, ke tute ne
necesis vidi la aldonajn pruvojn: la lancon en lia mano kaj la
koleron en lia vizagho. Ech sen ili, mi konsciis pri mia
endangherigita situacio, sed kien fughi--tio estis la multepeza
problemo.

Tiu ulo tiel fulmrapidis, ke shajnis neeble forkuri de li sur la
plagho. Restis do nur unu alia ebleco--la rustika kanoto--kaj en
hasto egala al lia mi pushis ghin en la maron, kaj kiam ghi ekflosis,
mi donis al ghi lastan shovon kaj enpashis ghin che la pinto.

La posedanto de la primitiva boato vochigis krion de furiozo, kaj unu
momenton poste lia shtonpinta lanco skrapis mian shultron kaj
enprofundighis en la lignon de la pirogo. Mi ekkaptis la remilon kaj
en febra hasto urghis la pezmovan, shancelighantan boateton sur la
suprajhon de la maro.

Unu transshultra rigardo evidentigis al mi, ke la kuprulo jam
plonghis en la akvon kaj rapide postnaghis en persekuto. Liaj fortaj
naghtiroj minacis postnelonge alvenigi lin, char mi faris nur
testudan progreson en tiu nekonata boato, kiu ekveturis en chiu
direkto, krom en la de mi celita, pro kio mi disipis duonon de mia
energio, returnante ghian grandan pruon al la ghusta veturdirekto.

Mi veturis jam proksimume cent jardojn, kiam evidentighis, ke la
postchasanto kaptos la randon de la pirogo post kelkaj naghtiroj. En
furioza malespero mi ekluktis kontrau tiu prototipo de chiuj
remiloj, urghe penante eskapi, sed chiam ankorau proksimighis la
kupra giganto.

Jam li etendis manon al la pirogo, kiam mi vidis mincan kaj sinuan
korpon sagi el la subaj profundajhoj. Ankau la viro vidis ghin, kaj
la mieno de hororo, kiu ekregis lian vizaghon, donis al mi certecon,
ke mi ne plu devos timi lin, char lia vizaghesprimo montris timon pri
certa morto.

Poste, lin chirkauvolvis la shlimaj faldegoj de hida monstro el la
praprofundo--giganta marserpentego kun elstarantaj dentegoj kaj
elpafighema dupinta lango, kun ostecaj protuberancoj sur la kapo kaj
nazo, kiuj estis fortikaj kornetoj.

Rigardante tiun lukton je vivo au morto, mia rigardo trafis la
okulojn de la kondamito, kaj mi preskau certis percepti en ili
esprimon de malespera petego. Chu jes chu ne, min subite trainundis
profunda kompato al la malfelichulo. Li ja estis mia homfrato, kaj la
fakto, ke li kun plezuro estus mortiginta min, se min kaptinta,
forvaporighis el mia kapo, fronte al lia ekstrema minacateco.

Nekonscie, mi jam chesis remi, kiam la serpento shvebis supren por
ataki mian persekutanton, do la pirogo ankorau flosis apud ili
ambau. La monstro shajnis nur ludi kun la viktimo, antau ol
malfermi siajn timindajn makzelojn kaj ekkapti lin kaj treni lin al
sia domicilo en la obskura profundo por lin manghi. La granda
serpenta korpo volvighis kaj malvolvighis chirkau sia predo. La
malignaj plenapertaj makzeloj klakfermighis antau la vizagho de la
viktimo. La dupinta lango fulmis sur la kupran hauton kaj resaltis.

La grandulo noble batalis por sia vivo, batante per sia shtona hakilo
kontrau la osteca kiraso, kiu kovris tiun forpushan korpegon, sed li
ne pli vundis ghin ol per simplaj manaj batoj.

Fine, mi ne plu povis elteni la inertan sidadon, dum tiu maligna
rampulo trenis homan fraton al fia morto. Enpikita en la pruo de la
pirogo estis la lanco jhetita kontrau mi de tiu, kiun savi mi subite
deziris. Per tirego mi elshiris ghin, kaj, ekstarante sur la voblema
trunko, mi trapushis ghin per la tuta forto de miaj du brakoj inter
la algapantajn makzelojn de la hidrofidio[16].

Laute siblante, la bestego delasis de sia predo kaj atakis min, sed
la lanco, krochita en ghia gorgho, vanigis ghian provon kapti min,
kvankam ghi preskau renversis la pirogon per sia furioza strebo
atingi min.


Subnotoj

[15] 1 funto = 0,453 kg.

[16] prabesto-specio.




8-a chapitro

LA TEMPLO DE LA MAHAROJ


La indigheno, shajne nevundita, rapide grimpis en la pirogon kaj,
tenante la lancon kun mi, helpis forteni la furiozan estajhon. Nun la
sango el la vundita rampulo rughigis la akvon chirkau ni, kaj
baldau ghia debiligho en la lukto evidentigis, ke mi morte vundis
ghin. Fine, ghiaj klopodoj por atingi nin tute chesis, kaj post
kelkaj konvulsioj ghi turnighis sur la dorson, shtone morta.

Jen trairis mian kapon la subita ekpripenso pri la situacio, en kiun
mi venigis min. Mia plua sorto estis plene je la dispozicio de la
sovaghulo, kies pirogon mi shtelis. Ankorau tenante la lancon, mi
rigardis en lian vizaghon kaj trovis, ke li absorbite pristudas min.
Tiel ni staris dum pluraj minutoj, fikstenante ambau la armilon, dum
ni gapis per stulta miro unu la alian.

Mi ne scias, kio trakuris lian kapon, sed mian trakuris nur unu
demando: kiom da tempo, ghis la ulo rekomencos la atakon.

Fine li alparolis min, sed en lingvo nekonata al mi. Mi balancis mian
kapon por signali nescion de lia lingvo, samtempe alparolante lin per
la jhargonacho, kiun la sagotoj uzas por interparoli kun la homaj
sklavoj de la maharoj.

Je mia ghojo, li komprenis min kaj respondis per la sama jhargono.

"Kial vi tenas mian lancon?" li demandis.

"Por ke vi ne trapiku min per ghi," mi respondis.

"Tion mi ne farus," li diris, "char vi jhus savis mian vivon," kaj
tion dirinte li forprenis la manojn de la lanco kaj ekkauris sur la
fundo de la pirogo.

"Kiu vi estas," li demandis plu, "kaj el kiu lando vi venis?"

Ankau mi sidighis, metante la lancon inter nin, kaj provis klarigi,
kiel mi venis al Pelucidaro kaj de kie, sed estis por li tiom neeble
kompreni au kredi la kuriozan historion, kiun mi rakontis al li,
kiom vershajne por vi kredi je la ekzisto de la interna mondo.

Shajnis al li tute ridinda la imago, ke malproksime sub liaj piedoj
ekzistus alia mondo, loghata de homoj similaj al li mem, kaj ju pli
li primeditis tion, des pli laute li ridis. Sed tiel chiam estis.
Tio, kion nia povra, limigita mondosperto neniam inkluzivis, tio
kvazau ne povas esti--niaj nesenlimaj mensoj povas kompreni nur
tion, kio ekzistas lau la kondichoj, kiujn ni trovas chirkau ni,
sur la eksterajho de sensignifa polvereto, kiu iras sian vojon inter
la rokoj de la universo--la buleto de malseka grundo, kiun ni tiel
fiere nomas la Mondo.

Mi do rezignis pri tio kaj pridemandis lin pri li mem. Li diris, ke
li estas mezopo kaj nomighas Jha.

"Kiu estas la mezopoj?" mi demandis. "Kie ili vivas?"

Li mirigite rigardis min.

"Mi preskau povas kredi, ke vi estas el alia mondo," li diris, "char
kiu pelucidarano povus estis tiel nescia! La mezopoj vivas sur la
maraj insuloj. Mi almenau neniam audis pri mezopo, kiu vivas
aliloke, kaj sur la insuloj vivas nur mezopoj, kvankam povus esti
tute alie en aliaj, foraj landoj. Mi ne scias. Almenau estas tiel,
ke en chi tiu maro kaj en la proksimaj, nur homoj de mia gento loghas
sur la insuloj.

"Ni estas fishkaptantoj, kvankam ni ankau bone chasas. Ni ofte iras
al la cheftero por serchi chasbestojn, char ili maloftas sur chiuj
insuloj, krom la grandaj. Ni estas ankau militistoj," li aldonis
fiere. "Ech la sagotoj de la maharoj timas nin. Iam, kiam Pelucidaro
estis juna, la sagotoj shatis kapti kaj sklavigi nin, kiel la aliajn
homojn de Pelucidaro. Tiel jam delonge rerakontas patroj al filoj.
Sed ni batalis tiel furioze kaj mortigis tiom da maharoj en iliaj
propraj urboj, ke ili fine lernis, ke pli prudente estus ne gheni
nin, kaj ankorau pli poste venis tempo, kiam la maharoj estis tro
pigraj ech por kapti por si mem fishojn, krom por distrighi, kaj tiam
ni farighis por ili utilaj provizantoj de bezonajhoj, kaj sekve
estighis paco inter la rasoj. Nun ili donas al ni aferojn, kiujn ni
ne kapablas produkti, kontrau la fishoj, kiujn ni kaptas, kaj tiel
la maharoj vivas en paco kun la mezopoj.

"La grandeguloj ech venis al niaj insuloj. Tie, for de la avidaj
rigardoj de iliaj propraj sagotoj, ili praktikas siajn religiajn
ritojn en la temploj, kiujn ili kun nia helpo konstruis tie. Se vi
ekloghos che ni, vi sendube vidos, kiajn ritojn ili havas, vere
strangajn, kaj terure malfelichajn por la kompatindaj sklavoj, kiujn
ili alportas por partopreni en ili."

Dum Jha parolis, mi havis bonegan okazon por pli precize ekzameni
lin. Li estis giganta ulo, kiu altis lau mia takso ses futojn kaj
ses au sep colojn, belforma kaj kun kupre rugha hautkoloro ne multe
alia ol tiu de niaj nordamerikaj indianoj, kaj ankau liaj trajtoj
similis al iliaj. Li havis aglan nazon, kian oni trovas che multaj
anoj de la pli altaj triboj, elstarantajn vangostojn kaj nigrajn
harojn kaj okulojn, sed liaj lipoj kaj busho estis pli belformaj.
Entute, Jha estis impona kaj bela, kaj belparola ech en la mizera
helpa jhargono, kiun ni devis uzi.

Dum nia interparolo, Jha prenis la remilon kaj remis la pirogon per
viglaj tiroj antauen al granda insulo, kiu situis proksimume duonan
mejlon for de la cheftero. Lia lerta manovrado de la kruda kaj
malfacila boato elvokis mian plej profundan admiron, char nelonge
antaue mi mem manovris ghin tiel fiaske.

Ektushinte la belan, ebenan plaghon, Jha elsaltis, kaj mi sekvis lin.
Kune ni trenis la pirogon sufiche for inter la arbustojn, kiuj
kreskis post la sablo.

"Necesas kashi la pirogojn," Jha klarigis, "char la mezopoj de Luana
konstante militas kontrau ni kaj shtelus ilin, se ili trovus ilin."
Li montris per la kapo al insulo pli fora en la maro, tiel dista, ke
ghi shajnis nura nebulajho pendanta en la malproksima chielo. La
suprenira kurbigho de la surfaco de Pelucidaro konstante malkashis al
la okuloj de homo de la ekstera Tero nekredeblajhojn. Vidi la teron
kaj akvon kurbighi supren en la malproksimo, ghis ghi shajnis
kurbighi al la rigardanto, fandighante poste kun la fora chielo.
Percepti la marojn kaj montojn pendi super la kapo postulis tiel
plenan inversighon de la sentuma kaj rezona fakultoj, ke oni preskau
nur gapmiris.

Kashinte la pirogon, Jha tuj sin jhetis en la ghangalon, kaj baldau
venis sur stretan, sed klare videblan padon, kiu serpentumis tien kaj
reen, kiel la vojoj de chiuj primitivaj gentoj, sed kiel mi poste
konstatis, unu strangajho distingas ilin disde chiuj aliaj, kiujn mi
iam ajn vidis, chu ene de la Tero chu sur ghi.

Chiufoje la pado iradis, videbla kaj neta kaj bone eltretita, ghis
abrupte ghi finighis, meze de iu densa ghangala implikajho, kaj tiam
Jha subite retroiris kelkajn pashojn malantauen, saltis sur arbon,
tragrimpis ghin ghis la alia flanko, faligis sin sur trunkon de
falinta arbo, saltis preter malaltan arbuston kaj alterighis sur tute
alian nete videblan padon, kiun li kurtan distancon sekvis, turnighis
kaj retroiris mejlon au malpli ol mejlon, ghis kie tiu nova pado
finighis tiel abrupte kaj mistere kiel la antaua vojparto. Tie li
denove transpasis chiufoje ian medion, kie ne eblis lasi spuron, kaj
poste resurpashis la interrompitan vojon.

Kiam mi ekkomprenis la celecon de tiu miriga itinero, mi ne povis ne
admiri la indighenan sagacon de tiu antikva pramezopo, kiu elpensis
tiun originalan artifikon por malhelpi persekutadon fare de malamikoj
kaj por prokrasti au malebligi tute ties provojn sekvi lin en liajn
urbojn profunde sub la tero.

Al vi, homoj de la ekstera mondo, tio eble shajnas malrapida kaj
peniga metodo por vojaghi tra la ghangalo, sed se vi estus
pelucidarano, vi komprenus, ke la tempo estas nenia faktoro, kie ghi
ne ekzistas. Tiel labirintaj estas la sinuoj de la padoj, kaj tiel
diversaj la interpadaj medioj kaj la distancoj, kiujn oni devis
retroiri ekde la padofinoj por ilin trovi, ke mezopo ofte ighas viro
antau ol koni ech tiujn, kiuj kondukas de lia propra urbo al la
maro.

Fakte, tri kvaronoj de la edukigho de mezopa junulo konsistas el
konatigho kun tiuj ghangalaj vojoj, kaj la relativa rango de iu
plenkreskulo dependas plejparte de la nombro de vojoj sur lia propra
insulo, kiujn li kapablas sekvi. La inoj nenion lernas pri ili, char
de la naskigho ghis la morto ili neniam forlasas la arbaran
maldensejon, en kiu situas ilia naskigha vilagho, krom se ilin
edzinigas viro el alia vilagho, au se ilin militkaptas malamikoj de
ilia tribo.

Migrinte eble kvin mejlojn tra la ghangalo, ni subite eniris grandan
maldensejon, en kies preciza centro staris vilagho tiel drolaspekta,
kiel oni povus imagi.

Estis forhakitaj la suproj de iuj grandaj arboj dekkvin au dudek
futojn super la tero, kaj sur tiuj trunkoj estis konstruitaj sferaj
loghejoj el kototegitaj plektitaj vergoj. Sur la verto de chiu el la
pilkecaj domoj staris iuspeca skulptajho, kiu lau la klarigo de Jha
identigis ghian loghanton.

Horizontalaj aperturoj, ses colojn altaj kaj du au tri futojn
longaj, servis por enlasi lumon kaj ventumi. La enirejo de domo estis
malgranda aperturo en la bazo de arbo, kiu gvidis per kruda
shtupetaro supren tra la kavigita trunko al la supra chambraro. La
amplekso de la domoj variis de du ghis pluraj chambroj. La plej
granda, kiun mi eniris, havis du etaghojn kaj ok apartamentojn.

Chirkau la vilagho, inter ghi kaj la ghangalo, estis bele kulturitaj
agroj, sur kiuj la mezopoj kultivis la bezonatajn grenojn, fruktojn
kaj legomojn. Virinoj kaj infanoj laboris en tiuj ghardenoj, kiam ni
transiris al la vilagho. Vidante Jha, ili salutis respekteme, sed min
ili tute ne atentis. En ilia mezo kaj che la periferio de la
kultivita tereno estis multe da militistoj. Ankau tiuj salutis Jha,
tushante la teron tuj antau si per la pintoj de siaj lancoj.

Jha kondukis min al granda domo meze de la vilagho--la okchambra--kaj
invitinte min enveni, li donis al mi manghajhon kaj trinkajhon. Tie
mi konatighis kun lia edzino, belulino kun mamsuchanta bebo en la
brakoj. Jha rakontis al shi, kiel mi savis al li la vivon, kaj post
tio shi chiam traktis min tre kompleze kaj gastigeme, permesante al
mi ech teni kaj amuzi la adorata