The Project Gutenberg EBook of Hedda Gabler, by Henrik Ibsen This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org Title: Hedda Gabler Dramo en kvar aktoj Author: Henrik Ibsen Translator: Odd Tangerud Release Date: September 5, 2006 [EBook #19183] Language: Esperanto Character set encoding: ASCII *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HEDDA GABLER *** Produced by William Walter Patterson, Geraldine Wright and Andrew Sly HENRIK IBSEN HEDDA GABLER Dramo en kvar aktoj (1890) Tradukis Odd Tangerud Eldonejo: Jec Scandinavia a/s Postboks 54. N - 3401 Lier Tlf. 32 85 50 01, Fax. 32 85 50 82 ISBN 82-91707-61-8 ROLOJ: JORGEN TESMAN, stipendiulo pri arthistorio SINJORINO HEDDA TESMAN, lia edzino FRAULINO JULIANE TESMAN, lia onklino SINJORINO ELVSTED ASESORO BRACK EJLERT LOVBORG BERTE, servistino en la domo de la geedzoj Tesman (Brack prononcighas: _Brak_ Jochum prononcighas: _Jokum_ [o/] prononcighas: franca _eu_ au germana _oe_) (La intrigo okazas en la vilao de _Tesman_ en la okcidenta parto de la urbo.) UNUA AKTO (Grandspaca, bele kaj elegante meblita salono kun dekoro en malhelaj koloroj. Sur la fona muro estas largha pordaperturo kun flankentiritaj kurtenoj. Tiu aperturo kondukas en pli malgrandan chambron, meblitan en la sama stilo kia la salono. Sur la dekstra muro de tiu chi estas duala pordo, kiu kondukas al la antauchambro. Sur la kontraua, maldekstra muro estas vitra pordo, ankau tiu kun flankentirita kurteno. Tra la fenestroj oni vidas parton de ekstera verando kun tegmento kaj foliarboj kun autunaj koloroj. Antaue sur la planko staras ovala tablo kovrita de tuko kaj kun seghoj chirkaue. Antaue sur la dekstra muro estas largha, malhela porcelana forno, altdorsa apogsegho, skabelo kun kuseno kaj du taburetoj. En la dekstra angulo estas angulsofo kaj malgranda ronda tablo. Antaue, iom tirita de la muro, estas sofo. Interne apud la vitra pordo estas piano. Ambauflanke de la fona pordo staras etagheroj kun ajhoj el terakoto kaj majoliko. Che la fona muro de la malantaua chambro oni vidas sofon, tablon kaj kelkajn seghojn. Super tiu sofo pendas portreto de belaspekta, maljuna viro en uniformo de generalo. Super la tablo pendas lampo kun neklara, laktokolora, vitra kupolo. -- Chirkaue en la salono estas multaj florbukedoj metitaj en vazojn. Aliaj kushas sur la tabloj. Sur la plankoj de ambau chambroj kushas dikaj tapishoj. -- Matena lumo. La suno brilas tra la vitra pordo.) (_Fraulino Juliane Tesman_, kun chapelo kaj sunombrelo, envenas de la antauchambro, akompanata de _Berte_, kiu portas bukedon, chirkauvolvitan de papero. _Fraulino Tesman_ estas bonaspekta kaj bonanima sinjorino de proksimume 65 jaroj. Belete sed simple vestita en griza promena vesto. _Berte_ estas iom agha servistino kun ordinara kampara aspekto.) FRAULINO TESMAN (haltas interne de la pordo, auskultas kaj diras mallaute) Vere mi kredas, ke ili ankorau ne ellitighis. BERTE (same mallaute) Estas ja kiel mi diris, fraulino. Pensu, -- tiom malfrue kiom la vaporshipo alvenis en la nokto. Kaj jen poste! Dio mia, -- kiom la juna sinjorino volis elpaki, antau ol sin retiri por ripozi. FRAULINO TESMAN Jes, ja, -- lasu ilin nur bone ripozi. Sed freshan matenan aeron ili almenau havu enen al si, kiam ili venos. (shi iras al la vitra pordo kaj tute malfermas ghin) BERTE (apud la tablo, iom konfuzita kun la bukedo en la mano) Honto al mi se plu estas konvena loko. Mi opinias, ke mi metu ghin chi tien, fraulino. (metas la bukedon antaue sur la pianon) FRAULINO TESMAN Do nun vi havas novajn gemastrojn, mia kara Berte. Dio sciu, ke estis por mi pli ol zorgoplene rezigni pri vi. BERTE (plorprete) Tamen pri mi, fraulino! Kion mi diru? Mi, kiu dum tiom da jaroj estis en la servo de la fraulinoj. FRAULINO TESMAN Ni devas trankvile akcepti la staton. Vere estas nenio alia farebla. Vidu, Jorgen _devas_ havi vin en la domo che si. Li devas. Vi ja kutimighis mastrumi por li ek de kiam li estis knabeto. BERTE Jes, sed tamen, fraulino, mi tiom zorge pensas pri shi, kiu kushas hejme. Kompatinda shi, kiu mem estas tute senhelpa. Kaj jen kun la nova servistino! Neniam en la mondo lernas shi kontentigi al la bezonoj de tiu malsana homo. FRAULINO TESMAN Nu, mi certe sukcesos instrui shin al tio. Kaj la plimulton mi kompreneble prenos sur min mem. Pro mia malfelicha fratino vi ne bezonas maltrankvilighi, mia kara Berte. BERTE Nu jes, sed estas ankau alia afero, fraulino. Mi multe timas, ke mi ne povos sufiche kontentigi al la juna sinjorino. FRAULINO TESMAN Nu bona Dio, -- en la unua tempo eble okazos io tia. BERTE Char aspekte shi estas tre pretendema. FRAULINO TESMAN Kompreneble. Filino de generalo Gabler. Kaj pripensu al kio shi estis kutimita dum la generalo vivis. Chu vi memoras, kiam shi kune kun sia patro rajdis lau la vojo? En la longa, nigra draprobo? Kaj kun plumo en la chapelo? BERTE Jes, jes, -- estu certa! -- Sed vere mi ne tiam imagis, ke farighus paro el shi kaj la kandidato. FRAULINO TESMAN Ankau mi ne. -- Sed atentu -- Berte, -- dum mi memoras: De nun vi ne titolu Jorgen kandidato. Vi devas diri "la doktoro". BERTE Jes, ankau la juna sinjorino menciis tion -- chinokte, -- jhus kiam ili envenis la pordon. Chu vere _estas_ tiel, fraulino? FRAULINO TESMAN Jes, efektive estas tiel. Imagu, Berte, -- ili faris lin doktoro eksterlande. Nun dum la vojagho, komprenu. Pri tio mi audis ech ne vorteton, -- antau ol li mem rakontis tie malsupre sur la shipkajo. BERTE Jes, ja, li certe kapablas farighi kio ajn. Tiom lerta kiom _li_ estas. Sed mi neniam kredis, ke li ankau volis komenci kuraci homojn. FRAULINO TESMAN Ne, ne estas tia doktoro, kia li farighis. -- (kapskuas signifoplene) Tamen baldau vi eble nomu lin io alia, kio estas ankorau pli grandioza. BERTE Chu vere! Kio estos tio, fraulino? FRAULINO TESMAN (ridetas) Hm, -- nu, tion vi scius! (emociita) Aj, Dio mia, -- se karmemora Jochum povus rigardi el sia tombo, kaj vidi, kio farighis el lia knabeto! (chirkaurigardas) Sed auskultu, Berte, -- kial vi _jenon_ faris? -- Forprenis la kovrajhojn de chiuj mebloj? BERTE Sinjorino diris, ke mi tion faru. Shi ne shatas kovrajhojn sur la seghoj, shi diris. FRAULINO TESMAN Chu ili do uzos chi tiun chambron -- chiutage? BERTE Jes, shajne. Almenau lau Sinjorino. Char li mem, -- la doktoro, -- li nenion diris. (_Jorgen Tesman_ venas kantetante de la dekstra flanko de la malantaua chambro, portante malplenan, malfermitan valizon. Li estas mezstatura, juneca viro de 33 jaroj, iom diketa, kaj kun fidema, ronda, kontenta vizagho, blondaj haroj kaj barbo. Li portas okulvitrojn, kaj estas vestita en komforta, iom neglektema hejma vestajho.) FRAULINO TESMAN Bonan matenon, bonan matenon, Jorgen! TESMAN (che la pordo) Onklino Julle! Kara onklino Julle! (proksimighas kaj vigle agitas shian manon) Vi, chi tie -- tiom frue en la tago! Chu? FRAULINO TESMAN Jes, kompreneble ke mi devis fari etan viziton al vi. TESMAN Kaj tio ech se vi ne havis sufichan ripozon dum la nokto! FRAULINO TESMAN Ho, neniel afektas min. TESMAN Nu, cetere vi venis bone hejmen de la kajo? Chu? FRAULINO TESMAN Jes, vere mi faris, -- dank' al Dio. La asesoro ghentile akompanis min ghis la pordo. TESMAN Domaghe ke ni ne povis kunpreni vin en la veturilo. Sed vi ja mem vidis --. Hedda havis tiom da skatoloj, kiujn ni devis kunpreni. FRAULINO TESMAN Jes, vere ege multe da skatoloj shi havis. BERTE (al Tesman) Eble mi eniru por demandi Sinjorinon, chu estus io pri kio mi povus shin helpi? TESMAN Ne, dankon, Berte, -- vi ne faru. Se shi ion deziras, shi sonorigos, shi diris. BERTE (dekstren) Nu tiel. TESMAN Sed jen, -- kunprenu tiun chi valizon. BERTE (prenas ghin) Mi metos ghin en la subtegmentejon. (Shi eliras tra la pordo de la antauchambro.) TESMAN Imagu, onklino, -- tiun valizon mi havis tute plenshtopita de nuraj kopioj. Estas nekredeble kiom mi sukcesis kolekti en la arkivoj. Malnovaj, strangaj dokumentoj pri kiuj neniu ion sciis -- FRAULINO TESMAN Jes certe, vi ne malshparis vian tempon dum la nuptovojagho, vi, Jorgen. TESMAN Ne, tion mi ja povas diri. Sed demetu vian chapelon. Jen! permesu al mi malnodi la banton. Chu? FRAULINO TESMAN (dum li tion faras) Ho Dio mia, -- tio chi estas ja kvazau vi ankorau estus hejme che ni. TESMAN (turnas la chapelon en sia mano) Jen, -- kian belan, grandiozan chapelon vi havigis al vi! FRAULINO TESMAN Mi achetis ghin pro Hedda. TESMAN Pro Hedda? Chu? FRAULINO TESMAN Jes, por ke Hedda ne hontu pri mi, kiam ni kune promenos surstrate. TESMAN (karese frapetas shian vangon) Vi ja pensas pri chio, vi, onklino Julle! (metas la chapelon sur seghon che la tablo) Kaj nun, -- jen, -- ni eksidu chi tie en la sofo. Kaj iom babilu ghis Hedda venos. (Ili sidigas sin; shi metas sian sunombrelon en la angulon de la sofo.) FRAULINO TESMAN (prenas ambau liajn manojn kaj rigardas lin) Kiom benate bone estas denove havi vin vigle vivanta antau miaj okuloj, Jorgen! Ho vi, filo de nia karmemora Jochum! TESMAN Kaj kiom por mi! Ree rigardi vin, onklino Julle! Vin, kiu estis por mi kaj patro kaj patrino. FRAULINO TESMAN Jes, mi certe scias, ke vi daure amos viajn maljunajn onklinojn. TESMAN Sed estas do neniu plibonigo por onklino Rina. Chu? FRAULINO TESMAN Ho ne, kara, -- estas ja neniu plibonigo atendebla por shi, povrulino. Shi kushas tiel, kiel shi kushis dum tiuj multaj jaroj. Sed Dio permesu al mi havi shin ankorau iom da tempo! Char alie mi ne scias por kio vivi, Jorgen. Ech pli nun, komprenu, kiam mi ne plu havas vin por kiu mastrumi. TESMAN (frapetas shian dorson) Nu, nu, nu, --! FRAULINO TESMAN (abrupte shanghas temon) Kaj jen ech imagi ke vi estas edzighinta viro, Jorgen! -- Kaj ke estas vi, kiu kaptis Hedda Gabler! La charmegan Hedda Gabler. Jen imagu! Shi, kiu havis tiom da amindumantoj chirkau si! TESMAN (kantetas kaj ridetas kontente) Jes, mi vere kredas ke mi havas sufiche da bonaj amikoj promenantaj en la urbo, kiuj min envias. Chu ne? FRAULINO TESMAN Kaj ke vi ankau povis fari tian longan nuptovojaghon! Pli ol kvin, -- preskau ses monatojn -- TESMAN Nu, -- por mi estis ja ia studvojagho samtempe. Kiom da arkivoj kiom mi devis ekzameni! Kaj kiom da libroj kiom mi devis tralegi, kara! FRAULINO TESMAN Nu jes, tiel do estas. (pli intime kaj iom mallaute) Sed auskultu nun, Jorgen, -- chu vi ne havas ion -- ion kroman rakontindan? TESMAN De la vojagho? FRAULINO TESMAN J-e-e-s. TESMAN Ne, mi ne scias pri io alia ol tio, kion mi rakontis al vi en la leteroj. Ke mi ricevis la doktoran rangon tie sude -- tion mi ja rakontis al vi hierau. FRAULINO TESMAN Jes, tiaj aferoj, jes. Sed mi pensas, -- chu vi ne havas iujn, -- iujn tiajn -- esperojn --? TESMAN Esperojn? FRAULINO TESMAN Dio mia, Jorgen, -- mi ja estas via maljuna onklino! TESMAN Jes certe mi havas esperojn, ho jes. FRAULINO TESMAN Nu? TESMAN Mi havas ja la plej bonajn esperojn farighi profesoro post nelonge. FRAULINO TESMAN Jes, profesoro, jes -- TESMAN Au, -- mi povas rekte diri, ke mi certe scias, ke mi farighos. Sed kara, bona onklino Julle, -- tion vi ja mem bone scias! FRAULINO TESMAN (ridetante) Jes, certe mi scias. Vi pravas. (shanghas temon) -- Sed ni parolis pri la vojagho. -- Ghi certe postulis multe da mono, Jorgen? TESMAN Nu, bona Dio, -- la granda stipendio helpis ja longe. FRAULINO TESMAN Sed mi vere ne komprenas, ke ghi estis suficha por du. TESMAN Ne, ne. Tio ne estas facile komprenebla. Chu? FRAULINO TESMAN Kaj aldone _tio_, ke estas sinjorino, kun kiu oni vojaghas. Char tio estas ekstreme pli multekosta, laudire. TESMAN Jes, kompreneble, -- iom pli multekosta tio ja estas. Sed Hedda _devis_ havi tiun vojaghon, onklino! Shi vere _devis_. Io alia ne konvenus. FRAULINO TESMAN Ne, ne, ja ne konvenus. Char nuptovojagho estas ja kutimo nuntempe. -- Sed diru nun, -- chu vi jam sufiche trarigardis la apartamenton? TESMAN Ho jes, kredu. Mi jam estis surpiede de post heligho. FRAULINO TESMAN Kaj kiel chio al vi plachas? TESMAN Bonege! Tute bonege! Estas nur tio kion mi ne komprenas, por kio ni uzu la du malplenajn chambrojn, kiuj situas inter jena malantaua chambro kaj la dormochambro de Hedda? FRAULINO TESMAN (ridetas) Ho, mia kara Jorgen, tiujn vi certe bezonos -- post iom da tempo. TESMAN Jes, certe vi pravas, onklino Julle! Char kiam mia libraro kreskos, tiam --. Chu? FRAULINO TESMAN Ghuste, mia kara knabo. Ghuste pri via libraro mi pensis. TESMAN Plej kontenta mi ja estas pro Hedda. Antau nia fianchigho, shi ja ofte diris, ke shi nenie shatus loghi krom en la vilao de ministrino Falk. FRAULINO TESMAN Jen imagu, -- ke okazis, ke ghi estis por vendo. Jhus post via foriro. TESMAN Jes, onklino Julle, bonshanco akompanis nin. Chu? FRAULINO TESMAN Sed multekoste, mia kara Jorgen! Multekoste estos por vi, -- chio chi. TESMAN (rigardas shin iom timeme) Jes, eble farighos, onklino? FRAULINO TESMAN Ho, granda Dio! TESMAN Kiom, vi opinias? Proksimume? Chu? FRAULINO TESMAN Ne, tio neeblas por mi scii antau ol ni estos ricevintaj chiujn fakturojn. TESMAN Nu, feliche ke asesoro Brack akiris avantaghajn kondichojn por mi. Tion li mem skribis en letero al Hedda. FRAULINO TESMAN Jes ja, pri tio neniam timu, mia knabo. -- Krome por mebloj kaj tapishoj mi garantiis. TESMAN Garantiis? Vi? Kara onklino Julle, -- kian garantion povis _vi_ doni? FRAULINO TESMAN Mi asignis miajn rentojn. TESMAN (eksaltas) Kion! Viajn -- kaj la rentojn de onklino Rina! FRAULINO TESMAN Jes, mi ne trovis alian eblecon, kara. TESMAN (starigas sin antau shin) Sed chu vi tute frenezighis, onklino! Tiuj rentoj, -- estas ja la sola vivtenado por vi kaj onklino Rina. FRAULINO TESMAN Nu, nu, -- ne ekscitighu pro tio. Estas ja nur afero de formo, komprenu. Tion ankau diris asesoro Brack. Char estas li, kiu tiom bonvoleme ordigis chion por mi. Nur afero de formo, li diris. TESMAN Jes, eble bone. Sed tamen -- FRAULINO TESMAN Char nun vi ja ricevos vian propran salajron por pagi. Kaj, Dio mia, ech se ni devus iom elspezi --? Iom aldoni komence --? Estus ja nur ia felicho por ni. TESMAN Ho, onklino, -- neniam vi lacighas oferi vin por mi! FRAULINO TESMAN (ekstaras kaj metas siajn manojn sur liajn shultrojn) Chu mi do havas iun alian ghojon en tiu chi mondo, krom ebenigi la vojon por vi, mia kara knabo? Vi, kiu havis nek patron nek patrinon al kiuj vin teni. Kaj nun ni staras che la celo, kara! Aspektis malespere kelkfoje. Sed, bona Dio, nun vi superas, Jorgen! TESMAN Jes, estas strange kiel chio aranghis sin avantaghe. FRAULINO TESMAN Jes, -- kaj tiuj, kiuj kontraustaris vin -- kaj volis bari al vi la vojon, -- ili devas nun resti sube. Ili falis, tiuj, Jorgen! Tiu kiu estis por vi la plej danghera, -- li falis plej fatale, li. -- Kaj nun li kushas tiel, kiel li por si sternis, -- povra, miskonduta homo. TESMAN Chu vi ion audis pri Ejlert? Nome post kiam mi forvojaghis? FRAULINO TESMAN Nenion krom tio ke li eldonus novan libron. TESMAN Kion? Ejlert Lovborg? Jhus nun? Chu? FRAULINO TESMAN Jes, tion oni diras. Dio scias chu ghi ion valoras, chu? Ne, sed kiam la _via_ nova libro aperos, -- tio estos ja io alia, Jorgen! Pri kio ghi temos? TESMAN Ghi temos pri la hejma industrio en Brabant en la Mezepoko. FRAULINO TESMAN Jen, imagu, -- ke vi povas skribi ankau pri tia temo! TESMAN Cetere eble dauros ankorau longe pri tiu libro. Mi havas ja tiujn kompleksajn kolektojn, kiujn mi devas unue ordigi, komprenu. FRAULINO TESMAN Jes, ordigi kaj kolekti, -- tion vi vere scipovas. Ne vane vi estas la filo de karmemora Jochum. TESMAN Mi tre antaughojas komenci pri tio. Precipe nun, kiam mi ekhavis mian propran domon kaj hejmon kie labori. FRAULINO TESMAN Kaj antau chio nun, kiam vi gajnis shin, kiun via koro sopiris, kara Jorgen. TESMAN (chirkaubrakas shin) Ho jes, jes, onklino Julle! Hedda, -- shi estas ja la plej shatinda el chio! (rigardas al la pordo) Jen mi kredas, ke shi venas. Chu? (_Hedda_ venas de maldekstre tra la malantaua chambro. Shi estas sinjorino de proksimume 29 jaroj. Vizagho kaj staturo aspektas noble. La koloro de la hauto iom pala. La okuloj estas shtalgrizaj kaj esprimas malvarman, serenan trankvilon. La hararo estas bele bruneta, sed ne tre densa. Shi estas vestita en eleganta, libere pendanta antautagmeza kostumo.) FRAULINO TESMAN (iras al Hedda renkonte) Bonan matenon, kara Hedda! Kore al vi bonan matenon! HEDDA (donas al shi la manon) Bonan matenon, kara fraulino Tesman! Vizitante tiom frue? Estas ja tre afable. FRAULINO TESMAN (aspektas iom ghenata) Nu, -- chu la juna sinjorino bone dormis en sia nova hejmo? HEDDA Nu ja, dankon! Elteneble. TESMAN (ridas) Elteneble! Jen, jen, vi trovas esprimon, Hedda! Vi vere dormis profunde kiel shtono, kiam mi ellitighis. HEDDA Feliche. Krome oni devas ja sin kutimigi al chio nova, fraulino Tesman. Iom post iom. (rigardas maldekstren) Hu, -- jen la chambristino lasis la pordon de la altano malferma. Enondas kvazau maro da suno. FRAULINO TESMAN (iras al la pordo) Nu, do ni ghin fermu. HEDDA Ne, ne, tion ne! Kara Tesman, kuntiru la kurtenojn. Tio donas pli malakran lumon. TESMAN (che la pordo) Nu jes, -- nu jes. Jen, Hedda, -- nun vi havas ombron kaj ankau freshan aeron. HEDDA Jes, fresha aero estas chi tie vere bezonata. Chiuj tiuj benitaj floroj --. Sed, kara, -- bonvolu preni sidlokon, fraulino Tesman! FRAULINO TESMAN Ne, dankon. Nun mi ja scias, ke chio statas bone, -- dank' al Dio! Kaj nun mi devas trovi mian vojon hejmen. Al shi, kiu kushas kaj sopire atendas, la kompatinda. TESMAN Do vi kore salutu shin multfoje de mi. Kaj diru al shi, ke mi faros viziton al shi iom poste hodiau. FRAULINO TESMAN Jes, ja, tion mi faros. Sed jen atentu, Jorgen -- (serchas en la posho de sia robo) Tion mi preskau forgesis. Jen io kion mi kunportis por vi. TESMAN Kio estas do tio, onklino? Chu? FRAULINO TESMAN (eltiras platan paketon en gazetpapero kaj donas ghin al li) Jen, mia kara knabo. TESMAN (elpakas) Ho, bona Dio, -- chu vi vere gardis ilin por mi, onklino Julle! Hedda! Estas vere kortushe, kara! Chu? HEDDA (che la etagheroj dekstre) Jes, kara, kio do estas? TESMAN Miaj malnovaj matenshuoj! La pantofloj, vidu! HEDDA Nu do. Mi memoras, ke vi ofte parolis pri ili dum la vojagho. TESMAN Jes, mi vere sentis la mankon de ili. (proksimighas al shi) Jen, rigardu ilin, Hedda! HEDDA (iras al la forno) Ne, dankon, ili vere ne interesas min. TESMAN (postsekvas shin) Imagu -- tiujn onklino Rina brodis por mi kushante en sia lito. Ech malsana kia shi estis. Ho, vi ne povas imagi, kiom da memoroj ili revokas. HEDDA (che la tablo) Efektive ne por mi. FRAULINO TESMAN Pri tio Hedda ja pravas, Jorgen. TESMAN Jes, sed mi opinias, ke nun, kiam shi apartenas al la familio -- HEDDA (interrompante) Kun tiu chambristino ni certe neniam interakordos, Tesman. FRAULINO TESMAN Ne interakordos kun Berte? TESMAN Kara, -- kial vi _tiel_ ekpensas? Chu? HEDDA (montras) Jen rigardu! Tie shi postlasis sian malnovan chapelon sur la segho. TESMAN (konsternita, perdas la pantoflojn sur la plankon) Tamen Hedda do --! HEDDA Imagu, -- se iu venus kaj tiajhon vidus. TESMAN Tamen, Hedda, estas ja la chapelo de onklino Julle! HEDDA Chu? FRAULINO TESMAN (prenas la chapelon) Jes vere, ghi estas mia. Kaj cetere ghi ne estas malnova, kara sinjorineto Hedda. HEDDA Mi vere ne proksime rigardis ghin, fraulino Tesman. FRAULINO TESMAN (ligas la chapelon sur sin) Kredu min, vere la unuan fojon mi nun portas ghin. Jes, Dio scias ke tiel estas. TESMAN Kaj grandioza ghi estas. Vere grandioza! FRAULINO TESMAN Nu, ne bombastu, mia kara Jorgen. (chirkaurigardas) La sunombrelon --? Nu, jen. (prenas ghin) Char ankau tiu estas mia. (grumbletas) Ne tiu de Berte. TESMAN Novan chapelon kaj novan sunombrelon! Jen, Imagu, Hedda! HEDDA Belaj, ech belegaj ili estas. TESMAN Jes, chu ne? Chu? Sed onklino, pririgardu nun vere Hedda antau ol vi foriros! Vidu kiom belega shi estas! FRAULINO TESMAN Ho, kara, _tio_ estas ja nenio nova. Hedda estis ja charmega chiujn siajn tagojn. (shi kapsalutas kaj foriras dekstren) TESMAN (sekvas shin) Jes, sed chu vi rimarkis ke shi farighis iomete korpulenta kaj floranta? Kiom shi ete dikighis dum la vojagho? HEDDA (transpashas la plankon) Ho, lasu nun tion --! FRAULINO TESMAN (haltas kaj sin turnas) Dikighis? TESMAN Jes, onklino Julle, vi ne povas tion bone vidi nun, kiam shi portas tiun robon. Sed _mi_, kiu havas okazon -- HEDDA (che la vitra pordo, senpacience) Ho, vi ne havas okazon al io ajn! TESMAN Certe estas la montara aero tie sude en Tirolo -- HEDDA (abrupte, interrompante) Mi estas nun ghuste tia, kia mi estis je la forvojagho. TESMAN Jes, tion vi pretendas, vi. Sed honto al mi se vi estas. Chu ne ankau al vi tiel aspektas, onklino? FRAULINO TESMAN (kunplektas la manojn kaj rigardas shin) Rava, -- rava, -- rava estas Hedda. (iras al shi, per ambau manoj klinigas shian kapon, kaj kisas shian hararon) Dio benu kaj gardu Hedda Tesman. Pro Jorgen. HEDDA (sin zorgeme deshirante) Ho --! Lasu min nun. FRAULINO TESMAN (en kvieta kortusho) Chiun opan tagon mi enrigardos che vi du. TESMAN Jes, tion faru, onklino. Chu? FRAULINO TESMAN Adiau, adiau! (Shi eliras tra la pordo de la antauchambro. _Tesman_ akompanas shin elen. La pordo restas malferma. Oni audas _Tesman_ ripeti siajn salutojn al onklino _Rina_, kaj danki pro la matenshuoj) (Samtempe _Hedda_ iras tien kaj reen sur la planko, suprenlevas la brakojn, pugnigas la manojn kvazau en kolero. Shi tiras la kurtenojn for de la vitra pordo, restas tie staranta, kaj elrigardas.) (Iom poste _Tesman_ ree envenas kaj fermas la pordon post si.) TESMAN (prenas la pantoflojn de la planko) Al kio estas vi rigardanta, Hedda? HEDDA (denove trankvila kaj sinrega) Mi simple staras rigardante la foliaron. Ghi estas tre flava. Kaj kiom velka! TESMAN (enpakas la shuojn kaj metas ilin sur la tablon) Jam estas ja Septembro. HEDDA (denove maltrankvila) Jes, pensu, -- jam estas -- estas Septembro. TESMAN Chu vi ne trovas, ke onklino Julle aspektis tre strange? Preskau solene? Chu vi povas kompreni shian konduton? Chu? HEDDA Mi apenau konas shin. Chu shi ne ofte estas tia? TESMAN Ne, ne kia hodiau. HEDDA (iras for de la vitra pordo) Chu vi kredas, ke shi sentas sin afliktita pro tio pri la chapelo? TESMAN Eh, ne multe. Eble iom en la momento -- HEDDA Sed kia maniero estas do tio, dejheti la chapelon chi tie en la salono. Tio ne estas kutimo. TESMAN Nu, vi povas esti certa, ke onklino Julle tion neniam plu faros. HEDDA Cetere mi certe trankviligos shin. TESMAN Jes, kara, kara Hedda, se vi tion volus! HEDDA Kiam vi iros al ili poste hodiau, vi povos ja inviti shin che ni por la vespero. TESMAN Jes, tion mi efektive faros. Kaj estas ankau alia afero, per kiu vi povus ege ghojigi shin. HEDDA Nu? TESMAN Se vi nur povus decidigi vin familiane alparoli shin. Pro mi, Hedda? Chu? HEDDA Ne, ne, Tesman -- je Dio, ne petu min pri tio. Mi tion al vi diris iam antaue. Mi provos nomi shin onklino. Kaj tio sufichu. TESMAN Nu do tiel. Sed mi opinias, ke nun, kiam vi apartenas al la familio, nun -- HEDDA Hm, -- mi ne ghuste scias chu -- (Shi iras trans la plankon al la porda aperturo.) TESMAN (iom poste) Chu io estas al vi, Hedda? Chu? HEDDA Mi ja rigardas mian malnovan pianon. Ghi ne bone harmonias kun la aliaj mebloj. TESMAN La unuan fojon kiam mi ricevos salajron, mi aranghu por ghin shanghi. HEDDA Ne, ne, -- ne shanghi. Mi ne volas malhavi ghin. Prefere ni metu ghin tien en la malantauan chambron. Kaj anstataue ni povos havi alian chi tie. Lauokaze, mi opinias. TESMAN (iom embarasita) Jes, -- tion ni ja povos fari. HEDDA (prenas la bukedon de sur la piano) Tiuj floroj ne estis chi tie chinokte, kiam ni venis. TESMAN Eble onklino Julle kunportis ilin por vi. HEDDA (rigardas en la bukedon) Vizitkarton. (elprenas ghin kaj legas) "Revenos iom poste". Chu vi povas diveni de kiu? TESMAN Ne. De kiu do? Chu? HEDDA Estas subskribite "Sinjorino notario Elvsted". TESMAN Chu vere? Sinjorino Elvsted! Fraulino Rysing, kiel shi nomighis antaue. HEDDA Jes, ghuste. Tiu kun la iritanta hararo, per kiu shi parade sensaciis. Via antaua flamo, laudire. TESMAN (ridas) Nu, ne dauris longe. Kaj estis ja antau ol mi konatighis kun vi, Hedda. Sed imagu, -- ke shi estas en la urbo. HEDDA Strange ke shi vizitas nin. Mi konas shin ja nur de la instituto. TESMAN Jes, mi vere ne vidis shin de post -- Dio scias, kiom da tempo. Strange ke shi eltenas tie norde en tia izolejo. Chu? HEDDA (iom pripensas kaj subite diras) Audu, Tesman, -- chu ne estas tie norde, ke li loghas, -- tiu, -- Ejlert Lovborg? TESMAN Jes, estas ghuste norde en tiu regiono. (_Berte_ venas che la pordo de la antauchambro) BERTE Sinjorino, nun shi revenis, tiu sinjorino, kiu antau iom da tempo enrigardis kaj donis florojn. (montras) Tiujn, kiujn Sinjorino tenas. HEDDA Aha, shi venis? Jes, envenigu shin. (_Berte_ malfermas la pordon por _sinjorino Elvsted_, kaj mem eliras. -- _Sinjorino Elvsted_ estas stature svelta kun belaj, molaj vizaghtrajtoj. Helbluaj okuloj, grandaj, rondaj kaj iom elstarantaj, kun timema, demanda esprimo. La hararo estas frapante hela, preskau blankeflava, kaj neordinare richa kaj ondanta. Shi estas nur paron da jaroj pli juna ol _Hedda_. La vestajho estas malhela vizitkostumo, eleganta, sed ne tute lau la plej nova modo.) HEDDA (proksimighas amike) Bonan tagon, kara sinjorino Elvsted. Shatinde foje revidi vin. ELVSTED (nervoza, provas regi sin) Jes, estas longa tempo post kiam ni laste renkontighis. TESMAN (donas al shi la manon) Kaj same ni du. Chu? HEDDA Dankon pro viaj ravaj floroj -- ELVSTED Ho, mi petas --. Mi volis viziti vin jam hierau posttagmeze. Sed mi sciighis, ke vi estas for, vojaghante -- TESMAN Vi jhus venis urben? Chu? ELVSTED Mi venis chi tien hierau tagmeze. Ho, mi vere malesperis, kiam mi audis, ke vi ne estas hejme. HEDDA Malesperis! Kial do? TESMAN Sed bona, kara sinjorino Rysing -- sinjorino Elvsted mi volus diri -- HEDDA Espereble ne estas malbono okazonta? ELVSTED Vere estas. Kaj mi konas ech ne unu homon chi tie, al kiu mi povus min turni. HEDDA (metas la florbukedon sur la tablon) Venu, -- kaj ni eksidu chi tien sur la sofon -- ELVSTED Ho, mi havas ech ne momentan kvieton sidi! HEDDA Certe vi havas. Nu, venu. (Shi tiras _sinjorinon Elvsted_ malsupren sur la sofon, kaj eksidas apud shi.) TESMAN Nu? Kaj kio, Sinjorino --? HEDDA Chu io eksterordinara okazis tie norde che vi? ELVSTED Jes, -- okazis kaj ne okazis. Ho, -- mi ege dezirus, ke vi ne min miskomprenu -- HEDDA Sekve vi vere plej saghe faros malkashe rakonti, sinjorino Elvsted. TESMAN Char estas ja pro tio, ke vi venas. Chu? ELVSTED Jes, ja, estas ja pro tio. Kaj jenon mi devas diri al vi, sinjorino, -- se vi tion ne jam scias, -- ke ankau Ejlert Lovborg estas en la urbo. HEDDA Lovborg estas --! TESMAN Chu vere! Ejlert Lovborg revenis! Jen imagu, Hedda! HEDDA Ho Dio, mi ja audas. ELVSTED Li jam estas chi tie dum semajno. Imagu tion -- tutan semajnon! En chi danghera urbo. Sola! Kun aro de malbona societo trovighanta chi tie. HEDDA Sed kara sinjorino Elvsted, -- kiel _li_ vere koncernas vin? ELVSTED (rigardas shin timeme kaj diras rapide) Li estis instruisto por la infanoj. HEDDA Por viaj infanoj? ELVSTED Por tiuj de mia edzo. Mi neniujn havas. HEDDA Do, por la edzinfanoj. ELVSTED Jes. TESMAN (iom hezitante) Chu li estis tiom, -- mi ne scias kiel min esprimi, -- tiom -- regula en vivado kaj konduto, ke oni povis dungi lin al tio? Chu? ELVSTED Dum la lastaj kelkaj jaroj li nenion mallaudindan faris. TESMAN Vere ne? Jen imagu, Hedda! HEDDA Mi audas. ELVSTED Ech ne ereton, mi asertas al vi, sinjoro! En neniu rilato. Sed tamen --. Nun, kiam mi scias, ke li estas chi tie -- en la granda urbo --. Kaj kun tiom da mono en la manoj. Nun mi morte timas pro li. TESMAN Sed kial li ne prefere restis tie norde, kie li estis? Che vi kaj via edzo? Chu? ELVSTED Kiam la libro estis eldonita, li ne plu kontentighis en kvieto tie fore che ni. TESMAN Jes vere, -- onklino Julle diris, ke li eldonis novan libron. ELVSTED Jes, grandan, novan libron, kiu temas pri la kultura progreso -- tiel iom ghenerale. Okazis antau dek kvar tagoj. Kaj char la publiko ghin achetis kaj legis tiom avide -- kaj ghi vekis tian grandan atenton -- TESMAN Nu, jenon ghi do faris? Do certe estas io, kion li havis kusanta che si de la bonaj tagoj. ELVSTED De pli frue, vi opinias? TESMAN Nu jes. ELVSTED Ne, li chion skribis norde che ni. Nun -- la lastan jaron. TESMAN Vere ghojige audi. Hedda! Jen imagu! ELVSTED Ah jes, se nur daurus. HEDDA Chu vi renkontis lin chi tie? ELVSTED Ankorau ne. Mi tiom klopodis trovi lian adreson. Sed chi-matene mi fine sukcesis. HEDDA (rigardas shin esplore) Vere mi opinias, ke estas strange de via edzo -- hm -- ELVSTED (skuighas nervoze) De mia edzo! Kio? HEDDA Ke li sendas _vin_ al la urbo en tia komisio. Ke li ne mem iras por atenti sian amikon. ELVSTED Ho ne, ne, -- mia edzo ne havas tempon por tio. Kaj estas ankau -- kelkaj achetoj, kiujn mi devus fari. HEDDA (ridetas suprajhe) Do, tio estas ja alia afero. ELVSTED (ekstaras maltrankvila) Kaj nun mi humile petas vin, sinjoro Tesman, amike akceptu Ejlert Lovborg, se li vizitos vin! Kaj tion li certe faros. Bona Dio, -- vi du estis ja tiom bonaj amikoj pasinte. Estas ja ghuste la samaj studoj, kiujn vi ambau faras. La samaj sciencoj, -- lau mia kompreno. TESMAN Nu, tiel estis ja almenau pasinte. ELVSTED Jes, kaj tial mi insiste petas vin, ke vi absolute -- ankau vi -- ke vi zorge atentu lin. Chu ne, sinjoro Tesman, -- vi promesas tion al mi? TESMAN Jes, tre volonte, sinjorino Rysing -- HEDDA Elvsted. TESMAN Mi certe faros por Ejlert chion, kio al mi eblas. Pri tio vi fidu. ELVSTED Ho kiom benite afabla vi estas! (premas liajn manojn) Dankon, dankon, dankon! (timigita) Char mia edzo ja tiom multe shatas lin! HEDDA (ekstaras) Vi devus sendi al li leteron, Tesman. Char eble li ne venos al vi tiel el propra instigo. TESMAN Jes, estus eble pli ghuste, tiel, Hedda? Chu? HEDDA Kaj faru ju pli frue des pli bone. Tuj, mi opinias. ELVSTED (pete) Ho jes, se vi tion volus! TESMAN Mi skribos tuj chi-momente. Chu vi havas lian adreson, sinjorino -- sinjorino Elvsted? ELVSTED Jes. (prenas el la posho slipeton, kaj donas al li) Jen ghi estas. TESMAN Bone, bone. Mi eniros -- (chirkaurigardas) Momenton, -- la pantoflojn? Nu, jen. (prenas la paketon kaj volas foriri) HEDDA Skribu nun vere kore kaj amike. Kaj ankau sufiche longe. TESMAN Jes certe, tion mi faru. ELVSTED Sed nepre neniun vorton, ke mi petis por li! TESMAN Ne, tio ja estas memkomprenebla. Chu? (Li trairas la malantauan chambron dekstren.) HEDDA (proksimighas al _sinjorino Elvsted_, ridetas kaj diras) Jen! Nun ni batis du mushojn en unu frapo. ELVSTED Kiel tio? HEDDA Chu vi ne komprenis, ke mi volis forigi lin? ELVSTED Jes, por skribi tiun leteron -- HEDDA Kaj por mi sola paroli kun vi. ELVSTED (konfuzita) Pri tio sama! HEDDA Jes, ghuste pri tio. ELVSTED (timigita) Tamen ne _estas_ pli, sinjorino Tesman! Vere ne pli! HEDDA Efektive estas. Estas konsiderinde pli. Tiom mi ja komprenas. Jen venu, -- kaj ni eksidu konfideme kune. (Shi devigas _sinjorinon Elvsted_ eksidi sur la apogseghon apud la forno, kaj mem sidigas sin sur unu el la taburetoj.) ELVSTED (timema, rigardas sian horloghon) Sed kara, bona Sinjorino --. Mi vere intencis nun foriri. HEDDA Ho, ne tiom urghas. -- Nu? Rakontu al mi iom kiel vi fartas en via hejmo. ELVSTED Ho, estas ghuste _tio_, kion mi plej malvolonte tushu. HEDDA Sed al mi, kara --? Bona Dio, ni estis ja kune en la instituto. ELVSTED Jes, sed vi estis en klaso super mi. Ho, kiom mi tiam vin timis! HEDDA Vi min timis? ELVSTED Jes, mi estis ege timema. Char kiam ni renkontighis en la shtuparo, vi kutimis tauzi miajn harojn. HEDDA Ne, chu mi _tion_ faris? ELVSTED Jes, kaj iam vi diris, ke vi volis per fajro senharigi min. HEDDA Ho, tio estis ja nur babilacho, vi komprenu. ELVSTED Jes, sed tiam mi estis ja tiom stulta. -- Kaj poste almenau -- ni disighis -- foren disighis unu de la alia. Niaj rondoj estis ja ege malsimilaj. HEDDA Nu, do ni denove alproksimighu. Auskultu nun! En la instituto ni intimighis kaj antaunomis unu la alian -- ELVSTED Ne, en tio vi certe eraras. HEDDA Ho ne, certe ne! Mi memoras tute klare. Kaj tial ni estu koramikinoj, nun kiel antaue. (proksimighas sur la tabureto) Jen! (kisas shin sur la vangon) Nun ni estu amikinoj kaj vi nomas min Hedda. ELVSTED (premas kaj frapetas shiajn manojn) Ho, tiom da boneco kaj afableco --! Al tio mi tute ne estas kutimighinta. HEDDA Nu, nu, nu! Kaj mi estas via amikino, kiel antaue, kaj nomas vin mia kara Tora. ELVSTED Tea mi nomighas. HEDDA Jes ghuste. Kompreneble. Tea mi dirus. (rigardas shin kompateme) Do vi ne kutimighis al boneco kaj afableco, vi, Tea? En via propra hejmo? ELVSTED Ho, se mi vere havus hejmon! Sed mi neniun havas. Mi neniam havis. HEDDA (iom rigardas shin) Mi komprenetis, ke estus io tia. ELVSTED (rigardas antauen senhelpe) Jes, -- jes, -- jes. HEDDA Mi ne certe memoras nun. Sed chu ne estis unue kiel mastrumistino, ke vi venis tien norde al la notario? ELVSTED Vere mi estus guvernistino. Sed lia edzino -- la tiama, -- shi estis malsaneca, -- kaj plej ofte kushis en lito. Jen, mi devis ankau sharghi min pri la mastrumado. HEDDA Sed poste, -- fine, vi farighis dommastrino. ELVSTED (peze) Jes, fine mi tio farighis. HEDDA Mi pripensu --. Kiom longe estas de tiam, -- proksimume? ELVSTED Post kiam mi edzinighis? HEDDA Jes. ELVSTED Estas nun kvin jaroj de tiam. HEDDA Jes, ghuste; tiom devas esti. ELVSTED Ho, tiuj kvin jaroj --! Au pli ghuste la du -- tri lastaj. Ho, se vi, Sinjorino, povus imagi al vi -- HEDDA (frapetas shian manon) _Sinjorino_? Hontu, Tea! ELVSTED Ne, ne, mi provos. -- Ja, -- se vi nur povus imagi kaj kompreni -- HEDDA (preterpase rimarkante) Ejlert Lovborg loghas ja tie norde dum tri jaroj, mi opinias. ELVSTED (rigardas shin iom necerte) Ejlert Lovborg? Jes -- li faras. HEDDA Chu vi konis lin jam chi tie en la urbo? ELVSTED Apenau. Nu ja, -- de nomo, kompreneble. HEDDA Sed tie norde, -- li do venis en vian domon? ELVSTED Jes li vizitis nin chiun tagon. Li devis ja legi kun la infanoj. Char lautempe mi sola ne kapablis chion fari. HEDDA Ne, kompreneble. -- Kaj via edzo --? Li vershajne ofte vojaghas? ELVSTED Jes. Sinjorino, -- ne Hedda, -- vi komprenas, ke kiel notario li devas ofte vojaghi chirkaue en la distrikto. HEDDA (apogante sin al la seghbrako) Tea, -- kompatinda, dolcha Tea, -- nun vi chion rakontu al mi, -- tiel kiel estas. ELVSTED Jes, kaj jen vi demandu. HEDDA Kia vere estas via edzo, Tea? Mi pensas, -- kia en -- chiutagaj rilatoj. Chu li traktas vin bone? ELVSTED (eviteme) Li certe mem kredas, ke li chion plej eble bone faras. HEDDA Shajnas al mi, ke li estas tro maljuna por vi. Certe pli ol dudek jarojn pli maljuna? ELVSTED (incitita) Ankau tio. Unu rilato aldone al alia. Chio pri li estas por mi malsimpatia! Ni havas ech ne unu penson kune. Nenion en la mondo, -- li kaj mi. HEDDA Sed chu li tamen ne iel amas vin? Tiel siamaniere? ELVSTED Ho, mi ne scias kion li sentas. Mi vere nur estas utila por li. Kaj ne kostas multe dungi min. Mi estas malmultekosta. HEDDA Estas malsaghe de vi. ELVSTED (agitas la kapon) Ne povas esti alimaniere. Ne kun li. Shajne li vere shatas neniun alian krom si mem. Eble iomete la infanojn. HEDDA Kaj ankau Ejlert Lovborg, Tea. ELVSTED (rigardas shin) Shatas Ejlert Lovborg! Kiel vi havas tiun ideon? HEDDA Sed, kara, -- shajnas al mi, ke char li sendas vin ech chi tien al la urbo post lin -- (ridetas preskau nerimarkeble) Kaj krome vi ja mem tion diris al Tesman. ELVSTED (kun nervoza spasmeto) Nu do? Jes, eble mi tion faris. (eldiras kviete) Nu. -- Pli bone ke mi diru al vi chion. Char tamen malkashighos. HEDDA Sed, mia kara Tea --? ELVSTED Do, mallonge kaj rekte! Mia edzo tute ne sciis, ke mi forvojaghis. HEDDA Chu vere! Via edzo nenion sciis? ELVSTED Kompreneble ne. Krome li ne estis hejme. Faris vojaghon, ankau li. Ho, mi ne plu eltenis, Hedda! Tute neeble! Tiel sola kia mi de nun estus tie norde. HEDDA Nu? Kaj poste? ELVSTED Jen, mi pakis kelkajn el miaj ajhoj. La plej necesajn. Tiel kashe. Kaj jen mi forlasis la domon. HEDDA Senpere? ELVSTED Jes. Kaj vojaghis per fervojo rekte chi tien al la urbo. HEDDA Sed, mia kara, bona Tea, -- ke vi tion kuraghis! ELVSTED (ekstaras kaj pashas sur la planko) Nu ja, kion en la tuta mondo mi alie farus! HEDDA Sed kion via edzo diros, kiam vi revenos hejmen? ELVSTED (che la tablo, rigardas shin) Tien norden al _li_? HEDDA Nu jes, nu jes? ELVSTED Tien norden al li mi neniam plu revenos. HEDDA (ekstaras kaj proksimighas) Vi do -- tute serioze, -- forvojaghis de chio? ELVSTED Jes. Mi ne opiniis, ke por mi estas io alia farebla. HEDDA Kaj -- ke vi foriris tiel tute malsekrete. ELVSTED Ho, tiajhon oni tamen ne povas teni sekreta. HEDDA Sed kion vi pensas, ke homoj diros pri vi, Tea? ELVSTED Kara Dio, ili diru, kion ili volas. (sidigas sin inerte kaj peze sur la sofon) Char mi faris nenion alian ol kion mi _devis_ fari. HEDDA (post mallonga pauzo) Kion vi nun intencas fari? Kiun okupon vi volas komenci? ELVSTED Tion mi ankorau ne scias. Mi nur scias ke mi devas vivi tie, kie Ejlert Lovborg vivas. -- Se mi do _pluvivu_. HEDDA (prenas seghon de che la tablo, eksidas che shi kaj frotetas shiajn manojn) Vi Tea, -- kiel estighis tiu -- tiu amikeco -- inter vi kaj Ejlert Lovborg? ELVSTED Nu, evoluis tiel iom post iom. Mi ekhavis kvazau ian influon sur lin. HEDDA Nu? ELVSTED Li formetis siajn antauajn kutimojn. Ne char mi petis lin pri tio. Char tion mi neniam kuraghis fari. Sed li certe notis, ke tiajhojn mi ne emis. Kaj tial li ilin forlasis. HEDDA (kashas spontanan mokridon) Vi do restarigis lin -- kiel oni diras, -- vi, eta Tea. ELVSTED Jes, tion li almenau mem diras. Kaj li -- siavice, -- li faris ian veran homon el mi. Lernigis min pensi -- kaj kompreni ion kaj tion. HEDDA Chu li legis ankau kun _vi_? ELVSTED Ne precize legis. Sed li parolis kun mi. Parolis pri senfine profundaj pensoj. Kaj poste venis tiu rava, felicha tempo, kiam mi partoprenis lian laboron! Kiam mi permesighis helpi lin! HEDDA Do, tion vi povis? ELVSTED Jes. Kiam li ion skribis, ni devis chiam labori kune. HEDDA Do, kiel du bonaj kamaradoj. ELVSTED (viglece) Kamaradoj! Jes, imagu, Hedda -- tiel ankau li nomis nin! -- Ho, mi devus ja senti min korege ghoja. Sed ech tion mi ne povas. Char mi ja ne scias, chu tio dauros kun la tempo. HEDDA Chu via fido al li ne estas pli forta ol tio? ELVSTED (peze) Virina ombro staras inter Ejlert Lovborg kaj mi. HEDDA (rigardas shin intense) Kiu _tiu_ estus? ELVSTED Mi ne scias. Iu au alia de -- de lia pasinteco. Iu kiun li vershajne neniam forgesas. HEDDA Kion li diris -- pri tio? ELVSTED Nur unu fojon -- preterpase -- li aludis. HEDDA Do! Kaj kion li jen diris? ELVSTED Li diris, ke kiam ili disighis, tiam shi volus pafi lin per pistolo. HEDDA (malvarme, sinrege) Ho chu! Tiajhon oni ne kutimas fari chi tie. ELVSTED Ne. Kaj tial mi kredas, ke estas la rughhara kantistino, kun kiu li dum tempo -- HEDDA Jes, povas esti. ELVSTED Char mi memoras, ke oni diris pri shi, ke shi kunportis shargitajn armilojn. HEDDA Nu, -- do kompreneble estas shi. ELVSTED (tordas la manojn) Jes, sed pensu, Hedda, -- nun mi audas, ke tiu kantistino, -- shi estas denove en la urbo! Ho, -- mi estas tute malespera -- HEDDA (ekrigardas al la malantaua chambro) Ts! Tesman venas. (ekstaras kaj flustras) Tea, -- chio devas resti inter vi kaj mi. ELVSTED (eksaltas) Ho jes, -- jes! Pro Dio --! (_Jorgen Tesman_, kun letero en la mano, venas de dekstre tra la malantaua chambro.) TESMAN Jen, -- nun la epistolo estas prete verkita. HEDDA Estas ja bone. Sed sinjorino Elvsted jam volas foriri, mi kredas. Atendu iomete. Mi akompanos al la ghardenpordego. TESMAN Jen, Hedda, -- eble Berte povas ekspedi tiun chi? HEDDA (prenas la leteron) Mi diros al shi. (_Berte_ venas de la antauchambro.) BERTE Asesoro Brack venis, kaj diras, ke li deziras viziti la gesinjorojn. HEDDA Jes, petu la asesoron bonvole enveni. Kaj, jen -- metu tiun chi leteron en la poshtkeston. BERTE (prenas la leteron) Jes, Sinjorino. (Shi malfermas la pordon por _asesoro Brack_ kaj mem eliras. La asesoro estas 45 jara sinjoro. Diktrunka, sed de bona staturo kaj kun elastaj movoj. La vizagho estas ronda, sed kun nobla profilo. La haroj estas tonditaj mallongaj kaj estas preskau ankorau nigraj kaj zorge frizitaj. Okuloj vivece ludantaj. Brovoj dikaj. Same la lipharoj, kun tonditaj pintoj. Li portas elegantan promenan kostumon, tamen iom tro juneca por lia agho. Li uzas nazpinchilon, kiun li foje kaj refoje lasas pendi.) ASESORO BRACK (kun la chapelo en la mano; salutas) Chu oni kuraghas fari viziton tiom frue en la tago? HEDDA Kompreneble oni kuraghas. TESMAN (premas lian manon) Chiam bonvena vi estu. (prezentas) Asesoro Brack -- sinjorino Rysing -- HEDDA Oho --! BRACK (reverence) Ah, -- treege ghojigas min -- HEDDA (rigardas lin kaj ridas) Estas vere amuze rigardadi vin dum hela tago, asesoro! BRACK Shanghigita -- vi eble trovas? HEDDA Jes, iomete pli juna, shajnas al mi. BRACK Dankas kompleze. TESMAN Sed kion vi diras pri Hedda! Chu? Chu shi ne aspektas florante? Shi rekte -- HEDDA Ho, lasu nun min netushita. Prefere danku la asesoron pro la peno, kiun li havis -- BRACK Nu, nu, -- estis por mi nura plezuro -- HEDDA Jes vi estas fidela estajho. Sed por mia amikino urghas foriri. Ghis revido, asesoro. Mi baldau revenos. (Reciprokaj salutoj. _Sinjorino Elvsted_ kaj _Hedda_ eliras tra la antauchambra pordo.) BRACK Nu, -- chu via edzino estas sufiche kontenta --? TESMAN Jes, ni ne povas sufiche danki vin. Konsentite ke -- ioma shangho estos necesa, mi audas. Kaj io kaj io mankas. Farighos necese havigi aldone kelkajn ajhojn. BRACK Nu do? Vere? TESMAN Sed pri tio vi ne estu ghenata. Hedda diris, ke shi mem volas aranghi pri tio kio mankas. -- Sed chu ni ne sidighu? Chu? BRACK Dankon, momenton. (eksidas che la tablo) Estas io, pri kio mi volus paroli kun vi, kara Tesman. TESMAN Nu? Aha, mi komprenas! (eksidas) Estas vershajne la serioza parto de la festeno, kiu nun komencas. Chu ? BRACK Nu, tiuj monaferoj ankorau ne tiom urghas. Krome mi dezirus, ke ni estus nin aranghintaj iom pli simple. TESMAN Sed tio ja tute ne decus! Pensu do pri Hedda, kara! Vi kiu konas shin tiel bone --. Ne eblis ja proponi al shi tute etburghajn chirkauajhojn! BRACK Ne, ne, -- estas ja tio la dilemo. TESMAN Kaj -- feliche -- ne povas longe dauri, ghis mi estos nomita profesoro. BRACK Nu, jen vidu, -- tiaj aferoj ofte estas longedauraj. TESMAN Chu vi eble audis ion pli detale? Chu? BRACK Nenion deciditan --. (interrompante) Sed, jen mi memoras, -- novajhon, kiun mi povas rakonti. TESMAN Nu? BRACK Via iama amiko, Ejlert Lovborg, revenis urben. TESMAN Tion mi jam scias. BRACK Nu? Kie vi kaptis tiun sciigon? TESMAN Shi tion rakontis, la sinjorino, kiu eliris kun Hedda. BRACK Nu tiel. Kiel shi nomighas? Mi ne bone audis -- TESMAN Sinjorino Elvsted. BRACK Aha, -- do la edzino de la notario. Jes, -- estas ja che ili, ke li restadis. TESMAN Kaj pensu, -- kun ghojo mi audas, ke li refarighis tute bonkonduta homo! BRACK Jes, oni ja tion pretendas. TESMAN Kaj laudire li ankau estas eldoninta novan libron. Chu? BRACK Jes ja, vere! TESMAN Kaj ghi ankau vekis atenton! BRACK Ech ege neordinaran atenton ghi vekis! TESMAN Imagu, -- chu tio ne estas ghojige audi? Li, kun siaj mirindaj talentoj --. Mi estis senespere konvinkita, ke li komplete perdighis por chiam. BRACK Tio estis ja la ghenerala opinio pri li. TESMAN Sed mi ne povas imagi, kion li nun volas komenci! De kio li do nun poste vivu? Chu? (_Hedda_ dum la lastaj vortoj envenis tra la pordo de la antauchambro.) HEDDA (al _Brack_, ridas moke) Tesman chiam kunportas zorgojn pri la enspezoj por vivi. TESMAN Nu Dio, -- ni sidas chi tie parolante pri tiu kompatinda Ejlert Lovborg. HEDDA (rapide rigardas lin) Nu tiel? (eksidas sur la apogseghon apud la forno, kaj demandas indiferente) Kio estas al _li_? TESMAN Ja, -- la heredon li certe jam foruzis antau longe. Kaj novan libron li apenau povas skribi chiun jaron. Chu? Nu, -- kaj jen mi vere demandas, kio farighos el li? BRACK Pri tio mi povus eble iom informi vin. TESMAN Do? BRACK Vi devas memori, ke li havas parencojn kun ne malgranda influo. TESMAN Ho, bedaurinde, -- la parencoj, ili al li ja turnis la dorson. BRACK Iam ili nomis lin la espero de la familio. TESMAN Jes ja, iam! Sed tiun esperon li ja mem perdigis. HEDDA Kiu scias? (ridetas) Norde che la notario Elvsted ili ja restarigis lin -- BRACK Kaj aldone tiu libro, kiu eldonighis -- TESMAN Bone, bone, Dio permesu, ke ili vere lin helpu al io au alia. Mi jhus skribis al li leteron. Hedda, mi invitis lin che ni hodiau vespere. BRACK Tamen kara, vi partoprenos ja mian fraulofestenon chivespere. Tion vi ja promesis sur la kajo chinokte. HEDDA Chu vi tion forgesis, Tesman? TESMAN Jes vere, tion mi forgesis. BRACK Cetere vi povas esti trankvila, kaj fidi ke li ne venos. TESMAN Kial vi tion supozas? Chu? BRACK (iom hezitante, ekstaras kaj apogas la manojn sur la seghdorso) Kara Tesman --. Kaj ankau vi, Sinjorino --. Mi ne povas lasi vin en nescio pri io, kio -- kio -- TESMAN Kio koncernas Ejlert --? BRACK Ambau vin; vin kaj lin. TESMAN Sed, kara asesoro, diru do! BRACK Vi devas antauvidi, ke via enoficigho eble ne okazos tiom frue, kiom vi deziras kaj atendas. TESMAN (eksaltas maltrankvile) Chu io intervenis? Chu? BRACK La enoficigho por la posteno estos eble submetata al konkuro -- TESMAN Konkuro! Jen imagu, Hedda! HEDDA (duonkushigas sin pli malantauen en la segho) Aha, jen, jen! TESMAN Sed kun kiu do! Vere ne kun --? BRACK Jes, ghuste. Kun Ejlert Lovborg. TESMAN (kunfrapas la manojn) Ne, ne, -- tio chi estas ja tute nepensebla! Tute neebla! Chu? BRACK Hm, -- tamen ni tion do eble spertos. TESMAN Sed, sed asesoro Brack, -- estus nekredebla senkonsidero kontrau mi! (agitas per la brakoj) Jes, char -- konsideru, -- mi estas edzighinta homo! Ni ja geedzighis sub tiuj perspektivoj, Hedda kaj mi. Akiris pezan shuldon. Prunteprenis monon ech de onklino Julle. Char, Dio mia, -- mi ja preskau ricevis promeson pri la posteno. Chu? BRACK Nu, nu, nu, -- la postenon vi probable ricevos. Sed nur post konkuro. HEDDA (senmova en la apogsegho) Imagu, Tesman, -- estos kvazau ia sporto. TESMAN Sed, plej kara Hedda, kiel vi povas trakti tion chi tiel senzorge! HEDDA (kiel antaue) Tion mi tute ne faras. Mi vere estas streche interesita pri la rezulto. BRACK Chiuokaze, sinjorino Tesman, estas bone, ke vi nun sciu, kiel statas la aferoj, -- jam antau ol vi komencos achetadi, pri kio vi minacas, kiel mi audis. HEDDA Tio chi povas neniun shanghon fari. BRACK Nu tiel? Tio estas alia afero. Adiau! (al _Tesman_) Kiam mi faros mian posttagmezan promenadon, mi enrigardos por vin serchi. TESMAN Ho, jes ja, -- el tio chi mi ne vidas vojon, nek elen nek enen. HEDDA (kushanta, antauenstrechas la manon) Adiau, Asesoro. Kaj bonvenon reen. BRACK Koran dankon. Adiau, adiau. TESMAN (akompanas lin al la pordo) Adiau, kara Asesoro! Mi vere petas vin pardoni -- (_Asesoro Brack_ eliras tra la pordo de la antauchambro) TESMAN (pashas tien reen sur la planko) Ho, Hedda, -- oni neniam devus riski enpenetri la fabelolandon. Chu? HEDDA (rigardas lin ridetante) Chu _vi_ tion faras? TESMAN Ho jes, -- ne eblas nei, -- _estis_ fabelriske edzighi kaj acheti domon kun nuraj necertaj perspektivoj. HEDDA Vi eble pravas. TESMAN Nu, -- nian shatindan hejmon ni tamen havas, Hedda! Imagu, -- la hejmon, pri kiu ni kune revadis. Reve fantaziadis mi dirus. Chu? HEDDA (ekstaras malrapide kaj lace) La interkonsento estis, ke ni vivu festene. Grandsinjore. TESMAN Jes, bona Dio, -- kiom mi antaughojis al tio! Imagu, -- vidi vin kiel mastrinon, -- en elektita rondo! Chu? -- Jes ja, -- intertempe ni du devas elteni kune en soleco, Hedda. Nur foje vidi onklinon Julle che ni. -- Ho vi, kiu devus sperti ion alian -- ion tute alian --! HEDDA Livre-vestitan serviston mi kompreneble unue ne ricevos. TESMAN Ho ne, -- bedaurinde. Dungi serviston, -- vidu, pri tio ne eblas pensi. HEDDA Kaj la rajdchevalon, kiun mi havus -- TESMAN (timigita) La rajdchevalon! HEDDA -- pri ghi mi certe nun ech ne plu kuraghas pensi. TESMAN Ne, Dio gardu min, -- estas ja memkompreneble! HEDDA (pashas sur la planko) Nu -- per unu afero mi almenau povas min ghojigi dume. TESMAN (ghoje) Ho, Dio benata, dankon! Kaj kio estas do tio, Hedda? Chu? HEDDA (che la pordo, rigardas lin kun kashata moko) Miaj pistoloj, -- Jorgen. TESMAN (timigate) La pistoloj! HEDDA (kun glaciaj okuloj) La pistoloj de generalo Gabler. (Shi eliras tra la malantaua chambro maldekstren.) TESMAN (kuras al la pordaperturo kaj vokas post shi) Ne, Dio benu vin, plej kara Hedda, -- ne tushu tiujn dangherajn objektojn! Pro mi, Hedda! Chu? DUA AKTO (La sama chambro de _gesinjoroj Tesman_, sed la piano estas elmetita; kaj eleganta, eta skribotablo estas tie lokigita anstataue. Che la sofo maldekstre estas metita malgranda tablo. La plejmultaj florbukedoj estas forportitaj. La bukedo de _sinjorino Elvsted_ staras sur pli granda tablo iom antaue sur la planko. -- Estas posttagmezo.) (_Hedda_, vestita por akceptado, estas sola en la chambro. Shi staras che la malferma vitra pordo shargante revolverpistolon. Alia egala kushas en malfermita pistolskatolo sur la skribotablo.) HEDDA (rigardas malsupren en la ghardenon kaj krias) Bonan tagon, sinjoro Asesoro! BRACK (audata de malsupre iom fore) Dankon, same, sinjorino Tesman! HEDDA (suprenlevas la pistolon kaj celumas) Nun mi pafas vin, sinjoro Brack! BRACK (krias de tie) Ne -- ne -- ne! Ne staru tiel celumante ghuste al mi! HEDDA Tio rezultas el shteliro lau sekreta vojo! (shi pafas) BRACK (pli proksime) Chu vi estas tute freneza --! HEDDA Ho, Dio, -- chu eble mi trafis vin? BRACK (ankorau ekstere) Chesu pri tiuj stultajhoj! HEDDA Do, envenu, Asesoro. (_Asesoro Brack_, vestita por sinjora festeno, envenas tra la vitra pordo. Li portas malpezan mantelon sur la brako.) BRACK Pro diablo, -- chu vi ankorau faras tiun sporton? Al kio vi pafas? HEDDA Ho, mi nur staras tiel pafante en la bluan aeron. BRACK (zorge prenas la pistolon el shia mano) Pardonu, Sinjorino. (rigardas ghin) Aha, tiun chi, -- tiun mi bone konas. (chirkaurigardas) Kie ni havas la skatolon? Nu, jen. (metas la pistolon enen kaj fermas) Char nun ni sufiche shercis hodiau. HEDDA Sed kara Dio, pri kio vi volas ke mi okupighu? BRACK Chu vi ne akceptis vizitantojn? HEDDA (fermas la vitran pordon) Ech ne unu. Chiuj la intimaj vershajne ankorau estas en la kamparo. BRACK Kaj eble ankau Tesman ne estas hejme? HEDDA (che la skribotablo, metas la pistolskatolon en la tirkeston) Ne. Tuj post kiam li manghis, li kuris al la onklinoj. Char li ne atendis vin tiel frue. BRACK Hm, -- domaghe ke mi ne tion suspektis. Estis stulte de mi. HEDDA (turnas la kapon kaj rigardas lin) Kial stulte? BRACK Nu, char tial mi estus veninta chi tien ankorau iom -- pli frue. HEDDA (pashas trans la plankon) Nu ja, sed tiam vi tute ne estus iun renkontanta. Char mi estis en mia chambro shanghante vestojn post la tagmangho. BRACK Kaj ne trovighas eta pordofendo, tra kiu oni povus intertrakti? HEDDA Vi ja forgesis tian aranghi. BRACK Jen, ankau _tio_ estis stulta de mi. HEDDA Nu, do ni sidighu chi tie. Kaj atendu. Char Tesman vershajne ne revenos hejmen tiom frue. BRACK Nu do, kara Dio, mi estu pacienca. (_Hedda_ sidigas sin en la sofoangulon. _Brack_ metas sian mantelon super la dorson de la plej proksima segho kaj eksidas, sed daure tenas la chapelon en la mano. Mallonga pauzo. Ili rigardas unu la alian.) HEDDA Nu? BRACK (per la sama vocho) Nu? HEDDA Estas mi, kiu demandis unue. BRACK (klinas sin iom antauen) Do, ni permesu al ni etan, agrablan babiladon, sinjorino Hedda. HEDDA (kushigas sin iom pli malantauen en la sofo) Chu ne shajnas al vi, ke estas kvazau eterneco post kiam ni laste kunparolis? -- Nu, la rimarkoj preterpasante hierau vespere kaj hodiau matene -- mi ne grave konsideras. BRACK Sed tiel inter ni du? -- Du solaj vi aludas? HEDDA Nu jes. Proksimume. BRACK Chiun opan tagon mi iris sopirante, ke vi baldau bone revenus hejmen. HEDDA Kaj ech mi la tutan tempon sopiris pri la sama. BRACK Vi? Vere, sinjorino Hedda? Kaj mi, kiu kredis, ke vi tiom bone amuzighis dum la vojagho! HEDDA Ho, jen kredu! BRACK Sed tion Tesman chiam skribis. HEDDA Jes _li_! Char li ja trovas, ke estas por li plej shatinde chirkauflari en la librejoj. Kaj havi shancon sidi kopiante malnovajn pergamenfoliojn, -- au ion tian. BRACK (iom malice) Nu, tio estas ja lia tasko en la vivo. Almenau parte. HEDDA Jes, tio ja estas. Kaj tiam oni kompreneble --. Sed por mi! Ho ne, kara Asesoro, -- por mi estis terure tede. BRACK (simpatiante) Chu vere vi tion diras? Tute serioze? HEDDA Jes, vi povas ja mem imagi --! Tiel tute duonan jaron neniam renkonti homon, kiu iom konas nian rondon. Kaj kun kiu oni povas paroli pri niaj propraj aferoj. BRACK Ne, ne, -- ankau mi sentus tion manko. HEDDA Kaj aldone tio, kio estas la plej netolerebla -- BRACK Nu? HEDDA -- chiam kaj eterne esti devigata pasi la tagojn kune kun -- kun unu sola kaj la sama -- BRACK (kapklinas samopiniante) Kaj frue kaj malfrue, -- jes. Imagu, -- je chiuj okazoj. HEDDA Mi diris: chiam kaj eterne. BRACK Jen komprenite. Sed kun nia deca Tesman mi opinias, ke oni devus kapabli -- HEDDA Tesman estas -- fakulo, kara. BRACK Sendiskute. HEDDA Kaj kun fakuloj ne estas amuze vojaghi. Almenau ne dumlonge. BRACK Ech ne -- kun la fakulo, kiun oni _amas_? HEDDA Hu, -- ne uzu tiun sukergluan vorton! BRACK (ekmiras) Jen kio, sinjorino Hedda? HEDDA (duone ridante, duone chagrenita) Jes, vi provu tion, vi! Audi pri kulturhistorio frue kaj malfrue -- BRACK Chiam kaj eterne -- HEDDA Jes -- jes -- jes! Kaj pri tiu hejma industrio en la mezepoko --! Tio estas ja la plej monstra! BRACK (rigardas shin esplorante) Sed diru al mi, -- kiel devas mi kompreni ke --? Hm -- HEDDA Ke farighis paro de mi kaj Jorgen Tesman, vi aludas? BRACK Nu ja, esprimu nin tiel. HEDDA Bona Dio, chu vi do trovas tion stranga? BRACK Kaj jes, kaj ne, -- sinjorino Hedda. HEDDA Mi vere estis dancinta ghis lacigho, kara Asesoro. Mia tempo estis pasinta -- (skuighas) Hu ne, -- tion mi tamen ne dirus. Ech ne tion pensi! BRACK Al tio vi verdire havas neniun kialon. HEDDA Ho, -- kialon --, (rigardas lin kvazau kashobservante) Kaj Jorgen Tesman, -- oni devas ja rigardi lin kiel bonkondutan homon en chiuj rilatoj. BRACK Bonkondutan kaj fidindan. Bona Dio. HEDDA Kaj ion rekte ridindan che li mi ne povas trovi. Chu vi ion tian trovas? BRACK Ridindan? Ne-e, -- ghuste tion mi ne volas diri -- HEDDA Do, kaj cetere li ja estas tre diligenta kolektanto? -- Certe eblas, ke fine li tamen atingos alten. BRACK (rigardas shin iom necerte) Mi kredis, ke vi opinias, same kiel chiuj aliaj, ke li farighus aparte elstara viro. HEDDA (kun esprimo de laceco) Jes, mi opiniis. -- Kaj kiam li nepre kaj absolute volis havi la permeson prizorgi min --. Mi ne scias, kial mi ne tion akceptus. BRACK Ne -- ne. De tiu flanko rigardate -- HEDDA Estis efektive pli ol kion miaj aliaj amikoj volis fari, kara Asesoro, tiuj kiuj provis altiri mian favoron. BRACK (ridas) Nu vere, mi ne povas respondi por chiuj aliaj. Sed koncerne min, vi ja scias, ke mi chiam subtenis iun -- iun respekton por la geedza ligo. Ja tiel ghenerale, sinjorino Hedda. HEDDA (shercante) Ho, mi vere neniam nutris min per esperoj koncerne _vin_. BRACK Chio, kion mi deziras, estas bona, intima rondo, en kiu mi povas servi per konsilo kaj helpo, kaj havas la permeson enveni au eliri kiel -- kiel elprovita amiko -- HEDDA Amiko de la edzo en la domo vi sugestas? BRACK (klinas sin) Por diri la veron, -- prefere de la sinjorino. Sed krome ankau de la edzo, kompreneble. Sciu, -- tia -- diru triangula rilato, -- ghi estas funde granda komforto por chiuj partoj. HEDDA Jes, mi ofte sopiris havi trian ulon dum la vojagho. Hu, -- sidi nur du solaj en la kupeo --! BRACK Feliche la nuptovojagho estas nun finita -- HEDDA (skuas la kapon) Evidente la vojagho estos longa, -- longa ankorau. Mi nur atingis haltejon dumvojaghe. BRACK Nu, do oni elsaltas. Kaj iom sin distras, sinjorino Hedda. HEDDA Mi neniam elsaltos. BRACK Vere ne? HEDDA Ne. Char chiam cheestas iu, kiu -- BRACK (ridante) -- kiu rigardas ies krurojn, vi aludas? HEDDA Jes ghuste. BRACK Nu, sed, bona Dio -- HEDDA (kun deturnanta mansvingo) Mi ne shatas tion. -- En tia okazo mi prefere restas sidanta, -- kie mi fine trovighas. En sola duopo. BRACK Nu, sed jen envenas tria persono al la paro. HEDDA Nu jes, -- _tio_ estas io tute alia! BRACK Elprovita, komprenema amiko -- HEDDA -- plezuriga en chiuj vivecaj sferoj -- BRACK -- kaj tute ne estante fakulo! HEDDA (kun audebla ghemspiro) Jes, tio estus ja efektive malshargho. BRACK (audas ke iu malfermas la enirejpordon, kaj rigardas tien) La triangulo formata. HEDDA (mallaute) Kaj jen la trajno pluen veturas. (_Jorgen Tesman_, en griza promenadkostumo kaj kun mola felta chapelo, envenas tra la antauchambro. Li havas plurajn nebinditajn librojn sub la brako kaj en la poshoj.) TESMAN (iras al la tablo apud la sofo en la angulo) Puf, -- vere estis varme kuntiri, -- chion chi. (demetas la librojn) Mi ech shvitas, Hedda. Jen, jen, -- vi jam alvenis, kara Asesoro? Chu? Tion Berte ne menciis. BRACK (ekstaras) Mi iris tra la ghardeno. HEDDA Kiajn librojn vi kunportas? TESMAN (staras foliumante) Estas novaj sciencfakaj verkoj, kiujn mi nepre devas havi. HEDDA Fakaj verkoj? BRACK Aha, estas fakaj verkoj, sinjorino Tesman. (_Brack_ kaj _Hedda_ intershanghas kompreneman rideton.) HEDDA Chu vi bezonas ankorau pli da fakaj verkoj? TESMAN Jes, kara Hedda, el tiuj oni neniam ekhavas tro. Oni devas ja orientighi pri kio estas verkita kaj presita. HEDDA Nu ja, vershajne oni tion devas. TESMAN (serchas inter la libroj) Kaj, rigardu, -- jen mi kaptis ankau la novan libron de Ejlert Lovborg. (ghin etendante) Chu vi eble emus ghin rigardi, Hedda? Chu? HEDDA Ne, multan dankon. Au -- jes, eble poste. TESMAN Mi ghin iom foliumis dumvoje. BRACK Nu, kion do vi opinias -- kiel fakulo? TESMAN Mi trovas, ke estas strange kiom atenteme li sin esprimas. Tiel li neniam skribis antaue. (kolektas la librojn) Sed nun mi volas enporti chion chi. Estos plezuro foliume tranchi --! Kaj jen mi ankau devas shanghi vestajhojn. (al _Brack_) Char ni ja ne bezonas tuj foriri? Chu? BRACK Kompreneble ne, -- ne urghas ankorau dum longe. TESMAN Do mi permesas al mi iom da tempo. (eliras kun la libroj, sed haltas en la pordaperturo kaj turnas sin) Jen, mi memoras, Hedda, -- onklino Julle ne vizitos vin chivespere. HEDDA Chu ne? Chu estas la epizodo kun la chapelo, kiu malhelpas? TESMAN Ho, tute ne. Kial vi pensas tiel pri onklino Julle? Imagu --! Sed onklino Rina estas tiom malsana, sciu. HEDDA Tia shi ja chiam estas. TESMAN Jes, sed hodiau shia malsano multe malbonighis, la kompatindulino. HEDDA Do ja, estas konvene, ke la alia restas che shi. Mi devas rezigni. TESMAN Kaj vi ne povas imagi, vi, kiom ghoja onklino Julle tamen estis, -- char vi tiom prosperis dum la vojagho! HEDDA (duonlaute, ekstaras) Ho, -- tiuj eternaj onklinoj! TESMAN Kion? HEDDA (iras al la vitra pordo) Nenion. TESMAN Nu do. (li eliras tra la malantaua chambro kaj dekstren) BRACK Pri kiu chapelo vi parolis? HEDDA Ho, estis epizodo kun fraulino Tesman chimatene. Shi estis metinta sian chapelon tien sur la seghon. (rigardas lin kaj ridetas) Kaj mi pretende kredis, ke estas la chapelo de la servistino. BRACK (skuas la kapon) Sed kara, bona sinjorino Hedda, kiel vi igis vin mem tion fari! Kontrau tiu honesta, maljuna sinjorino! HEDDA (nervoza, pashas trans la plankon) Nu, komprenu, -- tento al tia konduto foje jhetighas sur min. Kaj tiam mi _ne povas_ rezisti. (jhetas sin sur la apogseghon che la forno) Ho, mi ne mem scias, kiel tion ekspliki. BRACK (malantau la apogsegho) Vi ne estas vere felicha, -- tio estas la kialo. HEDDA (rigardas antauen) Krome mi ne scias, kial mi estu -- felicha. Au eble vi povas al mi tion diri? BRACK Jes -- interalie char vi ricevis ghuste tiun hejmon, kiun vi deziris. HEDDA (rigardas lin kaj ridas) Chu ankau vi kredas pri tiu dezirhistorio? BRACK Chu do estas nenio en ghi? HEDDA Kompreneble, -- io estas en ghi. BRACK Kaj? HEDDA Estas _tio_ en ghi, ke mi uzis Tesman por akompani min hejmen de la vesperaj festenoj pasintan someron -- BRACK Bedaurinde, -- ke mi ja havis alian vojon. HEDDA Vero. Vi ja sekvis aliajn vojojn pasintan someron. BRACK (ridas) Honto al vi, sinjorino Hedda! Nu, -- sed vi kaj Tesman do? HEDDA Jen, hazarde iun vesperon ni preterpasis chi tie. Kaj Tesman, kompatindulo, li ade turnis -- turnadis. Char li ne sciis pri kio paroli. Kaj mi kompatis tiun multesciantan homon -- BRACK (ridetas dubante) _Vi_ kompatis? Hm -- HEDDA Jes vere, mi faris. Kaj jen -- por lin helpi el la embaraso -- mi hazarde, senpripense diris ke en tiu vilao mi shatus loghi. BRACK Ne pli ol tio? HEDDA Ne _tiun_ vesperon. BRACK Sed poste do? HEDDA Jes. Mia facilanimeco kuntiris sekvojn, kara Asesoro. BRACK Bedaurinde, -- tion faras niaj facilanimecoj tro ofte, sinjorino Hedda. HEDDA Dankon! Sed estis en tiu fantaziado pri la vilao de ministrino Falk, ke Jorgen Tesman kaj mi renkontighis en kompreno! _Tio_ tiris post si fianchinighon kaj edzinighon kaj nuptovojaghon kaj chion. Nu ja, Asesoro, -- kiel oni sternas, tiel oni kushas, -- mi dirus. BRACK Komike! Kaj funde vi neniel interesighis pri la tuta afero. HEDDA Ne, Dio scias ke ne. BRACK Sed nun do? Nun, kiam ni fine aranghis por vi hejmecan lokon? HEDDA Hu, -- shajnas al mi, ke odoras lavendo kaj peklitaj rozoj en chiuj chambroj. -- Sed tiun odoron eble onklino Julle kunportis. BRACK (ridas) Ho ne, mi prefere pensas, ke estas postresto de la karmemora ministrino. HEDDA Do, io formortinta algluighas. Memorigas al mi balflorojn -- posttagajn. (interplektante la manojn malantau la nukon, duonkushante malantauen sur la segho, kaj lin rigardante) Ho, kara Asesoro, -- vi ne povas imagi, kiel terure mi enuos chi tie. BRACK Chu la vivo ne havus iun taskon por oferti ankau al vi, sinjorino Hedda? HEDDA Taskon, -- iun, kiu estus iom alloga? BRACK Prefere tian, kompreneble. HEDDA Dio scias, kia tasko tiu estus. Multfoje mi pripensas -- (interrompante) Sed ankau tio certe ne eblas. BRACK Kiu scias? Nur diru. HEDDA Se mi povus igi Tesman farighi politikisto, jen sugesto. BRACK (ridas) Tesman! Ne, sed pensu do, -- por tiajhoj kiel politiko li ja tute ne taugas -- tute ne. HEDDA Ne, tion mi vere kredas. -- Sed se mi nun tamen kapablus pushi lin al tio? BRACK Pa, -- kia kontentigo estus por vi en tio? Char li ja ne taugas. Kial vi tamen volas lin al tio pushi? HEDDA Char mi enuas, audu! (iom poste) Chu vi do opinias, ke estus tute neeble, ke Tesman farighu chefministro? BRACK Hm, -- jen, kara sinjorino Hedda, -- por _tio_ farighi, li devus unue esti sufiche richa viro. HEDDA (ekstaras senpacienca) Jen, tio estas! Estas tiuj mizeraj kondichoj, en kiujn mi falis -- (pashas sur la planko) Estas tiuj, kiuj igas la vivon tiel bedaurinda! Rekte ridinda! -- Char _tiel_ ja estas. BRACK Mi fakte opinias, ke la kulpo trovighas aliloke. HEDDA Kie do? BRACK Vi neniam travivis iun skuan vekighon. HEDDA Ion seriozan, vi aludas? BRACK Jes, tiel oni povas ja ankau sin esprimi. Sed nun ghi eble okazos. HEDDA (rektigas la nukon) Ho, vi pensas pri la kontrauajhoj rilate tiun bagatelan postenon de profesoro! Sed tiu estu la propra afero de Tesman. Pri ghi mi vere ne malshparas penson. BRACK Nu -- pri tiu ne. Sed kiam nun prezentighos al vi, -- kion oni -- kiel en pompa stilo -- nomas seriozajn kaj -- gravajn postulojn pri respondeco? (ridetas) Novajn postulojn, eta sinjorino Hedda. HEDDA (kolere) Silentu! Neniam vi spertos iun tiajhon! BRACK (atenteme) Ni interparolos proksimume post jaro -- maksimume. HEDDA (interrompante) Mi ne havas talenton por tiajho, sinjoro Asesoro. Por nenio kun postuloj al mi! BRACK Chu vi ne, kiel la plimulto de virinoj, havus talenton por rolo, kiel --? HEDDA (che la vitra pordo) Ho, silentu, mi diras! -- Multfoje shajnas al mi, ke mi havas talenton por nur unu rolo en la mondo. BRACK (proksimighas) Kaj kiu estas do tiu, se mi kuraghas demandi? HEDDA (staras rigardante eksteren) Por el mi enuigi la vivon. Nun vi scias. (turnas sin, rigardas al la malantaua chambro, kaj ridas) Jes, tute ghuste! Jen ni havas la profesoron. BRACK (mallaute, avertante) Nu, nu, nu, sinjorino Hedda! (_Jorgen Tesman_, festene vestita, kun gantoj kaj chapelo enmane, venas de dekstre tra la malantaua chambro.) TESMAN Hedda, -- chu ne venis malinvito de Ejlert Lovborg? Chu? HEDDA Ne. TESMAN Nu, do jen vidu, ni certe havos lin post iom da tempo. BRACK Chu vi vere kredas, ke li venos? TESMAN Jes, pri tio mi preskau certas. Char vershajne estas nur senfunda onidiro, tio kion vi rakontis antautagmeze. BRACK Vere? TESMAN Jes, almenau onklino Julle diris, ke shi kredas, ke neniel estonte li volus bari al mi la vojon. Jen imagu! BRACK Nu, do chio estas ja en bona ordo. TESMAN (metas la chapelon kun la gantoj en ghi sur seghon dekstre) Jes, sed vi devas permesi al mi atendi lin kiom eble plej longe. BRACK Por tio ni havas abundan tempon. Neniu venos al mi antau la sepa -- la sepa kaj duono. TESMAN Nu, do ni povas ja dume plezurigi Hedda. Kaj tiel pasigi la tempon. Chu? HEDDA (portas la surtuton kaj chapelon de Brack al la sofo en la angulo) Kaj se tro malfacilighas, sinjoro Lovborg povas ja restadi chi tie che mi. BRACK (volas mem preni la vestajhojn) Ho, pardonu, Sinjorino! -- Al kio vi aludas per "tro malfacilighas"? HEDDA Se li ne volas iri kun vi kaj Tesman. TESMAN (rigardas shin sendecide) Sed, kara Hedda, -- chu vi kredas ke tio decas, ke li restos chi tie che vi? Chu? Memoru ke onklino Julle ne povas veni. HEDDA Ne, sed sinjorino Elvsted venos. Kaj tiam ni tri kune trinkos tason da teo. TESMAN Jes, _jen_ kio konvenas. BRACK (ridetas) Kaj estus eble la plej saniga por li. HEDDA Kial do? BRACK Bona Dio, Sinjorino, vi ja sufiche ofte mokaludis miajn etajn fraulofestenojn. Ili konvenus sole por vere principfidelaj viroj, vi opiniis. HEDDA Sed certe sinjoro Lovborg nun estas sufiche principfidela. Konvertita pekulo -- (_Berte_ envenas tra la pordo de la antauchambro.) BERTE Sinjorino, venas sinjoro, kiu deziras viziti -- HEDDA Jes, envenigu lin. TESMAN (mallaute) Mi certas, ke estas li! Jen, imagu! (_Ejlert Lovborg_ envenas de la antauchambro. Li estas svelta kaj malgrasa; samagha kun Tesman, sed aspektas iom pli agha kaj kaduka. Haroj kaj barbo estas nigrebrunaj, la vizagho iom longa, pala, kun nur paro de du rughetaj makuloj sur la vangoostoj. Li estas vestita en eleganta, nigra, tute nova vizitkostumo. Malhelaj gantoj kaj cilindra chapelo en la mano. Li restas starante che la pordo kaj rapide kline salutas. Aspektas iom ghenata.) TESMAN (al li kaj mansalutas) Jen, kara Ejlert, -- ni do fine ankoraufoje renkontighas! LOVBORG (parolas per kvieta vocho) Dankon al vi pro la letero. (proksimighas al _Hedda_) Chu mi kuraghu ankau al vi doni mian manon, sinjorino Tesman? HEDDA (prenas lian manon) Bonvenon, sinjoro Lovborg. (kun mangesto) Mi ne scias chu tiuj du sinjoroj --? LOVBORG (ete klinas sin) Asesoro Brack, mi opinias. BRACK (same) Evidente. Antau kelkaj jaroj -- TESMAN (al _Lovborg_, kun la manoj sur liaj shultroj) Kaj nun vi kondutu kvazau hejme, Ejlert! Chu ne, Hedda? -- Char vi volas ja denove loghi chi tie en la urbo, mi audas? Chu ne? LOVBORG Jes, mi faros. TESMAN Nu, estas ja kompreneble. Audu, -- mi akiris vian novan libron. Sed mi vere ankorau ne havis tempon legi ghin. LOVBORG Tion vi vere povas shpari al vi. TESMAN Kial do, vi opinias? LOVBORG Char ne estas io atentinda en ghi. TESMAN Ho, imagu, ke vi tion diras! BRACK Tamen ghi estas ja ege laudata, mi audas. LOVBORG Estas ghuste tio, kion mi celis. Kaj tial mi verkis la libron tia, ke chiuj povus ghin pense sekvi. BRACK Tre saghe. TESMAN Sed kara Ejlert, --! LOVBORG Char nun mi volas provi restarigi min. Komenci denove. TESMAN (iom ghenata) Jes, tion vi do volas? Chu? LOVBORG (ridetas, formetas la chapelon kaj tiras paketon en paperkovrajho el la posho de la mantelo) Sed kiam tio chi eldonighos, Jorgen Tesman -- tiam vi nepre legu. Char _jen_ definitive la ghusta. Tio en kio mi mem estas. TESMAN Nu? Kaj kio do tio estas? LOVBORG Estas la daurigo. TESMAN La daurigo? De kio? LOVBORG De la libro. TESMAN De la nova? LOVBORG Kompreneble. TESMAN Jes, sed kara Ejlert, -- ghi enhavas ja la temon ghis niaj tagoj! LOVBORG Ghi enhavas. Kaj tiu chi temas pri la estonteco. TESMAN Pri la estonteco! Sed bona Dio, pri ghi ni ja nenion scias! LOVBORG Ne. Sed tamen estas io kaj tio pri ghi direnda. (malfermas la paketon) Jen, rigardu -- TESMAN Sed ne estas via manskribo. LOVBORG Mi diktis. (foliumas la paperojn) Ghi estas dividita en du sekciojn. La unua temas pri la kultur-potencoj de la estonteco. Kaj tiu dua -- (foliumas iom pli antauen) -- tiu temas pri la estonta kultur-evoluo. TESMAN Mirinde! Pri tiaj temoj mi neniam ekpensus skribi. HEDDA (che la vitra pordo, frapetadas la vitron) Hm -- Ho -- ne. LOVBORG (metas la paperojn en la kovrajhon kaj metas la paketon sur la tablon) Mi ghin kunprenis, char mi intencis iom legi por vi chivespere. TESMAN Jes, estas tre afable de vi. Sed chivespere --? (rigardas al _Brack_) Mi vere ne scias, kiel tio ordighus -- LOVBORG Nu, do alian fojon. Ne urghas. BRACK Mi devas klarigi al vi, sinjoro Lovborg, -- okazos eta arangho che mi chivespere. Precipe por Tesman, komprenu -- LOVBORG (serchas la chapelon) Nu, -- do mi ne pli longe -- BRACK Ne, auskultu nun. Chu vi ne povus fari al mi la plezuron kunveni? LOVBORG (abrupte kaj decide) Ne, tion mi ne povas. Mi sincere dankas vin. BRACK Jen kio? Kunvenu. Ni estos eta elektita rondo. Kaj kredu, ke estos vivece, kiel sinjorino Hed --, kiel sinjorino Tesman diras. LOVBORG Pri tio mi ne dubas. Sed tamen -- BRACK Kaj vi povus kunpreni vian manuskripton, kaj legi por Tesman _tie_ che mi. Char mi havas sufiche da chambroj. TESMAN Jes pensu, Ejlert, -- tion vi povus fari! Chu? HEDDA (intervenas) Sed kara, char sinjoro Lovborg tute ne _volas_! Mi estas certa, ke sinjoro Lovborg multe pli shatas resti chi tie kaj havi vespermanghon kun mi. LOVBORG (ekrigardas shin) Kun vi, sinjorino! HEDDA Kaj kun sinjorino Elvsted. LOVBORG Chu? -- (pasante) Shin mi preterpase renkontis tagmeze. HEDDA Chu vere? Jes, shi venos chi tien. Kaj tial estas preskau necese, ke vi restos, sinjoro Lovborg. Char alie shi ne havos iun por akompani sin hejmen. LOVBORG Jen vero. Jes, multan dankon, Sinjorino, -- do mi restos chi tie. HEDDA Kaj mi nur donu al la servistino etan informon -- (Shi iras al la pordo de la antauchambro kaj sonorigas. _Berte_ envenas. _Hedda_ parolas mallaute kun shi kaj montras al la malantaua chambro. _Berte_ kapjesas kaj ree eliras.) TESMAN (samtempe al _Ejlert Lovborg_) Audu, Ejlert, -- chu estas tiu chi nova temo, -- tiu pri la estonteco, -- pri kiu vi intencas fari prelegojn? LOVBORG Jes. TESMAN Char mi audis che la librovendisto, ke vi eble donos serion da prelegoj chi tie dum la autuno. LOVBORG Jes, mi faros. Vi ne devas riprochi min pro tio, Tesman. TESMAN Ne, pro Dio, kompreneble ne! Sed --? LOVBORG Mi bone komprenas, ke por vi iom kontrauas. TESMAN (malgaja) Ho, mi ne povas ja postuli, ke pro mi vi -- LOVBORG Sed mi atendas ghis kiam vi ekhavos vian oficon. TESMAN Vi atendas! Jes sed, -- jes sed, -- chu vi ne volas konkuri? Chu? LOVBORG Ne. Mi nur volas venki vin. En la opinio de la publiko. TESMAN Sed, bona Dio, -- do onklino Julle tamen pravighis! Ho jes, -- mi _tion_ ja sciis! Hedda! Jen imagu, -- Ejlert Lovborg tute ne volas kontraui nin! HEDDA (abrupte) Nin? Tenu min ekster tio. (Shi iras al la malantaua chambro, kie _Berte_ staras metante sur la tablon pleton kun karafoj kaj glasoj. _Hedda_ kapsignas aprobe, kaj ree venas antauen. _Berte_ eliras.) TESMAN (samtempe) Sed vi, asesoro Brack, -- Kion vi diras al tio chi? Chu? BRACK Nu, mi diras, ke gloro kaj venko -- hm, -- povas ja esti treege belaj aferoj -- TESMAN Jes certe povas esti. Sed tamen -- HEDDA (rigardas Tesman kun malvarma rideto) Shajnas al mi, ke vi staras kvazau fulmofrapita. TESMAN Jes, -- proksimume tia, -- mi opinias -- BRACK Estis ja vere fulmotondro, kiu pasis super ni, Sinjorino. HEDDA (montras al la malantaua chambro) Chu la sinjoroj bonvolas eniri por preni glason da frida puncho? BRACK (rigardas sian horloghon) Forirsalute? Jes, eble ne estus rifuzinde. TESMAN Bonege, Hedda! Vere bonege! En tia sangvina animstato, en kia mi nun trovighas -- HEDDA Bonvolu, ankau vi, sinjoro Lovborg. LOVBORG (rifuzante) Ne, multan dankon. Ne por mi. BRACK Sed, bona Dio, -- frida puncho vere ne estas veneno, mi scias. LOVBORG Eble ne por chiuj. HEDDA Jen, mi distru sinjoron Lovborg dume. TESMAN Nu ja, kara Hedda, tion faru do. (Li kaj _Brack_ iras en la malantauan chambron, eksidas, trinkas punchon, fumas cigaredojn kaj parolas gajhumore dum la sekvanta sceno. _Ejlert Lovborg_ restas staranta che la forno. _Hedda_ iras al la skribotablo.) HEDDA (per iom lautigita vocho) Nun mi montros al vi kelkajn fotojn, se vi emas. Char Tesman kaj mi -- ni faris ekskurson tra Tirolo dum la hejmenvojagho. (Shi venas kun albumo, kiun shi metas sur la tablon apud la sofo, kaj eksidas en ties superan angulon. _Ejlert Lovborg_ proksimighas, haltas kaj rigardas shin. Poste li prenas seghon kaj eksidas che shia maldekstra flanko kun la dorso al la malantaua chambro.) HEDDA (malfermas la albumon) Jen rigardu tiun montodorson, sinjoro Lovborg! Estas la Ortlermontaro. Tesman skribis sube. Jen estas: Ortlermontaro che Meran. LOVBORG (kiu konstante shin rigardas, diras mallaute kaj malrapide) Hedda -- Gabler -- HEDDA (ekrigardas lin rapide) Nu! Ts! LOVBORG (ripetas malrapide) Hedda Gabler! HEDDA (rigardas en la albumon) Jes, tiel mi nomighis en pli frua tempo. Tiam, -- kiam ni du konis unu la alian. LOVBORG Kaj de nun, -- kaj dum la tuta vivo, -- mi do devas kutimigi min ne plu diri Hedda Gabler. HEDDA (daure foliumante) Jes, vi devas. Kaj mi opinias, ke vi devas praktiki sufiche frutempe. Shajnas al mi, ke ju pli frue, des pli bone. LOVBORG (kun indignoplena vocho) Hedda Gabler edzinighita? Kaj tia kun -- Jorgen Tesman! HEDDA Jes, -- tiel okazas. LOVBORG Ho, Hedda, Hedda, -- kiel povis vi do forjheti vin mem! HEDDA (rigardas lin akre) Nu? Ne tiele nun. LOVBORG Kiel do? (_Tesman_ envenas kaj iras al la sofo) HEDDA (audas lin veni kaj diras indiferente) Kaj tio chi, sinjoro Lovborg, tio estas vido de malsupre en la Ampezzovalo. Jen rigardu tiujn montopintojn. (afable rigardas _Tesman_) Kio do nomighas tiuj strangaj montopintoj? TESMAN Lasu min rigardi. Ho, estas la Dolomitoj, tiuj. HEDDA Ghuste ja! -- estas la Dolomitoj, sinjoro Lovborg. TESMAN Hedda, -- mi nur volis demandi, chu ni ne tamen enmetu iom da puncho? Almenau al vi, Hedda. Chu? HEDDA Jes, dankon. Kaj eble kelkajn kukojn. TESMAN Ne cigaredojn? HEDDA Ne. TESMAN Bone. (Li iras en la malantauan chambron kaj dekstren. _Brack_ sidas tie kaj observadas _Hedda_ kaj _Lovborg_.) LOVBORG (mallaute kiel antaue) Nu, respondu al mi, Hedda, -- kiel vi povis tion chi fari? HEDDA (aspekte profunde studante la albumon) Se vi daure kondutos intime, mi ne volas kun vi paroli. LOVBORG Chu mi ne rajtas ech kiam ni estas solaj? HEDDA Ne. Vi povas tiel pensi. Sed vi ne rajtas tiel paroli. LOVBORG Aha, mi komprenas. Tio ofendas vian amon -- al Jorgen Tesman. HEDDA (ekrigardas lin kaj ridetas) Amon? Ne, nun vi estas sprita! LOVBORG Do ne amon! HEDDA Tamen nenian malfidelecon! Tiajhon mi ne volas akcepti. LOVBORG Hedda, -- respondu al mi nur tion solan -- HEDDA Ts! (_Tesman_ kun pleto venas de la malantaua chambro.) TESMAN Jen! Jen la bonajhoj. (li metas la pleton sur la tablon) HEDDA Kial vi mem servas? TESMAN (vershas en la glasojn) Jes, char mi trovas, ke estas tiom amuze servi vin, Hedda. HEDDA Sed vi ja vershis en ambau glasojn. Kaj sinjoro Lovborg ja ne deziras -- TESMAN Ne, sed sinjorino Elvsted ja baldau venos. HEDDA Jes, vere, -- sinjorino Elvsted -- TESMAN Chu vi shin forgesis? Chu? HEDDA Ni tiom profundighis en tion chi. (montras al li bildon) Chu vi memoras tiun etan vilaghon? TESMAN Ho, estas _tiu_ malsupre de Brennerpasejo! Estas tie, kie ni devis restadi la tutan nokton -- HEDDA -- kaj renkontis tiun aron da vivecaj somergastoj. TESMAN Jes, vere estis _tie_. Imagu -- se ni tiam povus havi _vin_ kun ni, Ejlert! Nu! (li iras kaj sidigas sin che _Brack_) LOVBORG Respondu al mi sole tion, Hedda -- HEDDA Nu? LOVBORG Chu ne estis amo, ech ne en la rilato kun _mi_? Ne guto, -- ne simileco de amo, ech ne en tio? HEDDA Nu, chu vere estis? Por mi aspektis, kvazau ni estas du bonaj kamaradoj. Du vere intimaj amikoj. (ridetas) Precipe vi estis tre nekashema. LOVBORG Estis vi, kiu tion deziris. HEDDA Kiam mi retropensas, shajnas al mi, ke estis io bela, io alloga, -- io kuragha en -- en tiu kashema intimeco -- tiu kamaradeco, pri kiu neniu vivanta homo ion flaris. LOVBORG Jes, chu ne, Hedda! Chu ne tiel estis? -- Kiam mi vizitis vian patron tiel dum la posttagmezoj --. Kaj la generalo sidis che la fenestro legante la gazetojn, -- kun la dorso al ni turnita -- HEDDA Kaj ni du en la sofo en la angulo -- LOVBORG Chiam kun la sama ilustrita revuo antau ni -- HEDDA Pro manko de albumo, jes. LOVBORG Jes, Hedda, -- kaj kiam mi konfesis por vi --! Rakontis al vi pri mi mem tion, kion neniu alia tiam sciis. Sidis tie kaj konfesis, ke mi eliris dibochante tagojn kaj noktojn. Dibochis tagnokton post tagnokto. Ho, Hedda, kia estis tiu potenco en vi, kiu devigis min konfesi tiajhojn? HEDDA Chu vi imagas, ke estis iu potenco en mi? LOVBORG Jes, kiel mi alie tion klarigu al mi? Kaj chiuj tiuj -- en pudoro volvitaj demandoj, kiujn vi al mi faris -- HEDDA Kaj kiujn vi ege bone komprenis -- LOVBORG Jen, ke vi povis sidi kaj tiel fari demandojn! Tute senhonte! HEDDA En pudoro volvitaj do estis. LOVBORG Jes, tamen senhonte. Elcherpige demandi min pri -- pri chiuj tiajhoj! HEDDA Kaj ke vi igis vin respondi, sinjoro Lovborg. LOVBORG Jes, estas ja ghuste tio, kion mi ne komprenas -- nun poste. Sed diru do al mi, Hedda, -- chu ne estis amo funde en nia rilato? Chu ne estis de via flanko, kvazau vi dezirus lavi min pura, -- kiam mi rifughis al vi por konfesi? Chu ne estis tiel? HEDDA Ne, ne ekzakte. LOVBORG Kio vin do instigis? HEDDA Chu aspektas por vi tiom nekompreneble, se junulino -- kiam povas okazi tiel -- sekrete -- LOVBORG Nu? HEDDA Ke shi dezire volas rigardi en mondon, pri kiu -- LOVBORG Pri kiu --? HEDDA -- pri kiu oni ne rajtas ion scii? LOVBORG Jen, tio do estis? HEDDA Ankau tio. Ankau tio, -- mi imagas. LOVBORG Kamaradeco en avido de la vivoghuo. Sed kial _tio_ do ne povus dauri? HEDDA Pro tio vi mem kulpas. LOVBORG Estas vi, kiu rompis. HEDDA Jes, kiam danghero minacis, ke realigho venus en la rilato. Honto al vi, Ejlert Lovborg, kiel povis vi atenci vian -- vian fideman kamaradon! LOVBORG (premegas la manojn) Ho, kial vi ne realigis la minacon? Kial vi ne mortpafis min, kiel vi minacis! HEDDA _Tiom_ mi timas la skandalon. LOVBORG Jes, Hedda. Funde vi estas malkuragha. HEDDA Terure malkuragha. (shanghas sintenon) Sed estis ja feliche por vi. Kaj poste vi ja konsolis vin tiom rave che la familio Elvsted. LOVBORG Mi scias, kion Tea konfidis al vi. HEDDA Kaj eble vi konfidis ion pri ni du? LOVBORG Ech ne vorton. Tiajhojn shi estas tro stulta por kompreni. HEDDA Stulta? LOVBORG En tiaj aferoj shi estas stulta. HEDDA Kaj mi estas malkuragha. (klinas sin pli proksimen al li, sen lin rigardi en la okulojn, kaj diras pli mallaute) Sed nun _mi_ volas ion konfidi al _vi_. LOVBORG (atente) Nu? HEDDA _Tio_ ke mi ne kuraghis mortpafi vin -- LOVBORG Jes?! HEDDA -- _tio_ ne estis mia plej fia malkuragho -- tiun vesperon. LOVBORG (rigardas shin momenton, komprenas, kaj flustras pasie) Ho, Hedda! Hedda Gabler! Nun mi ekvidas kashitan fundon sub nia kamaradeco! Vi kaj mi --! _Tamen_ estis la deziro pri vivo en vi -- HEDDA (mallaute, sed kun akra ekrigardo) Gardu vin! Ne imagu ion tian! (Mallumighadas. La pordo de la antauchambro estas de ekstere malfermata de _Berte_.) HEDDA (klake fermas la albumon kaj vokas ridetante) Nu, fine! Kara Tea, -- jen do, envenu! (_Sinjorino Elvsted_ venas de la antauchambro. Shi estas vizite vestita. La pordo fermighas malantau shi.) HEDDA (en la sofo, etendas la brakojn al shi) Dolcha Tea, -- vi ne povas imagi, kiom mi atendis vin! (_Sinjorino Elvsted_ preterpase intershanghas etan saluton kun la sinjoroj en la malantaua chambro, iras al la tablo kaj donas al Hedda la manon. _Ejlert Lovborg_ ekstaris. Li kaj _sinjorino Elvsted_ sin salutas per muta kapklino.) ELVSTED Eble mi devus eniri por iom paroli kun via edzo? HEDDA Ho, tute ne. Lasu tiujn du sidi. Ili baldau foriros. ELVSTED Ili foriros? HEDDA Jes, ili eliros drinkfesteni. ELVSTED (rapide al Lovborg) Sed certe vi ne? LOVBORG Ne. HEDDA Sinjoro Lovborg -- li restos che ni. ELVSTED (prenas seghon kaj volas eksidi apud li) Ho, kiom agrable chi tie estas! HEDDA Ne dankon, mia eta Tea. Ne _tie_! Bele venu chi tien al mi. Mi volas esti meze inter vi. ELVSTED Jes, tute kiel vi volas. (Shi chirkauiras la tablon kaj eksidas en la sofon dekstre de _Hedda_. _Lovborg_ ree eksidas sur la seghon.) LOVBORG (post mallonga pauzo, al _Hedda_) Chu shi ne estas ghue rigardinda? HEDDA (glite tushetas shiajn harojn) Nur rigardinda? LOVBORG Jes. Char _ni_ du -- shi kaj mi, -- _ni_ estas du veraj kamaradoj. Ni absolute fidas unu la alian. Kaj ni povas sidi kune kaj libere interparoli -- HEDDA Sen pudoraj diskretajhoj, sinjoro Lovborg? -- LOVBORG Nu -- ELVSTED (mallaute, sin krochante al _Hedda_) Ho, kiom felicha mi estas, Hedda! Char, -- imagu, -- li diras, ke mi ankau inspiris lin. HEDDA (rigardas shin ridetante) Aj, chu li tion diras? LOVBORG Kaj tian kuraghon en agoj, kian shi havas, sinjorino Tesman? ELVSTED Ho, Dio, -- _mi_ kuraghon! LOVBORG Treege -- kiam temas pri la kamarado. HEDDA Jes, _kuraghon_ -- ja! Se oni nur _tian_ havus. LOVBORG Kaj kion do vi pensas? HEDDA Tiam oni povus eble ankorau vivi la vivon. (subite shanghighas) Sed nun, mia plej kara Tea, -- nun vi trinku glason da frida puncho. ELVSTED Ne dankon, -- mi neniam trinkas tiajhojn. HEDDA Nu, do vi, sinjoro Lovborg. LOVBORG Dankon, ankau mi ne. ELVSTED Ne, ankau li ne! HEDDA (rigardas lin firme) Tamen char mi nun tion volas? LOVBORG Neniel utilas. HEDDA (ridas) Mi do tute ne havas iun povon super vi, mi povrulino? LOVBORG Ne en _tiu_ rilato. HEDDA Serioze dirite, mi tamen opinias ke vi devus tion fari. Pro vi mem. ELVSTED Ho ne, Hedda --! LOVBORG Kaj kial? HEDDA Au pro la homoj, ghuste dirite. LOVBORG Vere? HEDDA Alie oni povus ja ekhavi la opinion, ke vi -- tiel funde -- ne sentas vin sufiche hardita -- ne sufiche certa pri vi mem. ELVSTED (mallaute) Ho, ne, ne, Hedda --! LOVBORG La homoj povas kredi, kion ili volas, -- ghis plue. ELVSTED (ghoje) Jes, chu ne vere! HEDDA Tion ja montris klare la vizagho de asesoro Brack. LOVBORG Kiel do? HEDDA Li ridetis iom moke, kiam vi ne kuraghis eniri tien al la tablo. LOVBORG Mi ne kuraghis! Mi prefere volis ja resti chi tie kaj paroli kun _vi_. ELVSTED Estis ja tute kompreneble, Hedda. HEDDA Sed tion la asesoro ne povis suspekti. Kaj mi ankau vidis, ke li ekridetis kaj jhetis okulumon al Tesman, kiam vi ech ne kuraghis kunveni al tiu povra, eta festeno. LOVBORG Kuraghis! Vi diras ke mi ne kuraghis? HEDDA Ne mi. Sed tiel asesoro Brack komprenis la staton. LOVBORG Lasu nur tion al li. HEDDA Vi do ne kuniros? LOVBORG Mi restos che vi kaj Tea. ELVSTED Jes, Hedda, -- tion vi ja povas pensi. HEDDA (ridetas kaj kapklinas aprobe al _Lovborg_) Do fundamente solide masonita. Principofirma por chiam. Jen kia devas esti viro! (turnas sin al _sinjorino Elvsted_ kaj frapetas shin) Nu, chu mi ne tion diris, kiam vi, tute freneza, venis chi tien chimatene -- LOVBORG (mirigita) Freneza! ELVSTED (terurigita) Hedda, -- Hedda do --! HEDDA Jen, rigardu nur mem! Ne estas ja necese iri en tiu morta timo -- (interrompante) Do, jen ni tri povas esti gajaj! LOVBORG (estas skuita) Aha, -- kio do estas tio chi, sinjorino Tesman! ELVSTED Ho Dio, ho Dio, Hedda! Kion vi diras! Kion vi faras! HEDDA Restu nur trankvila! La abomena asesoro sidas vin observante. LOVBORG En morta timo, do. Pro mi. ELVSTED (mallaute, plende) Ho, Hedda, -- nun vi igis min tute malfelicha! LOVBORG (rigardas shin dum momento fikse; grimacas) Do _tio_ estis de la kamarado la senrezerva fido al mi. ELVSTED (petoplene) Ho, kara amiko, -- vi devas unue auskulti --! LOVBORG (prenas unu el la plenaj punchoglasoj, suprenlevas ghin, kaj diras malrapide per rauka vocho) Via tosto, Tea! (li malplenigas la glason, demetas ghin kaj prenas la alian) ELVSTED (mallaute) Ho, Hedda, Hedda, -- kial vi tion volus! HEDDA Volus! Mi? Chu vi estas freneza? LOVBORG Kaj ankau toston por vi, sinjorino Tesman. Dankon pro la vero. Ghi vivu! (li trinkas kaj volas denove plenigi la glason) HEDDA (metas la manon sur lian brakon) Nu, nu, -- ne pli nune. Memoru, ke vi iros en festenon. ELVSTED Ne, ne, ne! HEDDA Sh-sh! Ili sidas vin rigardante. LOVBORG (demetas la glason) Vi, Tea, -- diru nun la veron. ELVSTED Jes! LOVBORG Chu la notario sciis, ke vi postvojaghus min? ELVSTED (tordas siajn manojn) Ho, Hedda, -- vi audas pri kio li demandas! LOVBORG Chu estis interkonsento inter vi kaj li, ke vi vojaghu al la urbo por observi min? Eble estis la notario mem, kiu igis vin tion fari? Aha, vi, -- eble li denove bezonis min en la oficejo! Au chu estas che la kartotablo ke mi mankis al li? ELVSTED (mallaute, ghemplende) Ho, Lovborg, Lovborg --! LOVBORG (prenas glason kaj volas ghin plenigi) Ankau tosto por la maljuna notario! HEDDA (lin deturnante) Ne pli nun. Memoru, ke vi eliru por legi por Tesman! LOVBORG (trankvile, demetas la glason) Estis stulte de mi, Tea, tio chi. Jen konduti tiel, mi pensas. Ne koleru pro mi, vi kara, kara kamarado. Vi vidos, -- kaj vi kaj la aliaj, -- ke kvankam mi iun fojon falis, do --. Nun mi restarighis! Pere de _via_ helpo, Tea. ELVSTED (ghojbrile) Ho Dio, dankon --! (_Brack_ intertempe rigardis sian horloghon. Li kaj _Tesman_ ekstaras kaj venas en la salonon.) BRACK (prenas sian chapelon kaj mantelon) Jen, sinjorino Tesman, nun estas horo por foriri. HEDDA Nun do estas. LOVBORG (ekstaras) Ankau por mi, sinjoro Asesoro. ELVSTED (mallaute kaj petante) Ho, Lovborg, -- ne faru! HEDDA (pinchas shian brakon) Ili audas vin! ELVSTED (krias malforte) Aj! LOVBORG (al _Brack_) Vi bonvole invitis min kunveni. BRACK Jen, vi tamen venos? LOVBORG Jes, multan dankon. BRACK Por mi ghojege -- LOVBORG (ekprenas la paketon de paperoj kaj diras al _Tesman_) Char mi dezirus montri al vi ion kaj aliajhon antau ol ghin transdoni. TESMAN Jen, imagu, -- estos amuze! -- Sed kara Hedda, kiel vi hejmenirigos sinjorinon Elvsted? Chu? HEDDA Nu, por tio ni chiuokaze trovos rimedon. LOVBORG (rigardas la sinjorinojn) Sinjorino Elvsted? Kompreneble mi revenos por shin serchi. (pli proksime) Proksimume je la deka, sinjorino Tesman? Chu tio konvenas? HEDDA Jes, certe. Ege konvene. TESMAN Nu, do chio estas en bona ordo. Sed min vi ne devas atendi tiom frue, Hedda. HEDDA Ho, kara, vi restu tiom longe -- tiom longe, kiom vi volas. ELVSTED (en obtuza timo) Sinjoro Lovborg, -- mi do restos chi tie, ghis vi revenos. LOVBORG (kun la chapelo en la mano) Memkompreneble, Sinjorino. BRACK Kaj jen ekveturas la amuzad-trajno, miaj sinjoroj! Mi esperas, ke ni festenos vivece, kiel certa bela sinjorino diradas. HEDDA Aj, se la bela sinjorino povus cheesti nevidata --! BRACK Kial nevidata? HEDDA Por auskulti iujn el viaj spritajhoj sen pudoraj diskretajhoj, sinjoro Asesoro. BRACK (ridas) Tion mi ne volas konsili al la bela sinjorino. TESMAN (ankau li ridas) Ne, nun vi estas amuza, Hedda. Jen, imagu! BRACK Nu, adiau, adiau, sinjorinoj! LOVBORG (kapklinas adiaue) Do je la deka. (_Brack_, _Lovborg_ kaj _Tesman_ eliras tra la pordo de la antauchambro. Samtempe _Berte_ venas de la malantaua chambro kun eklumigita lampo, kiun shi metas sur la salontablon, kaj eliras la saman vojon.) ELVSTED (ekstaris kaj maltrankvile pashas sur la planko) Hedda, -- Hedda, -- al kio tio chi kondukos! HEDDA Je la deka, -- tiam li do revenos. Mi vizie vidas lin. Kun vitfolioj en la hararo. Verva kaj vigla -- ELVSTED Dio donu ke tiel estos. HEDDA Kaj tiam, vidu, -- tiam li estos regajninta la regadon de si mem. Tiam li estos libera homo dum chiuj siaj tagoj. ELVSTED Ho Dio, jes, -- se nur tiel li venos, kiel vi lin vizias. HEDDA Tiel kaj ne alimaniere li venos! (ekstaras kaj sin proksimigas) Dubu pri li, vi, tiom longe kiom vi volas. Mi fidas lin. Kaj nun ni testu -- ELVSTED Vi havas iun kash-intencon, Hedda! HEDDA Jes, estas. Unu fojon en la vivo mi volas havi potencon sur la sorto de homo. ELVSTED Chu vi ne tion havas? HEDDA Ne havas -- kaj neniam havis. ELVSTED Sed sur via edzo do? HEDDA Hoj, _tio_ efektive valorus la penon. Ho, se vi povus kompreni, kiom malricha mi estas. Kaj _vi_ havu la favoron esti tiom richa! (chirkaubrakas shin pasie) Mi pensas, ke mi tamen forbruligos viajn harojn. ELVSTED Lasu min! Lasu min! Mi timas vin, Hedda! BERTE (en la pordaperturo) La tetablo estas pretigita en la manghochambro, Sinjorino. HEDDA Bone. Ni venos. ELVSTED Ne, ne, ne! Mi prefere iru hejmen sola! Tuj! HEDDA Sensencajho! Unue vi havu tiun teakvon, vi eta stultulino. Kaj poste, -- Je la deka, -- revenos Ejlert Lovborg -- kun vitfolioj en la hararo. (Kvazau perforte shi tiras _sinjorinon Elvsted_ al la pordo.) TRIA AKTO (La chambro de _gesinjoroj Tesman_. La pordokurtenoj estas tiritaj antau la aperturo. Tiel same antau la vitra pordo. Sur la tablo la kerosenlampo kun shirmilo, mecho malsuprenshraubita, lumas malklare. En la forno, kies pordo estas malferma, estis fajro, kiu nun preskau estingighis.) (_Sinjorino Elvsted_, envolvita en granda shalo kaj kun la piedoj sur skabelo, sidas tute apud la forno, malantauenklinita en la apogsegho. _Hedda_ kushas vestita, dormante sur la sofo kun kovrilo sur si.) ELVSTED (post pauzo, ekrektigas sin en la segho kaj auskultas atente. Poste, laca, shi denove mallevighas kaj mallaute plendas) Ankorau ne! -- Ho Dio, -- ho Dio, -- ankorau ne. (_Berte_ singardeme shteliras enen tra la pordo de la antauchambro. Shi havas leteron en la mano.) ELVSTED (turnas sin kaj flustras maltrankvile) Nu, -- chu iu venis? BERTE (mallaute) Jes, jhus venis knabino kun tiu chi letero. ELVSTED (rapide, etendas la manon) Letero! Donu al mi! BERTE Ne, ghi estas por la doktoro, Sinjorino. ELVSTED Nu tiel. BERTE Estis la servistino de fraulino Tesman, kiu alportis ghin. Mi metos ghin chi tien sur la tablon. ELVSTED Jes, tion faru. BERTE (demetas la leteron) Estas plej bone, ke mi estingu la lampon. Ghi fumas. ELVSTED Jes, estingu. Baldau farighos taglumo. BERTE (estingas) Jam estas taglumo, Sinjorino. ELVSTED Jes, hela tago! Kaj ankorau ne hejmenveninta --! BERTE Ho, Dio, -- mi pensis ke tiel okazus. ELVSTED Vi tion pensis? BERTE Jes, kiam mi vidis ke certa viro estas reveninta al la urbo, tiam --. Kaj ilin kuntiris. Char pri tiu sinjoro oni ja audis sufiche antau iom da tempo. ELVSTED Ne tiom laute parolu. Vi vekas Sinjorinon. BERTE (rigardas al la sofo kaj suspiras) Ne, Dio, -- lasu shin nur dormi, kompatindulinon. -- Chu mi metu ion pli en la fornon? ELVSTED Dankon, ne por mi. BERTE Jen do. (shi malrapide eliras tra la pordo de la antauchambro) HEDDA (vekighas pro la fermo de la pordo kaj suprenrigardas) Kio estas --! ELVSTED Estis nur la servistino -- HEDDA (chirkaurigardas) Ha, jen en la salono --! Jes nun mi ja memoras -- (rektigas sin, sidanta sur la sofo, strechas sin kaj frotas siajn okulojn) Kioma horo estas, Tea? ELVSTED (rigardas sian horloghon) Ghi jam pasis la sepan. HEDDA Kiam revenis Tesman? ELVSTED Li ankorau ne revenis. HEDDA Ankorau ne hejmenvenis? ELVSTED (ekstaras) Ech ne unu revenis. HEDDA Kaj ni, kiuj sidis chi tie maldormante kaj atendante ghis la kvara -- ELVSTED (tordas la manojn) Kaj _tiel_ kiel mi lin atendis! HEDDA (oscedas kaj diras kun la mano kovrante la bushon) Ho jes, -- pro tio ni estus nin shparintaj. ELVSTED Chu vi iom dormis poste? HEDDA Ho jes, Mi opinias, ke mi dormis sufiche bone. Chu vi ne? ELVSTED Ech ne momenton. Mi ne povis, Hedda. Estis tute neeble por mi. HEDDA (ekstaras kaj proksimighas al shi) Nu, nu, nu! Ne estas kauzo por maltrankvilo. Mi bone komprenas kiel statas. ELVSTED Jes, kaj kion vi do kredas? Chu vi povas al mi diri? HEDDA Nu, kompreneble tre longe dauris che la asesoro -- ELVSTED Ho Dio, jes, -- certe dauris. Sed tamen -- HEDDA Kaj jen, vidu, tiam Tesman ne volis hejmenveni kaj fari bruon kaj sonorigi meze dum la nokto. (ridas) Eble li ankau ne volis montri sin -- tia jhus post viveca festeno. ELVSTED Sed kara, -- kien li do estus irinta? HEDDA Kompreneble li iris al la onklinoj kaj sin kushigis _tie_. Ili havas ja lian antauan chambron atendanta. ELVSTED Ne, che _ili_ li ne povas esti. Char jhus venis letero al li de fraulino Tesman. Jen ghi kushas. HEDDA Chu? (rigardas la surskribon) Jes, vere estas de onklino Julle propramane. Nu, do li kompreneble restas che la asesoro. Kaj Ejlert Lovborg, li sidas legante kun vitfolioj en la hararo. ELVSTED Ho Hedda, vi nur paroladas kaj diras ion pri kio vi mem ne kredas. HEDDA Vi vere estas stulta, Tea. ELVSTED Ho ja, bedaurinde, mi do eble tia estas. HEDDA Kaj kiel morte laca vi aspektas. ELVSTED Jes, mi vere _estas_ morte laca. HEDDA Nu, tial vi faru, kiel mi diras. Iru en mian chambron kaj kushigu vin tempeton sur mia lito. ELVSTED Ho ne, ne, -- mi tamen ne kapablas dormi. HEDDA Certe vi kapablas. ELVSTED Sed via edzo certe estos baldau revenanta. Kaj jen mi devas tuj scii -- HEDDA Mi atentigos vin, kiam li revenos. ELVSTED Do, vi tion promesas, Hedda? HEDDA Jes, tion vi povas fidi. Nur eniru kaj dormu dume. ELVSTED Dankon. Do mi tion provu. (shi iras tra la malantaua chambro) (_Hedda_ iras al la vitra pordo kaj flankentiras la kurtenojn. Hela taglumo shutighas en la salonon. Poste shi prenas de la skribotablo malgrandan manspegulon, rigardas sin en ghi kaj ordigas la harojn. Shi iras al la pordo de la antauchambro kaj premas la butonon de la sonorilo.) (_Berte_ iom poste envenas tra la pordo.) BERTE Chu Sinjorino ion deziras? HEDDA Jes, bonvole metu ion pli en la fornon. Mi ja vere frostadas. BERTE Jes brr, -- tuj kaj senprokraste estu varme. (Shi kunrastas la ardajhojn kaj enmetas lignopecon.) BERTE (haltas kaj auskultas) Nun oni sonorigas che la chefpordo, Sinjorino. HEDDA Do eliru, kaj malfermu. Mi mem okupighu pri la forno. BERTE Baldau ekflamos. (shi eliras tra la antauchambra pordo) (_Hedda_ genuas sur la skabelon kaj metas plurajn lignopecojn en la fornon.) (Post mallonga dauro _Jorgen Tesman_ envenas de la antauchambro. Li aspektas laca kaj iom serioza. Shteliras piedpinte direkte al la pordaperturo, kaj volas engliti inter la kurtenojn.) HEDDA (apud la forno, ne suprenrigardante) Bonan matenon. TESMAN (turnas sin) Hedda! (proksimighas) Sed kara vi, -- tiom frue ellitighinta! Chu? HEDDA Jes, mi tre frue ellitighis hodiau. TESMAN Kaj mi, kiu estis certa, ke vi ankorau kushus dormante! Jen imagu, Hedda! HEDDA Ne parolu tiom laute. Sinjorino Elvsted kushas ene che mi. TESMAN Sinjorino Elvsted, chu shi restis dum la nokto? HEDDA Jes, neniu ja venis por shin serchi. TESMAN Ne, do neniu faris. HEDDA (fermas la pordon de la forno kaj ekstaras) Nu, chu estis tiom amuze che la asesoro? TESMAN Chu vi estis timoplena pro mi? Chu? HEDDA Ne, pri tio mi ech ne momenton pensis. Sed mi demandis, chu vi bone amuzighis. TESMAN Jes vere. Tiun chi fojon, do --. Sed pleje en la komenco, shajnas al mi. Char tiam Ejlert legis por mi. Ni alvenis ja pli ol horon tro frue, -- jen imagu! Kaj Brack tiom okupighis pri la arangho. Sed dume Ejlert legis. HEDDA (eksidas dekstre de la tablo) Nu? Rakontu -- TESMAN (eksidas sur skabelon che la forno) Sciu, Hedda, neeblas por vi imagi, kia verko tiu farighos! Certe estas io el la plej rimarkinda skribita. Jen imagu! HEDDA Ja, ja, tio ne interesas min -- TESMAN Mi devas ion konfesi al vi, Hedda. Kiam li estis leginta, -- io malica kreskis en mi. HEDDA Io malica? TESMAN Mi sidis kaj enviis Ejlert, ke li kapablis skribi tiajhon. Jen imagu, Hedda! HEDDA Jes, ja, mi ja imagas! TESMAN Kaj scii ke li, -- tiel naturdotita -- bedaurinde tamen estas neplibonigebla. HEDDA Chu vi ne sugestas, ke li havas pli da vitaleco ol la aliaj? TESMAN Ne, bona Dio --. Jen vidu, li tute ne povas moderigi sin meze en la ghuo. HEDDA Kaj en kio rezultighis chio -- fine? TESMAN Nu, mi trovas, ke vere estis bakanalo, Hedda. HEDDA Chu li havis vitfoliojn en la hararo? TESMAN Vitfoliojn? Ne, tion mi ech ne videtis. Sed li donis longan, konfuzan paroladon por la virino, kiu inspiris lin dum la laboro. Ja, tiel li sin esprimis. HEDDA Chu li nomis shin? TESMAN Ne, tion li ne faris. Sed mi ne povas imagi, ke estus iu alia ol sinjorino Elvsted. HEDDA Nu, -- kie vi disighis de li? TESMAN Sur la vojo hejmen. Ni ekiris, -- la lastaj de ni, -- samtempe. Kaj Brack ankau kuniris por spiri freshan aeron. Kaj jen, vidu, ni decidis akompani Ejlert hejmen. Jes, char li estis ja vere supersharghita! HEDDA Do li estis. TESMAN Sed nun vi audu la plej rimarkindan, Hedda! Au la bedaurindan mi estus prefere dirinta. Ho, -- mi preskau hontas -- pro Ejlert -- tion rakonti -- HEDDA Jen do --? TESMAN Nu, dum ni tiel iris lauvoje, vidu, jen mi hazarde iom malantauighis. Nur kelkajn minutojn, -- jen imagu! HEDDA Jes, ja, Dio, sed --? TESMAN Kaj kiam mi rapidas post la aliajn, jen, chu vi scias, kion mi trovas che la vojrando? Chu? HEDDA Ne, kiel mi povus tion scii! TESMAN Nepre ne tion al iu ajn diru, Hedda. Atentu bone! Promesu al mi pro Ejlert. (tiras paketon en papervolvajho el la posho de la mantelo) Jen, imagu, -- tion chi mi trovis. HEDDA Chu ne estas la paketo, kiun li kunportis chi tien hierau? TESMAN Jes, ghuste, estas lia valora, unika manuskripto! Kaj tiun li tie promenante perdis -- sen tion rimarki. Jen nur imagu, Hedda! Kiom bedaurinde -- HEDDA Sed kial do vi ne tuj redonis al li la paketon? TESMAN Ne, tion mi ne kuraghis -- pro lia tiama stato -- HEDDA Chu vi ech ne diris al iuj el la aliaj, ke vi ghin trovis? TESMAN Ho, tute ne. Kompreneble ke tion mi ne volis fari respekte al Ejlert. HEDDA Do estas neniu, kiu scias, ke vi havas la manuskripton de Ejlert Lovborg? TESMAN Ne, kaj tion ankau neniu sciu. HEDDA Kaj poste, pri kio vi kun li interparolis? TESMAN Mi ne plu havis shancon kun li paroli. Char kiam ni venis en la stratojn, tiam li kaj du au tri aliaj tute malaperis por ni. Jen imagu! HEDDA Nu? Ili do akompanis lin hejmen. TESMAN Jes, aspekte ili tion faris. Kaj ankau Brack foriris. HEDDA Kaj kien vi poste stumblis? TESMAN Jen, mi kaj kelkaj el la aliaj, ni akompanis unu el la vivecaj uloj, kaj trinkis matenkafon tie che li. Au pli ghuste nomi ghin noktokafo. Chu? Sed kiam mi nun estos iom ripozinta -- kaj kiam mi opinios ke Ejlert, la kompatindulo, satdormis, tiam mi devos iri al li kun tio chi. HEDDA (etendas la manon por la paketo) Ne, -- ne transdonu ghin! Ne tuj, mi diras. Lasu min legi ghin unue. TESMAN Ne, kara, bona Hedda, je Dio, tion mi ne kuraghas. HEDDA Vi ne kuraghas? TESMAN Ne, -- char vi bone povas imagi, kiom malespera li farighos, kiam li vekighas, kaj mankas al li la manuskripto. Char sciu ke li ne havas kopion! Tion li mem diris. HEDDA (rigardas lin kvazau esplorante) Kaj tiajhon oni ne povas denove skribi? Ankorau fojon, chu? TESMAN Tio neniam eblus, mi kredas. Char la inspiro, -- jen vidu -- HEDDA Jes, ja, -- ghuste tiel do estas -- (pasante) Sed mi memoras, -- jen letero por vi. TESMAN Chu, imagu --! HEDDA (ghin donante) Venis frue chi-matene. TESMAN De onklino Julle. Kio do estas? (metas la paketon sur la alian skabelon, malfermas la leteron, trakuras ghin kaj eksaltas) TESMAN Ho Hedda, -- shi skribas, ke la bedaurinda onklino Rina kushas che la morto! HEDDA Tion oni devus ja atendi. TESMAN Kaj se mi dezirus ankorau fojon vidi shin, mi devas rapidi. Mi tuj kuros tien. HEDDA (subpremas rideton) Vi ech volas kuri? TESMAN Ho, plej kara Hedda, -- se vi povus decidigi vin kuniri! Jen imagu! HEDDA (ekstaras kaj diras lace kaj repushante) Ne, ne; ne petu min pri tiajho. Mi ne volas vidi malsanon kaj morton. Ne trudu al mi ion malbelan. TESMAN Nu, Dio do --! (chirkaukuras) Mian chapelon --? Mian mantelon --? Nu, en la antauchambro --. Mi kore esperas, ke mi ne venos tro malfrue, Hedda? Chu? HEDDA Ho, nur kuru, kaj -- (_Berte_ venas che la pordo de la antauchambro.) BERTE Asesoro Brack staras ekstere, kaj demandas chu li povus enveni. TESMAN Je tiu chi tempo! Ne, nun ne eblas por mi akcepti lin. HEDDA Sed mi povas. (al _Berte_) Petu la asesoron enveni. (_Berte_ eliras) HEDDA (rapide flustrante) La paketon, Tesman! (shi prenas ghin de la skabelo) TESMAN Jes, donu ghin al mi! HEDDA Ne, ne, mi kashos ghin por vi dume. (Shi iras al la skribotablo, kaj metas ghin en la librobreton. _Tesman_ penas pro urgheco kaj ne kapablas surtiri la gantojn.) (_Asesoro Brack_ envenas de la antauchambro.) HEDDA (kapklinas al li) Nu, vi ja estas frumatena birdo. BRACK Jes, vi trovas, chu ne? (al _Tesman_) Chu ankau vi eliros? TESMAN Jes, mi nepre devas viziti la onklinojn. Imagu, -- la malsana, shi kushas che la morto, la bedaurinda. BRACK Nu Dio, chu tiel? Sed jen ne lasu min reteni vin. En tia serioza momento -- TESMAN Jes, mi vere devas kuri --. Adiau! Adiau! (Li rapidas eksteren tra la antauchambra pordo.) HEDDA (proksimighas) Aspekte estis pli ol vivece hejme che vi chi tiun nokton, sinjoro Asesoro. BRACK Mi ech ankorau ne shanghis vestojn, sinjorino Hedda. HEDDA Ankau vi ne? BRACK Ne, kiel vi vidas. Sed kion Tesman rakontis pri la noktaj travivajhoj? HEDDA Oho, ion tedegan. Nur ke ili ie eniris kaj trinkis kafon. BRACK Pri tiu kafokunveno mi jam estas informita. Tie Ejlert Lovborg ne partoprenis, mi opinias? HEDDA Ne, antaue ili jam akompanis lin hejmen. BRACK Ankau Tesman? HEDDA Ne, sed kelkaj aliaj, li diris. BRACK (ridetas) Jorgen Tesman vere estas naiva animo, sinjorino Hedda. HEDDA Jes, Dio scias ke li estas. Sed chu io kashighas en la afero? BRACK Jes, via suspekto ne estas senfunda. HEDDA Nu jen! Eksidu, kara Asesoro. Tiel vi rakontos pli bone. (Shi eksidas maldekstre de la tablo. _Brack_ che la longa flanko de la tablo proksime al shi.) HEDDA Nu jen, do? BRACK Mi havis apartajn kialojn por postsekvi la vojojn de miaj gastoj -- au pli ghuste dirite, de kelkaj el miaj gastoj chi-nokte. HEDDA Kaj inter ili eble estis ankau Ejlert Lovborg? BRACK Mi devas konfesi -- li estis. HEDDA Nun vi vere igas min scivolema -- BRACK Chu vi scias, kie li kaj kelkaj el la aliaj pasigis la reston de la nokto, sinjorino Hedda? HEDDA Se decas tion rakonti, jen faru. BRACK Kompreneble, decas rakonti. Nu, ili vizitis neordinare animitan vesperkunvenon. HEDDA De la pasia speco? BRACK De la plej pasia speco. HEDDA Iom pli pri tio chi, Asesoro -- BRACK Lovborg estis antaue invitita, ankau ili. Mi pri tio estis bone informita. Sed tiam li rifuzis veni. Char nun li ja surmetis novan homecon, kiel vi scias. HEDDA Tie norde che la notario Elvsted. Sed li tamen iris? BRACK Jes, vidu, sinjorino Hedda, -- jen, bedaurinde, che mi vizitas lin la genio chivespere -- HEDDA Jes, tie li ja inspirighis, mi audas. BRACK Treege inspirighis. Nu, jen li ekhavis alian ideon, mi opinias. Char ni virhomoj, bedaurinde ne chiam estas tiom principfirmaj kiom ni devus esti. HEDDA Nu, vi mem ja estas escepto, asesoro Brack. Sed jen pri Lovborg --? BRACK Jes, mallonge, -- la fino estis, ke li alvenis en la salonojn de fraulino Diana. HEDDA De fraulino Diana? BRACK Estis fraulino Diana, kiu prezentis la vesperkunvenan programon. Por elektita rondo de amikinoj kaj admirantoj. HEDDA Chu tiu estas iu rughhara? BRACK Ghuste. HEDDA Iu tia -- kantistino? BRACK Nu ja, -- ankau tio. Kaj krome ega chasistino -- de sinjoroj, -- sinjorino Hedda. Vi certe audis pri shi. Ejlert Lovborg estis unu el shiaj plej varmaj protektantoj -- en siaj pli prosperaj jaroj. HEDDA Kaj kiel tio chi finighis? BRACK Ne tre amikece, aspektas. Fraulino Diana vershajne de la plej kortusha akcepto transiris al luktado -- HEDDA Kontrau Lovborg? BRACK Jes. Li kulpigis shin au la amikinojn, ke ili prishtelis lin. Li pretendis, ke lia poshbiletujo malaperis. Kaj ankau aliaj ajhoj. Mallonge, li estus farinta teruregan tumulton. HEDDA Kaj en kion rezultis tio? BRACK Tio rezultis en komunan bataladon inter kaj sinjorinoj kaj sinjoroj. Feliche fine alvenis la polico. HEDDA Chu ankau la polico? BRACK Jes. Sed tio certe farighos multekosta sherco por Ejlert Lovborg, tiu freneza homo. HEDDA Nu! BRACK Laudire li senbride kontraustaris. Li estus frapinta unu el la policistoj sur la orelon kaj disshirinta lian mantelon. Jen li sekve estis kondukata al la stacio. HEDDA De kie vi nun sciighis pri tio? BRACK De la polico mem. HEDDA (rigardas penseme antauen) Tiel do chio okazis. Kaj sekve li ne havis vitfoliojn en la hararo. BRACK Vitfoliojn, sinjorino Hedda? HEDDA (shanghas vochtonon) Sed diru al mi nun, Asesoro, -- kial vi do tiel postsekvas kaj kashobservas Ejlert Lovborg? BRACK Unue ne estas tute indiferente por mi se informighos dum la ekzamenadoj, ke li venis rekte de mi. HEDDA Chu ankau farighos ekzamenoj? BRACK Kompreneble. Cetere tio estu kiel tio estas. Sed mi opinias, ke mi, kia amiko de la familio, devis havigi al vi kaj al Tesman kompletan informon pri liaj noktaj heroajhoj. HEDDA Kial vere tion, asesoro Brack? BRACK Nu, char mi havas vivan suspekton, ke li volas uzi vin kiel ian shirmilon. HEDDA Chu, sed kial povas vi imagi tiajhon! BRACK Ho Dio, -- ni ja ne estas blindaj, sinjorino Hedda. Atentu nur! Tiu sinjorino Elvsted, verdire shi certe ne forlasos la urbon tiom frue. HEDDA Nu, chu estus io inter tiuj du, jen estas multaj aliaj lokoj, kie ili povos renkontighi. BRACK Neniu hejmo. Chiuj decaj domoj estos de nun denove fermitaj por Ejlert Lovborg. HEDDA Kaj tia ankau la mia devas esti, vi opinias? BRACK Jes. Mi konfesas, ke estus por mi pli ol ghene, se tiu sinjoro estus enlasita chi tien. Se li, kia superflua -- kaj entrudulo -- sin enshovus en -- HEDDA En la triangulon? BRACK Ghuste. Estus por mi same kiel farighi senhejma. HEDDA (rigardas lin ridetante) Do, -- sola koko en la korto, -- tio estas via celo. BRACK (kapklinas malrapide kaj malaltigas la vochon) Jes, estas mia celo. Kaj por tiu celo mi batalos -- kun chiuj rimedoj, pri kiuj mi disponas. HEDDA (perdante sian rideton) Aspekte vi estas danghera homo, -- kiam temas pri realigo. BRACK Vi tion opinias? HEDDA Jes, mi nun komencas tion kredi. Kaj mi estas kore ghoja -- tiom longe, ke vi ne potencas super mi. BRACK (ridas dusence) Ja-ja, sinjorino Hedda, -- vi eble pravas pri tio. Kiu scias, chu mi okaze ne estus viro por elpensi ech ion kaj alian. HEDDA Do, sed auskultu nun, asesoro Brack! Aspektas ja kvazau vi sidas tie minacante. BRACK (ekstaras) Ho, tute ne! La triangulo, vidu, -- ghi prefere fortikighu kaj defendighu libervole. HEDDA Tion ankau mi opinias. BRACK Jen mi do diris kion mi deziras. Kaj mi nun ree devas trovi la vojon urben. Adiau, sinjorino Hedda! (Li iras al la vitra pordo.) HEDDA (ekstaras) Vi iras tra la ghardeno? BRACK Jes, por mi estas pli mallonge. HEDDA Jes, kaj krome estas ja vojo kasha. BRACK Tute ghuste. Mi ne estas kontrau kashaj vojoj. Foje ili povas esti sufiche pikantaj. HEDDA Kiam oni pafas per kugloj, vi opinias? BRACK (che la pordo, ridas al shi) Ho, oni vere ne pafas siajn dresitajn kortkokojn! HEDDA (ankau shi ridas) Ho ne, kiam oni ne havas pli ol unu solan, -- (Ili kapsalutas adiaue, sub ridado. Li foriras. Shi fermas la pordon post li.) (_Hedda_ staras momenton serioze rigardante eksteren. Poste shi iras kaj rigardas tra la kurteno de la fona muro. Shi iras al la skribotablo, prenas la paketon de _Lovborg_ el la librobretaro kaj volas foliumi la paperojn. La lauta vocho de _Berte_ audighas de la antauchambro. _Hedda_ turnas sin kaj auskultas. Rapide shi metas la paketon en la tirkeston, shlosas kaj metas la shlosilon sur la skribilaron.) (_Ejlert Lovborg_ en mantelo kaj kun chapelo en la mano, tirmalfermas la pordon de la antauchambro. Li aspektas freneze kaj ekscitite.) LOVBORG (turnita al la pordo de la antauchambro) Kaj mi diras al vi, ke mi devas kaj volas eniri! Jen do! (Li fermas la pordon, turnas sin, vidas _Hedda_, regas sin tuj kaj salutas.) HEDDA (che la skribotablo) Nu, sinjoro Lovborg, estas ege malfrue ke vi venas serchi Tea. LOVBORG Au ege frue ke mi envenas che vi. Mi petas vin pardoni. HEDDA Kiel vi scias, ke shi daure estas che mi? LOVBORG Oni diris en shia loghejo, ke shi estis ekstere la tutan nokton. HEDDA (iras al la salona tablo) Chu vi povis ion rimarki en la mienoj, kiam ili tion diris? LOVBORG (rigardas shin demande) Rimarki en la mienoj? HEDDA Mi aludas, chu aspektis, kvazau ili pensus ion au iel pri tio? LOVBORG (subite komprenas) Ho jes, tiel ja estas! Mi tiras shin malsupren kun mi! Cetere mi nenion povis rimarki. -- Tesman eble ankorau ne ellitighis? HEDDA Ne, -- mi ne kredas -- LOVBORG Kiam li hejmenvenis? HEDDA Tre malfrue. LOVBORG Chu li ion al vi rakontis? HEDDA Jes, mi audis ke estis sufiche viglece che asesoro Brack. LOVBORG Nenion pli? HEDDA Ne, mi kredas ke ne. Krome mi estis tiel ege dormema -- (_Sinjorino Elvsted_ envenas tra inter la kurtenoj sur la fona muro.) ELVSTED (proksimighas al li) Ho, Lovborg! Fine --! LOVBORG Jes, fine. Kaj tro malfrue. ELVSTED (rigardas lin en timo) Kio estas tro malfrue! LOVBORG Nun chio estas tro malfrue. Pri mi estas finite. ELVSTED Ho ne, ne, -- tion ne diru! LOVBORG Vi mem diros la samon, kiam vi audos -- ELVSTED Mi volas nenion audi! HEDDA Vi eble deziras paroli kun shi sola? Char do mi foriros. LOVBORG Ne, restu, -- ankau vi. Mi petas vin pri tio. ELVSTED Jes, sed mi nenion volas audi, mi diras! LOVBORG Ne estas pri la noktaj travivajhoj, ke mi volas paroli. ELVSTED Pri kio do --? LOVBORG Estas pri tio, ke niaj vojoj devas nun disighi. ELVSTED Disighi! HEDDA (senvole) Mi tion sciis! LOVBORG Char mi ne plu bezonas vin, Tea. ELVSTED Kaj jenon vi povas diri! Ne plu bezonas min! Mi ja helpos vin nun kiel antaue? Kompreneble ni daure kunlaboru? LOVBORG De nun mi ne plu intencas labori. ELVSTED (rezigne) Por kio mi do uzu mian vivon? LOVBORG Vi devas provi vivi, kvazau vi neniam konis min. ELVSTED Sed tion mi ja ne kapablas! LOVBORG Provu chu vi kapablus, Tea. Vi devas revojaghi hejmen -- ELVSTED (ribele) Neniam en tiu chi mondo! Kie vi estas, tie ankau mi deziras esti! Mi ne lasas min tiel forpelighi! Mi volas esti chi tie! Esti kune kun vi, kiam la libro eldonighos. HEDDA (duonlaute, en strecha atento) Ho, la libro, -- jes! LOVBORG (rigardas shin) La libro mia kaj de Tea. Char _tia_ ghi estas. ELVSTED Jes, tia mi sentas, ke ghi estas. Kaj tial mi ankau rajtas esti che vi, kiam ghi venos! Mi volas vidi, ke denove shutighas estimo kaj honoro super vin. Kaj la ghojo, -- la ghojo, tiun mi volas dividi kun vi. LOVBORG Tea, -- nia libro neniam eldonighos. HEDDA Aj! ELVSTED Ne eldonighos! LOVBORG Neniam eldonighos. ELVSTED (en timema suspekto) Lovborg, -- kien vi formetis la kajerojn! HEDDA (rigardas lin atente) Jes, la kajerojn --? ELVSTED Kie vi havas ilin! LOVBORG Ho, Tea, -- prefere ne demandu min pri tio. ELVSTED Jes, jes, mi volas tuj ekscii. Mi rajtas tion tuj ekscii. LOVBORG La kajerojn -- Nu do, -- la kajerojn, tiujn mi disshiris en mil pecojn. ELVSTED (krias) Ho ne, ne --! HEDDA (senvole) Sed tio ja tute ne --! LOVBORG (rigardas shin) Ne vero, vi opinias? HEDDA (regas sin) Nu jes. Kompreneble. Char vi mem tion diras. Sed shajnis al mi nekredeble -- LOVBORG Tamen vero. ELVSTED (tordas la manojn) Ho Dio, -- ho Dio, Hedda, -- disshiris sian propran verkon. LOVBORG Mi disshiris mian propran vivon. Sekve mi ankau povis disshiri mian vivoverkon -- ELVSTED Kaj tion vi do faris chinokte! LOVBORG Jes, audu. En mil pecojn. Kaj shutis ilin en la fjordon. Tre fore. Tie almenau estas fresha salakvo. Lasu ilin flosi en ghi. Flosi lau fluo kaj vento. Kaj post ioma tempo ili subakvighos. Pli kaj pli profunden. Kiel mi, Tea. ELVSTED Sciu do, Lovborg, ke tio pri la libro --. Chiujn miajn tagojn tio staros antau mi, kvazau vi mortigus etan infanon. LOVBORG Vi pravas. Estas kvazau infanmortigo. ELVSTED Sed kiel vi do povis --! Ankau mi havis ja mian parton de la infano. HEDDA (preskau senvoche) Ho, la infano -- ELVSTED (spiras peze) Do, finite. Ja, ja, nun mi foriros, Hedda. HEDDA Sed vi tamen ne forvojaghos? ELVSTED Ho, mi ne mem scias, kion mi faros. Nun chio antau mi estas mallumo. (Shi eliras tra la pordo de la antauchambro.) HEDDA (_Hedda_ staras, iom atendante) Vi do ne volas akompani shin hejmen, sinjoro Lovborg? LOVBORG Mi? Tra la stratoj? Do la homoj vidus, ke shi irus kune kun mi? HEDDA Mi ja ne scias, kio cetere okazis chi-nokte. Sed chu do estas tiom tute neripareble? LOVBORG Tiu chi nokto ne restos la sola. Tion mi certe scias. Sed ankau estas _tio_, ke mi ech ne emas pluvivi tian vivon. Ne nun denove. Estas la vivoforto kaj necedemo, kiujn shi rompis en mi. HEDDA (rigardas penseme antauen) La dolcha, eta stultulino fingrumis homan sorton. (rigardas lin) Sed tamen kial vi povis esti tiom senkora kontrau shi? LOVBORG Ho, ne diru, ke mi estis senkora! HEDDA Tiel detrui tion, kio plenigis shian animon dum longaj, longaj tempoj! Tion vi ne nomas senkora! LOVBORG Al vi mi povas diri la veron, Hedda. HEDDA La veron? LOVBORG Unue promesu al mi, -- donu al mi vian promeson, ke tio, kion mi nun konfidas al vi, pri tio Tea neniam sciighu. HEDDA Jen mia promeso. LOVBORG Bone. Do mi volas diri al vi, ke ne estas vero, kion mi al shi rakontadis. HEDDA Tio pri la kajeroj? LOVBORG Jes. Mi ne disshiris ilin. Ankau ne jhetis ilin en la fjordon. HEDDA Ne, ne -- sed kie do ili estas? LOVBORG Mi tamen detruis ilin. Funde kaj efike, Hedda! HEDDA Tion chi mi ne komprenas. LOVBORG Tea diris, ke tio, kion mi faris, al shi estas kvazau infanmortigo. HEDDA Jes, -- tion shi diris. LOVBORG Sed mortigi sian infanon, -- ne estas la plej fia, kion patro povas fari kontrau ghi. HEDDA Tio ne la plej fia? LOVBORG Ne, sed audi la plej fian, de tio mi volis shpari Tea. HEDDA Kaj kio do estas tio, la plej fia? LOVBORG Imagu nun, Hedda, ke viro, -- tiel je frua matena horo, -- post freneza, dibochega nokto revenis hejmen al la patrino de sia infano kaj diris: Jen audu -- tie mi estis kaj tie. En tiuj kaj tiuj lokoj. Kaj mi kunprenis nian infanon. En tiajn kaj tiajn lokojn. La infano por mi perdighis. Tute perdighis. Diablo scias en kies manojn ghi falis. Kies manoj kaptis ghin. HEDDA Ho, -- sed finfine tio -- chi tio estis ja nur libro -- LOVBORG La pura animo de Tea estis en tiu libro. HEDDA Jes, mi komprenas. LOVBORG Kaj tial vi ja ankau komprenas, ke inter shi kaj mi neniu estonteco estas. HEDDA Kaj kiun vojon vi nun iros? LOVBORG Neniun. Nur aranghi pri fino de chio. Ju pli frue, des pli bone. HEDDA (pashon pli proksimen) Ejlert Lovborg, -- jen auskultu -- Chu vi ne povus aranghi, ke -- ke okazos en beleco? LOVBORG En beleco? (ridetas) Kun vitfolioj en la hararo, kiel vi en pli fruaj tagoj imagis -- HEDDA Ho ne. La vitfolioj, -- je tiuj mi ne plu kredas. Sed tamen en beleco! Unu solan fojon! -- Adiau! Foriru nun. Kaj ne pli ofte revenu. LOVBORG Adiau, sinjorino. Kaj salutu Jorgen Tesman de mi. (li volas foriri) HEDDA Ne, atendu! Kunprenu memorajhon de mi. (Shi iras al la skribotablo kaj malfermas la tirkeston kaj la skatolon kun pistoloj. Shi returnas al _Lovborg_ kun unu el la pistoloj.) LOVBORG (rigardas shin) Tiun? Do _tiu_ estas la memorajho? HEDDA (kapklinas malrapide) Vi rekonas ghin? Iam ghi levighis kontrau vin. LOVBORG Tiam vi estus devinta ghin uzi. HEDDA Jen! Uzu ghin _vi_ nun. LOVBORG (metas la pistolon en la brustposhon) Dankon! HEDDA Kaj en beleco, Ejlert Lovborg. Promesu al mi nur tion! LOVBORG Adiau, Hedda Gabler. (li eliras tra la pordo de la antauchambro) (_Hedda_ auskultas momenton che la pordo. Poste shi iras al la skribotablo, kaj elprenas la paketon kun la manuskripto, iom rigardas inter la kovrajhon, duone elprenas kelkajn foliojn kaj rigardas ilin. Poste shi kunprenas chion kaj eksidas en la apogseghon apud la forno. La paketon shi havas che la sino. Iom poste shi malfermas la pordon de la forno kaj poste ankau la paketon.) HEDDA (jhetas unu el la kajeroj en la fajron kaj flustras antauen) Nun mi forbruligas vian infanon, Tea! -- Vi kun la krispa hararo! (jhetas pliajn kajerojn en la fornon) Vian infanon kaj tiun de Ejlert Lovborg. (enjhetas la restantajn) Nun bruligas, -- nun bruligas mi la infanon. KVARA AKTO (La samaj chambroj che la _gesinjoroj Tesman_. Estas vespero. La salono estas malluma. La malantaua chambro estas lumigita de la penda lampo super la tablo tie. La kurtenoj antau la vitra pordo estas kuntiritaj.) (_Hedda_, nigre vestita, pashadas sur la planko en la nelumigita chambro. Shi iras en la malantauan chambron kaj tie iras maldekstren. Audighas kelkaj akordoj de la piano. Poste shi ree aperas kaj iras en la salonon.) (_Berte_ envenas de dekstre tra la malantaua chambro kun lumigita lampo, kiun shi metas sur la tablon antau la sofo en la angulo de la salono. Shiaj okuloj estas plorshvelaj, kaj shi havas nigrajn bendojn sur la manteleto. Shi eliras singardeme dekstren. _Hedda_ iras al la vitra pordo, iom tiras la kurtenon flanken kaj rigardas eksteren en la mallumon.) (Mallonge poste enen de la antauchambro venas _fraulino Tesman_, funebre vestita, kun chapelo kaj vualo. _Hedda_ iras al shi renkonte kaj etendas al shi la manon.) FRAULINO TESMAN Nu, Hedda, jen mi venas en koloroj de funebro. Char nun mia kompatinda fratino finis sian agonion. HEDDA Mi jam scias, kiel vi certe vidas. Tesman sendis al mi karton. FRAULINO TESMAN Jes, li ja promesis. Sed mi tamen opiniis, ke al Hedda, -- chi tie en la domo de vivo, -- chi tie devas mi mem raporti pri la morto. HEDDA Estas tre ghentile de vi. FRAULINO TESMAN Ho, Rina ne devus forpasi ghuste nun. La domo de Hedda ne devus funebri en tiu chi tempo. HEDDA (deturnante la temon) Shi ja mortis tre trankvile, fraulino Tesman? FRAULINO TESMAN Ho, tiom bele, -- tiom pace shi fine felichighis. Kaj aldone tiu nepriskribebla felicho, ke shi ankorau fojon revidis Jorgen. Kaj povis al li diri la finan adiauon. -- Chu eble li ankorau ne hejmenvenis? HEDDA Ne. Li skribis, ke mi ne atendu lin tiom frue. Sed bonvolu eksidi. FRAULINO TESMAN Ne dankon, kara -- benita Hedda. Mi vere emus. Sed mi ne havas sufiche da tempo. Nun mi devas prizorgi shin kaj beligi tiel kiel mi povas. Vere bela shi venu en sian tombon. HEDDA Chu ne mi povas pri io helpi? FRAULINO TESMAN Ho, ne pensu pri tio! Tiajn aferojn Hedda ne devas tushi per siaj manoj. Kaj ankau ne al ili ligi siajn pensojn. Almenau ne dum tiu chi tempo, certe ne. HEDDA Ho, la pensoj, -- ili ne lasas sin tiel regi -- FRAULINO TESMAN (daurigante) Ja, bona Dio, tiel farighas en tiu chi mondo. Hejme che mi ni nun kudros lintolon por Rina. Kaj mi opinias ke ankau che vi oni baldau kudros. Sed tio estos de alia speco, tio, -- dankon al Dio! (_Jorgen Tesman_ envenas de la antauchambro.) HEDDA Nu, estas bone ke vi fine revenas. TESMAN Chu vi estas chi tie, onklino Julle? Che Hedda? Jen imagu! FRAULINO TESMAN Mi jhus intencis foriri, mia kara knabo. Nu, chu vi sukcesis fari chion, kion vi promesis al mi? TESMAN Ne, mi vere timas, ke mi forgesis la duonon. Mi devas denove enkuri che vi morgau. Char hodiau mia kapo estas kvazau konfuzita. Mi ne povas kunteni la pensojn. FRAULINO TESMAN Sed kara Jorgen, vi ne devas reagi tiel. TESMAN Do? Kiel do, vi opinias? FRAULINO TESMAN Vi devas ami la funebron. Esti ghoja pro tio kio okazis. Kia mi estas. TESMAN Ho jes, jes. Vi pensas pri Rina, chu? HEDDA Farighos solece por vi nun, fraulino Tesman. FRAULINO TESMAN La unuajn tagojn, jes. Sed ne dauros longe, espereble. Mi intencas, ke la chambreto de karmemora Rina ne restu malplena. TESMAN Nu? Kiun vi volas, ke enloghighu? Chu? FRAULINO TESMAN Nu, trovighas chiam iu au alia malsana kompatindulino, kiu bezonas zorgadon kaj flegon, bedaurinde. HEDDA Chu vi vere ankoraufoje volas preni sur vin tian krucon? FRAULINO TESMAN Krucon! Dio pardonu vin, infano, -- ne estis ja kruco por mi. HEDDA Sed se nun venus fremda homo kaj -- FRAULINO TESMAN Ho, kun malsanaj homoj oni baldau amikighas. Kaj mi ja vere bezonas iun por kiu vivi, ankau mi. Nu, dankon al Dio, -- en via domo eblus ankau okazi io au alia por laborigi la manojn de maljuna onklino. HEDDA Ho, ne parolu pri niaj aferoj. TESMAN Jes, imagu kiom bonege ni tri povus kune vivi, se -- HEDDA Se --? TESMAN (maltrankvila) Ho, nenio. Certe ordighos. Esperu tion. Chu? FRAULINO TESMAN Ja, ja. Vi du certe havas ion priparolendan, mi komprenas. (ridetas) Kaj Hedda eble havas ion rakontindan por vi, Jorgen. Adiau! Nun mi devas hejmeniri al Rina. (turnas sin che la pordo) Bona Dio, kiel strange imagi! Nun Rina estas che mi kaj che karmemora Jochum samtempe. TESMAN Jes, jen imagu, onklino Julle! Chu? (_Fraulino Tesman_ eliras tra la pordo de la antauchambro.) HEDDA (sekvas _Tesman_ per la okuloj malvarme kaj esplore) Mi vere kredas, ke la morto atakas _vian_ koron pli ol shian. TESMAN Ho, ne estas sole jena morto. Estas Ejlert pro kiu mi estas tiom maltrankvila. HEDDA (rapide) Chu estas io nova pri li? TESMAN Mi intencis kuri supren al li nun posttagmeze, kaj diri al li, ke la manuskripto estas sendifekta. HEDDA Nu? Vi ne renkontis lin? TESMAN Ne. Li ne estis hejme. Sed poste mi renkontis sinjorinon Elvsted, kaj shi diris, ke li estis che ni frue chi-matene. HEDDA Jes, tuj post via foriro. TESMAN Kaj, laudire, li estis disshirinta la manuskripton. Chu? HEDDA Jes, li tion asertis. TESMAN Sed, bona Dio, do li estis ja tute freneza! Kaj sekve vi ne kuraghis redoni ghin al li, Hedda? HEDDA Ne, li ghin ne ricevis. TESMAN Sed vi certe diris al li, ke ni ghin havas? HEDDA Ne. (rapide) Eble vi tion diris al sinjorino Elvsted? TESMAN Ne, tion mi ne volis. Sed al li mem vi estus tion dirinta. Imagu, se li en malespero ekpensus sin meti en dangheron de morto! Donu al mi la manuskripton, Hedda! Mi tuj kuros kun ghi al li. Kie vi havas la paketon? HEDDA (malvarma kaj nemovighanta, sin apogante al la apogsegho) Mi ghin ne plu havas. TESMAN Vi ghin ne plu havas! Pro la chielo kion vi aludas per tio! HEDDA Mi forbruligis ghin -- chion. TESMAN (eksaltas en timo) Forbruligis! Forbruligis la manuskripton de Ejlert! HEDDA Ne kriu tiel. La servistino povus eble vin audi. TESMAN Forbruligis! Sed bona Dio --! Ne, ne, ne, -- tio estas tute neebla! HEDDA Jes, sed tiel tamen estas. TESMAN Sed chu vi mem komprenas, kion vi faris, Hedda! Estas ja kontraulegha traktado de trovitajho. Jen imagu! Jes, demandu nur al asesoro Brack, kaj vi audos. HEDDA Estas pli konsilinde, ke vi ne parolu pri tio, -- nek al la asesoro, nek al iu alia. TESMAN Sed kiel povis vi ekpensi iun tiagrade neauditan agon! Kiel povis vi ekhavi tiun ideon? Kiel tia koncepto obsedis vin? Respondu al mi pri tio. Chu? HEDDA (subpremas preskau nerimarkeblan rideton) Mi tion faris por vi, Jorgen. TESMAN Por mi! HEDDA Kiam vi revenis hejmen chi-matene kaj rakontis, ke li legis por vi -- TESMAN Jes, jes, kaj kio jen? HEDDA Tiam vi konfesis, ke vi enviis al li lian verkon. TESMAN Ho Dio, ne prenu tion laulitere --. HEDDA Tamen. Mi ne povis toleri la penson, ke iu alia superombru vin. TESMAN (kun ekkrio inter dubo kaj ghojo) Hedda, -- ho, chu estas vero, kion vi diras! -- Tamen, -- tamen -- tiel mi neniam antaue spertis vian amon. Jen imagu! HEDDA Nu, do estas plej bone ke vi eksciu -- ke ghuste en tiu chi tempo -- (impete, interrompante) Ne, ne, -- vi povas pridemandi che onklino Julle. Kaj certe shi donos al vi informon. TESMAN Ho, mi preskau kredas ke mi komprenas vin, Hedda! (kunfrapas la manojn) Eja, bona Dio, vi --, chu tio estus ebla! Chu? HEDDA Ne kriu tiel. La servistino povus audi vin. TESMAN (ridante en senrega ghojo) La servistino! Ne, nun vi estas vere amuzega, Hedda! La servistino, -- tiu estas ja Berte, tiu! Mi mem iros tion rakonti al Berte. HEDDA (premegas la manojn kiel en malespero) Ho, mi krevos, -- mi krevos en chio chi! TESMAN En kio do, Hedda? Chu? HEDDA (malvarme, sinrege) En chio tio -- ridinda, -- Jorgen. TESMAN Ridinda? Ke mi estas tiom ghojega. Sed tamen --. Eble ne estas saghe, ke mi ion diru al Berte. HEDDA Ho ja, -- kial ne ankau tio? TESMAN Ne, ne, ankorau ne. Sed onklino Julle nepre devas tion scii. Kaj ankau _tio_ ke vi komencis nomi min Jorgen! Jen imagu. Ho, onklino Julle, shi farighos ege ghoja, -- ege ghoja! HEDDA Kiam shi audos ke mi forbruligis la paperojn de Ejlert Lovborg -- por vi? TESMAN Ne, jen vere! Tion pri la paperoj, tion kompreneble neniu devas ekscii. Sed ke vi forbruligas por mi, Hedda, -- en tiu scio vere ankau onklino Julle partoprenu! Cetere mi shatus scii, mi, chu tia sinteno estas kutima che junaj edzinoj? Chu? HEDDA Vi devas demandi al onklino Julle ankau pri _tio_, mi opinias. TESMAN Jes, tion mi certe okaze faros. (denove aspektas maltrankvile kaj hezitante) Tamen, -- tamen, la manuskripto? Bona Dio, estas ja tamen terure pensi pri la kompatinda Ejlert. (_Sinjorino Elvsted_, vestita kiel je la unua vizito, kun chapelo kaj supervestoj, envenas tra la pordo de la antauchambro.) ELVSTED (salutas rapide kaj diras ekscitite) Ho, kara Hedda, ne ofendighu pro tio, ke mi revenas. HEDDA Kio okazis al vi, Tea? TESMAN Chu denove estas io pri Ejlert Lovborg? Chu? ELVSTED Ho jes, -- mi terure timas, ke akcidento okazis al li. HEDDA (prenas shian brakon) Ho, -- vi tion kredas! TESMAN Ne do. bona Dio, -- kial vi povas ekpensi pri tiajho, sinjorino Elvsted! ELVSTED Ja, char mi audis, ke oni parolis pri li en la pensiono, -- ghuste kiam mi envenis. Ho, disvastighas ja la plej nekredeblaj onidiroj pri li en la urbo hodiau. TESMAN Jes, imagu, tion ankau mi audis! Kaj tamen mi povas atesti, ke li iris rekte hejmen kaj kushigis sin. Jen imagu! HEDDA Nu, -- kion oni diris en la pensiono? ELVSTED Ho, mi eksciis nenion. Au char ili nenion certe sciis au --. Ili silentighis, kiam ili min vidis. Kaj demandi mi ne kuraghis. TESMAN (maltrankvile pashadante) Ni esperu -- ni esperu, ke vi misaudis, sinjorino Elvsted! ELVSTED Ne, ne, mi estas certa, ke pri li oni parolis. Kaj jen mi audis, ke oni ion menciis pri malsanulejo au -- TESMAN Malsanulejo! HEDDA Ne, -- tio do vere neeblas! ELVSTED Ho, mi morte timas pro li. Kaj sekve mi supreniris al lia loghejo, kaj serchis lin _tie_. HEDDA Chu vere vi _povis_ decidigi vin al tio, Tea! ELVSTED Jes, kion do mi alie farus? Char shajnis al mi, ke mi ne plu povis elteni tiun necertecon. TESMAN Sed vi ne renkontis lin? Ankau vi ne? Chu? ELVSTED Ne. Kaj la aliaj loghantoj nenion sciis pri li. Li ne estis hejme de post hierau posttagmeze, ili diris. TESMAN Hierau! Imagu, ke ili povis tion diri! ELVSTED Ho, shajnas al mi, ke devas esti okazinta iu akcidento al li! TESMAN Vi, Hedda, -- chu mi iru urben, kaj tie informighu pri li en diversaj lokoj --? HEDDA Ne, ne, vi ne impliku vin en tio chi. (_Asesoro Brack_, kun chapelo en la mano, envenas tra la pordo de la antauchambro, kiun _Berte_ malfermas kaj poste malantau li fermas. Li aspektas serioze kaj salutas silente.) TESMAN Ho, jen vi, kara Asesoro? Chu? BRACK Jes, mi nepre devis viziti vin chivespere. TESMAN Mi povas vidi lau via aspekto, ke vi ricevis mesaghon de onklino Julle. BRACK Ankau tiun mi ricevis, jes. TESMAN Chu ne estas malghojige? Chu? BRACK Nu, kara Tesman, tio estas kiel oni tion konceptas. TESMAN (rigardas lin necerte) Chu estas okazinta io alia? BRACK Jes, vere estas. HEDDA (ekscitita) Io malghojiga, asesoro Brack? BRACK Ankau tio laukoncepte, Sinjorino. ELVSTED (senvole ekghemas) Ho, estas io pri Ejlert Lovborg! BRACK (iom rigardas shin) Kial Sinjorino ekpensas pri _tio_? Chu eble Sinjorino jam ion scias --? ELVSTED (konfuzita) Ne, ne, mi tute nenion scias; sed -- TESMAN Sed bona Dio, diru do! BRACK (shultrotiras) Nu, -- bedaurinde, -- Ejlert Lovborg estas portita al la malsanulejo. Li certe jam estas mortonta. ELVSTED (ekkrias) Ho Dio, ho Dio --! TESMAN En la malsanulejo! Kaj ech mortonta! HEDDA (senvole) Tiom rapide do --! ELVSTED (lamentante) Kaj ni, kiuj disighis sen repacigho, Hedda! HEDDA (flustras) Sed, Tea, -- Tea do! ELVSTED (sen atenti shin) Mi devas iri al li! Mi devas vidi lin en vivo. BRACK Vi neniel povas, Sinjorino. Neniu estas permesata enveni al li. ELVSTED Ho, sed diru do al mi nur tion, kio okazis al li! Kio do estas? TESMAN Jes, char li kredeble ne mem --! Chu? HEDDA Jes, mi certas ke li mem faris. TESMAN Hedda, -- kial vi povas --! BRACK (kiu konstante shin rigardas) Bedaurinde vi ghuste divenis, sinjorino Tesman. ELVSTED Ho, kiom terure! TESMAN Li mem do! Jen imagu! HEDDA Sin pafis! BRACK Ankau nun vi ghuste divenis, Sinjorino. ELVSTED (provas sin regi) Kiam tio okazis, sinjoro Asesoro? BRACK Nun, posttagmeze. Inter la tria kaj la kvara. TESMAN Sed bona Dio, -- kie li do tion faris? Chu? BRACK (iom necerta) Kie? Jes, kara, -- eble li tion faris en sia loghejo. ELVSTED Ne, tiel ne povas esti. Char tie mi enrigardis inter la sesa kaj la sepa. BRACK Nu, do en iu alia loko. Tion mi ne precize scias. Mi nur scias, ke oni trovis lin --. Li estis sin pafinta -- tra la brusto. ELVSTED Ho, kiom terure imagi! Jen ke pri li tiel finighis! HEDDA (al _Brack_) Chu estas tra la brusto? BRACK Jes, -- kiel mi diras. HEDDA Do ne tra la tempio? BRACK Tra la brusto, sinjorino Tesman. HEDDA Ja, ja, -- la brusto estas ankau bona. BRACK Kiel, Sinjorino? HEDDA (repushante) Ho ne, -- nenio. TESMAN Kaj la vundo estas vivdanghera, vi diras? Chu? BRACK La vundo estas absolute mortiga. Vershajne jam estas finite pri li. ELVSTED Ja, Ja, tion mi antausentas! Estas finite! Finite! Ho, Hedda --! TESMAN Sed diru al mi, -- kie vi eksciighis pri chio tio? BRACK (abrupte) Tra iu el la policistoj. Iu kun kiu mi interparolus. HEDDA (laute) Fine heroajho! TESMAN (timigita) Dio gardu min, -- kion vi diras, Hedda! HEDDA Mi diras, ke en tio chi estas beleco. BRACK Hm, sinjorino Tesman -- TESMAN Beleco! Ne, jen imagu! ELVSTED Ho, Hedda, kiel vi do povas paroli pri beleco en tiajho! HEDDA Ejlert Lovborg faris la saldon pri sia vivo. Li kuraghis tion fari, kio -- kio estis farenda. ELVSTED Ne, neniel kredu, ke tiel okazis! Kion li faris, tion li faris en deliro. TESMAN En malespero li tion faris! HEDDA Tiel ne estas. Pri tio mi estas certa. ELVSTED Jes, li faris! En deliro! Ghuste kiel kiam li disshiris niajn kajerojn. BRACK (ekmiras) La kajerojn? La manuskripton, vi aludas? Chu li disshiris ghin? ELVSTED Jes, tion li faris chi-nokte. TESMAN (flustras mallaute) Ho, Hedda, el tio ni neniam liberighos. BRACK Hm, estas strange. TESMAN (pashadante sur la planko) Jen imagu, ke Ejlert tiel forlasas la mondon! Kaj ne postlasas tion, kio daure famigus lian nomon -- ELVSTED Ho, se eblus tion rekonstrui! TESMAN Jes, imagu, se tio eblus! Mi ne scias kiom mi donus -- ELVSTED Eblus, sinjoro Tesman. TESMAN Kion vi sugestas? ELVSTED (serchas en la posho de la robo) Jen, vidu. Mi gardis la foliajhojn, kiujn li kunportis, kiam li diktis. HEDDA (pashon pli proksimen) Ahh --! TESMAN Ilin vi gardis, sinjorino Elvsted! Chu? ELVSTED Jen ili estas. Mi kunprenis ilin, kiam mi forvojaghis. Kaj ili restis en la posho -- TESMAN Ho, permesu al mi rigardi! ELVSTED (donas al li amaseton da folietoj) Sed estas tiom konfuzite. Tiom intermiksite. TESMAN Imagu, chu ni tamen povus trovi vojon en ghi! Eble kiam ni du helpus unu la alian -- ELVSTED Ho jes, ni almenau provu -- TESMAN Ni _plenumu_! Ni _devas_ sukcesi! Mi metas mian vivon en tion! HEDDA Vi, Jorgen? Vian vivon? TESMAN Jes, au pli ghuste dirite la tutan tempon je mia dispono. Miaj propraj kolektoj, ili kushu dume. Hedda, -- vi komprenas min? Chu? Estas io kion mi shuldas al la renomo de Ejlert. HEDDA Eble tio. TESMAN Kaj jen, kara sinjorino Elvsted, ni do al la laboro. Bona Dio, ne utilas kovi sur tio, kio estas okazinta. Chu? Ni provu tiom retrovi animan trankvilon, ke -- ELVSTED Jes, jes, sinjoro Tesman, mi provos kiom eble plej bone. TESMAN Nu, venu do chi tien. Ni devas tuj ekzameni la noticojn. Kie ni sidu? Chi tie? Ne, tie en la malantaua chambro. Pardonu, kara Asesoro! Venu do kun mi, sinjorino Elvsted. ELVSTED Ho Dio, -- se nur estus fareble! (_Tesman_ kaj _sinjorino Elvsted_ iras en la malantauan chambron. Shi deprenas chapelon kaj supervestojn. Ambau sidigas sin che la tablo sub la penda lampo kaj sin profundigas en fervora ekzameno de la paperoj. _Hedda_ iras al la forno kaj eksidas sur la apogseghon. Iom poste _Brack_ iras al shi.) HEDDA (duonlaute) Ho Asesoro, -- kia liberigho estas en tio chi pri Ejlert Lovborg. BRACK Liberigho, sinjorino Hedda? Jes, por li ja efektive estas liberigho -- HEDDA Mi pensas, por mi. Liberigho scii, ke almenau io kuragha povas libervole okazi en tiu chi mondo. Io, sur kio falas lumo de spontanea beleco. BRACK (ridetas) Hm, -- kara sinjorino Hedda -- HEDDA Ho, mi certe scias, kion vi volas diri. Char vi estas ia fakulo, ankau vi, kiel -- nu! BRACK (rigardas shin firme) Ejlert Lovborg signifis por vi pli ol vi eble volas agnoski por vi mem. Au chu mi eraras en tio? HEDDA Pri tiajho mi ne al vi respondas. Mi nur scias, ke Ejlert Lovborg havis kuraghon vivi la vivon lau sia propra animo. Kaj nun -- la heroajho! El kiu brilas beleco. Tio, ke li havis forton kaj volon elshiri sin el la vivofesteno -- tiom frue. BRACK Mi bedauras, sinjorino Hedda, -- sed mi estas devigata tiri vin el bela iluzio. HEDDA Iluzio? BRACK El kiu vi tamen baldau elshirighus. HEDDA Kaj kiu estas do tiu? BRACK Li ne mortpafis sin mem -- libervole. HEDDA Ne libervole! BRACK Ne. La afero pri Ejlert Lovborg ne estas tia, kia mi ghin prezentis. HEDDA (emociita) Chu vi ion prisilentis? Kaj kion? BRACK Pro la kompatinda sinjorino Elvsted mi iomete shanghis la esprimojn. HEDDA Kiujn do? BRACK Unue tiun, ke li jam vere estas morta. HEDDA En la malsanulejo. BRACK Jes. Kaj sen regajni konscion. HEDDA Kion pli vi prisilentis? BRACK Tion, ke la evento ne okazis en lia chambro. HEDDA Nu, tio povas ja esti sufiche indiferenta. BRACK Ne tute. Char mi al vi diru, -- Ejlert Lovborg trovighis mortpafita en -- la buduaro de fraulino Diana. HEDDA (volas eksalti, sed refalas) Neeblas, asesoro Brack! Tie li ne denove trovighus hodiau! BRACK Li estis tie hodiau posttagmeze. Li venis por postuli ion, kion oni estus forpreninta de li. Parolis konfuzite pri infano, kiu malaperis -- HEDDA Ahh, -- tial do -- BRACK Mi pensis, ke eble povus esti lia manuskripto. Sed tiun li ja mem neniigis, mi audas. Do eble estis lia poshbiletujo. HEDDA Eble estis ghi. -- Kaj tie, -- tie oni trovis lin. BRACK Jes, tie. Kun elpafita pistolo en la brustposho. La kuglo trafis lin mortige. HEDDA En la brusto, -- jes. BRACK Ne, -- ghi trafis lin en la abdomenon. HEDDA (ekrigardas lin kun esprimo de abomeno) Aldone tio! Ho ridindajho kaj abomenajho, kiuj suprenmetas sin kiel malbenon sur _chion_, kion mi nur tushas. BRACK Aldonighas ankau io alia, sinjorino Hedda. Io, kion oni ankau klasifiku sub la fia. HEDDA Kaj kio estas tio? BRACK La pistolo, kiun li che si havis -- HEDDA (senspire) Nu! Kio pri ghi! BRACK Ghin li devas esti shtelinta. HEDDA (eksaltas) Shtelinta! Ne estas vero! Tion li ne faris. BRACK Nenio alia eblas. Li certe estas ghin shtelinta --. Sh-sht! (_Tesman_ kaj _sinjorino Elvsted_ ekstaris che la tablo en la malantaua chambro kaj venas en la salonon.) TESMAN (kun la paperoj en ambau manoj) Audu, Hedda, -- preskau neeblas por mi vidi tie sub la penda lampo. Jen imagu. HEDDA Jes, mi imagas. TESMAN Chu povus ni sidi che via skribotablo. Chu? HEDDA Volonte. (rapide) Ne, atendu! Lasu min unue iom ordigi. TESMAN Ho, tion vi tute ne bezonas, Hedda. Estas sufiche da loko. HEDDA Ne, ne, lasu min nur ion forigi, mi diras. Porti tion chi tien sur la pianon dume. Jen do! (Shi tiras objekton, kovritan de notfolioj, el sub la bretaro, almetas pliajn notfoliojn, kaj portas chion maldekstren en la malantauan chambron. _Tesman_ metas la paperfoliojn sur la skribotablon kaj translokigas tien la lampon de la tablo en la angulo. Li kaj _sinjorino Elvsted_ eksidas kaj rekomencas la laboron. _Hedda_ revenas.) HEDDA (malantau la segho de _sinjorino Elvsted_, mole palpante shiajn harojn) Nu, dolcha Tea, -- chu eblas pri la monumento de Ejlert Lovborg? ELVSTED (rigardas shin senespere) Ho Dio, -- certe farighos ege malfacile trovi sistemon. TESMAN Ni devas kapabli. Estas la sola vojo. Kaj ordigi la paperojn de aliuloj, -- tio estas ghuste io por kio mi taugas. (_Hedda_ iras al la forno kaj eksidas sur unu el la taburetoj. _Brack_ staras super shi, apoganta al la apogsegho.) HEDDA (flustras) Kion vi diris pri la pistolo? BRACK (mallaute) Ke li nepre estas ghin shtelinta. HEDDA Kial ghuste shtelinta? BRACK Char chiu alia klarigo devas esti neebla, sinjorino Hedda. HEDDA Chu? BRACK (rigardas shin iom ekzamene) Ejlert Lovborg kompreneble estis chi tie hodiau matene. Chu ne? HEDDA Jes. BRACK Vi estis sola kun li, chu? HEDDA Jes, momenton. BRACK Chu vi ne forlasis la chambron, dum lia cheesto? HEDDA Ne. BRACK Pripensu. Chu vi ne eliris momenton? HEDDA Jes, eble mallongan momenton -- eksteren en la antauchambron. BRACK Kaj kie vi dume havis vian pistolskatolon? HEDDA Ghi estis ene en -- BRACK Nu, sinjorino Hedda? HEDDA La skatolo staris tie sur la skribotablo. BRACK Chu vi poste rigardis chu ambau pistoloj estas tie? HEDDA Ne. BRACK Ankau ne estas necese. Mi vidis tiun pistolon, kiun Lovborg havis che si. Kaj mi tuj rekonis ghin de hierau. Kaj ankau de pli frue. HEDDA Chu vi eble havas ghin? BRACK Ne, la polico ghin havas. HEDDA Kion la polico faros pri la pistolo? BRACK Serchos sciighon pri la posedanto. HEDDA Chu vi kredas, ke oni tion povas malkashi? BRACK (klinas sin super shi malsupren kaj flustras) Ne, Hedda Gabler, -- ne tiom longe kiom mi silentas. HEDDA (rigardas lin timeme) Kaj se vi ne silentas, -- kio do? BRACK (shultrotiras) Estas ja chiam la klarigo, ke la pistolo estas shtelita. HEDDA (firme) Prefere morti! BRACK (ridetas) Tiajhon oni diras, sed oni tion ne faras. HEDDA (ne respondante) Kaj se la pistolo do ne estas shtelita. Kaj la posedanto trovighas. Kio tiam sekvos? BRACK Ja, Hedda, -- tiam sekvos la skandalo. HEDDA La skandalo! BRACK La skandalo, jes, -- kiun vi tiom morte timas. Kompreneble vi estos vokata antau la tribunalon. Kaj vi kaj fraulino Diana. Shi devas ja klarigi kiel chio okazis. Se estis akcidenta pafo au intenca mortigo. Chu li tirus la pistolon el la posho por shin minaci? Kaj jen la kuglo pafighus? Au chu shi tirus la pistolon el lia mano, kaj jen mortpafus lin, kaj remetus la pistolon en lian poshon? Shi certe kapablus tion fari. Char shi estas fortika knabineto, tiu sama fraulino Diana. HEDDA Sed chio chi abomena ne koncernas _min_. BRACK Ne. Sed vi devas respondi tiun demandon: Kial vi donis la pistolon al Ejlert Lovborg? Kaj kiujn konkludojn oni tiros el la fakto, ke vi al li ghin donis? HEDDA (mallevas la kapon) Vere. Pri tio mi ne pensis. BRACK Nu, feliche neniu danghero estas, tiom longe kiom mi silentas. HEDDA (rigardas supren al li) Mi do estas sub via potenco, Asesoro. De nun vi regas mian korpon kaj animon. BRACK (flustras pli mallaute) Plej kara Hedda, -- kredu min -- mi ne misuzos la staton. HEDDA Tamen same sub via potenco. Dependanta de viaj postuloj kaj volo. Mallibera. Do mallibera! (ekstaras impete) Ne, -- tiun penson mi ne eltenos! Neniam. BRACK (rigardas shin duone mokante) Kutime oni rezignas antau la neevitebleco. HEDDA (reciprokas lian rigardon) Ja, eble. (Shi iras al la skribotablo.) HEDDA (subpremas senperan rideton kaj imitas la akcenton de Tesman) Chu vi do sukcesas, Jorgen? Chu? TESMAN Dio scias, kara. Estos laboro almenau de pluraj monatoj, tio chi. HEDDA (kiel antaue) Jen imagu! (rapidas leghere per la manoj tra la hararo de _sinjorino Elvsted_) Chu ne estas strange por vi, Tea? Nun vi sidas chi tie kune kun Tesman -- ghuste kiel vi antaue sidis kune kun Ejlert Lovborg. ELVSTED Ho Dio, se mi nur povus inspiri ankau vian edzon. HEDDA Ho, tio certe venos -- kun la paso de tempo. TESMAN Ja, sciu, Hedda, -- jam vere shajnas al mi, ke mi komencas ion tian percepti. Sed retrovu seghon che la asesoro. HEDDA Chu estas nenio, por kio vi du povas uzi min en tio? TESMAN Ne, absolute nenio. (turnas la kapon) De nun vi vere devas esti tiom afabla teni al Hedda kompanion, kara Asesoro! BRACK (kun ekrigardo al Hedda) Estos por mi ega plezuro. HEDDA Dankon. Sed chivespere mi estas laca. Mi volas iom kushi tie ene sur la sofo. TESMAN Jes, tion faru, kara. Chu? (_Hedda_ iras en la malantauan chambron kaj kuntiras la kurtenojn post si. Mallonga pauzo. Subite oni audas, ke shi ludas sovaghan dancmelodion tie ene sur la piano.) ELVSTED (eksaltas de sur la segho) Hu, kio do estas! TESMAN (kuras al la pordaperturo) Sed, plej kara Hedda, -- ne ludu do por danco chivespere! Memoru do onklinon Rina! Kaj ankau Ejlert! HEDDA (metas la kapon antauen inter la kurtenoj) Kaj ankau onklinon Julle. Kaj la tutan aron. -- De nun mi estos silenta. (Shi denove fermas post si.) TESMAN (che la skribotablo) Shi eble suferas vidi nin che tiu chi doloriga laboro. Sciu, sinjorino Elvsted, -- vi transloghighu al onklino Julle. Kaj jen mi venos en la vesperoj. Kaj ni povos sidi laborante _tie_. Chu? ELVSTED Jes, estus eble pli bone -- HEDDA (en la malantaua chambro) Mi bone audas kion vi diras, Tesman. Sed kiel mi pasigu la vesperojn chi tie? TESMAN (foliumas la paperojn) Ho, asesoro Brack certe estas tiom ghentila, ke li tamen vizitos vin. BRACK (sur la apogsegho, krietas ghoje) Kun plezuro chiun lauvican vesperon, sinjorino Tesman! Ni kune certe bone amuzighu chi tie, ni du! HEDDA (klare kaj audeble) Jes, chu vi ne nutras tiun esperon, Asesoro? Vi, kia sola koko en la korto -- -- (Pafo audighas tie ene. _Tesman_, _sinjorino Elvsted_ kaj _Brack_ eksaltas.) TESMAN Aj, nun shi denove fingrumas la pistolojn. (Li distiras la kurtenojn kaj kuras enen. _Sinjorino Elvsted_ same. _Hedda_ kushas senviva, sternita sur la sofo. Konfuzo kaj kriado. Konfuzita _Berte_ envenas de dekstre.) TESMAN (krias al _Brack_) Pafis sin! Pafis sin tra la tempio! Jen imagu! BRACK (duone paralizita sur la apogsegho) Sed Dio kompatu, -- tiajhon oni ja _ne faras!_ End of the Project Gutenberg EBook of Hedda Gabler, by Henrik Ibsen *** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HEDDA GABLER *** ***** This file should be named 19183.txt or 19183.zip ***** This and all associated files of various formats will be found in: http://www.gutenberg.org/1/9/1/8/19183/ Produced by William Walter Patterson, Geraldine Wright and Andrew Sly Updated editions will replace the previous one--the old editions will be renamed. Creating the works from public domain print editions means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. They may be modified and printed and given away--you may do practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution. *** START: FULL LICENSE *** THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase "Project Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg-tm License (available with this file or online at http://gutenberg.org/license). Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm electronic works 1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. 1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic works. See paragraph 1.E below. 1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is in the public domain in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. 1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country outside the United States. 1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: 1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed: This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org 1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived from the public domain (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work. 1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. 1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg-tm License. 1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1. 1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. 1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided that - You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm works. - You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work. - You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg-tm works. 1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below. 1.F. 1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread public domain works in creating the Project Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment. 1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE. 1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem. 1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. 1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions. 1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life. Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state's laws. The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered throughout numerous locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation's web site and official page at http://pglaf.org For additional contact information: Dr. Gregory B. Newby Chief Executive and Director gbnewby@pglaf.org Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide spread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS. The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit http://pglaf.org While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate. International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: http://pglaf.org/donate Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works. Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition. Most people start at our Web site which has the main PG search facility: http://www.gutenberg.org This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.