The Project Gutenberg EBook of La kolonoj de la socio, by Henrik Ibsen This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org Title: La kolonoj de la socio Dramo en kvar aktoj Author: Henrik Ibsen Translator: Odd Tangerud Release Date: December 22, 2006 [EBook #20162] Language: Esperanto Character set encoding: ASCII *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KOLONOJ DE LA SOCIO *** Produced by Andrew Sly Noto de tekstpreparulo: En chi tiu teatrajho, la tradukisto uzas komencemajuskla "Vi" por signifi norvega formala alparola pronomo. Ankau, chi tiu ASCII-a versio uzas la litero "O" anstatau norvega "streko-O". HENRIK IBSEN LA KOLONOJ DE LA SOCIO Dramo en kvar aktoj (Samfundets stotter 1877) Tradukis: Odd Tangerud Eldonejo JEC Scandinavia a/s Postboks 54 N - 3401 Lier Tel 32 85 50 03 Fax 32 85 50 82 ISBN 82 91 707-52-9 LA KOLONOJ DE LA SOCIO ROLOJ: KONSULO BERNICK. SINJORINO BERNICK, lia edzino. OLAF, ilia filo, 13 jara. FRAULINO BERNICK, fratino de la konsulo. JOHAN TONNESEN, pli juna frato de sinjorino Bernick. FRAULINO HESSEL, shia pli agha duonfratino. HILMAR TONNESEN, kuzo de sinjorino Bernick. ADJUNKTO RORLUND. GRANDKOMERCISTO RUMMEL. KOMERCISTO VIGELAND. KOMERCISTO SANDSTAD. DINA DORF, juna knabino en la domo de la konsulo. PLENRAJTIGITO KRAP. SHIPKONSTRUISTO AUNE. LA EDZINO DE GRANDKOMERCISTO RUMMEL. LA EDZINO DE POSHTESTRO HOLT. LA EDZINO DE DOKTORO LYNGE. FRAULINO RUMMEL. FRAULINO HOLT. BURGHOJ kaj ALIAJ LOGHANTOJ, FREMDAJ MARISTOJ, PASAGHEROJ sur VAPORSHIPO k.t.p. (La agado okazas en la domo de konsulo _Bernick_ en eta norvega chemara urbo.) UNUA AKTO (Spaca gharden-salono en la domo de _konsulo Bernick_. Maldekstre en la antauo pordo kondukas al la chambro de la konsulo; pli malantaue en la sama muro estas simila pordo. Meze sur la kontraua pordo estas pli granda enir-pordo. La fona muro estas preskau tute el spegula vitro kun malferma pordo al largha gharden-shtuparo, super kiu estas etendita sunshirmilan velon. Sube de la shtuparo vidighas parto de la ghardeno, enkadrigita de krado kun mallargha enir-pordego. Ekstere kaj lau la krado lauas strato, kies kontraua flanko havas malgrandajn hele-koloritajn lignajn domojn. Estas somero kaj varma sunbrilo. Kelkaj homoj foje preterpasas en la strato; oni haltas kaj interparolas; farighas komerco en vendejo situanta che la angulo k.t.p.) (Ene en la ghardena salono sidas chirkau tablo aro da sinjorinoj. Meze antau la tablo sidas _sinjorino Bernick_. Che shia maldekstra flanko sidas _sinjorino Holt_ kun _filino_, kaj lauvice _sinjorino Rummel_ kaj _fraulino Rummel_. Dekstre de _sinjorino Bernick_ sidas _sinjorino Lynge, fraulino Bernick_ kaj _Dina Dorf_. Chiuj sinjorinoj estas okupataj pri manlaboro. Sur la tablo kushas grandaj amasoj da duone pretigitaj kaj prettonditaj linajhoj kaj aliaj vestajhoj. Pli fone, che malgranda tablo sur kiu staras du florpotoj kaj glaso da suker-akvo, sidas _adjunkto Rorlund_ legante el libro ore randita, tamen tiel ke nur opaj vortoj audighas de la publiko. Ekstere en la ghardeno kuras _Olaf Bernick_ chirkaue pafante al celo per arko.) (Post momento venas _shipkonstruisto Aune_ kviete enen tra la pordo dekstre. Okazas ioma interrompigho de la legado; _sinjorino Bernick_ kapsignas al li kaj montras al la pordo maldekstre. _Aune_ trankvile iras tien kaj frapas kelkajn fojojn sur la pordon de la konsulo kviete kaj kun interspacoj. _Plenrajtigito Krap_, kun chapelo en la mano kaj paperoj sub la brako venas el tiu chambro.) PLENRAJTIGITO KRAP Chu estas vi, kiu frapas? SHIPKONSTRUISTO AUNE La konsulo serchas min. PLENRAJTIGITO KRAP Li faris; sed ne povas akcepti Vin; li transdonis al mi -- -- SHIPKONSTRUISTO AUNE Al Vi? Mi preferus -- -- PLENRAJTIGITO KRAP -- -- transdonis al mi diri, ke Vi devas chesi pri tiuj sabat-tagaj prelegoj por la laboristoj. SHIPKONSTRUISTO AUNE Chu? Mi pensis ke mi povus uzi mian libertempon -- -- PLENRAJTIGITO KRAP Vi ne devas uzi Vian libertempon por fari la laboristojn sentaugaj en la labortempo. Lastan sabaton Vi parolis pri la damagho, kiun la laboristoj ricevus de niaj novaj mashinoj kaj de la nova labormetodo en la shipfarejo. Kial Vi tion faras? SHIPKONSTRUISTO AUNE Tion mi faras por subteni la socion. PLENRAJTIGITO KRAP Strange! La konsulo diras, ke tio estas soci-disrompo. SHIPKONSTRUISTO AUNE Mia socio ne estas tiu de la konsulo, sinjoro plenrajtigito! Kiel estro de la laborista asocio mi devas -- -- PLENRAJTIGITO KRAP Vi unue kaj chefe estas laborestro de la shipfarejo de konsulo Bernick. Vi unue kaj chefe faru Vian devon al la socio, kiu nomighas la firmao de konsulo Bernick; char estas de _tiu_ ke ni chiuj vivas. -- Jes, nun Vi scias kion la konsulo dirus al Vi. SHIPKONSTRUISTO AUNE La konsulo ne estus tion _tiel_ dirinta, sinjoro plenrajtigito! Sed mi ja komprenas kiun mi povas danki por tio chi. Estas la damnita usona averiulo. Tiuj homoj volas progresigi la laboron, kiel ili kutimighis tie transe, kaj tio -- PLENRAJTIGITO KRAP Nu ja, nu ja; mi ne povas lasi min tirighi enen en detalojn. Nun Vi konas la opinion de la konsulo; jen sufiche! Bonvolu returni al la farejo; certe bezonighas; mi baldau mem venos. -- Pardonu sinjorinoj! (Li salutas kaj eliras tra la ghardeno kaj malsupren lau la strato. _Shipkonstruisto Aune_ eliras silente dekstre. La _adjunkto, _kiu dum la pasinta mallauta interparolo daurigis la legadon, baldau poste finlegis la libron, kaj batfermas ghin.) ADJUNKTO RORLUND Jen, miaj karaj auskultantinoj, pri tio finite. SINJORINO RUMMEL Oh, kia instruplena rakonto! SINJORINO HOLT Kaj kun bona moralo! SINJORINO BERNICK Tia libro vere donas multon pripensindan. ADJUNKTO RORLUND Ho jes; ghi estas bonfara kontraueco al tio, kion ni bedaurinde chiutage povas vidi, kaj en gazetoj kaj en periodajhoj. Chi tiu shminkita eksterajho, kiun la grandaj socioj vidigas, -- kion ghi vere kashas? Vantecon kaj putrecon, se mi povas min tiel esprimi. Neniu morala fundamento sub la piedoj. Per unu vorto, -- ili estas kalkumitaj tombejoj, tiuj grandaj socioj nuntempe. SINJORINO HOLT Jes tutcerte. SINJORINO RUMMEL Ni ja nur bezonas rigardi al la usona shipanaro, kiu nun trovighas chi tie. ADJUNKTO RORLUND Nu, pri tia kanajlaro el la homaro mi ne degnas paroli. Sed ech en la plej altaj tavoloj, kiel statas _tie_? Dubo kaj fermanta maltrankvilo en chiuj lokoj; malpaco en la animoj kaj necerteco en chiuj rilatoj. Kiel ja estas subfosita la familia vivo tie? Kiel ja esprimas sin audacaj deziroj renversi ech la plej gravajn verojn? DINA (sen suprenrigardi) Tamen chu ne ankau multaj grandaj faroj okazas? ADJUNKTO RORLUND Grandaj faroj --? Mi ne komprenas -- SINJORINO HOLT (surprizita) Sed, Dio, Dina --! SINJORINO RUMMEL (sammomente) Tamen, Dina, kiel Vi do povas --? ADJUNKTO RORLUND Mi opinias ke ne estus sane se tiaj faroj trovis enlason che ni. Ne, ni chi-hejme devas danki al Dio, ke statas che ni kiel estas. Certe kreskas fiherboj inter la tritiko ankau chi tie, bedaurinde; sed ghin ni sincere klopodas sarki plej eble bone. Gravas ke ni tenu la socion pura, miaj sinjorinoj, -- teni ekstere chion tion neprovitan, kiun senpacienca tempo volas trudi al ni. SINJORINO HOLT Kaj el tio bedaurinde trovighas pli ol sufiche. SINJORINO RUMMEL Jes, pasintan jaron pendis de hareto, ke ni ricevus fervojon al la urbo. SINJORINO BERNICK Nu, tion ja Karsten sukcesis malhelpi. ADJUNKTO RORLUND La providenco, sinjorino Bernick. Vi povas esti certa, ke Via edzo estis ilo en la mano de iu pli alta, kiam li rifuzis okupighi pri tiu kaprico. SINJORINO BERNICK Kaj tamen li spertis sufiche da malico el la gazetoj. Sed ni tute forgesas danki Vin, sinjoro adjunkto. Vere estas tre afable de Vi, ke Vi oferas tiom da tempo por ni. ADJUNKTO RORLUND Ho nu, nun dum la lerneja ferio -- SINJORINO BERNICK Ja, ja, tamen estas ja ofero, sinjoro adjunkto. ADJUNKTO RORLUND (lokigas sian seghon pli proksimen.) Ne parolu pri tio, kara sinjorino. Chu Vi mem ne faras oferon por la bona afero? Kaj chu Vi ghin ne donas ghoje? Tiuj morale koruptitaj, por kies plibonigo Vi laboras, estas rigardendaj kiel vunditaj soldatoj sur batalkampo; Vi, karaj sinjorinoj estas la diakoninoj, la kompatemaj fratinoj, kiuj shirkolektas charpion por tiuj malfelichaj vunditoj, metas la bandaghon milde sur la vundon, kuracas kaj sanigas ilin -- SINJORINO BERNICK Certe estas granda donaco de graco vidi chion en tia bela lumo. ADJUNKTO RORLUND Multo estas denaska tiurilate; sed multo eblas esti akirata. Gravas vidi la aferojn en la lumo de sincera vivotasko. Jes, kion nun Vi diras, fraulino Bernick? Chu Vi ne trovis kvazau pli sekuran fundamenton kiam Vi oferis vin al la tasko instrui? FRAULINO BERNICK Ahh, mi ne scias kion respondi. Ofte kiam mi iras tie en la lerneja chambro, mi deziras esti ege fore sur la sovagha maro. ADJUNKTO RORLUND Nu audu, estas la malkvieto, kara fraulino. Sed kontrau tiaj maltrankvilaj gastoj oni devas fermi la pordon. La sovagha maro, -- tion Vi kompreneble ne pensas litere; Vi pensas pri la granda ondanta homa socio, kie multaj submergighas. Kaj chu Vi vere tiom alte taksas la vivon, kiun Vi audas zumi kaj brui ekstere? Rigardu nur la straton. Tie la homoj iras en la sunbrulo, shvitantaj kaj baraktantaj kun siaj etaj aferoj. Por ni vere estas pli kontentige sidi malvarmete chi tie interne turnante la dorson al tiu flanko, de kie venas la perturbo. FRAULINO BERNICK Jes, Dio, vi ja eble tute pravas -- ADJUNKTO RORLUND Kaj en domo kia tiu chi, -- en bona kaj pura hejmo, kie la familia vivo montras sin en la plej bela aspekto, -- kie paco kaj konkordo regas -- -- (al _sinjorino Bernick_) Al kio Vi auskultas, sinjorino? SINJORINO BERNICK (turnita al la plej antaua pordo maldekstre) Kiel lautvochaj ili farighas tie interne. ADJUNKTO RORLUND Chu io aparte okazas? SINJORINO BERNICK Mi ne scias. Mi audas ke estas iuj ene che mia edzo. (_Hilmar Tonnesen_, kun cigaro en la busho, envenas tra la pordo dekstre, sed haltas je la vido de tiom da sinjorinoj.) HILMAR TONNESEN Ho, pardonu -- (volas retiri sin) SINJORINO BERNICK Ne, Hilmar, proksimu do; vi ne ghenas. Chu vi ion volas? HILMAR TONNESEN Ne, mi nur volis enrigardi. Saluton, sinjorinoj. (al _sinjorino Bernick_) Nu, kio do farighos? SINJORINO BERNICK Pri kio? HILMAR TONNESEN Bernick estas ja kunvokinta kunvenon. SINJORINO BERNICK Chu? Pri kio do? HILMAR TONNESEN Ho, estas ja denove tiu fervoj-sensencajho. SINJORINO RUMMEL Ne, chu eblas? SINJORINO BERNICK Bedaurinda Karsten, chu li havu ech pliajn malagrablajhojn -- ADJUNKTO RORLUND Sed kiel ni komprenu tion chi, sinjoro Tonnesen? Konsulo Bernick jam lastan jaron konigis, ke li ne volas havi iun fervojon. HILMAR TONNESEN Jes, tion ankau mi opinias; sed mi renkontis plenrajtigiton Krap, kaj li rakontis, ke la fervoja afero denove traktighos, kaj ke Bernick havas kunvenon kun tri el la monhavantoj en la urbo. SINJORINO RUMMEL Jes, chu ne estas kiel shajnis al mi, ke mi audis la vochon de Rummel. HILMAR TONNESEN Jes, kompreneble Rummel kunestas, kaj ankau komercisto Sandstad el la deklivo kaj Mikkel Vigeland, -- "Mikelo Sanktulo", kiel oni nomas lin. ADJUNKTO RORLUND Hm -- HILMAR TONNESEN Pardonu, sinjoro adjunkto. SINJORINO BERNICK Kaj nun estis ja tie chi tiel bone kaj trankvile. HILMAR TONNESEN Nu ja, miaparte mi ne bedaurus, ke ili komencus denove kvereli. Estus ja ioma amuzado. ADJUNKTO RORLUND Nu, tiajn amuzadojn mi pensas, ke oni povas senesti. HILMAR TONNESEN Tio estas lau natura emo. Certaj naturoj bezonas foje shirantaj bataloj. Sed de tio la etburgha vivo ne havas multe oferenda, kaj ne estas por chiu donita -- (foliumas la libron de la adjunkto) "La virino kiel la servantino de la socio". Kia sensencajho estas tio? SINJORINO BERNICK Dio, Hilmar, tion vi ne diru. Vi sendube ne legis tiun libron. HILMAR TONNESEN Ne kaj mi ne intencas legi ghin. SINJORINO BERNICK Vi vershajne ne bone fartas hodiau. HILMAR TONNESEN Ne, mi ne fartas. SINJORINO BERNICK Chu vi eble ne bone dormis chi-nokte? HILMAR TONNESEN Ne, mi dormis vere malbone. Mi faris promenadon hierau vespere pro mia malsano. Poste mi pashadis al la klubo kaj legis vojaghpriskribon pri la norda poluso. Estas io hardanta en tio sekvi la homojn en ilia lukto kontrau la elementoj. SINJORINO RUMMEL Sed tio ne bone efikis al Vi, sinjoro Tonnesen. HILMAR TONNESEN Ne; ghi malbone efikis; la tutan nokton mi turnadis duondorme songhante, ke min persekutis abomena rosmaro. OLAF (kiu envenis supre sur la ghardena shtuparo) Chu persekutis vin rosmaro, onklo? HILMAR TONNESEN Mi tion songhis, vi stultulo! Sed chu vi daure chirkauiras ludante per tiu ridinda arko? Kial vi ne havigis al vi veran pafilon? OLAF Jes, mi volus, sed -- HILMAR TONNESEN Char vera pafilo, tiu do havas iun sencon; chiam estas io nervostrecha kiam oni estas pafonta. OLAF Kaj tiam mi povus pafi ursojn, onklo. Sed patro ne permesos al mi. SINJORINO BERNICK Vi ne devas meti tiajhojn en lian kapon, Hilmar. HILMAR TONNESEN Hm, -- tiela parencaro edukighas hodiau! Oni parolas pri sporto kaj sporto, -- Ho Dio, -- sed chio estas nur ludo; neniam serioza urgho al tio hardanta, kio trovighas en kuragha renkonto okulon al okulo antau la danghero. Ne staru celante al mi per la arko, vi stultulo; vi povus malpreni. OLAF Ne, onklo, ghi ne havas sagon. HILMAR TONNESEN Vi ne povas scii; ghi tamen povas havi sagon. Forprenu ghin, mi diras! -- Kial pro diablo vi neniam vojaghis transen al Ameriko en iu el la shipoj de via patro? Tie vi povus vidi chason al bizonoj au lukto kontrau la rughuloj. SINJORINO BERNICK Tamen Hilmar do -- OLAF Tion mi volonte farus, onklo; kaj eble mi renkontus onklon Johan kaj onklinon Lona. HILMAR TONNESEN Hm --; sensencajho. SINJORINO BERNICK Nun vi povas reen iri en la ghardenon, Olaf. OLAF Panjo, chu mi ankau povos eliri sur la straton? SINJORINO BERNICK Jes; sed ne tro foren. (_Olaf_ kuras elen tra la kradpordo.) ADJUNKTO RORLUND Vi ne devus meti tiajn kapricojn en la kapon de la infano, sinjoro Tonnesen. HILMAR TONNESEN Ne, kompreneble, li devas iri chi tie kaj farighi fornosidulo, kiel tiom da aliuloj. ADJUNKTO RORLUND Sed kial Vi mem ne transvojaghos? HILMAR TONNESEN Mi? Kun mia malsano? Nu, tio komprenighas; ghin oni ne multe konsideras en la urbo. Sed tamen, -- oni havas ja certajn devojn al la socio al kiu oni apartenas. Devas almenau esti _iuj_ kiuj tenas la standardon alte. Ush, nun li denove krias! LA SINJORINOJ Kiu krias? HILMAR TONNESEN Nu ja, mi ne scias. Ili estas iom lautvochaj tie interne, kaj tio igas min nervoza. SINJORINO RUMMEL Certe estas mia edzo, sinjoro Tonnesen. Sed mi diru al Vi, li tiom kutimighis paroli en grandaj kunvenoj -- ADJUNKTO RORLUND Ankau la aliaj ne estas mallautaj, shajnas al mi. HILMAR TONNESEN Ne, Dio gardu, kiam temas pri defendo de la monujo, jen --; chio ja rezultas en kalkulo de bagatelajhoj chi tie. Ush! SINJORINO BERNICK Estas almenau pli bone ol pasinte, kiam chio foruzighis en amuzadoj. SINJORINO LYNGE Chu vere estis tiel malbone pasinte? SINJORINO RUMMEL Jes, Vi kredu, sinjorino Lynge. Nomu Vin felicha, ke Vi tiam ne loghis chi tie. SINJORINO HOLT Jes, vere okazis shanghoj! Ho, kiam mi pensas pri miaj knabinaj tagoj -- SINJORINO RUMMEL Ho pensu nur antau dekkvar -- dekkvin jaroj. Dio gardu nin kia vivo estis chi tie! Tiam ekzistis kaj la pilk-klubo kaj la muzik-asocio -- FRAULINO BERNICK Kaj la drama-asocio. Ghin mi bone memoras. SINJORINO RUMMEL Jes, estas _tie_ ke via teatrajho prezentighis, sinjoro Tonnesen. HILMAR TONNESEN (iras al la fono) Nu, kio, kio --! ADJUNKTO RORLUND Teatrajho de studento Tonnesen? SINJORINO RUMMEL Jes, estis longe antau ol _Vi_ venis chi tien, sinjoro adjunkto. Cetere ghi prezentighis nur unu fojon. SINJORINO LYNGE Chu ne estis en _tiu_ teatrajho, ke Vi aktoris kiel amorantino, lau kio Vi diris, sinjorino Rummel? SINJORINO RUMMEL (ekrigardas post la _adjunkto_) Mi? Tion mi vere ne memoras, sinjorino Lynge. Sed mi bone memoras la bruantaj sociaj aranghoj en la familioj. SINJORINO HOLT Jes, mi ech scias pri la domoj, kie ili prezentis du grandajn tagmanghojn semajne. SINJORINO LYNGE Kaj ankau venis chi tien vojaghanta aktor-grupo laudire. SINJORINO RUMMEL Jes, tio estis ja la plej malbona --! SINJORINO HOLT (maltrankvila) Hm, hm -- SINJORINO RUMMEL Nu, aktoroj? Ne, tion mi tute ne memoras. SINJORINO LYNGE Jes, tiuj homoj laudire faris tiom da petolajhoj. Kiel efektive statas pri tiuj historioj? SINJORINO RUMMEL Ho, vere estas nenio, sinjorino Lynge. SINJORINO HOLT Kara Dina, donu al mi tiun linajhon. SINJORINO BERNICK (samtempe) Kara Dina, eliru kaj petu al Katrine enporti la kafon. FRAULINO BERNICK Mi iru kun vi, Dina. (_Dina_ kaj _fraulino Bernick_ eliras tra la plej supera pordo maldekstre.) SINJORINO BERNICK (ekstaras) Kaj nun vi pardonu al mi momenton, miaj sinjorinoj; mi pensas, ke ni trinku kafon tie ekstere. (Shi eliras sur la ghardenan shtuparon kaj pretigas tablon; la adjunkto staras che la pordo kaj parolas kun shi. _Hilmar Tonnesen_ sidas tie ekstere fumante.) SINJORINO RUMMEL (mallaute) Dio, sinjorino Lynge, kiel Vi timigis min! SINJORINO LYNGE Mi? SINJORINO HOLT Jes, sed estis ja Vi mem kiu komencis, sinjorino Rummel. SINJORINO RUMMEL Mi? Ne, kiel Vi povas tion diri, sinjorino Holt? Venis ech ne vivanta vorto el mia busho. SINJORINO LYNGE Sed kio do _estas_? SINJORINO RUMMEL Kiel povis Vi komenci paroli --! Pensu, -- chu Vi ne vidis, ke Dina cheestas? SINJORINO LYNGE Dina? Sed Dio gardu, chu estas io pri --? SINJORINO HOLT Kaj ech ghuste en _tiu chi_ domo! Chu Vi do ne scias, ke estis la frato de sinjorino Bernick --? SINJORINO LYNGE Chu li? Mi ja scias nenion; mi estas ja tute nova -- SINJORINO RUMMEL Chu Vi do ne audis ke --? Hm -- (al la filino) Iru en la ghardenon, vi Hilda. SINJORINO HOLT Kaj ankau vi, Netta. Kaj estu ghentilaj al la bedaurinda Dina, kiam shi revenas. (_Fraulino Rummel_ kaj _fraulino Holt_ eliras en la ghardenon.) SINJORINO LYNGE Nu, kio do estis pri la frato de sinjorino Bernick? SINJORINO RUMMEL Chu Vi ne scias ke li estis tiu en la terura afero? SINJORINO LYNGE Chu studento Tonnesen estis en terura afero? SINJORINO RUMMEL Ne, je Dio, la studento estas ja shia kuzo, sinjorino Lynge. Mi parolas pri la frato -- SINJORINO HOLT -- la perditulo Tonnesen -- SINJORINO RUMMEL Johan li nomighis. Li fughis al Ameriko. SINJORINO HOLT _Devis_ fughi, pripensu. SINJORINO LYNGE Kaj _li_ do estis en terura afero? SINJORINO RUMMEL Jes, estis io tia --; kiel mi do nomu ghin? Estis io pri la patrino de Dina. Ho, mi memoras kvazau tio estus hodiau. Johan Tonnesen tiam estis en la oficejo de maljuna sinjorino Bernick; Karsten Bernick jhus estis veninta de Parizo, -- ankorau ne estis fianchighinta -- SINJORINO LYNGE Nu, sed tiu terura historio? SINJORINO RUMMEL Jes, vidu, -- tiun vintron la aktora trupo de Moller cheestis en la urbo -- SINJORINO HOLT -- kaj en tiu trupo estis la aktoro Dorf kaj lia edzino. Chiuj junaj homoj profunde charmighis de shi. SINJORINO RUMMEL Jes, Dio scias kiel ili povis trovi, ke _shi_ estas bela. Sed jen la aktoro Dorf revenis hejmen malfrue iun vesperon -- SINJORINO HOLT -- tute neatendite -- SINJORINO RUMMEL -- Kaj li trovas --; ne; tio vere ne estas rakontinda. SINJORINO HOLT Ne, sinjorino Rummel, li trovis nenion, char la pordo estis shlosita interne. SINJORINO RUMMEL Jes, estas ja tio kion mi diras; li trovis la pordon shlosita. Kaj pensu, sinjorino, tiu, kiu estis interne, devas salti tra la fenestro. SINJORINO HOLT Tute supre de mansardo! SINJORINO LYNGE Kaj tiu estis la frato de sinjorino Bernick? SINJORINO RUMMEL Jes, efektive estis. SINJORINO LYNGE Kaj post tio li fughis al Ameriko? SINJORINO HOLT Jes, li ja devis fughi, komprenu. SINJORINO RUMMEL Char poste malkovrighis io preskau same malbona; imagu, li estis atencinta la kason -- SINJORINO HOLT Sed tion oni ne certe scias, sinjorino Rummel; eble estis nur onidiroj. SINJORINO RUMMEL Sed nun audu do --! Chu _tio_ ne estis konata en la tuta urbo? Chu maljuna sinjorino Bernick ne preskau bankrotis pro tiu afero? Tion mi ja audis de Rummel mem. Sed Dio gardu _mian_ bushon. SINJORINO HOLT Nu, al sinjorino Dorf la mono almenau ne iris, char shi -- SINJORINO RUMMEL Ja, Dorf forvojaghis de edzino kaj de infanoj. Sed la sinjorino tamen estis tiel audaca resti chi tie tutan jaron. Montri sin en la teatro shi ne plu kuraghis; sed shi vivtenis sin lavante kaj kudrante por homoj -- SINJORINO HOLT Kaj shi provis komenci danc-lernejon. SINJORINO RUMMEL Tio kompreneble ne sukcesis. Kiuj gepatroj volus konfidi siajn infanojn al iu tia? Sed ne dauris longe pri shi; la bela sinjorino ne estis kutimita al laboro; kaptighis shia brusto, kaj shi mortis. SINJORINO LYNGE Hu, estas vere teruraj historioj! SINJORINO RUMMEL Jes, kredu, estis severe elteni por la familio Bernick. Estas la malluma makulo en la suno de ilia felicho, kiel Rummel iam esprimis sin. Tial neniam parolu pri tiuj aferoj chi tie en la domo, sinjorino Lynge. SINJORINO HOLT Kaj pro Dio ankau ne pri la duonfratino! SINJORINO LYNGE Jes, sinjorino Bernick havas ja ankau duonfratinon? SINJORINO RUMMEL Havis -- feliche; char nun la parenceco certe estas finita inter la du. Jes, shi estis iu precipa! Imagu, shi fortondis la harojn, kaj iris en viraj botoj en pluva vetero. SINJORINO HOLT Kaj kiam la duonfrato -- la perdita subjekto -- estis forkurinta, kaj la tuta urbo kompreneble shokighis pro li, -- chu Vi scias kion shi tiam faras? Shi vojaghas transen al li! SINJORINO RUMMEL Jes, kaj la skandalo, kiun shi faris antau ol forvojaghi, sinjorino Holt! SINJORINO HOLT Tshsh, ne parolu pri tio. SINJORINO LYNGE Dio, chu shi ankau faris skandalon? SINJORINO RUMMEL Jes, nun Vi audu, sinjorino Lynge. Bernick estis jhus sin fianchighinta al Betty Tonnesen; kaj ghuste kiam li venis kun shi che la brako enen al shia onklino por informi -- SINJORINO HOLT La gefratoj Tonnesen estis orfaj, Vi sciu -- SINJORINO RUMMEL -- kaj Lona Hessel ekstaras de la segho kie shi sidas, kaj donas al la ghentila, kulturita Karsten Bernick vangofrapon, ke resonis en li. SINJORINO LYNGE Ne, nun mi neniam --! SINJORINO HOLT Estas tute certe. SINJORINO RUMMEL Kaj shi pakis sian kofron kaj forvojaghis al Ameriko. SINJORINO LYNGE Sed do shi ja mem estus havinta inklinon al li. SINJORINO RUMMEL Jes, kredu ke shi havis. Shi imagis ke farighus paro el tiuj du, kiam li revenus el Parizo. SINJORINO HOLT Jes, imagu, ke shi kredus tiajhon! Bernick, -- tiu juna bonkonduta grandmonda sinjoro, -- perfekta galantulo, -- favorato de chiuj virinoj -- SINJORINO RUMMEL -- kaj tamen deca, sinjorino Holt; kaj tiel morala. SINJORINO LYNGE Sed pri kio okupighis tiu fraulino Hessel en Ameriko? SINJORINO RUMMEL Nu, vidu, super tio kushas, kiel Rummel iam esprimis sin, vualo, kiu ne estas levinda. SINJORINO LYNGE Kion tio signifas? SINJORINO RUMMEL Shi ja ne plu havas iun rilaton kun la familio, Vi komprenu; sed tiom scias ja la tuta urbo, ke shi kantis por mono en la gastejoj tie -- SINJORINO HOLT -- kaj shi faris prelegojn en la salonoj -- SINJORINO RUMMEL -- kaj shi eldonis nenormalan libron. SINJORINO LYNGE Chu vere --! SINJORINO RUMMEL Ho jes, Lona Hessel efektive estas unu el la sunmakuloj en la familia felicho de la Bernikoj. Sed nun Vi ja scias pri la aferoj, sinjorino Lynge. Je Dio, mi nur parolis pri tio chi, por ke Vi gardu Vin. SINJORINO LYNGE Jes, pri tio Vi povas esti certa ke mi faru. -- Sed tiu bedaurinda Dina Dorf! Mi vere sentas bedauron por shi. SINJORINO RUMMEL Nu, por shi estis ja pura felicho. Imagu se shi restus en la manoj de la gepatroj! Ni chiuj kompreneble zorgis pri shi, admonis shin plej eble bone. Post ioma tempo fraulino Bernick decidigis, ke shi venu en chi tiun domon. SINJORINO HOLT Sed malfacila infano shi chiam estis. Imagu, -- chiuj la malbonaj ekzemploj. Tia infano ja ne estas kiel unu el niaj propraj; oni devas preni shin per la bono, sinjorino Lynge. SINJORINO RUMMEL Tshsh, -- jen shi. (laute) Jes, tiu Dina vere estas diligenta knabino. Nu, chu vi venas, Dina? Ni sidas chi tie formetante la kudrajhojn. SINJORINO HOLT Ho, kiel bonodoras via kafo, dolcha Dina. Tia antautagmeza taso da kafo -- SINJORINO BERNICK (ekstere sur la ghardena shtuparo) Bonvolu, sinjorinoj! (_Fraulino Bernick_ kaj _Dina_ estas jam helpinta al la servistino enporti la kafajhojn. Chiuj sinjorinoj prenas lokon tie ekstere; ili parolas supermezure amike al _Dina_. Iom poste shi iras en la salonon kaj serchas sian manlaboron.) SINJORINO BERNICK (ekstere apud la kafotablo) Dina, chu ne ankau vi --? DINA Ne, dankon; mi ne volas. (Shi eksidas kun sia kudrajho. _Sinjorino Bernick_ kaj la _adjunkto_ intershanghas kelkajn vortojn; momenton poste li eniras en la salonon.) ADJUNKTO RORLUND (improvizas pretekston por iri al la tablo kaj diras mallaute:) Dina. DINA Jes. ADJUNKTO RORLUND Kial Vi ne volas sidi tie ekstere? DINA Kiam mi envenis kun la kafo, mi povis vidi sur la fremda sinjorino, ke ili estis parolintaj pri mi. ADJUNKTO RORLUND Kaj chu Vi ne ankau vidis, kiel amike shi kondutis al Vi tie ekstere? DINA Sed tion mi ne toleras! ADJUNKTO RORLUND Vi havas obstinan animon, Dina. DINA Jes. ADJUNKTO RORLUND Sed kial Vi kondutas tiel? DINA Mi ne estas alia. ADJUNKTO RORLUND Chu Vi ne povus konduti alimaniere? DINA Ne. ADJUNKTO RORLUND Kial ne? DINA (rigardas lin) Mi ja apartenas al la morale perdituloj. ADJUNKTO RORLUND Fi, Dina! DINA Ankau patrino apartenis al la morale perdituloj. ADJUNKTO RORLUND Kiu parolis al Vi pri tiajhoj? DINA Neniuj; ili neniam parolas. Kial ili tion ne faras? Chiuj ili kondutas al mi tiel konvene, kvazau mi rompighus, se --. Ho, kiom mi malamas tiun bonkorecon. ADJUNKTO RORLUND Kara Dina, mi bone komprenas, ke Vi sentas premon chi tie, sed -- DINA Jes, se mi povus iri longe foren. Mi certe helpus min mem antauen, se mi ne vivus inter homoj, kiuj estas tiel -- tiel -- ADJUNKTO RORLUND Kiel kiaj? DINA Tiel decaj kaj tiel moralaj. ADJUNKTO RORLUND Tamen Dina, tion Vi ne pensas. DINA Ho, Vi bone komprenas kiel mi pensas. Chiun tagon Hilda kaj Netta venas, por ke mi prenu ilin kiel modelojn. Mi neniam povos farighi tiel deca kiel ili. Mi ne _volas_ tiel farighi. Ho, se mi estus longe fore, mi certe farighus sagha. ADJUNKTO RORLUND Vi ja _estas_ sagha, kara Dina. DINA Kiel tio helpas min chi tie? ADJUNKTO RORLUND Do vojaghi --. Chu Vi pensas serioze pri _tio_? DINA Mi ne restus tagon pli longe, se _Vi_ ne estus. ADJUNKTO RORLUND Diru Dina, -- kial Vi vere tiel volonte estas kune kun mi? DINA Char Vi lernigas al mi tiom da belajhoj. ADJUNKTO RORLUND Belajhoj? Chu Vi nomas tion kion mi povas lernigi al Vi belajhoj? DINA Jes. Au vere -- Vi lernigas al mi ion; sed kiam mi audas vin paroli, mi ekrigardas tiom da belajhoj. ADJUNKTO RORLUND Kio do estas por Vi belajho? DINA Tion mi neniam pripensis. ADJUNKTO RORLUND Pripensu do nun. Kio do estas por Vi belajho? DINA Belajho estas io granda -- kaj tre fora. ADJUNKTO RORLUND Hm. -- Kara Dina, mi kore sentas zorgon pro Vi. DINA Nur _tio_? ADJUNKTO RORLUND Vi certe bone scias kiel nedireble kara Vi estas por mi. DINA Se mi estus Hilda au Netta, Vi ne timus observigi tion al aliuloj. ADJUNKTO RORLUND Ho Dina, Vi ne povas facile prijughi la mil konsiderojn --. Kiam viro estas starigita kiel morala subteno por la socio en kiu li vivas, jen --; oni ne povas esti tro singardema. Se mi nur estus certa, ke oni ghuste komprenus kaj interpretus miajn motivojn --. Sed egale; Vi _devas_ esti kaj _estos_ helpata supren. Dina, chu estas interkonsento, ke kiam mi venos -- kiam la kondichoj permesos al mi veni -- kaj mi diros: jen mia mano, -- Vi volos akcepti ghin kaj farighi mia edzino? -- Chu Vi tion promesas al mi Dina? DINA Jes. ADJUNKTO RORLUND Dankon, dankon! Char ankau por mi --. Ho Dina, mi tenas Vin kara --. Tshsh; iu venas. Dina, pro mi, -- eliru al la aliuloj. (Shi eliras al la kafotablo. En la sama momento venas _grandkomercisto Rummel_, _komercisto Sandstad_ kaj _komercisto Vigeland_ el la antaua chambro maldekstre, sekvataj de _konsulo Bernick_, kiu tenas amaseton da paperoj en la mano.) KONSULO BERNICK Nu; do la afero estas decidita. KOMERCISTO VIGELAND Jes, je la nomo de Dio, lasu ghin nun tia. GRANDKOMERCISTO RUMMEL Ghi estas decidita, Bernick! Vorto de norvego staras fikse kiel la rokoj de la Dovre montaro, tion vi scias! KONSULO BERNICK Kaj neniu perfidos; neniu retiros sin, kia ajn opozicio ni renkontos. GRANDKOMERCISTO RUMMEL Ni staras kaj falas kune, Bernick! HILMAR TONNESEN (kiu venas de la ghardena pordo) Falas? Permesu, chu ne estas la fervojo, kiu falas? KONSULO BERNICK Ne, kontraue, ghi estos iranta -- GRANDKOMERCISTO RUMMEL -- per vaporo, sinjoro Tonnesen. HILMAR TONNESEN (pli proksime) Chu? ADJUNKTO RORLUND Kiel? SINJORINO BERNICK (che la ghardena pordo) Sed, kara Karsten, kio do vere estas --? KONSULO BERNICK Ho, kara Betty, kiel tio do interesas _vin_? (al la tri sinjoroj) Sed nun ni devas ellabori la listojn, ju pli frue, des pli bone. Estas memsekvo, ke ni kvar subskribas unue. La pozicio, kiun ni havas en la socio, devigas nin strechi nin tiel foren kiel eblas. KOMERCISTO SANDSTAD Kompreneble, sinjoro konsulo. GRANDKOMERCISTO RUMMEL Farighos, Bernick; jhurite. KONSULO BERNICK Jes ja, mi ne dubas pri la rezulto. Ni devas agi chiu en sia rondo de konatuloj; kaj se ni fine povos montri al vigla partopreno en chiuj tavoloj de la socio, sekvos de si mem, ke ankau la komunumo devos kontribui. SINJORINO BERNICK Tamen, Karsten, vi nepre devas veni por rakonti al ni -- KONSULO BERNICK Ho kara Betty, estas io en kio sinjorinoj ne povas trovi komprenon. HILMAR TONNESEN Vi tamen zorgos pri la fervoja afero? KONSULO BERNICK Jes, kompreneble. ADJUNKTO RORLUND Sed lastan jaron, sinjoro konsulo --? KONSULO BERNICK Lastan jaron estis tute alia afero. Tiam temis pri marborda linio -- KOMERCISTO VIGELAND -- kiu estus tute superflua, sinjoro adjunkto; char ni ja havas vapor-shipojn -- KOMERCISTO SANDSTAD -- kaj kiu farighus ekstreme multekosta, -- GRANDKOMERCISTO RUMMEL -- jes kaj kiu malutilus al gravaj interesoj en nia urbo. KONSULO BERNICK La esenca afero estis, ke ghi ne utilus al la pli granda socio. Tial mi kontrauis ghin, kaj tial la intern-landa linio elektighis. HILMAR TONNESEN Jes, sed tiu ne tushos la urbojn en nia regiono. KONSULO BERNICK Ghi tushos _nian_ urbon, mia kara Hilmar; char nun ni konstruos flankan fervojon chi tien. HILMAR TONNESEN Aha; nova elpensajho do. GRANDKOMERCISTO RUMMEL Jes, chu ne estas bonega elpensajho? Chu? ADJUNKTO RORLUND Hm -- KOMERCISTO VIGELAND Ne estas neinde, ke la providenco aranghis la terenon por flanka fervojo. ADJUNKTO RORLUND Chu vere ke tiel estas, sinjoro Vigeland? KONSULO BERNICK Jes, mi devas konfesi, ke ankau mi rigardas tion kiel providencan aranghon, ke mi chi tiun printempon veturis lauvale en komerco, kaj hazarde mi venis en valon, kie mi neniam antaue estis. Frapis min kvazau fulmo, ke tie ni povus konstrui flankan fervojon al ni. Mi dungis inghenieron por inspekti la terenon; jen mi havas la intertempajn kalkulojn kaj taksojn; nenio kontrauas. SINJORINO BERNICK (daure kune kun la sinjorinoj che la ghardena pordo) Sed, kara Karsten, ke vi tenis chion tion kashita por ni. KONSULO BERNICK Ho, mia bona Betty, vi tamen ne povus kapti la veran konekson. Cetere mi ne priparolis tion al iu ajn vivanta homo antau hodiau. Sed nun la decida momento venis; nun ni agu nekashite kaj plenforte. Jes, ech se mi metu chiun mian ekziston sur tiun aferon, mi realigu ghin. GRANDKOMERCISTO RUMMEL Ni kune, Bernick; pri tio vi fidu. ADJUNKTO RORLUND Chu Vi do atendas tiom multe el tiu chi entrepreno, sinjoroj? KONSULO BERNICK Jes, tion mi devus pensi. Kia levstango tio estu por nia tuta socio! Imagu nur la vastajn arbarejojn, kiuj farighos atingeblaj; imagu la richajn erc-ejojn, kiujn ni povos ekspluati; imagu la riveron kun aro da akvofaloj lauvice en la valo! Kia fabrikado _tie_ povos esti efektivigata! ADJUNKTO RORLUND Kaj vi ne timas, ke pli ofta interrilato kun malvirta ekstera mondo --? KONSULO BERNICK Ne; estu tute trankvila, sinjoro adjunkto. Nia eta laborema loko kushas, laudo al Dio, nuntempe sur sana morala fundo; ni ja chiuj kunhelpis por dreni ghin, se mi rajtas tion diri; kaj tion ni faros estonte, chiu siamaniere. Vi, sinjoro adjunkto daurigos Vian benorichan agadon en la lernejo kaj en la hejmoj. Ni, la homoj de la praktika laboro, subtenas la socion disvastigante bonfarton en plej eble vastan rondon; -- kaj niaj virinoj, -- jes, nur proksimighu, miaj sinjorinoj; Vi bonvole devas audi -- niaj virinoj, mi diras, niaj edzinoj kaj filinoj, -- jes, agadu neghenitaj en la servo de bonfarado, miaj sinjorinoj, kaj cetere estu helpo kaj komforto por Viaj proksimuloj, kiel mia kara Betty kaj Marta estas por mi kaj Olaf -- (chirkaurigardas) Nu, kie estas Olaf hodiau? SINJORINO BERNICK Ho, nun dum la feritagoj ne eblas teni lin hejme. KONSULO BERNICK Do li certe estas malsupre che la maro! Vidu, li ne finos antau ol okazos akcidento. HILMAR TONNESEN Bah -- eta ludo kun la naturfortoj -- SINJORINO RUMMEL Kiel bele de Vi, ke Vi havas tiom da familia sento, sinjoro Bernick. KONSULO BERNICK Nu, la familio estas ja la kerno de la socio. Bona hejmo, honestaj kaj fidelaj amikoj, eta dense kunligita rondo, kie neniuj maltrankviligaj elementoj enjhetas sian ombron -- (_Plenrajtigito Krap_ envenas de dekstre kun leteroj kaj gazetoj.) PLENRAJTIGITO KRAP Eksterlandaj poshtajhoj, sinjoro konsulo; -- kaj telegramo el New York. KONSULO BERNICK (prenas) Ah, de la shipa societo de "Indian Girl". GRANDKOMERCISTO RUMMEL Nu, la poshto venis? Jes, do mi petas permeson. KOMERCISTO VIGELAND Jes, ankau mi. KOMERCISTO SANDSTAD Adiau, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Adiau, adiau, miaj sinjoroj. Kaj memoru do nian kunvenon hodiau posttagmeze je la kvina. LA TRI SINJOROJ Jes; bone; kompreneble. (Ili foriras dekstre.) KONSULO BERNICK (Li legis la telegramon) Ne, tio chi estas vere pure usona! Vere shoka -- SINJORINO BERNICK Dio, Karsten, kio estas? KONSULO BERNICK Jen, vidu, sinjoro Krap; legu! PLENRAJTIGITO KRAP (legas) "Faru nur plej etan riparon, sendu 'Indian Girl' transen tuj kiam flosebla; bona sezono; okaze naghas sur la kargo." Nu, tion mi diru -- KONSULO BERNICK Naghas sur la kargo! Tiuj sinjoroj bone scias, ke kun tia kargo la shipo sinkos funden kiel shtono, se io okazos. ADJUNKTO RORLUND Jen ni vidas kiel statas en tiuj laudataj grandaj socioj. KONSULO BERNICK Vi pravas; ech ne respekto por homa vivo, tuj kiam profito venas en la ludon. (al _Krap_) Chu "Indian Girl" estos mar-preta post kvar -- kvin tagoj? PLENRAJTIGITO KRAP Jes, se komercisto Vigeland akceptas, ke ni haltigas la laboron sur "La Palmo" intertempe. KONSULO BERNICK Hm, tion li ne faros. Nu, bonvolu tralegi la poshtajhojn. Audu, chu Vi ne vidis Olaf tie sur la kajo? PLENRAJTIGITO KRAP Ne, sinjoro konsulo. (Li iras en la plej antauan chambron maldekstre.) KONSULO BERNICK (denove legas la telegramon) Riski la vivon de dek ok homoj! Por tio tiuj sinjoroj ne hezitas -- HILMAR TONNESEN Nu, estas la destino de maristo spiti la elementojn; devas esti io nervostrecha en tio, kun maldika tabulo inter si kaj la abismo -- KONSULO BERNICK Jes, mi dezirus vidi tiun shipposedanton che ni, kiu povus decidigi sin al tiajho! Ech ne unu, ech ne unu sola -- (ekvidas _Olaf_) Nu, laudo al Dio, la knabo cheestas. (_Olaf_ kun fishshnuro en la mano venis kurante lau la strato kaj enen tra la ghardena pordego.) OLAF (ankorau en la ghardeno) Onklo Hilmar, mi malsupreniris kaj rigardis la vapor-shipon. KONSULO BERNICK Chu vi nun denove iris sur la kajon. OLAF Ne, mi nur estis en boato. Sed imagu, onklo Hilmar; venis surkajen tuta aro da cirkistoj kun chevaloj kaj bestoj; kaj estis multaj pasagheroj. SINJORINO RUMMEL Ho, chu ni vere vidos cirkon! ADJUNKTO RORLUND Ni? Tion mi ne supozas. SINJORINO RUMMEL Ne, kompreneble ne ni, sed -- DINA Mi shatus vidi cirkon. OLAF Jes, ankau mi. HILMAR TONNESEN Vi estas stultulo. Chu _tio_ estas io rigardinda? Nura dreso. Ne, kontraue estas io alia vidi la gauchon flugi trans la Pampo sur sia spireganta mustango. Sed Dio gardu, chi tie en la urbetoj -- OLAF (tiras la jupon de _fraulino Bernick_) Onklino Marta, vidu, vidu -- jen ili venas! SINJORINO HOLT Jes, je Dio, jen ni havas ilin. SINJORINO LYNGE Hu, la teruraj homoj! (Multaj _pasagheroj_ kaj aro da _urbanoj_ venas supren lau la strato.) SINJORINO RUMMEL Jes, certe estas arlekenoj el la ghusta specio. Rigardu tiun en la griza robo, sinjorino Holt; shi portas la valizon sur la dorso. SINJORINO HOLT Jes, imagu, shi portas ghin sur la ombreltenilo! Kompreneble shi estas la edzino de la direktoro. SINJORINO RUMMEL Kaj jen estas la direktoro mem; tiu kun la barbo. Nu, li ja aspektas kiel rabisto. Ne rigardu lin, Hilda! SINJORINO HOLT Ankau vi ne, Netta. OLAF Panjo, la direktoro salutas al ni. KONSULO BERNICK Kion do? SINJORINO BERNICK Kion vi diras, infano? SINJORINO RUMMEL Jes, je Dio, jen ankau la virino salutas! KONSULO BERNICK Ne, _tio_ estas do tro senhonta! FRAULINO BERNICK (kun nevolonta ekkrio) Ah --! SINJORINO BERNICK Kio estas, Marta? SINJORINO BERNICK Ho ne, nenio; shajnis nur al mi -- OLAF (krias el ghojo) Vidu, vidu, jen venas la aliuloj kun la chevaloj kaj la bestoj! Kaj jen ankau la usonanoj! Chiuj la maristoj sur "Indian Girl" -- (Oni audas "Yankee Doodle" akompanata de klarneto kaj tamburo.) HILMAR TONNESEN (kovras la orelojn) Uf, uf, uf! ADJUNKTO RORLUND Mi kredas, ke ni izolu nin iomete, miaj sinjorinoj; tio chi ne estas io por ni. Ni reiru al nia laboro. SINJORINO BERNICK Chu ni eble antauen tiru la kurtenojn? ADJUNKTO RORLUND Jes, jen ghuste kion mi pensis. (La _sinjorinoj_ trovas siajn sidlokojn che la tablo; la _adjunkto_ fermas la ghardenan pordon kaj antauen tiras la kurtenojn al ghi kaj al la fenestroj; farighas duone mallume en la chambro.) OLAF (kiu shtele rigardas) Panjo, nun la direktor-edzino staras che la akvokrano lavante sian vizaghon. SINJORINO BERNICK Chu! Meze sur la vendoplaco! SINJORINO RUMMEL Kaj tio dum brile hela tago! HILMAR TONNESEN Nu, se mi vojaghis en dezerto kaj trovis cisternon, ankau mi ne hezitus --. Uf, tiu terura klarneto! ADJUNKTO RORLUND Estas vere evidenta kauzo por la polico por procedi. KONSULO BERNICK Nu do; kun eksterlandanoj oni ne devas esti tro severa; tiuj homoj ja ne havas la enradikitan senton de deco, kiu tenas _nin_ ene inter la ghustaj baroj. Lasu ilin nur devojighi. Kiel tio afektas nin? Tiu ghena konduto, kiu kontrauas kutimon kaj bonajn morojn, feliche ne rilatas al nia socio, se mi rajtas tiel paroli. -- Jen kio! (La _fremda sinjorino_ rapide envenas tra la pordo dekstre.) LA SINJORINOJ (timigite sed mallaute) La rajdistino! La direktoredzino! SINJORINO BERNICK Dio, kion tio signifu! FRAULINO BERNICK (eksaltas) Ah --! LA SINJORINO Bonan tagon, kara Betty! Bonan tagon, Marta! Bonan tagon bofrato! SINJORINO BERNICK (ekkrie) Lona --! KONSULO BERNICK (ekretirighas) Je mia vivo --! SINJORINO HOLT Sed Dio kompatu --! SINJORINO RUMMEL Vere ne eblas --! HILMAR TONNESEN Nu! Uf! SINJORINO BERNICK Lona --! Chu vere --? FRAULINO HESSEL Chu estas mi? Jes, efektive ke estas mi; Vi bonvole povas chirkaubraki min por tio. HILMAR TONNESEN Uf; uf! SINJORINO BERNICK Kaj nun vi venas chi tien kiel --? KONSULO BERNICK -- kaj vere volas ludi rolon --? FRAULINO HESSEL Ludi rolon? Kiel ludi rolon? KONSULO BERNICK Jes, mi pensas -- kun la rajdistoj -- FRAULINO HESSEL Hahaha! Chu vi estas freneza, bofrato? Chu vi kredas, ke mi apartenas al la rajdistoj? Ne; vere faris mi multajn artajhojn, kaj arlekenis multmaniere -- SINJORINO RUMMEL Hm -- FRAULINO HESSEL -- sed akrobatajhojn sur chevaldorso mi neniam faris. KONSULO BERNICK Do ne -- SINJORINO BERNICK Ah, dank' al Dio! FRAULINO HESSEL Ne, ni venis ghuste kiel aliaj decaj homoj, -- tamen kun dualoka bileto, sed al tio ni estas kutimitaj. SINJORINO BERNICK Vi diras ni? KONSULO BERNICK (pashon pli proksimen) Kiuj ni? FRAULINO HESSEL Mi kaj la infano, kompreneble. LA SINJORINOJ (ekkrie) La infano! HILMAR TONNESEN Kio! ADJUNKTO RORLUND Nu, jen io direnda --! SINJORINO BERNICK Sed kion vi aludas, Lona? FRAULINO HESSEL Kompreneble mi aludas al John; mi ja ne havas alian infanon ol John, mi scias, -- au Johan, kiel vi nomis lin. SINJORINO BERNICK Johan --! SINJORINO RUMMEL (mallaute al _sinjorino Lynge_) La perdita frato! KONSULO BERNICK (hezite) Chu Johan kunvenis? FRAULINO HESSEL Nu jes; nu jes; mi ja ne vojaghas sen li. Sed vi aspektas tiel triste. Kaj vi sidas en krepusko kudrante ion blankan. Chu estas morto en la familio? ADJUNKTO RORLUND Fraulino, vi trovas vin en la asocio por morale perditaj -- FRAULINO HESSEL (duonlaute) Kion vi diras? Tiuj belaj, silentemaj sinjorinoj estus --? SINJORINO RUMMEL Ne _nun_ mi diru --! FRAULINO HESSEL Ah, komprenas, komprenas! Sed diable, estas ja sinjorino Rummel! Kaj jen ankau sinjorino Holt! Nu, ni tri ne junighis de post lastfoje. Sed auskultu nun bonuloj; lasu nun la morale perditaj atendi almenau tagon; ili ne plimalbonighos pro tio. Ghoja momento kiel tiu chi -- ADJUNKTO RORLUND Hejmenveno ne chiam estas ghoja momento. FRAULINO HESSEL Chu? Kiel vi legas vian biblion, pastoro? ADJUNKTO RORLUND Mi ne estas pastoro. FRAULINO HESSEL Nu; tamen tia vi certe farighos. -- Sed fi, fi, fi, -- tiu chi morala linajho odoras tiel putre, -- ghuste kiel mortotuko. Mi kutimighis al la aero sur la prerioj, mi; mi diru. KONSULO BERNICK (sekigas la frunton) Jes vere estas iom nauze chi ene. FRAULINO HESSEL Atendu, atendu; ni tamen elvenu el la tomba kelo. (tiras la kurtenojn flanken) Plenan taglumon ni havu, kiam la knabo venos. Kaj vi vidos knabon kiu forlavis la infanecon -- HILMAR TONNESEN Uf! FRAULINO HESSEL (malfermas pordon kaj fenestrojn) -- Nu, tio signifas, kiam li _estos_ sin lavinta -- tie supre en la hotelo; char sur la vapor-shipo li farighis malpura kiel porko. HILMAR TONNESEN Uf, uf! FRAULINO HESSEL Uf? Jes vere, chu ne estas --! (montras al _Hilmar_ kaj demandas al la aliuloj) Chu _li daure_ drivas dirante sian uf? HILMAR TONNESEN Mi ne drivas; mi estas chi tie pro mia malsano. ADJUNKTO RORLUND Hm, miaj sinjorinoj, mi opinias ke ne -- FRAULINO HESSEL (ekvidante _Olaf_) Chu _tiu_ estas la _via_, Betty? -- Donu la manegon, knabo! Au chu vi timas vian maljunan, malbelan onklinon? ADJUNKTO RORLUND (metante sian libron sub la brakon) Miaj sinjorinoj, mi opinias ke ne estas animstato por pluen labori hodiau. Sed morgau ni ja denove kunvenos? FRAULINO HESSEL (dum la fremdaj sinjorinoj levas sin por adiaui) Jes, tion ni faru. Mi ghuste estos sur la loko. ADJUNKTO RORLUND Vi? Permesu, fraulino, kion _Vi_ volas fari en _nia_ asocio? FRAULINO HESSEL Mi volas aerumi, sinjoro pastoro. DUA AKTO (La ghardena salono de la domo de _konsulo Bernick_.) (_Sinjorino Bernick_ sidas sola che la labortablo kun sia kudrajho. Iom poste venas de dekstre _konsulo Bernick_ kun chapelo sur la kapo kaj kun gantoj kaj bastono.) SINJORINO BERNICK Chu vi jam revenas hejmen, Karsten? KONSULO BERNICK Jes. Estas iu, kiun mi petis veni. SINJORINO BERNICK (kun sopiro) Ho jes. Johan certe venos, mi pensas. KONSULO BERNICK Estas iu viro, mi diras. (demetas la chapelon) Kie estas chiuj la sinjorinoj hodiau! SINJORINO BERNICK Sinjorino Rummel kaj Hilda ne havas tempon. KONSULO BERNICK Nu? Sendis ekskuzon? SINJORINO BERNICK Jes; ili havas tiom da farendajhoj en la domo. KONSULO BERNICK Kompreneble. Kaj la aliaj ankau ne venos? SINJORINO BERNICK Ne, ankau ili havas ekskuzojn. KONSULO BERNICK Tion mi estus povinta diri antaue. Kie estas Olaf? SINJORINO BERNICK Mi permesis al li iomete promeni kun Dina. KONSULO BERNICK Hm; Dina, tiu acha flirtulino --. Imagu ke hierau shi tuj ligis sin al Johan --! SINJORINO BERNICK Sed kara Karsten, Dina ja tute ne scias ke -- KONSULO BERNICK Nu, sed Johan almenau devus havi la takton ne montri al shi iun atenton. Mi ja vidis la okuljhetojn de komercisto Vigeland. SINJORINO BERNICK (kun la kudrajho sur la genuoj) Karsten, chu vi povas imagi kion ili volas chi-hejme? KONSULO BERNICK Hm; li havas ja bienon tie transe, kiu ne bone prosperas; kaj _shi_ ja diris hierau, ke ili devis vojaghi duaklase -- SINJORINO BERNICK Jes, bedaurinde, eble estas io tia. Sed ke _shi_ akompanis! _Shi!_ Post tiu sanga insulto kiun shi faris al vi --! KONSULO BERNICK Ho, ne pensu pri tiuj malnovaj historioj. SINJORINO BERNICK Kiel povas mi pensi pri aliajhoj nuntempe? Li ja estas mia frato; -- ne estas pro li; sed chiuj malagrablajhoj kiuj kauzighus al _vi_ --. Karsten, mi ege timas ke -- KONSULO BERNICK Por kio vi timas? SINJORINO BERNICK Chu oni imagus meti lin en karceron pro la mono, kiu malaperis por via patrino? KONSULO BERNICK Ho, babilajho! Kiu povas pruvi ke mono malaperis? SINJORINO BERNICK Ahh Dio, tion scias ja la tuta urbo, bedaurinde; kaj vi mem ja diris -- KONSULO BERNICK Mi nenion diris. La urbo scias nenion pri tiuj aferoj; chio estis nur senfundaj onidiroj. SINJORINO BERNICK Ho kiel grandanima vi estas, Karsten! KONSULO BERNICK Chesu pri tiuj memorajhoj, mi diras! Vi ne scias, kiom vi turmentas min revivigi chion tian! (Li pashas tien kaj reen sur la planko; jen li forjhetas la bastonon.) Chagrene ke ili venis hejmen ghuste nun, -- nun kiam mi bezonas bonvoleman animstaton kaj en la urbo kaj en la gazetaro. Korespondighos al la gazetoj en la najbaraj urboj. Chu mi akceptas ilin _bone_ au chu mi akceptas ilin _malbone_, ambaukaze tio pridiskutighos kaj interpretighos. Oni kirlas chion tion malnovan, -- tiel kiel _vi_ faras. En socio kiel la nia --. (jhetas la gantojn sur la tablon) Kaj ech neniun homon mi havas kun kiu mi povas paroli kaj che kiu serchi apogon. SINJORINO BERNICK Ech neniu, Karsten? KONSULO BERNICK Ne, kiu _tiu_ estus? -- Ekhavi ilin sur la nukon ghuste nun! Ne estas dubo ke ili iel faros skandalon, -- precipe shi. Chu ne estas malfelicho havi tiajn homojn en sia familio! SINJORINO BERNICK Jes, _mi_ ja ne povas kulpighi ke -- KONSULO BERNICK Pro kio vi ne povas kulpighi? Ke vi estas parenca al ili? Jen vera vorto. SINJORINO BERNICK Kaj mi ankau ne petis ilin veni hejmen. KONSULO BERNICK Audu; jen ni estas! Mi ne petis ilin veni hejmen; mi ne skribis por revenigi ilin; mi ne tiris ilin hejmen per la haroj! Ho, mi scias la tutan chenon parkere. SINJORINO BERNICK (ekploras) Sed nun vi ja estas tiel senkoreca -- KONSULO BERNICK Ja, ghuste; ekploru, tiel ke la urbo ricevos ankau _tion_ por priparoli. Finu tiun stultecon, Betty. Eliru; eble venos iu. Chu oni vidu la sinjorinon kun rughaj okuloj? Jes, tio estus bonege, se disvastighus inter la homoj ke --. Nu, jen mi audas iun en la koridoro. (iu frapas) Envenu! (_Sinjorino Bernick_ eliras sur la ghardenan shtuparon kun sia kudrajho. _Shipkonstruisto Aune_ envenas de dekstre.) SHIPKONSTRUISTO AUNE Bonan tagon, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Bonan tagon. Nu, Vi certe divenas, kion mi volas pri Vi? SHIPKONSTRUISTO AUNE La plenrajtigito menciis hierau, ke la konsulo ne estus kontenta pri -- KONSULO BERNICK Mi estas malkontenta pri la tuta organizado en la shipfarejo, Aune. Vi ja neniel progresas pri la averiuloj. "La Palmo" devus ja esti sub velo antau longe. Komercisto Vigeland venas chiun tagon chagrenante min; estas malfacila viro havi kiel kunpartoprenanto en shipasocio. SHIPKONSTRUISTO AUNE "La Palmo" povos forveli postmorgau. KONSULO BERNICK Nu fine. Sed la usonano "Indian Girl", kiu atendis kvin semajnojn kaj -- SHIPKONSTRUISTO AUNE La usonano? Mi komprenighis, ke ni unue faru la laboron sur Via propra shipo. KONSULO BERNICK Al tio mi ne donis al vi iun kauzon kredi. Farighus chiu ebla progresigo ankau pri la usonano; sed tio ne okazas. SHIPKONSTRUISTO AUNE La shipo estas traputrita en la fundo, sinjoro konsulo; ju pli ni flikas, des pli da putrajho ni trovas. KONSULO BERNICK Tio ne estas la kialo. Plenrajtigito Krap diris al mi la tutan veron. Vi ne kapablas labori per la novaj mashinoj, kiujn mi havigis, -- au pli ghuste, vi ne _volas_ labori per ili. SHIPKONSTRUISTO AUNE Sinjoro konsulo, mi estas nun en la kvindekaj jaroj; ech de la knabaj jaroj mi kutimighis al la malnovaj labormetodoj -- KONSULO BERNICK Ilin ni ne povas uzi nuntempe. Ne kredu, Aune, ke estas pro la profito; ghin mi ne bezonas, feliche; sed mi havas konsiderojn al la socio en kiu mi vivas, kaj al la firmao, kiun mi estras. Estas de mi, ke la progresoj venos, alie ili neniam venos. SHIPKONSTRUISTO AUNE Ankau mi bonvenigas progreson, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Jes, por via limigita rondo, por la laborista profesio. Ho, mi bone konas vian agitadon; Vi faras paroladojn; Vi agitigas la laboristojn; sed kiam evidenta progreso ofertas sin, kiel nun niaj novaj mashinoj, vi ne volas kunlabori; kaj vi farighas timema. SHIPKONSTRUISTO AUNE Jes, mi efektive farighas timema, sinjoro konsulo; mi timas pro tiuj multaj, de kiuj la mashinoj prenas la panon. La konsulo ofte parolas pri la devo atenti pri la socio; sed mi pensas, ke ankau la socio havas siajn devojn. Kiel kuraghas la tekniko kaj la kapitalo instali la novajn inventajhojn en la laboron, antau ol la socio povas lernigi novan generacion uzi ilin? KONSULO BERNICK Vi tro multe legas kaj cerbumas, Aune; ne estas bone por Vi; estas _tio_ kio igas vin malkontenta pri via stato. SHIPKONSTRUISTO AUNE Ne estas tio, sinjoro konsulo; sed mi ne toleras ke unu post la alia el lertaj laboristoj maldungighas kaj farighas mankohavaj pro tiuj mashinoj. KONSULO BERNICK Hm; kiam la presarto elpensighis, multaj skribistoj perdis la laboron. SHIPKONSTRUISTO AUNE Chu la konsulo shatus tiun arton, se Vi tiam estus skribisto? KONSULO BERNICK Mi ne vokis Vin por disputi. Mi vokis Vin por diri al Vi, ke nia averiulo "Indian Girl" estu preta forveli postmorgau. SHIPKONSTRUISTO AUNE Sed, sinjoro konsulo -- KONSULO BERNICK Postmorgau, Vi audas; samtempe kun nia propra shipo; ne horon pli malfrue. Mi havas miajn bonajn kialojn por antauenigi tiun aferon. Chu Vi legis la gazeton de hodiau matene? Nu, do Vi scias ke la usonanoj chi tie denove faris tumultojn. Tiu malmorala kanajlaro kvazau renversigas la tutan urbon; ne pasas nokto sen iu interbatado en la gastejoj kaj sur la stratoj; pri chiu alia abomenajho mi ne volas paroli. SHIPKONSTRUISTO AUNE Jes, estas certe, ke ili estas fiuloj. KONSULO BERNICK Kaj kiu kulpighas pro tiu malordajho? Estas mi! Jes, estas mi kiu kulpighas. Tiuj gazetskribajhoj aludachas kashvorte, ke ni centrigas la laboron al "La Palmo". Mi, kiu havas la taskon per la ekzemplo influi la kuncivitanojn, devas lasi jhetighi tiajon al mi en la nazon. Tion mi ne toleras. Ne servas al mi, ke mia nomo tiel makulighas. SHIPKONSTRUISTO AUNE Ho, la nomo de la konsulo estas tiel bona, ke ghi povas porti tion kaj ankau pli. KONSULO BERNICK Ne nun; ghuste en tiu chi tempo mi bezonas chiun estimon kaj bonvolon, kiun povas montri al mi miaj kunurbanoj. Mi havas en preparo grandan entreprenon, kiel vi eble audis; sed se sukcesighas al malbonvolemaj homoj skui la nepran fidon al mia persono, tio povos okazigi al mi la plej grandajn malfacilajhojn. Tial mi volas por kiu ajn prezo eviti tiujn malicajn kaj kalumniantajn gazetskribajhojn, kaj tial mi fiksis la datolimon al postmorgau. SHIPKONSTRUISTO AUNE Sinjoro konsulo, Vi povus same bone fiksi la daton al hodiau posttagmeze. KONSULO BERNICK Vi aludas ke mi postulas neeblecon? SHIPKONSTRUISTO AUNE Jes, kun tiu laboristaro, kiun ni nun havas -- KONSULO BERNICK Bone, bone; -- do ni devas serchi aliloke. SHIPKONSTRUISTO AUNE Chu Vi vere volas maldungi ankorau pliajn el la malnovaj laboristoj? KONSULO BERNICK Ne, pri tio mi ne pensas. SHIPKONSTRUISTO AUNE Char mi certe kredas, ke tio metus malbonan sangon kaj en la urbo kaj en la gazetoj, se Vi tion farus. KONSULO BERNICK Eble, kaj tial mi tion ne faros. Sed se "Indian Girl" ne estos kvite vojaghpreta postmorgau, mi maldungos _Vin_. SHIPKONSTRUISTO AUNE (kun ekskuo) Mi! (Li ridas) Nun Vi shercas, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Pri tio Vi ne fidu. SHIPKONSTRUISTO AUNE Vi povus pensi pri maldungo de _mi_? Mi, kies patro kaj avo estis en la servo de la shipfarejo chiujn siajn vivotagojn, kaj same pri mi -- KONSULO BERNICK Kiu nun devigas min al tio? SHIPKONSTRUISTO AUNE Vi postulas neeblecon, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Ho, bona volo ne konas neeblecon. Jes au ne; respondu definite, au Vi havas Vian maldungon surloke. SHIPKONSTRUISTO AUNE (pashon pli proksimen) Sinjoro konsulo, chu Vi vere pripensis, kion signifas maldungi malnovan laboriston. Vi pensas ke li devas serchi por trovi ion alian? Nu ja, tion li ja povas; sed chu estas per tio farite? Vi devus iam esti en la domo de tia maldungita laboristo la vesperon kiam li venas hejmen kaj metas la ilarkeston interne de la pordo. KONSULO BERNICK Chu vi opinias, ke mi maldungas Vin kun senzorga koro? Chu mi ne chiam estis bona mastro? SHIPKONSTRUISTO AUNE Tiel ju pli malbone, sinjoro konsulo. Ghuste tial tiuj hejme ne volas kulpigi _Vin_; ili ne diros ion al mi, char tion ili ne kuraghas; sed ili rigardos min, kiam mi tion ne rimarkas, kaj pensos tiel: certe estas merite. Jenon Vi vidos -- tion mi ne povas elteni. Tia simpla viro kia mi estas, mi tamen estas konsiderata kiel la unua inter la miaj. Mia modesta hejmo ankau estas eta socio, sinjoro konsulo. Tiun etan socion mi povis apogi kaj subteni, char mia edzino fidis min, kaj char miaj infanoj fidis min. Kaj nun chio ruinighos. KONSULO BERNICK Jes, se ne povas esti alie, la minoro devas fali por la majhoro; la specialajho estu je la nomo de Dio oferata por la ghereralajho. Iun alian respondon mi ne scias doni al Vi, kaj alimaniere ne okazas en tiu chi mondo. Sed Vi estas obstina viro, Aune! Vi kontraustaras min, ne char Vi nenion alian povas, sed char Vi ne volas realigi la superecon de mashinoj kontrau la manforto. SHIPKONSTRUISTO AUNE Kaj Vi persistas je tio, sinjoro konsulo, char Vi scias, ke se Vi forchasas min, Vi almenau pruvis por la gazetaro Vian bonan volon. KONSULO BERNICK Kaj ja se tiel estus? Vi ja audas, kiom tio gravas por mi, -- au ekhavi la gazetaron sur la nukon au bonvoligi ghin por mi en la momento, kiam mi laboras por granda afero por progresigi la komunan bonon. Kio do? Chu mi povas agi alimaniere ol mi faras? Mi povas diri al Vi, ke chi tie estas demando chu subteni Vian hejmon, kiel Vi esprimas Vin, au eble teni centojn da novaj hejmoj malsupre, centojn da hejmoj, kiuj neniam povos fondighi, neniam ricevos fumantan tubon, se mi ne sukcesos realigi, tion por kio mi nun laboras. Tial mi donis al Vi la elekton. SHIPKONSTRUISTO AUNE Jes, char tiel estas, mi ne havas plian kontraudiron. KONSULO BERNICK Hm --; Mia kara Aune, vere chagrenigas min ke ni devas disighi. SHIPKONSTRUISTO AUNE Ni ne disighos, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Kiel? SHIPKONSTRUISTO AUNE Ankau simpla viro havas ion por defendi en la mondo. KONSULO BERNICK Nu do, nu do; -- kaj vi do opinias, ke vi kuraghas promesi --? SHIPKONSTRUISTO AUNE "Indian Girl" kvitighos por forvelo postmorgau. (Li salutas kaj eliras dekstre.) KONSULO BERNICK Aha, jen mi ekmastris tiun obstinulon. Tio estas por mi bona auguro -- (_Hilmar Tonnesen_, kun cigaro en la busho, venas tra la ghardena pordego.) HILMAR TONNESEN (sur la ghardena shtuparo) Bonan tagon, Betty! Bonan tagon, Bernick! SINJORINO BERNICK Bonan tagon. HILMAR TONNESEN Nu, vi ploris, mi vidas. Vi sekve scias? SINJORINO BERNICK Kion mi scias? HILMAR TONNESEN Ke la skandalo vigle evoluas? Uf! KONSULO BERNICK Kion tio signifas? HILMAR TONNESEN (envenas) Jes, la du usonanoj chirkauiras en la stratoj, kaj montras sin kune kun Dina Dorf. SINJORINO BERNICK (postsekvas lin) Sed, Hilmar, chu eblas --? HILMAR TONNESEN Jes, bedaurinde, estas pura vero. Lona ech estis tiel senkonsidera krii post min; sed kompreneble mi shajnigis ne audi. KONSULO BERNICK Kaj certe ne pasis nerimarkate. HILMAR TONNESEN Ne, tion vi ja komprenas. La homoj staris trankvile postrigardante ilin. Aspekte onidiro kuris fulme tra la urbo, -- kiel fajro sur la prerioj. En chiuj domoj homoj staris che la fenestroj atendante ke la aro pretermarshu; kapon che kapo malantau la kurtenoj -- uf! Jes, pardonu, Betty; mi diras uf; char tio chi igas min nervoza; -- se tio dauru, mi devas pripensi entrepreni iom longan vojaghon. SINJORINO BERNICK Sed vi estus devinta paroli al li kaj admoni lin -- HILMAR TONNESEN Meze en la strato? Ne, vi devas pardoni. Sed ke tiu homo entute kuraghas aperi en la urbo! Nu, ni vidu chu la gazetaro faros finon pri li; jes, pardonu, Betty; sed -- KONSULO BERNICK La gazetaro, vi diras? Chu vi audis aludojn pri tiajho? HILMAR TONNESEN Jes, vershajne. Kiam mi foriris de vi hierau vespere, mi pashadis al la klubo pro mia malsano. Mi bone komprenis per la tuja silento, ke ili estis parolintaj pri la usonanoj. Kaj jen envenas la impertinenta redaktoro Hammer. Li gratulas min tute laute pri la hejmenveno de mia richa kuzo. KONSULO BERNICK Richa --? HILMAR TONNESEN Jes, tiel li esprimis sin. Kompreneble mi mezure rigardis lin laumerite, kaj komprenigis al li, ke mi nenion scias pri la richeco de Johan Tonnesen. "Chu?" li diras, "jen strangajho; en usono oni kutime trabatas sin, kiam oni havas ion komence, kaj via kuzo ja ne transvojaghis senhava." KONSULO BERNICK Hm, faru nun al mi la servon -- SINJORINO BERNICK (maltrankvila) Jen, vi povas vidi, Karsten -- HILMAR TONNESEN Jes, mi almenau havis sendorman nokton pro tiu persono. Kaj li tamen chirkauiras en la stratoj kun vizagho kvazau nenio ghenis lin. Kial li ne tuj malaperis? Estas ja netolereble kiel vivpersistaj iuj homoj estas. SINJORINO BERNICK Dio, Hilmar, kion vi diras? HILMAR TONNESEN Ho, mi diras nenion. Sed jen li forsavas sin senvunde el fervojaj akcidentoj kaj de atakoj de kaliforniaj ursoj kaj de Nigrapied-Indianoj; ech ne senskalpigita --. Uf, jen ili estas. KONSULO BERNICK (rigardas lau la strato) Ankau Olaf estas kun ili! HILMAR TONNESEN Jes, kompreneble; ili volas ja memorigi al la homoj, ke ili apartenas al la plej altstara familio de la urbo. Vidu, jen venas chiuj neniofarantoj el la apoteko por rigardi ilin kaj fari siajn rimarkojn. Tio vere ne estas por _miaj_ nervoj; kiel viro sub tiaj cirkonstancoj kapablu teni la standardon de la ideo alta, tio -- KONSULO BERNICK Ili iros rekte chi tien. Audu nun, Betty, estas mia definitiva deziro, ke vi montru al ili chian afablecon. SINJORINO BERNICK Vi permesas, chu, Karsten? KONSULO BERNICK Jes certe; certe; kaj ankau vi, Hilmar. Espereble ili ne restos longe; kaj kiam kune inter ni mem --; neniuj aludoj; neniel ni devas ilin ofendeti. SINJORINO BERNICK Ho, Karsten, kiel grandanima vi estas. KONSULO BERNICK Nu, nu, lasu tion. SINJORINO BERNICK Ho, ke mi danku vin; kaj pardonu, ke mi antaue farighis impeta. Ho, vi ja havis chian kauzon por -- KONSULO BERNICK Lasu, lasu, mi diras! HILMAR TONNESEN Uf! (_Johan Tonnesen_ kaj _Dina_, poste _fraulino Hessel_ kaj _Olaf_ venas tra la ghardeno.) FRAULINO HESSEL Bonan tagon, bonan tagon. Vi karaj homoj. JOHAN TONNESEN Nun ni chirkauiris por viziti la malnovajn ejojn, Karsten. KONSULO BERNICK Jes, mi audas tion. Multaj shanghoj; chu ne? FRAULINO HESSEL Chie la grandaj bonfaroj de konsulo Bernick. Ni vizitis la establajhojn, kiujn vi donis al la urbo -- KONSULO BERNICK Nu _tie_? FRAULINO HESSEL "Donaco de Karsten Bernick", kiel skribighis super la enirejo. Jes, vi certe estas la viro malantau chio en la loko. JOHAN TONNESEN Kaj belaj shipoj vi ankau havas. Mi renkontis la shipestron de "La Palmo", mia malnova amiko de la lernejo -- FRAULINO HESSEL Jes, kaj nova lernejo vi ankau konstruigis; kaj ankau la gas-kondukilo kaj la akvo-kondukilo farighis dank' al vi, mi audas. KONSULO BERNICK Nu, oni devas ja labori por la komunumo en kiu oni vivas. FRAULINO HESSEL Jes, bele, bofrato; sed estas ankau ghojo vidi, kiel la homoj montras al vi rekonon. Mi ne estas vanta, mi opinias; sed mi ne povis min deteni memorigi al iu kaj alia kun kiuj ni parolis, ke ni apartenas al la familio. HILMAR TONNESEN Uf --! FRAULINO HESSEL Chu vi diras Uf! al tio? HILMAR TONNESEN Ne, mi diris hm -- FRAULINO HESSEL Nu, tion vi rajtas, povrulo. Sed hodiau vi aspekte estas solaj en la domo? SINJORINO BERNICK Jes, hodiau ni estas solaj. FRAULINO HESSEL Jes, efektive ni renkontis moralajn parojn supre sur la foirplaco; aspekte urghis por ili. Sed ni mem ankorau ne sufiche kunparolis; hierau ja cheestis tiuj fervoj-planantoj, kaj aldone ni havis tiun pastoron -- HILMAR TONNESEN La adjunkto. FRAULINO HESSEL _Mi_ nomas lin la pastoro. Sed kion vi opinias pri _mia_ faro dum tiuj chi dek kvin jaroj? Chu li ne farighis brava knabo? Kiu rekonus la petolulon, kiu forkuris de la hejmo? HILMAR TONNESEN Hm --! JOHAN TONNESEN Ho, Lona, ne tro fanfaronu. FRAULINO HESSEL Jes, pri tio mi estas fiera. Je Dio, tio ja estas la sola, kion mi faris en la mondo; sed tio almenau donas al mi iun rajton ekzisti. Jes, Johan, kiam mi pensas kiel ni du tie transe komencis per niaj kvar nudaj manachoj -- HILMAR TONNESEN Manoj. FRAULINO HESSEL _Mi_ diras manachoj; char malpuraj ili estis -- HILMAR TONNESEN Uf! FRAULINO HESSEL -- kaj malplenaj ili ankau estis. HILMAR TONNESEN Malplenaj? Ne, nun mi devas diri --! FRAULINO HESSEL Kion vi devas diri? KONSULO BERNICK Hm! HILMAR TONNESEN Nun mi devas diri -- uf! (Li eliras sur la ghardenan shtuparon.) FRAULINO HESSEL Kio estas al li? KONSULO BERNICK Ne atentu lin; li estas iom nervoza chi-tempe. Sed chu vi ne volas iomete chirkaurigardi en la ghardeno? Tie vi ankorau ne estis, kaj ghuste nun mi havas liberan horon. FRAULINO HESSEL Jes, shatinde; vi sciu ke en miaj pensoj mi ofte estis en la ghardeno che vi. SINJORINO BERNICK Ankau tie estas grandaj shanghoj, vi vidos. (_La konsulo, la sinjorino_ kaj _fraulino Hessel_ eliras en la ghardenon, kie oni foje vidas ilin dum kio sekvas.) OLAF (che la ghardena pordo) Onklo Hilmar, chu vi scias kion onklo Johan demandis al mi? Li demandis, chu mi volas akompani lin al Ameriko. HILMAR TONNESEN Vi mallertulo, ankorau tirante la jupon de via patrino -- OLAF Jes, sed tion mi ne plu faros. Vi vidos, kiam mi farighos granda -- HILMAR TONNESEN Ho, babilajho; vi ne havas iun seriozan deziron por tiu shtalhardigho en -- (Ili eliras en la ghardenon.) JOHAN TONNESEN (al _Dina_, kiu deprenis la chapelon starante che la pordo kaj skuante la polvon de sia robo) Vi farighis sufiche varma dum la promenado. DINA Jes, estis ghuinda promenado; tian ghuindan promenadon mi neniam havis antaue. JOHAN TONNESEN Vi eble kutime ne faras matenajn promenadojn. DINA Ho jes; sed nur kun Olaf. JOHAN TONNESEN Nu. -- Chu Vi eble pli emas eliri en la ghardenon ol resti chi tie? DINA Ne, mi pli deziras resti chi tie. JOHAN TONNESEN Ankau mi. Tamen nun estas interkonsento, ke ni chiun matenon faros tian promenadon kune. DINA Ne, sinjoro Tonnesen, tion Vi ne farus. JOHAN TONNESEN Kion mi ne farus? Vi ja promesis. DINA Jes, sed kiam mi pripensas, -- Vi ne eliru kune kun mi. JOHAN TONNESEN Sed kial ne? DINA Nu, Vi estas fremdulo; Vi ne povas kompreni; sed mi diru al Vi -- JOHAN TONNESEN Ja? DINA Ne, mi preferas ne paroli pri tio. JOHAN TONNESEN Ho certe; al mi Vi povas ja paroli pri kio ajn. DINA Jes, mi diru al Vi, ke mi ne estas kiel la aliaj junaj knabinoj; estas io -- io tia pri mi. Tial vi ne faru. JOHAN TONNESEN Sed tion chi mi tute ne komprenas. Vi do ne faris ion malbonan? DINA Ne mi, sed --; ne, nun mi ne volas paroli pli pri tio. Vi certe sciighos de aliuloj. JOHAN TONNESEN Hm. DINA Sed estas io alia, pri kio mi volus demandi vin. JOHAN TONNESEN Kaj kio estas tio? DINA Laudire estas facile akiri iun lertecon tie transe en Ameriko? JOHAN TONNESEN Nu, tiel facile tio tamen ne chiam estas; oni devas ofte suferi kaj pene labori en la komenco. DINA Jes, tion mi emus -- JOHAN TONNESEN Vi? DINA Mi certe povas labori; mi estas forta kaj sana, kaj onklino Marta multe legis kun mi. JOHAN TONNESEN Sed je diablo, venu kaj forvojaghu kun ni. DINA Ho, Vi nur shercas; tion Vi ankau diris al Olaf. Sed _tion_ kion mi volus scii, estas chu la homoj estas tre -- tre moralecaj tie transe? JOHAN TONNESEN Moralecaj? DINA Jes, mi pensas, chu ili estas tiel -- decaj kaj konvenkondutaj, kiel chi tie. JOHAN TONNESEN Nu, ili tamen ne estas tiel malbonaj, kiel oni chi tie kredas. Pri tio Vi ne timu. DINA Vi ne komprenas min. Mi dezirus, ke ili ne estus tiel decaj kaj moralecaj. JOHAN TONNESEN Do ne? Kiel dezirus Vi ke ili estus? DINA Mi volus ke ili estu naturaj. JOHAN TONNESEN Nu ja, eble ghuste _tiaj_ ili estas. DINA Char tial estus bone por mi se mi venus transen. JOHAN TONNESEN Jes, certe estus! Tial vi akompanu nin. DINA Ne, kun Vi mi ne volus vojaghi; mi devus vojaghi sola. Ho, mi certe atingus ion; mi certe farighus -- KONSULO BERNICK (antau la ghardena shtuparo kun la du sinjorinoj) Restu, restu; mi serchos ghin, kara Betty. Vi facile malvarmumighus. (Li venas en la salonon kaj serchas la shalon de la _sinjorino_.) SINJORINO BERNICK (ekstere en la ghardeno) Ankau vi kunvenu, Johan; ni iros en la groton. KONSULO BERNICK Ne, Johan devas resti. Jen vidu, Dina; prenu la shalon de mia edzino kaj kuniru. Johan restos che mi, kara Betty. Mi ja bezonas audi ion pri la kondichoj tie transe. SINJORINO BERNICK Jes, jes; sed venu do poste; vi ja scias kie vi trovos nin. (_Sinjorino Bernick, fraulino Hessel_ kaj _Dina_ foriras tra la ghardeno dekstren.) KONSULO BERNICK (momenton postrigardas ilin, iras por fermi la plej internan pordon maldekstre, poste iras al Johan, kaptas liajn manojn, skuas kaj premas ilin) Johan, nun ni estas solaj; permesu al mi danki vin. JOHAN TONNESEN Pro kio? KONSULO BERNICK Mia domo kaj hejmo, mia familia felicho, mia tuta civitana stato en la socio, -- chion mi shuldas al vi. JOHAN TONNESEN Nu, tio ghojigas min, kara Karsten; sekvis do io bona el tiu freneza historio. KONSULO BERNICK (denove skuas liajn manojn) Dankon, tamen dankon! Ne unu inter dek mil farus, kion vi tiam faris por mi. JOHAN TONNESEN Jen babilajho! Chu ni ne ambau estis junaj kaj facilanimaj? Unu el ni devis ja preni sur sin la kulpon -- KONSULO BERNICK Sed kiu estis pli proksima ol la kulpulo? JOHAN TONNESEN Haltu! Tiam la senkulpulo estis pli proksima. Mi ja estis libera kiel birdo, orfa; eskapi el tiu penego en la oficejo estis por mi felicho. Vi kontraue havis vian maljunan patrinon en vivo, kaj krome vi ja estis sekrete fianchighiinta al Betty, kiu multe shatis vin. Kiel okazus pri shi, se shi estus sciighinta --? KONSULO BERNICK Vere, vere, vere; sed -- JOHAN TONNESEN Kaj chu ne estis ghuste pro Betty, ke vi rompis tiun kashrilaton kun sinjorino Dorf? Estis ja ghuste por rompi, ke vi vizitis shin tiun vesperon -- KONSULO BERNICK Jes, tiun malfelichan vesperon, kiam tiu drinkemulo venas hejmen --! Jes, Johan, estis pro Betty; sed tamen, -- ke vi tiel grandanime povis turni la shajnon kontrau vin mem kaj forvojaghi -- JOHAN TONNESEN Neniuj skrupuloj, kara Karsten. Ni ja samopiniis, ke tiel estu; savenda vi ja estis, kaj vi ja estis mia amiko. Nu, pri tiu amikeco mi fieris! Chi tie mi penegis kiel hejmasidulo; kaj jen vi revenas, eleganta kaj nobla, de via granda vojagho eksterlanden; vizitis Londonon kaj Parizon. Kaj vi elektas min via amiko, kvankam mi estis kvar jarojn pli juna ol vi; -- nu, tio do estis char vi amindumis al Betty; _nun_ mi ja komprenas. Sed ho, kiel fiera mi estis pro tio! Kaj kiu ne estus? Kiu ne volonte oferus sin por vi; precipe kiam nur temis pri ne pli ol monat-daura urba klachado, kaj ke oni tuj povis forkuri en la vastan mondon. KONSULO BERNICK Hm, mia kara Johan, mi sincere diru al vi, ke tiu historio ankorau ne estas tute forgesita. JOHAN TONNESEN Chu ne? Nu, kiel tio koncernas min, kiam mi sidas tie transe sur mia bieno -- KONSULO BERNICK Vi do revojaghos? JOHAN TONNESEN Kompreneble. KONSULO BERNICK Sed tamen ne tiel frue, mi esperas? JOHAN TONNESEN Kiel eble plej frue. Estis ja nur por kontentigi al Lona, ke mi akompanis shin chi tien. KONSULO BERNICK Nu? Kiel do? JOHAN TONNESEN Jes, vidu, Lona ne plu estas juna, kaj lastatempe la sopiro al la hejmo komencis sorchi kaj tiri shin; sed shi neniam volis konfesi tion; (ridetas) kiel kuraghus shi postlasi min, facilanimulon, min, kiu jam en la agho de dek nau eniris en -- KONSULO BERNICK Kaj sekve? JOHAN TONNESEN Nu, Karsten, nun mi faros konfeson, pri kiu mi hontas. KONSULO BERNICK Vi do ne konfesis al shi la konekson? JOHAN TONNESEN Jes. Ne estis ghuste de mi, sed mi ne povis alion fari. Vi ne povas imagi al vi, kio Lona estis por mi. Vi neniam toleris shin; sed por mi shi estis kvazau patrino. En la unuaj jaroj, kiam estis pene por ni tie transe, -- ho! kiel shi laboris! Kaj kiam mi estis malsana dum longa tempo, kaj nenion enspezis, kaj ne povis protesti, shi komencis kanti kanzonojn en la kafejoj, -- prezenti prelegojn, pri kiuj la homoj shercadis; kaj shi ankau verkis libron, pri kiu shi poste kaj ridis kaj ploris, -- chion por subteni la vivon en mi. Chu mi do povus rigardi, ke shi, chi tiun vintron marasmighu, _shi_, kiu penegadis por mi? Ne, tion mi ne povis, Karsten. Kaj jen mi diris: Vojaghu vi, Lona; ne timu pro _mi_; mi ne estas nepripensema, kiel vi pensas. Kaj jen -- jen shi sciighis. KONSULO BERNICK Kiel shi prenis tion? JOHAN TONNESEN Nu, shi opiniis, kiel vere estis, ke kiam mi scias ke mi estas senkulpa, ne povus esti embaraso por mi fari ekskurseton chi tien. Sed estu trankvila; Lona nenion malkashos, kaj _mi_ gardos mian bushon la duan fojon. KONSULO BERNICK Nu ja; mi fidas tion. JOHAN TONNESEN Jen mia mano. Kaj nun ni ne plu parolu pri tiu malnova historio; feliche ghi estas la sola petolajho pri kiu iu el ni estas kulpa, mi pensas. Nun mi volas ghui la malmultajn tagojn, kiujn mi restos chi tie. Vi ne imagas kian bonegan ekskurson ni havis chi-matene. Kiu imagus ke tiu knabineto, kiu chirkaukuris ludante anghelon en la teatro --! Sed diru, -- kio poste okazis pri shiaj gepatroj? KONSULO BERNICK Ho, kara, mi ne scias pri io pli rakontinda, ol tio kion mi skribis al vi tuj post kiam vi estis forvojaghinta. Nu, vi ja ricevis la du leterojn? JOHAN TONNESEN Jes, ja, mi havas ambau. La drinkemulo ja forkuris de shi? KONSULO BERNICK Kaj poste mortighis en ebrieco. JOHAN TONNESEN Ankau _shi_ mortis mallonge poste? Sed vi certe faris por shi tion kion vi kashe povus fari? KONSULO BERNICK Shi estis fiera; shi nenion perfidis, kaj volis akcepti nenion. JOHAN TONNESEN Nu, tamen estis ghuste de vi preni Dina en la domon. KONSULO BERNICK Jes, efektive estis. Cetere estis vere Marta, kiu efektivigis tion. JOHAN TONNESEN Do estis Marta? Jes, Marta -- vere -- kie _shi_ estas hodiau? KONSULO BERNICK Nu _shi_, -- kiam shi ne devas atenti pri la lernejo, shi havas siajn malsanulojn. JOHAN TONNESEN Do estas Marta, kiu okupis sin pri shi. KONSULO BERNICK Jes. Marta ja chiam havis emon por edukado. Tial shi ankau akceptis oficon en la lernejo. Tio estis ege malsagha de shi. JOHAN TONNESEN Jes, shi aspektis ege laca hierau; _mi_ ankau timas, ke shi ne havas sanon por tio. KONSULO BERNICK Ho, pri la sano, shi eble eltenus. Sed estas malagrable por _mi_; shajnas kvazau mi, shia frato, ne volus subteni shin. JOHAN TONNESEN Subteni? Mi kredis, ke shi havas tioman kapitalon mem -- KONSULO BERNICK Ech ne shilingon. Vi certe memoras, kiel pene estis por patrino, kiam vi forvojaghis. Shi daurigis ioman tempon per kunhelpo de mi; sed per tio mi ne longe povus esti kontenta. Kaj mi akceptis anighi en la firmaon; sed ech ne _tio_ estis sukceso. Mi tial devis transpreni chion, kaj kiam ni faris la bilancon, montrighis, ke restis preskau nenio el la parto de patrino. Kiam patrino mallonge poste mortis, ankau Marta staris senrimeda. JOHAN TONNESEN Kompatinda Marta! KONSULO BERNICK Kompatinda? Kial tio? Vi do ne pensas, ke mi lasas shin ion malhavi? Ho ne, tion mi kuraghas diri, ke mi estas bona frato. Kompreneble shi loghas kune kun ni kaj manghas che nia tablo; per sia instru-salajro shi povas abunde vestigi sin, kaj sola virino, -- kion pli shi bezonas? JOHAN TONNESEN Tiel ni ne pensas en Ameriko. KONSULO BERNICK Ne, tion mi ja kredas; en streche agitita socio kiel la usonana. Sed chi tie en nia eta rondo, kie, dank' al Dio, la koruptigho ghis nun almenau ne enpenetris; chi tie la virinoj kontentighas per deca kvankam modesta stato. Cetere Marta mem kulpas; shi estis povinta sekurigi prizorgon antau longe, se shi mem volus. JOHAN TONNESEN Vi aludas, ke shi povus edzinighi? KONSULO BERNICK Jes, krome shi estus povinta ege favore establighi; shi ricevis plurajn bonajn ofertojn; sufiche strange; senrimeda knabino, ne plu juna, kaj krome tute sensignifa. JOHAN TONNESEN Sensignifa? KONSULO BERNICK Nu, mi ne malestimas shin pro tio. Mi tute ne deziras shin alia. Sciu, -- en granda domo, kiel la nia, -- estas chiam bone havi tian ordinaran homon, kiun oni povas igi labori pri okazajhoj. JOHAN TONNESEN Jes, sed _shi_ --? KONSULO BERNICK Shi? Kiel? Nu ja, _shi_ kompreneble ja havas sufiche por sin interesi; shi havas ja min kaj Betty kaj Olaf kaj min. La homoj ne devas unue pensi pri si mem, precipe ne la virinoj. Ni havas ja chiuj iun grandan au malgrandan socion por kiu labori kaj ghin subteni. Tiel almenau _mi_ faras. (montras al _plenrajtigito Krap_, kiu venas de dekstre) Nu, jen vi havas pruvon. Chu vi opinias, ke estas miaj propraj aferoj, kiuj okupas min? Neniel. (rapide al _Krap_) Nu? PLENRAJTIGITO KRAP (mallaute; montras amaseton da paperoj) Chiuj achetkontraktoj en ordo. KONSULO BERNICK Bonege! Superbe! -- Nu, bofrato, vi devas ekskuzi min dumtempe. (mallaute kaj kun manpremo) Dankon, dankon, Johan; kaj estu konvinkita, ke chio, chio pri kio mi povos servi vin, -- nu, vi certe komprenas min. -- Venu, sinjoro Krap. (ili iras en la chambron de la konsulo) JOHAN TONNESEN (dum tempeto postrigardas lin) Hm -- (Li intencas iri en la ghardenon. Samtempe _fraulino Bernick_ envenas de dekstre kun eta korbo sur la brako.) JOHAN TONNESEN Jen, Marta! FRAULINO BERNICK Ah -- Johan, -- chu estas vi? JOHAN TONNESEN Tiel frue surpiede ankau vi. FRAULINO BERNICK Jes. Atendu iomete; nun eble tuj venos la aliuloj. (volas eliri maldekstre) JOHAN TONNESEN Audu, Marta, chu chiam urghas por vi? FRAULINO BERNICK Por mi? JOHAN TONNESEN Hierau vi kvazau evitis min, kaj mi povis intershanghi ech ne vorton kun vi, kaj hodiau -- FRAULINO BERNICK Jes, sed -- JOHAN TONNESEN Antaue ni do chiam estis kune, -- ni du malnovaj ludgeamikoj. FRAULINO BERNICK Ho, Johan, post tiam estas multaj, multaj jaroj. JOHAN TONNESEN Nu, je Dio, estas dek kvin jaroj post tiam, ne pli, ne malpli. Chu shajnas al vi, ke mi multe shanghighis? FRAULINO BERNICK Vi? Nu jes, ankau vi, kvankam -- JOHAN TONNESEN Kion vi pensas? FRAULINO BERNICK Ho, estas nenio. JOHAN TONNESEN Aspekte vi ne multe gajighis revidi min. FRAULINO BERNICK Mi atendis tiom longe, Johan, -- _tro_ longe. JOHAN TONNESEN Atendis? Ke mi revenus? FRAULINO BERNICK Jes. JOHAN TONNESEN Kaj kial vi pensis ke mi revenus? FRAULINO BERNICK Por pentofari vian delikton. JOHAN TONNESEN Mi? FRAULINO BERNICK Chu vi forgesis, ke virino mortis en sufero kaj honto pro via kulpo? Chu vi forgesis, ke pro via kulpo la plej bonaj jaroj de kreskanta infano amarighis? JOHAN TONNESEN Kaj tion mi audu de vi? Marta, chu via frato neniam --? FRAULINO BERNICK Chu li? JOHAN TONNESEN Chu li neniam --; nu ja, mi pensas, chu li neniam diris ech unu vorton senkulpigan por mi? FRAULINO BERNICK Ho, Johan, vi ja konas la severajn principojn de Karsten. JOHAN TONNESEN Hm --, certe, certe mi konas la severajn principojn de mia malnova amiko Karsten. -- Sed tio chi estas ja --! Nu. Mi jhus nun parolis kun li. Shajnas al mi, ke li multe shanghighis. FRAULINO BERNICK Kiel vi povas tion diri? Karsten chiam estis honesta viro. JOHAN TONNESEN Jes, mi nenion aludis; sed lasu tion. -- Hm; nun mi do komprenas, en kiu lumo vi vidis min: estas la hejmenveno de la perditulo, kiun vi atendadis. FRAULINO BERNICK Auskultu, Johan, mi diros en kia lumo mi vidis vin. (montras al la ghardeno) Chu vi vidas shin, kiu ludas tie en la herbaro kune kun Olaf? Estas Dina. Chu vi memoras la kapturnitan leteron, kiun vi skribis al mi, kiam vi forvojaghis? Vi skribis, ke mi fidu vin. Mi fidis vin, Johan. Chio malbona, kio poste onidirighis, certe okazis en kapturnigho, sencerbe, senpripense -- JOHAN TONNESEN Kion vi sugestas? FRAULINO BERNICK Ho, vi certe komprenas min; -- ne plu vorto pri tio. Sed forvojaghi vi ja devis; komenci denove -- novan vivon. Vidu, Johan, mi estis via anstatauanto chi-hejme, mi, via malnova ludamikino. La devoj, kiujn vi ne memoris prizorgi chi tie au ne povis prizorgi, tiujn mi prizorgis por vi. Mi diras tion al vi, por ke vi ne havu _tion_ por riprochi al vi. Por la neglektita infano mi estis patrino, mi edukis shin kiel eble plej bone -- JOHAN TONNESEN Kaj forjhetis vian vivon por tiu afero -- FRAULINO BERNICK Ghi ne estas forjhetita. Sed vi revenis malfrue, Johan. JOHAN TONNESEN Marta, -- se mi povus diri al vi --. Nu, unue mi danku vin pro via fidela amikeco. FRAULINO BERNICK (ridetas peze) Hm, -- Jes, nun ni do elparolis, Johan. Tsh; jen iu venas. Adiau; mi ne povas nun -- (Shi eliras tra la malantaua pordo maldekstre. _Lona Hessel_ envenas de la ghardeno akompanata de _sinjorino Bernick_.) SINJORINO BERNICK (ankorau en la ghardeno) Sed, pro Dio Lona, pri kio vi pensas! FRAULINO HESSEL Lasu min, mi diras; mi volas kaj devas paroli kun li. SINJORINO BERNICK Sed estus grandega skandalo! Ho, Johan, chu vi ankorau cheestas? FRAULINO HESSEL Eliru, knabo; ne restadu chi tie en la chambra aero; eliru en la ghardenon, kaj parolu kun Dina. JOHAN TONNESEN Jes, mi ghuste intencis tion. SINJORINO BERNICK Sed -- FRAULINO HESSEL Audu nun, John, chu vi vere rigardis al Dina? JOHAN TONNESEN Jes, mi kredas. FRAULINO HESSEL Jes, vi vere devus bone rigardi shin, knabo. _Jen_ io por _vi!_ SINJORINO BERNICK Sed Lona --! JOHAN TONNESEN Io por mi? FRAULINO HESSEL Jes, por rigardi, mi pensas. Iru nun! JOHAN TONNESEN Nu ja, mi iros voleme. (Li iras elen en la ghardenon.) SINJORINO BERNICK Lona, mi konsternighas pro vi. En tio vi do ne povas esti serioza. FRAULINO HESSEL Jes, efektive tiel estas. Chu shi ne estas sana kaj sincera? Jen edzino ghuste por John. Estas iu tia, kiun li bezonas tie en la Okcidento; tio estus io alia ol maljuna duonfratino. SINJORINO BERNICK Dina! Dorf! Pripensu do -- FRAULINO HESSEL Unue mi pripensas la felichon de la knabo. Char kunhelpi, tion mi devas; li mem ne estas precipe entreprenema en tiajhoj; knabinetoj kaj virinoj li neniam vere komprenis. SINJORINO BERNICK Li? Johan! Nu, aspekte ni havas bedaurindajn pruvojn por -- FRAULINO HESSEL Ho, inferen kun tiu stulta historio! Kie estas Bernick? Mi volas paroli kun li. SINJORINO BERNICK Lona, vi ne faru, mi diras! FRAULINO HESSEL Mi faros. Se la knabo shatas shin, -- kaj shi lin, -- ili sekve havu unu la alian. Bernick estas ja tia sagha viro; li devas trovi solvon -- SINJORINO BERNICK Kaj vi imagus, chu tiuj usonaj maldecajhoj estus tolerataj chi tie -- FRAULINO HESSEL Babilajho, Betty -- SINJORINO BERNICK -- ke viro, kiel Karsten, kun sia severa morala pensmaniero -- FRAULINO HESSEL Ho, pa, ghi certe ne estas tiel senmezure severa. SINJORINO BERNICK Kion vi kuraghas diri? FRAULINO HESSEL Mi kuraghas diri, ke Bernick certe ne estas multe pli morala ol aliaj viroj. SINJORINO BERNICK Tiel profunde sidas do ankorau la malamo al li! Sed kion vi do volas chi tie, char vi ja neniam povis forgesi ke --? Mi ne komprenas, ke vi kuraghis rigardi lin rekte en la okulojn post tiu hontinda insulto, kiun vi tiam alportis al li. FRAULINO HESSEL Jes, Betty, tiam mi senpripense ache faris. SINJORINO BERNICK Kaj kiel grandanime li pardonis vin, li, kiu ja neniam faris delikton! Char _li_ ja ne povas kulpighi pro tio, ke vi pri io esperadis. Sed depost tiam vi malamis ankau _min_. (ekploras) Vi neniam malenviis al mi mian felichon. Kaj nun vi venas chi tien por renversi chion tion super min, -- por montri al la urbo, en kiun familion mi enkondukis Karsten. Jes, estas super min ke chio falos, kaj estas _tio_, kion vi volas. Kaj tio estas acha de vi! (Shi eliras plorante tra la fona pordo maldekstre.) FRAULINO HESSEL (postrigardas shin) Kompatinda Betty. (_Konsulo Bernick_ venas el sia chambro.) KONSULO BERNICK (ankorau che la pordo) Jes, jes, bone, sinjoro Krap; bonege. Sendu 400 kronojn por manghigado al la povruloj. (turnas sin) Lona! (pli proksime) Vi sola? Chu Betty ne venas? FRAULINO HESSEL Ne. Eble mi serchu shin? KONSULO BERNICK Ne, ne, ne, lasu tion! Ho, Lona, vi ne scias, kiel mi arde sopiris paroli malferme kun vi, -- petegi vian pardonon. FRAULINO HESSEL Auskultu, Karsten, ni ne estu sentimentalaj; tio ne konvenas al ni. KONSULO BERNICK Vi _devas_ auskulti min, Lona. Mi ja scias, kiel mi havas la shajnon kontrau mi nun, kiam vi sciighis pri la okazajho kun la patrino de Dina. Sed mi jhuras, ke tio estis nur mallonga erarigho; efektive mi vere kaj sincere iam shatis vin. FRAULINO HESSEL Kial vi kredas ke mi estas veninta hejmen? KONSULO BERNICK Ech se ion ajn vi intencas, mi petas vin nenion fari, antau ol mi justigis min. Mi povas, Lona; mi almenau povas senkulpigi min. FRAULINO HESSEL Nun vi estas en timo. -- Vi iam shatis min, vi diras. Jes, pri tio vi certigis min sufiche ofte en viaj leteroj; kaj eble tio estis vero -- iamaniere, tiom longe kiom vi vivis tie en granda liberigita mondo, kiu donis al vi kuraghon mem pensi libere kaj alte. Vi eble trovis en mi iom pli da karaktero kaj volo kaj memdependeco, ol che la plimulto chi-hejme. Kaj estis ja ankau sekreto nur inter ni du; neniu povis shercachi pri via malbona gusto. KONSULO BERNICK Lona, kiel vi povas do kredi --? FRAULINO HESSEL Sed kiam vi revenis; kiam vi audis la mokadon, kiu hajlis super min; kiam vi spertis la ridadon super chion, kion oni chi tie nomis miajn absurdajhojn -- KONSULO BERNICK Vi _estis_ senkonsidera tiam. FRAULINO HESSEL Pleje por chagreni tiujn jupvestitajn kaj pantalonvestitajn geprudulojn, kiuj trotadis chirkaue en la urbo. Kaj kiam vi renkontis la juna alloga aktorino -- KONSULO BERNICK Estis nur danda petolajho; nenio pli; mi jhuras al vi, ech ne la dekono estis vero de tiu klacho kaj tiuj onidiroj, kiuj cirkulighis. FRAULINO HESSEL Nu, bone; sed kiam Betty venis hejmen, bela, floranta, adorata de chiuj, -- kaj farighis konate, ke shi heredus la monon post onklino, kaj ke mi ricevus nenion -- -- KONSULO BERNICK Nu, jen ni estas che la afero, Lona; kaj nun vi audu senvuale. Mi ne amis Betty tiam; mi ne rompis kun vi por iu nova inklino. Estis rekte por la mono; estis devige; mi _devis_ havigi ilin al mi. FRAULINO HESSEL Kaj tion vi diras al mi rekte antau la okuloj? KONSULO BERNICK Jes, mi faras. Auskultu min, Lona -- FRAULINO HESSEL Kaj vi tamen skribis al mi, ke nesubigebla amo al Betty kaptis vin, kaj vi alvokis mian grandanimon, kaj petegis min pro Betty silenti pri tio kio antaue estis inter ni -- KONSULO BERNICK Mi devis, mi diras. FRAULINO HESSEL Nu, je la vivanta Dio, nun mi ne pentas, ke mi tiam agis senpripense. KONSULO BERNICK Lasu min fride kaj trankvile diri al vi, kiel la stato estis en tiuj tagoj. Mia patrino, kiel vi memoras, estris la komercon; sed tute mankis al shi komerca kompreno. Rapide mi vokighis hejmen de Parizo; la tempoj estis krizaj; mi metus la aferojn sur firmajn piedojn. Kion mi trovis? Mi trovis ion, kio devus esti tenata en la plej profunda sekreto: firmaon preskau ruinigita. Jes, ghi estis preskau ruinigita, tiu chi malnova respektata firmao, kiu staris dum tri generacioj. Kion povis mi fari, la filo, la sola filo, krom chirkaurigardi por savrimedo. FRAULINO HESSEL Kaj vi savis la firmaon Bernick je ofero de virino. KONSULO BERNICK Vi bone scias, ke Betty amis min. FRAULINO HESSEL Sed mi? KONSULO BERNICK Kredu min, Lona, -- vi neniam farighus felicha kun mi. FRAULINO HESSEL Chu estis el zorgemo por mia felicho, ke vi forlasis min? KONSULO BERNICK Chu eble vi kredas, ke el egoismaj motivoj mi agis kiel mi faris? Se mi tiam starus sola, mi brave rekomencus. Sed vi ne komprenas kiel komercisto sub senmezura respondeco kunkreskas kun la komerco, kiun li heredas. Chu vi scias ke la bonfarto de centoj, ech miloj dependas de li? Chu vi ne pripensas, ke la tuta socio, kiun kaj vi kaj mi nomas nian hejmon, tushighus severe, se la firmao Bernick ruinighus? FRAULINO HESSEL Chu estas ankau pro la socio, ke vi dum tiuj dek kvin jaroj restis staranta en la mensogo? KONSULO BERNICK En mensogo? FRAULINO HESSEL Kion scias Betty pri chio, kio kushas sube kaj antaue de shia kunligo kun vi? KONSULO BERNICK Chu vi opinias ke mi por neniu utilo vundus shin malkovrante tiujn aferojn? FRAULINO HESSEL Por neniu utilo vi diras? Nu ja, vi ja estas komercisto; vi certe komprenas kio estas utila. -- Sed audu nun, Karsten, nun ankau _mi_ volas paroli fride kaj trankvile. Diru, -- chu vi ankau vere estas felicha? KONSULO BERNICK En la familio, vi pensas? FRAULINO HESSEL Nu ja. KONSULO BERNICK Mi estas, Lona. Vi ne senutile estas estinta tia sindonema amikino por mi. Mi kuraghas diri, ke mi farighis pli kaj pli felicha lau la jaroj. Betty estas bona kaj cedema. Kaj kiel shi dum la jaroj lernis kurbi sian konduton lau _tio_, kio estas karakteriza en _mi_ -- FRAULINO HESSEL Hm. KONSULO BERNICK Antaue shi ja nutris kelkajn romantikajn imagajhojn pri la amo; shi ne povis akordighi kun la ideo, ke ghi iom post iom transirus al trankvila amikecflamo. FRAULINO HESSEL Sed nun shi estas kontenta? KONSULO BERNICK Komplete. Sciu, ke la chiutaga rilato kun _mi_ ne estas sen maturiga influo al shi. La homoj devas reciproke lerni malaltigi siajn postulojn, se oni volas agi kontentige en la socio en kiu oni trovighas. Tion ankau Betty laue lernis kompreni, kaj tial nia domo estas nun modelo por niaj samcivitanoj. FRAULINO HESSEL Sed tiuj samcivitanoj nenion scias pri la mensogo? KONSULO BERNICK Pri la mensogo? FRAULINO HESSEL Jes, pri la mensogo en kiu vi nun stara dum dek kvin jaroj. KONSULO BERNICK Kaj tion vi nomas -- --? FRAULINO HESSEL Mensogo mi ghin nomas. La triobla mensogo. Unue la mensogo kontrau mi; poste la mensogo kontrau Betty; kaj fine la mensogo kontrau Johan. KONSULO BERNICK Betty neniam postulis, ke mi parolu. FRAULINO HESSEL Char shi nenion sciis. KONSULO BERNICK Kaj vi tion ne postulos; -- pro konsidero rilate shin vi tion ne postulos. FRAULINO HESSEL Ho ne, mi certe scios toleri la ridsalvojn; mi havas fortan dorson. KONSULO BERNICK Kaj ankau Johan ne postulos; li jam promesis al mi. FRAULINO HESSEL Sed vi mem, Karsten? Chu ne estas io interne en vi, kio postulas eliri el la mensogo? KONSULO BERNICK Chu mi libervole oferus mian familian felichon kaj mian staton en la socio! FRAULINO HESSEL Kiun rajton havas vi stari en la loko kie vi nun staras? KONSULO BERNICK Dum dek kvin jaroj mi tage achetis al mi eron de rajto -- per mia konduto, kaj per tio kion mi faris kaj progresigis. FRAULINO HESSEL Jes, vi multe faris kaj progresigis, por vi mem kaj por aliuloj. Vi estas la plej richa kaj potenca homo en la urbo; sub via volo ili kuraghas nenion alian fari ol kurbighi, chiuj, char vi estas konsiderata esti sen makulo kaj perfekta; via hejmo estas konsiderata kiel modela hejmo, via konduto kiel modela konduto. Sed chiu tiu gloro, kaj ech vi mem samtempe, staras kvazau sur shancelighanta marcho. Momenteto povos okazi, vorto povos esti dirata, -- kaj vi kune kun la tuta glorajho suben sinkos, se vi ne savos vin ghustatempe. KONSULO BERNICK Lona, -- kion vi vere volas chi tie? FRAULINO HESSEL Mi volas helpi vin al firma grundo sub la piedoj, Karsten. KONSULO BERNICK Vengho! Vi volas venghi vin? Mi ja suspektis. Sed vi ne sukcesos! Estas nur unu chi tie, kiu povas paroli kun autoritato, kaj li estas silenta. FRAULINO HESSEL Johan? KONSULO BERNICK Jes, Johan. Se aliulo kulpigos min, mi chion neas. Se oni volas detrui min, mi luktos je la vivo. Sed vi neniam sukcesos, mi diras! Li, kiu povus faligi min, li silentas -- kaj li reen forvojaghos. (_Grandkomercisto Rummel_ kaj _komercisto Vigeland_ venas de dekstre.) GRANDKOMERCISTO RUMMEL Bonan tagon, bonan tagon, kara Bernick; vi devas veni kun ni en la komerca asocio; ni havas kunvenon pri la fervoja afero, vi ja scias. KONSULO BERNICK Mi ne povas. Ne eblas nun. KOMERCISTO VIGELAND Vi vere devas, sinjoro konsulo -- GRANDKOMERCISTO RUMMEL Vi devas, Bernick. Jen estas homoj, kiuj laboras kontrau nin. Redaktoro Hammer kaj la aliaj, kiuj preferis la marbordan linion, pretendas, ke kashas sin privataj interesoj malantau la nova propono. KONSULO BERNICK Nu, do klarigu al ili -- KOMERCISTO VIGELAND Ne taugas kion ni klarigas, sinjoro konsulo -- GRANDKOMERCISTO RUMMEL Ne, ne, vi devas mem veni; vin ja neniu kuraghas suspekti pri tiajho. FRAULINO HESSEL Ho ne, mi tion opinius. KONSULO BERNICK Mi ne povas, mi diras; mi ne estas tute sana; -- au almenau, atendu -- lasu min restitui min. (_Adjunkto Rorlund_ envenas de dekstre.) ADJUNKTO RORLUND Pardonu, sinjoro konsulo; Vi jen vidas min en la plej impeta incito -- KONSULO BERNICK Nu jes, kio estas al vi? ADJUNKTO RORLUND Mi devas fari al vi demandon, sinjoro konsulo. Chu estas kun via kunsento, ke la juna knabino, kiu trovis azilon sub via tegmento, montras sin publike sur la strato en kunestado kun homo, de kiu -- FRAULINO HESSEL Kiu homo, sinjoro pastoro? ADJUNKTO RORLUND Kun tiu homo el chiuj homoj en la mondo, de kiu shi devus teni sin plej fore. FRAULINO HESSEL Hoho! ADJUNKTO RORLUND Chu estas kun via kunsento, sinjoro konsulo? KONSULO BERNICK (kiu serchas chapelon kaj gantojn) Mi scias pri nenio. Pardonu; urghas; mi devas iri al la komerca asocio. HILMAR TONNESEN (venas de la ghardeno kaj iras al la antaua pordo maldekstre) Betty, Betty, auskultu! SINJORINO BERNICK (che la pordo) Kio estas? HILMAR TONNESEN Vi devas iri en la ghardenon, kaj finigi tiun flatadon, kiun certa persono praktikas al tiu Dina Dorf. Mi farighis tute nervoza auskulti al tio. FRAULINO HESSEL Chu? Kion do tiu persono diris? HILMAR TONNESEN Ho, nenion alian ol tio, ke li volas ke shi akompanu lin al Ameriko. Uf! ADJUNKTO RORLUND Chu tiajho eblas! SINJORINO BERNICK Kion vi diras? FRAULINO HESSEL Sed estus ja bonege. KONSULO BERNICK Neeble! Vi misaudis. HILMAR TONNESEN Do demandu lin mem. Jen venas la paro. Sed ne enmiksigu min. KONSULO BERNICK (al _Rummel_ kaj _Vigeland_) Mi venos poste, -- post momento -- (_Grandkomercisto Rummel_ kaj _Vigeland_ eliras dekstre. _Johan Tonnesen_ kaj _Dina envenas de la ghardeno_.) JOHAN TONNESEN Hura, Lona, shi akompanos nin! SINJORINO BERNICK Tamen Johan, -- vi senpripensa --! ADJUNKTO RORLUND Chu tio estas vero! Tia superega skandalo! Per kiaj delogantaj artoj estas vi -- JOHAN TONNESEN Nu, nu, sinjoro; kion vi estas diranta? ADJUNKTO RORLUND Respondu al mi, Dina; chu tio estas via intenco, -- chu estas via tute libera decido? DINA Mi devas for de tie chi. ADJUNKTO RORLUND Sed kun _li_ -- kun _li!_ DINA Menciu iun alian chi tie, kiu kuraghus kunpreni min. ADJUNKTO RORLUND Nu, vi do sciu kiu li estas. JOHAN TONNESEN Ne parolu! KONSULO BERNICK Neniun plian vorton! ADJUNKTO RORLUND En tiu okazo mi malbone servus al la socio, kies moralon kaj morojn mi postenighis por gardi; kaj nepravigeble mi agis kontrau tiu chi juna knabino, en kies eduko ankau mi havis esencan parton, kaj kiu por mi estas -- JOHAN TONNESEN Gardu vin por tio, kion vi faras! ADJUNKTO RORLUND Shi tion _sciu!_ Dina, estas tiu viro, kiu kauzis la malfelichon kaj honton al via patrino. KONSULO BERNICK Sinjoro adjunkto --! DINA Li! (al _Johan Tonnesen_) Chu tio estas vero? JOHAN TONNESEN Karsten, respondu vi. KONSULO BERNICK Neniu vorto plu! Hodiau estu silento. DINA Do vero. ADJUNKTO RORLUND Vero, vero. Kaj pli ol tio. Tiu homo, kiun vi tiel fidas, ne kuris senhava el la hejmo; -- la kaso de vidvino Bernick --; la konsulo povas atesti pri tio! FRAULINO HESSEL Mensoganto! KONSULO BERNICK Ah --! SINJORINO BERNICK Ho Dio, ho dio! JOHAN TONNESEN (kontrau lin kun levita brako) Kaj tion vi kuraghas --! FRAULINO HESSEL (deturnante) Ne frapu lin, Johan! ADJUNKTO RORLUND Jes, atencu min nur. Sed la vero apertighu; kaj _estas_ vero; konsulo Bernick mem tion estas dirinta, kaj la tuta urbo scias. -- Nun, Dina, nun vi konas lin. (Mallonga silento.) JOHAN TONNESEN (mallaute; kaptas la brakon de _Bernick_) Karsten, Karsten, kion vi faris! SINJORINO BERNICK (mallaute kaj en ploro) Ho Karsten, ke mi tiris vin en tiun honton. KOMERCISTO SANDSTAD (envenas rapide de dekstre kaj krias kun la mano sur la anso) Nun vi devas absolute veni, sinjoro konsulo! La tuta fervojo pendas en fadeno. KONSULO BERNICK (spiritforeste) Kio estas? Al kio mi --? FRAULINO HESSEL (serioze kaj kun emfazo) Vi ekstaru por subteni la socion, bofrato. KOMERCISTO SANDSTAD Jes, venu, venu; ni bezonas vian tutan moralan superpezon. JOHAN TONNESEN (tute apude che li) Bernick, -- ni du kunparolos morgau. (Li eliras tra la ghardeno; _konsulo Bernick_ kvazau senvola eliras dekstre kun _komercisto Sandstad_.) TRIA AKTO (La ghardena salono en la domo de _Bernick_.) (_Konsulo Bernick_, kun kanbastono en la mano, venas en impeta kolero el la malantaua chambro maldekstre, kaj lasas la pordon duone malferma post si.) KONSULO BERNICK Nu jen; fine farighis seriozo en tio; tiun vangofrapon mi opinias, ke li memoros. (al iu ene en la chambro) Kion vi diras? -- Kaj mi diras, ke vi estas malprudenta patrino! Vi senkulpigas lin, konsentas al chiuj liaj bubajhoj. -- Chu ne bubajhoj? Kion vi do nomas ilin? Shteliri el la domo nokte, iri surmaren per la fishistboato, resti for ghis longe en la tago, kaj meti min en tian mortigan timon, mi, kiu havas tiom da aliajhoj por pripensi. Kaj aldone tiu kanajlo kuraghas minaci, ke li volas forkuri! Jes, ke li provu pri tio! -- Vi? Ne, tion mi efektive kredas; vi ne multe zorgas pri lia savo kaj konduto. Mi volonte kredas, ke se li riskus la vivon --! -- Nu? Jes, sed _mi_ havas taskon postlasendan en chi tiu mondo; ne servas al mi farighi seninfana. -- Neniuj kontraudirajhoj, Betty; estu kiel mi diris; li havu chambran arestighon -- (auskultas) Shsh; ke neniuj ion rimarku. (_Plenrajtigito Krap_ envenas de dekstre.) PLENRAJTIGITO KRAP Chu Vi havas liberan momenton, sinjoro konsulo? KONSULO BERNICK (forjhetas la kanbastonon) Nu ja, jes ja. Chu Vi venas de la shipfarejo? PLENRAJTIGITO KRAP Jhus nun. Hm -- KONSULO BERNICK Nu? Chu certe ne estas iu gheno pri "La Palmo"? PLENRAJTIGITO KRAP "La Palmo" povos forveli morgau, sed -- KONSULO BERNICK "Indian Girl" do? Chu mi ne scietis ke tiu obstinulo -- PLENRAJTIGITO KRAP Ankau "Indian Girl" povos forveli morgau; sed -- eble ne atingos foren. KONSULO BERNICK Kion Vi aludas? PLENRAJTIGITO KRAP Pardonu, sinjoro konsulo; tiu pordo estas nur duonfermita, kaj mi kredas, ke iu estas tie -- KONSULO BERNICK (fermas la pordon) Nu jen. Sed kio estas tio, kion neniu devas audi? PLENRAJTIGITO KRAP Estas tio, ke la konstruisto Aune certe intencas sinkigi "Indian Girl" kun aro da maristoj kaj musoj. KONSULO BERNICK Sed Dio kompatu, kiel vi povas kredi --? PLENRAJTIGITO KRAP Mi ne povas klarigi tion alimaniere, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Nu, do diru al mi en malmultaj vortoj -- PLENRAJTIGITO KRAP Mi faros. Vi mem scias kiel prokrasteme la laboro farighis en la shipfarejo, post kiam ni ekhavis la novajn mashinojn kaj la novajn malkutimighintajn laboristojn. KONSULO BERNICK Jes, ja. PLENRAJTIGITO KRAP Sed hodiau matene, kiam mi venis tien, mi rimarkis, ke la riparado de la Usonano estis progresinta strange longe; la granda shtopilo en la fundo, -- Vi scias pri la traputrita loko -- KONSULO BERNICK Jes, jes, kio pri ghi? PLENRAJTIGITO KRAP Tute riparita, -- laushajne; tegita; aspektis tute nove; mi audis, ke Aune mem estis laborinta kun lumo tie malsupre la tutan nokton. KONSULO BERNICK Nu ja, kaj plue? PLENRAJTIGITO KRAP Mi estis tion pripensanta; la laboristoj ghuste tiam ripozis por matenmangho, kaj mi trovis okazon por nerimarkite chirkaurigardi kaj ekstere kaj enshipe; malfacile estis veni malsupren en la sharghita shipo; sed mi sciighis pri vero. Okazas insidajhoj, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Mi ne povas kredi Vin, sinjoro Krap. Mi ne povas, mi ne volas kredi tiajhon pri Aune. PLENRAJTIGITO KRAP Doloras al mi, -- sed estas la pura vero. Okazas insidajhoj, mi diras. Neniuj novaj tabuloj enfiksitaj, lau tio kion mi komprenas; nur shtopita per stupo kaj supernitita per metalaj folioj kaj shirmotukoj kaj tiajhoj. Pura fusho! "Indian Girl" neniam atingos al New York; ghi sinkos kiel fendita kaldrono. KONSULO BERNICK Tio ja estas terura! Sed kion Vi imagas, ke li intencas? PLENRAJTIGITO KRAP Vershajne li volas malkreditigi la mashinojn; volas venghi sin; volas denove dungi la malnovan laboristaron. KONSULO BERNICK Kaj li do eble oferas chiujn tiujn homajn vivojn. PLENRAJTIGITO KRAP Li jhus diris: ne trovighas homoj surshipe en "Indian Girl", -- nur bestachoj. KONSULO BERNICK Nu ja, eble tiel; sed chu li ne atentas pri la granda kapitalo, kiu perdighas? PLENRAJTIGITO KRAP Aune ne precipe shatas la grandan kapitalon, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Vere; li estas ribeliganto kaj tumultulo; sed senkonscienca ago kiel tiu --. Auskultu, sinjoro Krap; chi tiun aferon ni devas ekzameni du fojojn. Ech neniu vorto al iu ajn. Nia shipfarejo farighos kompromita, se homoj sciighos pri tiajho. PLENRAJTIGITO KRAP Kompreneble, sed -- KONSULO BERNICK Dum la tagmangh-ripozo Vi devas tien reiri; mi devas havi plenan certecon. PLENRAJTIGITO KRAP Vi ghin ricevos, sinjoro konsulo; sed permesu min demandi: kion Vi tiam volas fari? KONSULO BERNICK Kompreneble raporti la aferon. Ni do ne devas farighi kunkulpuloj en rekta krimo. Mi devas havi mian konsciencon sensharghita. Farighos bona impreso kaj en la gazetaro kaj en la socio en tute, kiam oni vidas, ke mi flanken pushas chiujn personajn interesojn, kaj igas la justecon havi sian iron. PLENRAJTIGITO KRAP Vere, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Sed antau chio kaj unue plena certeco. Kaj silento ghis tiam -- PLENRAJTIGITO KRAP Neniu vorto, sinjoro konsulo; kaj la certeco, ghin Vi ricevos. (Li eliras tra la ghardeno kaj malsupren lau la strato.) KONSULO BERNICK (duonlaute) Indignige! Sed chu? Ja ne eblas, -- neimageble! (Ghuste kiam li volas iri en sian chambron, _Hilmar Tonnesen_ venas de dekstre.) HILMAR TONNESEN Bonan tagon, Bernick! Nu, mi gratulas pri la venko en la komerca asocio hierau. KONSULO BERNICK Ho, dankon. HILMAR TONNESEN Estis ja glora venko, mi audas; la venko de la inteligenta civitana animo super la egoismo kaj la antaujugho, -- kvazau franca razio kontrau la Kabyloj. Strange ke vi post la malagrablaj epizodoj chi tie -- KONSULO BERNICK Ja, ja, lasu tion. HILMAR TONNESEN Sed la decida batalo ankorau ne estas frapita. KONSULO BERNICK En la fervoja afero vi pensas? HILMAR TONNESEN Jes, vi ja certe scias pri kio redaktoro Hammer estas brasanta? KONSULO BERNICK (strechite) Ne! Kio estas _tio_? HILMAR TONNESEN Li ja krochis sin al la onidiro, kiu disvastighas, kaj el tiu li volas fari gazetartikolon. KONSULO BERNICK Kiu onidiro? HILMAR TONNESEN Kompreneble pri la grandaj achetoj de bienoj lau la flanka fervojo. KONSULO BERNICK Kion vi diras? Chu tia onidiro disvastighas? HILMAR TONNESEN Jes, iras tra la tuta urbo. Mi audis ghin en la klubo, kie mi faris viziteton. Unu el niaj advokatoj laudire estas en tuta silento komisie achetinta chiujn arbarbienojn, chiujn ercejojn, chiujn akvofalojn -- KONSULO BERNICK Kaj ne dirighas por kiu? HILMAR TONNESEN En la klubo oni opiniis, ke devus esti por eksterurba kompanio, kiu scietighis pri tio, kion vi pretigis, kaj kiu rapidis antau ol la prezoj de la bienoj kreskus -- Chu ne estas indignige -- uf! KONSULO BERNICK Indignige? HILMAR TONNESEN Jes, ke fremduloj tiel premas sin enen en niajn teritoriojn. Kaj ke unu el la advokatoj de la urbo povas vendi sin al tiajho! Nun do eksterurbanoj eltiros la profiton. KONSULO BERNICK Sed estas ja nur hazarda onidiro. HILMAR TONNESEN Oni tamen kredas ghin, kaj morgau au postmorgau redaktoro Hammer kompreneble volas fiksnajli ghin kiel fakto. Estas jam ghenerala inciteco tie. Mi audis pluruloj diri, ke se tiu onidiro konfirmighas, ili forstrekos sin el la listoj. KONSULO BERNICK Neeble! HILMAR TONNESEN Chu? Kiel kredas vi, ke tiuj komercanimoj tiel volonte akceptis vian entreprenon? Chu vi ne kredas, ke ili mem flaris naze, ke --? KONSULO BERNICK Neeble, mi diras; _tiom_ da civitana virto tamen trovighas en nia eta komunumo -- HILMAR TONNESEN Chi tie? Jes, vi ja estas optimisto, kaj tial vi jughas aliulojn lau vi mem. Sed mi, kiu estas sufiche sperta observanto --. Ne estas unu, -- kompreneble krom ni, -- ech ne unu, mi diras, kiu tenas la standardon de la ideo alta. (al la fono) Uf, jen mi vidas ilin! KONSULO BERNICK Kiujn? HILMAR TONNESEN La du usonanojn. (elrigardas dekstren) Kaj kun kiu ili iras? Jes, je Dio, chu ne estas la shipestro de "Indian Girl". Uf! KONSULO BERNICK Kion ili volas pri _li_? HILMAR TONNESEN Ho, estas ja sufiche konvena socio. Li laudire estis sklavkomercisto au rabisto; kaj kiu scias pri kio la aliuloj sin okupis dum tiuj multaj jaroj. KONSULO BERNICK Mi diras al vi, ke estas ege malghuste pensi tiel pri ili. HILMAR TONNESEN Jes, vi ja estas optimisto. Sed nun kompreneble ni denove havos ilin sur la nukon; tial mi ghustatempe -- (iras al la pordo maldekstre) (_Fraulino Hessel_ venas de dekstre.) FRAULINO HESSEL Nu, Hilmar, chu estas mi, kiu pelas vin el la chambro? HILMAR TONNESEN Tute ne; jhus nun urghas; mi parolos kun Betty. (iras en la malantauan chambron maldekstre) KONSULO BERNICK (post mallonga silento) Nu, Lona? FRAULINO HESSEL Jes. KONSULO BERNICK Kiel mi aspektas por vi hodiau? FRAULINO HESSEL Kiel hierau. Mensogo pli ol malpli -- KONSULO BERNICK Vi devas klarighi en tio chi. Kien Johan iris? FRAULINO HESSEL Li venos; li havis ion priparolendan kun iu viro. KONSULO BERNICK Post tio kion vi audis hierau, vi komprenas, ke mia tuta estado estas detruita, se la vero venos en la lumon. FRAULINO HESSEL Mi tion komprenas. KONSULO BERNICK Estas kompreneble memsekvo, ke _mi_ ne faris min kulpa en tiu krimo, pri kiu onidiras. FRAULINO HESSEL Estas memkompreneble. Sed kiu estas la shtelisto? KONSULO BERNICK Ne estis iu shtelisto. Ne shtelighis iu mono; ech ne shilingo malaperis. FRAULINO HESSEL Kiel? KONSULO BERNICK Ech ne shilingo, mi diras. FRAULINO HESSEL Sed la onidiro? Kiel tiu abomena onidiro estas disvastigita, ke Johan --? KONSULO BERNICK Lona, kun vi mi opinias, ke mi povas paroli, kiel al neniu alia; mi volas nenion prisilenti por vi. _Mi_ havas mian parton en la kulpo, ke la onidiro disvastighis. FRAULINO HESSEL Vi? Kaj tion vi povis fari kontrau li, kiu por vi --! KONSULO BERNICK Vi ne jughu sen memori kiel la aferoj tiam statis. Mi ja rakontis al vi tion hierau. Mi revenis hejmen, kaj trovis mian patrinon implikigita en serio de malsaghaj entreprenoj; diversaj malsukcesoj aldonighis; kvazauis ke chiuj malbonoj sturmis kontrau nin; nia firmao estis che ruinigho. Mi estis duone nepripensema kaj duone malespera. Lona, mi opinias ke estis pleje por mutigi la pensojn, ke mi ekrilatis al tiu konekso, kiu kauzis ke Johan forvojaghis. FRAULINO HESSEL Hm -- KONSULO BERNICK Vi certe povas imagi al vi, kiel chiaj onidiroj cirkulighis, kiam vi kaj li estis for. Tio chi ne estis lia unua malsagheco, oni rakontis. Dorf estis ricevinta grandan sumon da mono de li por silenti kaj foriri, oni diris; aliuloj pretendis, ke _shi_ ricevis ghin. Samtempe ne kashighis, ke nia firmao spertis malfacilajhojn pagi siajn shuldojn. Kio estis pli komprenebla, ke la klachantoj kunligis tiujn du onidirojn? Kiam shi restis chi tie kaj vivis en malricheco, oni pretendis, ke li estis preninta la monon kun si al Usono, kaj la onidiro chiam pligrandigis la sumon. FRAULINO HESSEL Kaj vi, Karsten --? KONSULO BERNICK Mi kaptis tiun famon kiel savtabulon. FRAULINO HESSEL Vi pluen disvastigis ghin? KONSULO BERNICK Mi ne kontraudiris ghin. La kreditoroj komencis treti al ni pli proksimen; mi devis trankviligi ilin; gravis ke oni ne ekhavus malfidon al la solideco de la firmao; momenta malbonshanco estis nin frapinta; ili ne devus sin altrudi; nur atendi tempon; chiu ekhavus sian bonhavon. FRAULINO HESSEL Kaj chiu ekhavis sian bonhavon? KONSULO BERNICK Jes, Lona, tiu famo savis nian firmaon kaj faris min la homo, kiu mi nun estas. FRAULINO HESSEL Mensogo do faris vin la homo, kiu vi nun estas. KONSULO BERNICK Al kiu tio damaghis tiam? Estis la intenco de Johan neniam reveni. FRAULINO HESSEL Vi demandas, chu kiun ghi damaghis. Rigardu en vin mem, kaj diru al mi, chu vi mem ne kaptis damaghon. KONSULO BERNICK Ekrigardu en kiun ajn homon, kaj vi trovos en chiu ajn almenau unu nigran punkton, kiun li devas kashi. FRAULINO HESSEL Kaj Vi nomas Vin la kolonoj de la socio! KONSULO BERNICK La socio ne havas pli bonajn. FRAULINO HESSEL Kiom gravas, ke tia socio subtenighas au ne? Pri kio temas en tio chi? La shajno kaj la mensogo -- kaj nenio alia. Jen vi vivas, la plej elstara viro de la urbo, en gloro kaj ghojo, en potenco kaj honoro, vi, kiu gluis la krimulsignon sur senkulpulon. KONSULO BERNICK Chu vi ne pensas, ke mi profunde sentas mian maljuston kontrau li? Kaj chu vi ne kredas, ke mi estas preta ree bonfari ghin? FRAULINO HESSEL Per kio? Parolante? KONSULO BERNICK Chu tion vi povus postuli? FRAULINO HESSEL Kio alia povus rebonigi tian maljustajhon? KONSULO BERNICK Mi estas richa, Lona; Johan povas prezenti postulon kiun ajn -- FRAULINO HESSEL Jes, ofertu al li monon, kaj vi audos, kion li respondos. KONSULO BERNICK Chu vi konas liajn intencojn? FRAULINO HESSEL Ne, post hierau li estas silenta. Estas kvazau chio tio faris lin matura viro. KONSULO BERNICK Mi devas paroli kun li. FRAULINO HESSEL Jen li estas. (_Johan Tonnesen_ venas de dekstre.) KONSULO BERNICK (al li) Johan --! JOHAN TONNESEN (deturnante) Unue _mi_. Hierau matene mi donis al vi mian vorton por silenti. KONSULO BERNICK Vi tion faris. JOHAN TONNESEN Sed tiam mi ankorau ne sciis -- KONSULO BERNICK Johan, permesu al mi per du vortoj klarigi al vi la konekson -- JOHAN TONNESEN Ne bezonighas; mi tute bone komprenas la konekson. La firmao estis tiam en malfacila stato; kaj kiam mi do estis for, kaj vi havis potencon super sendefenda nomo kaj famo --. Nu, mi ne ege imputas al vi tion; ni estis junaj kaj facilanimaj en tiuj tagoj. Sed nun mi bezonas la veron, kaj nun vi devas paroli. KONSULO BERNICK Kaj ghuste nun mi bezonas mian tutan moralan estimon, kaj tial mi ne _povas_ paroli nun. JOHAN TONNESEN Mi ne ghenas min pro la fikciajhoj kiujn vi disvastigis pri mi; estas tio alia, por kio vi prenu la kulpon. Dina farighu mia edzino, kaj chi tie, en chi tiu urbo, mi volas vivi kaj loghi kaj konstrui kun shi. FRAULINO HESSEL Vi jenon volas? KONSULO BERNICK Kun Dina! Kiel via edzino? Chi tie en la urbo! JOHAN TONNESEN Jes, ghuste chi tie; mi volas resti chi tie por spiti chiujn tiujn mensogantojn kaj kalumniantojn. Sed por gajni shin, estas necese, ke vi liberigu min. KONSULO BERNICK Chu vi pripensis, ke se mi konfesos la unuan, mi ankau samtempe prenos sur min la duan? Vi volas diri, ke el niaj libroj mi povas pruvi, ke neniu trompo estas okazinta? Sed tion mi ne povos; niaj libroj tiam ne tiel akurate tenighis. Kaj ech se mi povus, -- kion per tio gajnighus? Chu mi ne almenau starus kiel la homo, kiu iam savis sin per mensogo, kaj kiu dum dek kvin jaroj lasis tiun mensogon kaj chiujn la aliajhojn fiksighi, sen esti farinta pashon kontraue? Vi ne plu konas nian socion; alie vi devus scii ke tio chi frakasus min ghisfunde. JOHAN TONNESEN Mi povas nur diri al vi, ke mi volas preni la filinon de sinjorino Dorf kiel edzinon, kaj vivi kun shi en chi tiu urbo. KONSULO BERNICK (sekigas la shviton de la frunto) Auskultu, Johan, -- kaj ankau vi, Lona. Ne estas ordinaraj cirkonstancoj en kiuj mi staras ghuste en tiuj chi tagoj. Mi staras tiel, ke se tiu chi frapo direktighos al mi, vi estos min detruintaj, kaj ne nur min, sed ankau grandan benorichan estontecon por la socio, kiu tamen estis via hejmo dum la infanaj jaroj. JOHAN TONNESEN Kaj se mi ne direktos la frapon kontrau vin, mi detruos mem mian tutan estontan felichon. FRAULINO HESSEL Parolu daure, Karsten. KONSULO BERNICK Do auskultu. Estas pri la fervoja afero, kaj tiu afero ne estas tute tiel simpla, kiel vi opinias. Vi certe audis priparolata pasintan jaron marbordan linion? Ghi ricevis multajn, gravajn vochojn por si chi tie en la urbo kaj ankau en la chirkauajho; sed mi malhelpis ghin, char ghi malutilus al nia vaporshiptrafiko lau la marbordo. FRAULINO HESSEL Chu vi mem interesighis en tiu vaporshiptrafiko? KONSULO BERNICK Jes. Sed neniu kuraghis suspekti min de tiu flanko; mi havis mian estimitan nomon kiel shildon kaj shirmilon super mi. Cetere mi estus povinta porti la perdon; sed la loko ne estus ghin portinta. Do decidighis por la internlanda linio. Kiam tio estis okazinta, mi certigis al mi en tuta silento, ke flanka fervojo povus esti metata chi-malsupren al la urbo. FRAULINO HESSEL Kial en tuta silento, Karsten? KONSULO BERNICK Chu vi audis priparolataj la grandajn achetojn de arbaraj proprajhoj, de minejoj kaj de akvofaloj --? JOHAN TONNESEN Jes, estas ja eksterurba asocio -- KONSULO BERNICK Tiel ke tiuj bienoj nun situas, ili estas preskau senvaloraj por la disaj posedantoj; ili tial estas venditaj sufiche malmultekoste. Se oni atendus ghis la flanka fervojo estus priparolata, la posedantoj postulus malmoderajn prezojn. FRAULINO HESSEL Bone, bone; sed kio sekve? KONSULO BERNICK Nun venas tio, kio povas esti malsame eksplikata, -- tio, kion homo en nia socio nur povas konfesi, se li havas nemakulitan kaj estimatan nomon al kiu sin apogi. FRAULINO HESSEL Nu? KONSULO BERNICK Estas mi, kiu achetis chion. FRAULINO HESSEL Vi? JOHAN TONNESEN Je propra respondeco? KONSULO BERNICK Je propra respondeco. Se la flanka fervojo realighos, mi estos milionulo; se ghi ne realighos, mi estos ruinigita. FRAULINO HESSEL Tio estas riska, Karsten. KONSULO BERNICK Mi riskis mian tutan kapitalon sur tio chi. FRAULINO HESSEL Mi ne pensas pri la kapitalo; sed kiam tio malkashighos, ke -- KONSULO BERNICK Jes, tie estas la nodpunkto. Kun la nemakulita nomo, kiun mi ghis nun portis, mi povas preni tiun aferon sur miajn shultrojn, porti ghin antauen, kaj diri al miaj kuncivitanoj: Vidu, tion mi riskis por la bono de la socio. FRAULINO HESSEL Por la socio? KONSULO BERNICK Jes; kaj ech ne unu volas dubi pri miaj intencoj. FRAULINO HESSEL Tamen trovighas homoj, kiuj agis pli malferme ol vi, sen subintencoj, sen flankaj konsideroj. KONSULO BERNICK Kiuj? FRAULINO HESSEL Kompreneble kaj Rummel kaj Sandstad kaj Vigeland. KONSULO BERNICK Por gajni ilin mi devis inici ilin pri la afero. FRAULINO HESSEL Kaj sekve? KONSULO BERNICK Ili rezervis al si kvinonon de la profito por divido. FRAULINO HESSEL Ho, tiuj kolonoj de la socio! KONSULO BERNICK Chu ne estas la socio mem, kiu devigas nin iri lau insidaj vojoj? Kio okazus chi tie, se mi ne estus aginta en silento? Chiuj estus sin enjhetintaj en la entreprenon, dividantaj, disigantaj, fushantaj la tuton. En chi tiu urbo estas neniu homo krom mi, kiu komprenas kiel gvidi tian grandan entreprenon, kiel tiu chi farighos; en chi tiu lando estas entute nur la enmigrintaj familioj, kiuj havas talenton por pli grandaj entreprenoj. Tial mia konscienco absolvas min en tiu chi rilato. Nur en miaj manoj chi tiuj proprajhoj povos farighi daura beno por la multaj, al kiuj ili havigos panon. FRAULINO HESSEL En tio mi opinias ke vi pravas, Karsten. JOHAN TONNESEN Sed mi ne konas tiujn multajn, kaj la felicho de mia vivo estas en risko. KONSULO BERNICK La bonstato de via naskighloko estas en risko. Se malkashighos aferoj, kiuj jhetas ombron sur mian antauan konduton, mia kontrauuloj kun unuighintaj fortoj atakos min. Junula malprudento neniam forvishighas en nia socio. Oni volas ekzameni mian tutan intertempan vivon, eltiri milojn da etaj okazajhoj, interpreti kaj ekspliki ilin en la lumo de tio, kio malkashighus; oni volas frakasi min sub la pezo de famoj kaj kalumnioj. El la fervoja afero mi devos retirighi; kaj se mi malkaptos ghin, ghi falos, kaj mi estos samtempe ruinigita kaj civitane morta. FRAULINO HESSEL Johan, post tio kion vi nun audis, vi devas forvojaghi kaj silenti. KONSULO BERNICK Jes, jes, Johan, tion vi devas! JOHAN TONNESEN Jes, mi forvojaghos kaj ankau silentas; sed mi revenos, kaj tiam mi parolos. KONSULO BERNICK Restu tie transe, Johan; silentu, kaj mi volonte dividos kun vi -- JOHAN TONNESEN Retenu vian monon, sed redonu al mi mian nomon kaj mian reputacion. KONSULO BERNICK Kaj oferi mian propran! JOHAN TONNESEN Pri tio vi kaj via socio devas akordighi. Mi devas kaj volas gajni Dina por mi. Tial mi forvojaghos jam morgau per "Indian Girl" -- KONSULO BERNICK Per "Indian Girl"? JOHAN TONNESEN Jes. La shipestro promesis kunpreni min. Mi transvojaghos, mi diras; mi vendos mian bienon kaj ordigas miajn aferojn. Post du monatoj mi estos reveninta. KONSULO BERNICK Kaj tiam vi volas paroli? JOHAN TONNESEN Tiam la kulpulo prenu la kulpon mem. KONSULO BERNICK Chu vi forgesas, ke tiam mi devos preni _tion_ sur min, pri kio mi _ne_ estas kulpa? JOHAN TONNESEN Kiu antau dek kvin jaroj utiligis tiun hontindan famon? KONSULO BERNICK Vi pelas min al malespero! Sed se vi parolos, mi chion neos! Mi diros, ke estas komploto kontrau mi; vengho; ke vi venis chi tien por elpremi monon de mi! FRAULINO HESSEL Honto al vi, Karsten! KONSULO BERNICK Mi estas malespera, mi diras; kaj mi luktos por la vivo. Mi neos chion, chion! JOHAN TONNESEN Mi havas viajn du leterojn. En mia kofro mi trovis ilin inter miaj aliaj paperoj. Chi-matene mi tralegis ilin; ili estas sufiche klaraj. KONSULO BERNICK Kaj tiujn vi volas prezenti? JOHAN TONNESEN Se farighos necese. KONSULO BERNICK Kaj post du monatoj vi denove estos chi tie? JOHAN TONNESEN Mi tion esperas. La vento estas bona. Post tri semajnoj mi estos en New York --, se "Indian Girl" ne subakvighos. KONSULO BERNICK (ekmire) Subakvighos? Kial "Indian Girl" subakvighus? JOHAN TONNESEN Ne, ankau mi tiel pensas. KONSULO BERNICK (preskau ne audeble) Subakvighi? JOHAN TONNESEN Jes, Bernick, nun vi do scias, kio atendas; dume vi devas konsideri la situacion. Adiau! Salutu al Betty, kvankam shi ne akceptis min kiel fratino. Sed Marta mi tamen volas vidi. Shi diru al Dina --; shi promesu al mi -- (Li eliras tra la malantaua pordo maldekstre.) KONSULO BERNICK (al si mem) "Indian Girl" --? (rapide) Lona, vi _devas_ malhelpi tion chi! FRAULINO HESSEL Vi mem vidas, Karsten, -- mi ne plu havas potencon super li. (Shi iras post _Johan_ en la chambron maldekstre.) KONSULO BERNICK (en maltrankvilaj pensoj) Subakvighi --? (_Shipkonstruisto Aune_ venas de dekstre.) SHIPKONSTRUISTO AUNE Je via permeso, chu estas konvene por la konsulo --? KONSULO BERNICK (turnas sin impete) Kion Vi volas? SHIPKONSTRUISTO AUNE Peti chu mi povu fari demandon al la konsulo. KONSULO BERNICK Nu ja; rapidighu. Pri kio Vi volas demandi? SHIPKONSTRUISTO AUNE Mi volas demandi, chu estas firma decido, -- neshangheble firma decido, -- ke mi estus maldungata de la farejo, se "Indian Girl" ne povus forveli morgau? KONSULO BERNICK Kio nun? La shipo ja _farighos_ preta por forveli. SHIPKONSTRUISTO AUNE Jes, -- ghi farighos. Sed se ghi ne farighos, -- chu mi tiam maldungighus? KONSULO BERNICK Por kio tiaj senutilaj demandoj? SHIPKONSTRUISTO AUNE Mi ege volus scii tion, sinjoro konsulo. Respondu al mi pri _tio_: Chu mi maldungighus? KONSULO BERNICK Chu mia vorto kutime estas fiksa au ne? SHIPKONSTRUISTO AUNE Mi do morgau estus perdinta la pozicion, kiun mi havas en mia domo kaj inter tiuj al kiuj mi plej proksime apartenas, -- perdinta mian influon en la rondo de la laboristoj, -- perdinta la eblecon bonfari inter la malaltaj kaj malrichaj homoj en la societo. KONSULO BERNICK Aune, pri tiu punkto ni estas finitaj. SHIPKONSTRUISTO AUNE Nu, do "Indian Girl" forvelu. (mallonga silento) KONSULO BERNICK Auskultu; mi ne povas direkti miajn okulojn en chiujn lokojn; ne povas respondeci por chio; -- Vi povas aserti al mi, ke la riparado estas neriprocheble farita? SHIPKONSTRUISTO AUNE Vi fiksis mallongan tempolimon, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Sed la riparo estas tauga, Vi diras? SHIPKONSTRUISTO AUNE Ni havas ja bonan veteron kaj somertempon. (denova pauzo) KONSULO BERNICK Chu Vi havas ion pli al mi direndan? SHIPKONSTRUISTO AUNE Mi ne scias pri io alia, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Do, -- "Indian Girl" forvelos -- SHIPKONSTRUISTO AUNE Morgau? KONSULO BERNICK Jes. SHIPKONSTRUISTO AUNE Nu ja. (Li salutas kaj foriras.) (_Konsulo Bernick_ staras momenton sendecida; tuj poste li iras rapide al la elireja pordo, kvazau volante revoki Aune, sed haltas maltrankvila kun la mano sur la anso. Samtempe malfermighas la pordo de ekstere, kaj _plenrajtigito Krap_ envenas.) PLENRAJTIGITO KRAP (mallaute) Aha, li estis chi tie. Chu li konfesis? KONSULO BERNICK Hm --; chu Vi ion malkashis? PLENRAJTIGITO KRAP Chu tio bezonighas? Chu la konsulo ne vidis la malbonan konsciencon ekrigardi el liaj okulanguloj? KONSULO BERNICK Ho chu; -- tiajho ne vidighas. Chu Vi ion malkashis, mi demandas? PLENRAJTIGITO KRAP Mi ne povis alveni; estis tro malfrue; ili jam estis tiranta la shipon el la doko. Sed ghuste tiu urgho klare montras, ke -- KONSULO BERNICK Montras nenion. La inspekto do jam okazis? PLENRAJTIGITO KRAP Kompreneble; sed -- KONSULO BERNICK Vi do nun vidas. Kaj oni kompreneble trovis nenion priplendindan? PLENRAJTIGITO KRAP Sinjoro konsulo, Vi certe scias kiel tiaj inspektoj okazas, precipe en shipfarejo, kiu havas tian bonan nomon kiel la nia. KONSULO BERNICK Same bone; ni do estas senplendindaj. PLENRAJTIGITO KRAP Sinjoro konsulo, chu Vi vere nenion rimarkis en Aune, ke --? KONSULO BERNICK Aune tute trankviligis min, mi diras al Vi. PLENRAJTIGITO KRAP Kaj mi diras al Vi, ke mi estas morale konvinkita, ke -- KONSULO BERNICK Kion tio chi signifu, sinjoro Krap? Mi ja komprenas, ke Vi portas malamikan senton kontrau la viro; sed se Vi volas iel malutili al li, Vi devas elekti alian okazon. Vi scias kiel grave estas por mi -- au pli ghuste por la shipsocieto -- ke "Indian Girl" forvelu morgau. PLENRAJTIGITO KRAP Nu bone; tio okazu; sed kiam ni audos ion de _tiu_ shipo -- hm! (_Komercisto Vigeland_ envenas de dekstre.) KOMERCISTO VIGELAND Estime bonan tagon, sinjoro konsulo. Chu Vi havas liberan momenton? KONSULO BERNICK Je Via servo, sinjoro Vigeland. KOMERCISTO VIGELAND Jes, mi nur volus audi, chu ne ankau Vi subtenas la decidon, ke "La Palmo" forvelu morgau? KONSULO BERNICK Jes; tio ja estas interkonsentita afero. KOMERCISTO VIGELAND Sed nun la shipestro venis al mi informante, ke estas prognozo por ventego. PLENRAJTIGITO KRAP La barometro multe falis de post la mateno. KONSULO BERNICK Chu? Chu ni povas atendi ventegon? KOMERCISTO VIGELAND Almenau fortan venton; sed ne kontrauventon; male -- KONSULO BERNICK Hm; nu, kion Vi do diras? KOMERCISTO VIGELAND Mi diras, kiel mi diris al la shipestro, ke "La Palmo" estas en la mano de la providenco. Kaj cetere ghi ja unue velos nur trans la Nordan Maron; kaj en Anglio la frajtaj prezoj estas ja nun tiel kontentige altaj, ke -- KONSULO BERNICK Jes, kauzus al ni perdon, se ni atendus. KOMERCISTO VIGELAND La shipo estas ja solida, kaj krome plene asekurita. Ne, sed tiarilate estas pli riske por "Indian Girl" -- KONSULO BERNICK Kiel tio? KOMERCISTO VIGELAND Ghi ja ankau forvelos morgau. KONSULO BERNICK Jes, la shipsocieto forte urghis, kaj cetere -- KOMERCISTO VIGELAND Nu, se tiu malnova kesto kuraghas forveli, -- kaj krome kun tia shipanaro, -- estus honto, se ni ne -- KONSULO BERNICK Nu bone. Supozeble Vi havas la shipdokumentojn kun Vi? KOMERCISTO VIGELAND Jes, jen. KONSULO BERNICK Bone; nun bonvole eniri kun sinjoro Krap. PLENRAJTIGITO KRAP Bonvolu; estos tuj aranghata. KOMERCISTO VIGELAND Dankon. -- Kaj la rezulton ni metos en la manon de la chiopova, sinjoro konsulo. (Li iras kun _plenrajtigito Krap_ en la antauan chambron maldekstre. _Adjunkto Rorlund_ envenas tra la ghardeno.) ADJUNKTO RORLUND Ah, chu mi renkontu Vin hejme je tiu chi tempo de la tago, sinoro konsulo? KONSULO BERNICK (enpense) Kiel Vi vidas. ADJUNKTO RORLUND Jes, tamen estis pro la sinjorino, ke mi eniris. Mi imagis al mi, ke shi bezonus iun konsolan vorton. KONSULO BERNICK Shi eble bezonus. Sed ankau mi volus iomete paroli kun Vi. ADJUNKTO RORLUND Kun plezuro, sinjoro konsulo. Sed kio estas al Vi? Vi aspektas tute pale kaj konfuzite. KONSULO BERNICK Chu? Chu mi tiel aspektas? Jes, kiel povas esti aliaspekte, -- tiom kiom nuntempe amasighas antau min? Tuta, mia granda komerco, -- kaj ankau la fervoja establajho --. Auskultu: en unu vorto, sinjoro adjunkto; permesu al mi fari al Vi demandon. ADJUNKTO RORLUND Tre volonte, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Estas penso, kiu falis en min. Kiam oni staras antau tia vastatinga entrepreno, kiu postulus unu opan oferon --? ADJUNKTO RORLUND Kiel vi pensas? KONSULO BERNICK Ekzemple mi supozas: viro intencas establi grandan fabrikon. Li scias certe -- char chiuj spertoj montris tion -- ke frue au malfrue dum la ekspluatado en tiu fabriko homaj vivoj perdighos. ADJUNKTO RORLUND Jes, tio estas nur tro vershajna. KONSULO BERNICK Au iu jhetas sin sur ekspluatado de minejoj. Li prenas kaj familiaj patroj kaj junaj vivfortaj homoj en sian servon. Chu oni ne povas kun certeco diri, ke ne chiuj tiuj travivos. ADJUNKTO RORLUND Jes bedaurinde, sendube estas tiel. KONSULO BERNICK Nu. Tia viro ja scias antaue, ke la entrepreno, kiun li realigos, sendube iam kostos homa vivo. Sed tiu entrepreno estas ghenerale utila; por chiu vivo, kiun ghi kostas, ghi same sendube progresigas la bonfarton de multaj centoj. ADJUNKTO RORLUND Aha, Vi pensas pri la fervojo, -- pri chiuj tiuj dangheraj fosadoj kaj krevigadoj de rokoj kaj chio tio -- KONSULO BERNICK Jes; nu jes; mi pensas pri la fervojo. Kaj krome, -- la fervojo farighos kauzo por fabrikoj kaj ekspluatado de minejoj. Sed chu Vi tamen ja opinias --? ADJUNKTO RORLUND Kara sinjoro konsulo, Vi estas preskau tro konscienca. Mi pensas, ke kiam Vi metas la aferon en la manon de la providenco -- KONSULO BERNICK Jes; certe ja; la providenco -- ADJUNKTO RORLUND -- Vi estas senkulpa. Vi konstruu fidoplene la fervojon. KONSULO BERNICK Jes, sed nun mi supozas specialan okazon. Mi supozas, ke trovighis bor-truo, kiu eksplodighus, kaj tio en danghera loko; sed se tiu bor-truo ne eksplodighus, ne eblus realigi la fervojon. Mi supozas, ke la ingheniero scias, ke kostos la vivo de tiu laboristo, kiu brulfajrigu la mechon; sed fajrigata ghi devas esti, kaj estas la devo de la ingheniero sendi laboriston tien por fari la taskon. ADJUNKTO RORLUND Hm -- KONSULO BERNICK Mi scias, kion Vi volas diri. Estus laudinde, se la ingheniero mem prenus la mechon, kaj irus al la bor-truo por ghin brulfajrigi. Sed tiajhon oni ne faras. Li sekve devas oferi laboriston. ADJUNKTO RORLUND Tion ingheniero neniam farus che ni. KONSULO BERNICK Neniu ingheniero en la grandaj landoj hezitus tion fari. ADJUNKTO RORLUND En la grandaj landoj? Nu, tion mi ja kredas. En tiuj koruptaj senkonsciencaj socioj -- KONSULO BERNICK Ho, tamen estas multaj bonoj en tiuj socioj. ADJUNKTO RORLUND Kaj tion Vi povas diri, Vi, kiu mem --? KONSULO BERNICK En la grandaj socioj ili tamen havas eblecojn antauenigi utilan entreprenon; tie ili havas kuraghon oferi ion por granda afero; sed chi tie oni restriktighas de chiaspecaj malgrandanimaj konsideroj kaj skrupuloj. ADJUNKTO RORLUND Chu homa vivo estas malgrandanima konsidero? KONSULO BERNICK Kiam tiu homa vivo staras kiel minaco al la bono de miloj. ADJUNKTO RORLUND Sed Vi starigas tute nepenseblajn kazojn, sinjoro konsulo! Mi tute ne komprenas Vin hodiau. Kaj Vi ech montras al la grandaj socioj. Jes, tie fremde, -- kion valoras homa vivo tie? Tie ili ne kalkulas per homaj vivoj, sed per kapitaloj. Sed ni ja staras sur tute alia morala starpunkto, mi opinias. Rigardu al nia honesta profesio de shipposedantoj! Menciu unu solan shipposedanton che ni, kiu por fia gajno volus oferi homan vivon! Kaj imagu tiujn friponojn en la grandaj socioj, kiuj por avantagho chartedonas unu nemartaugan shipon post la alia -- KONSULO BERNICK Mi ne parolas pri nemartaugaj shipoj! ADJUNKTO RORLUND Sed mi parolas pri ili, sinjoro konsulo. KONSULO BERNICK Jes, sed pro kio? Tio ja ne rilatas al la afero. -- Ho, tiuj bagatelaj timoplenaj konsideroj! Se generalo che ni kondukus siajn homojn en la pafadon kaj ekhavus ilin mortpafataj, li poste ricevus sendormajn noktojn. Tiel ne estas aliloke. Vi audus kion tiu tie interne rakontas -- ADJUNKTO RORLUND Li? Kiu? La usonano --? KONSULO BERNICK Nu jes. Vi audus, kiel oni en Usono -- ADJUNKTO RORLUND Li estas tie? Kaj tion Vi ne diras al mi. Mi volas tuj -- KONSULO BERNICK Vi ne sukcesos; Vi nenien atingos pri li. ADJUNKTO RORLUND Tion ni vidu. Nu, jen li estas. (_Johan Tonnesen_ venas de la chambro maldekstre.) JOHAN TONNESEN (Parolas malantauen tra la malferma pordo:) Jes, jes, Dina, ke tiel estu; sed mi tamen ne lasos vin. Mi revenos, kaj tiam farighos bone inter ni. ADJUNKTO RORLUND Je Via permeso, al kio vi aludas per tiuj vortoj? Kion Vi volas? JOHAN TONNESEN Mi volas, ke tiu juna knabino, antau kiu Vi hierau nigrigis min, farighu mia edzino. ADJUNKTO RORLUND Via --? Kaj Vi povas imagi al Vi, ke --? JOHAN TONNESEN Mi volas havi shin edzine. ADJUNKTO RORLUND Nu, do vi spertu -- (iras al la duone malferma pordo) Sinjorino Bernick, Vi bonvole devas esti atestanto --. Kaj ankau Vi, fraulino Marta. Kaj igu Dina enveni. (vidas _fraulinon Hesse